Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 4 9923 2233879 2232919 2026-10-13T02:14:23Z Ryomaandres 8044 /* Supnayan ng mga napiling Alam ba ninyo? */ 2233879 wikitext text/x-wiki {{ABNkahon}} Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa "Alam ba ninyo?", subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa "Alam ba ninyo?". Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''. ==Mga hakbang at panuntunan== Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa "Alam ba ninyo?": ====Unang hakbang: Pumili==== *Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag. *Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain. Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan. *Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang. Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal. *Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa "Alam ba ninyo?", depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad. Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa. *Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba). *Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang "Alam ba ninyo?". *Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa "Alam ba ninyo?" ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. *Nasa artikulo dapat ang binanggit sa "Alam ba ninyo?" *Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa. ====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng "Alam ba ninyo?"==== *Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o "karaniwang kaisipan". *Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan. *Dapat naka-<nowiki>'''BOLD'''</nowiki> (<nowiki>'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''</nowiki>) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa "Alam ba ninyo?" ====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina==== *Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. :Halimbawa: <tt><nowiki>{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}</nowiki></tt> ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}. ====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsiyonal kung sariling-gawa==== *Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: <tt><nowiki>{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~</nowiki></tt> (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe: ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}} *Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo. ====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan==== *Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa "Alam ba ninyo?". Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap. *Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba. == Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' == <!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--> {| class="infobox plainlinks" style="width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;" | style="padding-top:4px; text-align:center;"| [[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]] [[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]] <!---{{Archive list long}}----> |}<!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--> '''''Alam ba ninyo...''''' <!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--> === Oktubre 2026 === *...na ang [[ribalang Ateneo–La Salle]], na nagsimula sa basketball, ay kumalat kalaunan sa [[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]] sa iba pang sport at sa mga larangang akademiko? *...na ang '''[[diyalektika]]''' ay pinaunlad ng mga '''[[Pilosopiyang Aleman|pilosopong Aleman]]''' gaya nina [[Immanuel Kant|Kant]], [[Hegel]], at [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]]? *...na ilan sa mga simulain ng mga '''[[robot]]''' ay mula sa mga mitolohikong paglalarawan ng mga artipisyal na tao gaya ng '''[[Galatea (mitolohikal na estatwa)|Galatea]]''', '''[[Talos (mito)|Talos]]''', at '''[[automaton]]'''? *...na itinutulak ng '''[[Advocates of Science and Technology for the People|AGHAM]]''' ang hustisya hinggil sa pagkamatay ni Dr. '''[[Leonard Co]]'''? *...na ang isa sa mga pinakamamainit na [[Mga derby ng futbol ng Italya|derby]] sa '''[[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong futbol]]''', ang '''[[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|ribalang]]''' '''[[Juventus FC]]''' at '''[[SSC Napoli]]''', ay sumasalamin sa mga tunggalian ng '''[[Hilagang Italya|Hilaga]]''' at [[Katimugang Italya]]? *...na ang adbokasiya ni [[Miss USA 2022]] '''[[Morgan Romano]]''' ay ang pagtataguyod ng '''[[Kababaihan sa STEM|kababaihan]]''' sa larangan ng '''[[Siyensiya, teknolohiya, inhenyeriya, at matematika|STEM]]'''? *...na ang '''[[Noli, Liguria|Noli]]''' ang luklukan ng '''[[Republika ng Noli]]''', isa sa mga '''[[mga republikang pandagat|republikang pandagat]]'''? *...na ang lumang estrukturang '''[[Gusaling First United]]''' sa [[Kalye Escolta]] ay napapanatili sa pamamagitan ng '''[[mapang-angkop na muling paggamit]]'''? *...na ang '''[[Bantayog ni Bonifacio]]''' ay pinagpupugayan bilang isa sa pinakamahusay na monumento sa buong mundo? === Setyembre 2026 === *...na sa '''[[Casa Hacienda de Mandaloya]]''' ibinunyag ng isang Katipunero sa isang paring '''[[Mga Agustino|Agustinong]]''' kura paroko ng '''[[Simbahan ng Tondo]]''' ang lihim na pag-iral ng [[Katipunan]], na nagbunga ng napaagang [[Sigaw ng Pugad Lawin|hayag na deklarasyon]] ng [[Rebolusyong Pilipino]]? *...na biktima ng [[pekeng balita]] sa pamamagitan ng '''[[lumilikhang AI]]''' si Kong. '''[[Renee Co]]''' ng [[Kabataan Partylist]], na ipinamukha siyang kapamilya ng kontrobersiyal na si Kong. '''[[Zaldy Co]]'''? *...na ang mga serye ng mga laro sa computer na '''''[[Age of Empires]]''''' at '''''[[Age of Mythology]]''''' ay kapuwa matagumpay sa komersiyo at sa mga kritiko? *...na tinatrato ng '''[[materyalismong istoriko]]''' nina [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]] ang [[tunggalian ng uri]] bilang pangunahing mekanismo ng pagbabago sa kasaysayan, kung saan nangyayari ang mga '''[[himagsikang panlipunan]]''' kapag sa loob ng '''[[moda ng produksiyon]]''', ang umiiral na '''[[mga relasyon sa produksiyon]]''' ay humadlang sa pag-unlad ng '''[[mga puwersa ng produksiyon]]'''? *...na ibinenta ni '''[[Jiro Manio]]''' ang kaniyang tropeo mula sa [[Gawad Urian]], bagay na napanaluhan niya bilang ang pinakabatang nagwagi bilang 'Pinakamahusay na Aktor' sa edad na 12? *...na ang '''[[Ilog Irawadi]]''' ay dumadaloy sa mga makasaysayang [[Talaan ng mga kabesera ng Myanmar|kabeserang Birmano]] gaya ng '''[[Bagan]]''', '''[[Mandalay]]''', '''[[Amarapura]]''', at '''[[Inwa|Ava]]'''? *...na ang mga ''[[comune]]'' ng '''[[Fiumefreddo di Sicilia]]''', '''[[Forza d'Agrò]]''', '''[[Motta Camastra]]''', at '''[[Savoca]]''' ay nagsilbing mga '''[[Pagkuha ng pelikula sa lokasyon|lokasyon]]''' ng '''[[Corleone]]''' para sa pelikulang '''''[[The Godfather]]''''' sa ilalim ng direksiyon ni '''[[Francis Ford Coppola]]'''? *...na ang '''[[Bundok Kenya]]''' ay mahalagang aspekto sa buhay at kultura ng mga pangkat etniko gaya ng '''[[mga Kikuyu|Kikuyu]]''', '''[[mga Meru|Meru]]''', '''[[mga Embu|Embu]]''', at '''[[mga Maasai|Maasai]]'''? === Mayo 2026 === *...na sa '''[[negosasyong pangkapayapaan ng Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas–Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas|negosasyong pangkapayapaan]]''' sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas]] at [[Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas]], ang unang nakalataga sa talaan ng mga kasunduan ay ang paggalang sa '''[[pandaigdigang makataong batas]]''' ng dalawang panig na [[nagdirigmaan]]? *...na ang mga [[Romanong villa|villa]] gaya ng kanila [[Emperador ng Roma|emperador]] '''[[Villa ni Adriano|Adriano]]''' at '''[[Villa ni Trajano|Trajano]]''' ay bukod sa pampahingahan, ay marahil nagsilbi ring paminsang tanggapan? *...na ang '''[[mga Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''', pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]? *...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]? *...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''', matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''? *...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''? *...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? === Abril 2026 === *...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''? *...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''? *...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? *...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]? === Marso 2026 === *...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''? *...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''? *...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''? *...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''? *...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''? <!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--> [[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]] d0q6ohcpbkd8p1rxca3hjki79rhdxbd 2233880 2233879 2026-10-13T02:14:40Z Ryomaandres 8044 /* Oktubre 2026 */ 2233880 wikitext text/x-wiki {{ABNkahon}} Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa "Alam ba ninyo?", subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa "Alam ba ninyo?". Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''. ==Mga hakbang at panuntunan== Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa "Alam ba ninyo?": ====Unang hakbang: Pumili==== *Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag. *Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain. Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan. *Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang. Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal. *Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa "Alam ba ninyo?", depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad. Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa. *Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba). *Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang "Alam ba ninyo?". *Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa "Alam ba ninyo?" ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. *Nasa artikulo dapat ang binanggit sa "Alam ba ninyo?" *Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa. ====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng "Alam ba ninyo?"==== *Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o "karaniwang kaisipan". *Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan. *Dapat naka-<nowiki>'''BOLD'''</nowiki> (<nowiki>'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''</nowiki>) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa "Alam ba ninyo?" ====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina==== *Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. :Halimbawa: <tt><nowiki>{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}</nowiki></tt> ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}. ====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsiyonal kung sariling-gawa==== *Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: <tt><nowiki>{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~</nowiki></tt> (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe: ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}} *Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo. ====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan==== *Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa "Alam ba ninyo?". Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap. *Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba. == Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' == <!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--> {| class="infobox plainlinks" style="width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;" | style="padding-top:4px; text-align:center;"| [[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]] [[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]] <!---{{Archive list long}}----> |}<!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--> '''''Alam ba ninyo...''''' <!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--> === Oktubre 2026 === *...na ang '''[[ribalang Ateneo–La Salle]]''', na nagsimula sa basketball, ay kumalat kalaunan sa '''[[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]]''' sa iba pang sport at sa mga larangang akademiko? *...na ang '''[[diyalektika]]''' ay pinaunlad ng mga '''[[Pilosopiyang Aleman|pilosopong Aleman]]''' gaya nina [[Immanuel Kant|Kant]], [[Hegel]], at [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]]? *...na ilan sa mga simulain ng mga '''[[robot]]''' ay mula sa mga mitolohikong paglalarawan ng mga artipisyal na tao gaya ng '''[[Galatea (mitolohikal na estatwa)|Galatea]]''', '''[[Talos (mito)|Talos]]''', at '''[[automaton]]'''? *...na itinutulak ng '''[[Advocates of Science and Technology for the People|AGHAM]]''' ang hustisya hinggil sa pagkamatay ni Dr. '''[[Leonard Co]]'''? *...na ang isa sa mga pinakamamainit na [[Mga derby ng futbol ng Italya|derby]] sa '''[[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong futbol]]''', ang '''[[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|ribalang]]''' '''[[Juventus FC]]''' at '''[[SSC Napoli]]''', ay sumasalamin sa mga tunggalian ng '''[[Hilagang Italya|Hilaga]]''' at [[Katimugang Italya]]? *...na ang adbokasiya ni [[Miss USA 2022]] '''[[Morgan Romano]]''' ay ang pagtataguyod ng '''[[Kababaihan sa STEM|kababaihan]]''' sa larangan ng '''[[Siyensiya, teknolohiya, inhenyeriya, at matematika|STEM]]'''? *...na ang '''[[Noli, Liguria|Noli]]''' ang luklukan ng '''[[Republika ng Noli]]''', isa sa mga '''[[mga republikang pandagat|republikang pandagat]]'''? *...na ang lumang estrukturang '''[[Gusaling First United]]''' sa [[Kalye Escolta]] ay napapanatili sa pamamagitan ng '''[[mapang-angkop na muling paggamit]]'''? *...na ang '''[[Bantayog ni Bonifacio]]''' ay pinagpupugayan bilang isa sa pinakamahusay na monumento sa buong mundo? === Setyembre 2026 === *...na sa '''[[Casa Hacienda de Mandaloya]]''' ibinunyag ng isang Katipunero sa isang paring '''[[Mga Agustino|Agustinong]]''' kura paroko ng '''[[Simbahan ng Tondo]]''' ang lihim na pag-iral ng [[Katipunan]], na nagbunga ng napaagang [[Sigaw ng Pugad Lawin|hayag na deklarasyon]] ng [[Rebolusyong Pilipino]]? *...na biktima ng [[pekeng balita]] sa pamamagitan ng '''[[lumilikhang AI]]''' si Kong. '''[[Renee Co]]''' ng [[Kabataan Partylist]], na ipinamukha siyang kapamilya ng kontrobersiyal na si Kong. '''[[Zaldy Co]]'''? *...na ang mga serye ng mga laro sa computer na '''''[[Age of Empires]]''''' at '''''[[Age of Mythology]]''''' ay kapuwa matagumpay sa komersiyo at sa mga kritiko? *...na tinatrato ng '''[[materyalismong istoriko]]''' nina [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]] ang [[tunggalian ng uri]] bilang pangunahing mekanismo ng pagbabago sa kasaysayan, kung saan nangyayari ang mga '''[[himagsikang panlipunan]]''' kapag sa loob ng '''[[moda ng produksiyon]]''', ang umiiral na '''[[mga relasyon sa produksiyon]]''' ay humadlang sa pag-unlad ng '''[[mga puwersa ng produksiyon]]'''? *...na ibinenta ni '''[[Jiro Manio]]''' ang kaniyang tropeo mula sa [[Gawad Urian]], bagay na napanaluhan niya bilang ang pinakabatang nagwagi bilang 'Pinakamahusay na Aktor' sa edad na 12? *...na ang '''[[Ilog Irawadi]]''' ay dumadaloy sa mga makasaysayang [[Talaan ng mga kabesera ng Myanmar|kabeserang Birmano]] gaya ng '''[[Bagan]]''', '''[[Mandalay]]''', '''[[Amarapura]]''', at '''[[Inwa|Ava]]'''? *...na ang mga ''[[comune]]'' ng '''[[Fiumefreddo di Sicilia]]''', '''[[Forza d'Agrò]]''', '''[[Motta Camastra]]''', at '''[[Savoca]]''' ay nagsilbing mga '''[[Pagkuha ng pelikula sa lokasyon|lokasyon]]''' ng '''[[Corleone]]''' para sa pelikulang '''''[[The Godfather]]''''' sa ilalim ng direksiyon ni '''[[Francis Ford Coppola]]'''? *...na ang '''[[Bundok Kenya]]''' ay mahalagang aspekto sa buhay at kultura ng mga pangkat etniko gaya ng '''[[mga Kikuyu|Kikuyu]]''', '''[[mga Meru|Meru]]''', '''[[mga Embu|Embu]]''', at '''[[mga Maasai|Maasai]]'''? === Mayo 2026 === *...na sa '''[[negosasyong pangkapayapaan ng Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas–Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas|negosasyong pangkapayapaan]]''' sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas]] at [[Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas]], ang unang nakalataga sa talaan ng mga kasunduan ay ang paggalang sa '''[[pandaigdigang makataong batas]]''' ng dalawang panig na [[nagdirigmaan]]? *...na ang mga [[Romanong villa|villa]] gaya ng kanila [[Emperador ng Roma|emperador]] '''[[Villa ni Adriano|Adriano]]''' at '''[[Villa ni Trajano|Trajano]]''' ay bukod sa pampahingahan, ay marahil nagsilbi ring paminsang tanggapan? *...na ang '''[[mga Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''', pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]? *...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]? *...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''', matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''? *...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''? *...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? === Abril 2026 === *...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''? *...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''? *...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? *...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]? === Marso 2026 === *...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''? *...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''? *...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''? *...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''? *...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''? <!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--> [[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]] l3wz8vd74py3r32k1qcmdrr69j1o64k 2233882 2233880 2026-10-13T02:15:57Z Ryomaandres 8044 /* Oktubre 2026 */ 2233882 wikitext text/x-wiki {{ABNkahon}} Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa "Alam ba ninyo?", subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa "Alam ba ninyo?". Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''. ==Mga hakbang at panuntunan== Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa "Alam ba ninyo?": ====Unang hakbang: Pumili==== *Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag. *Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain. Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan. *Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang. Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal. *Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa "Alam ba ninyo?", depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad. Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa. *Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba). *Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang "Alam ba ninyo?". *Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa "Alam ba ninyo?" ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. *Nasa artikulo dapat ang binanggit sa "Alam ba ninyo?" *Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa. ====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng "Alam ba ninyo?"==== *Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o "karaniwang kaisipan". *Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan. *Dapat naka-<nowiki>'''BOLD'''</nowiki> (<nowiki>'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''</nowiki>) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa "Alam ba ninyo?" ====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina==== *Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. :Halimbawa: <tt><nowiki>{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}</nowiki></tt> ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}. ====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsiyonal kung sariling-gawa==== *Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: <tt><nowiki>{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~</nowiki></tt> (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe: ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}} *Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo. ====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan==== *Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa "Alam ba ninyo?". Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap. *Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba. == Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' == <!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--> {| class="infobox plainlinks" style="width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;" | style="padding-top:4px; text-align:center;"| [[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]] [[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]] <!---{{Archive list long}}----> |}<!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--> '''''Alam ba ninyo...''''' <!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--> === Oktubre 2026 === *...na ang '''[[ribalang Ateneo–La Salle]]''', na nagsimula sa [[basketball]], ay kumalat kalaunan sa '''[[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]]''' sa iba pang sport at sa mga larangang akademiko? *...na ang '''[[diyalektika]]''' ay pinaunlad ng mga '''[[Pilosopiyang Aleman|pilosopong Aleman]]''' gaya nina [[Immanuel Kant|Kant]], [[Hegel]], at [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]]? *...na ilan sa mga simulain ng mga '''[[robot]]''' ay mula sa mga mitolohikong paglalarawan ng mga artipisyal na tao gaya ng '''[[Galatea (mitolohikal na estatwa)|Galatea]]''', '''[[Talos (mito)|Talos]]''', at '''[[automaton]]'''? *...na itinutulak ng '''[[Advocates of Science and Technology for the People|AGHAM]]''' ang hustisya hinggil sa pagkamatay ni Dr. '''[[Leonard Co]]'''? *...na ang isa sa mga pinakamamainit na [[Mga derby ng futbol ng Italya|derby]] sa '''[[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong futbol]]''', ang '''[[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|ribalang]]''' '''[[Juventus FC]]''' at '''[[SSC Napoli]]''', ay sumasalamin sa mga tunggalian ng '''[[Hilagang Italya|Hilaga]]''' at [[Katimugang Italya]]? *...na ang adbokasiya ni [[Miss USA 2022]] '''[[Morgan Romano]]''' ay ang pagtataguyod ng '''[[Kababaihan sa STEM|kababaihan]]''' sa larangan ng '''[[Siyensiya, teknolohiya, inhenyeriya, at matematika|STEM]]'''? *...na ang '''[[Noli, Liguria|Noli]]''' ang luklukan ng '''[[Republika ng Noli]]''', isa sa mga '''[[mga republikang pandagat|republikang pandagat]]'''? *...na ang lumang estrukturang '''[[Gusaling First United]]''' sa [[Kalye Escolta]] ay napapanatili sa pamamagitan ng '''[[mapang-angkop na muling paggamit]]'''? *...na ang '''[[Bantayog ni Bonifacio]]''' ay pinagpupugayan bilang isa sa pinakamahusay na monumento sa buong mundo? === Setyembre 2026 === *...na sa '''[[Casa Hacienda de Mandaloya]]''' ibinunyag ng isang Katipunero sa isang paring '''[[Mga Agustino|Agustinong]]''' kura paroko ng '''[[Simbahan ng Tondo]]''' ang lihim na pag-iral ng [[Katipunan]], na nagbunga ng napaagang [[Sigaw ng Pugad Lawin|hayag na deklarasyon]] ng [[Rebolusyong Pilipino]]? *...na biktima ng [[pekeng balita]] sa pamamagitan ng '''[[lumilikhang AI]]''' si Kong. '''[[Renee Co]]''' ng [[Kabataan Partylist]], na ipinamukha siyang kapamilya ng kontrobersiyal na si Kong. '''[[Zaldy Co]]'''? *...na ang mga serye ng mga laro sa computer na '''''[[Age of Empires]]''''' at '''''[[Age of Mythology]]''''' ay kapuwa matagumpay sa komersiyo at sa mga kritiko? *...na tinatrato ng '''[[materyalismong istoriko]]''' nina [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]] ang [[tunggalian ng uri]] bilang pangunahing mekanismo ng pagbabago sa kasaysayan, kung saan nangyayari ang mga '''[[himagsikang panlipunan]]''' kapag sa loob ng '''[[moda ng produksiyon]]''', ang umiiral na '''[[mga relasyon sa produksiyon]]''' ay humadlang sa pag-unlad ng '''[[mga puwersa ng produksiyon]]'''? *...na ibinenta ni '''[[Jiro Manio]]''' ang kaniyang tropeo mula sa [[Gawad Urian]], bagay na napanaluhan niya bilang ang pinakabatang nagwagi bilang 'Pinakamahusay na Aktor' sa edad na 12? *...na ang '''[[Ilog Irawadi]]''' ay dumadaloy sa mga makasaysayang [[Talaan ng mga kabesera ng Myanmar|kabeserang Birmano]] gaya ng '''[[Bagan]]''', '''[[Mandalay]]''', '''[[Amarapura]]''', at '''[[Inwa|Ava]]'''? *...na ang mga ''[[comune]]'' ng '''[[Fiumefreddo di Sicilia]]''', '''[[Forza d'Agrò]]''', '''[[Motta Camastra]]''', at '''[[Savoca]]''' ay nagsilbing mga '''[[Pagkuha ng pelikula sa lokasyon|lokasyon]]''' ng '''[[Corleone]]''' para sa pelikulang '''''[[The Godfather]]''''' sa ilalim ng direksiyon ni '''[[Francis Ford Coppola]]'''? *...na ang '''[[Bundok Kenya]]''' ay mahalagang aspekto sa buhay at kultura ng mga pangkat etniko gaya ng '''[[mga Kikuyu|Kikuyu]]''', '''[[mga Meru|Meru]]''', '''[[mga Embu|Embu]]''', at '''[[mga Maasai|Maasai]]'''? === Mayo 2026 === *...na sa '''[[negosasyong pangkapayapaan ng Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas–Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas|negosasyong pangkapayapaan]]''' sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas]] at [[Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas]], ang unang nakalataga sa talaan ng mga kasunduan ay ang paggalang sa '''[[pandaigdigang makataong batas]]''' ng dalawang panig na [[nagdirigmaan]]? *...na ang mga [[Romanong villa|villa]] gaya ng kanila [[Emperador ng Roma|emperador]] '''[[Villa ni Adriano|Adriano]]''' at '''[[Villa ni Trajano|Trajano]]''' ay bukod sa pampahingahan, ay marahil nagsilbi ring paminsang tanggapan? *...na ang '''[[mga Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''', pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]? *...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]? *...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''', matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''? *...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''? *...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? === Abril 2026 === *...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''? *...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''? *...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? *...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]? === Marso 2026 === *...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''? *...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''? *...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''? *...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''? *...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''? <!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--> [[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]] stnxiffe8ngf96cw4euzywfesix3iyw 0 10714 2233806 2229324 2026-10-12T23:03:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233806 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Marso 2010}} <!--{{Infobox person | name = Angelica Jones | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = | spouse = | partner = | website = }}--> Si '''Angelica Jones''' ay isang [[artista]]ng [[mga Pilipino|Pilipino]] na nakilala sa programa ng [[ABS-CBN]] ang ''[[Magandang Tanghali Bayan]]''. Nabigyan din siya ng pagkakataon bilang isang mang-aawit sa pamamagitan ng awiting "Miss Flawless" ===Pelikula=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | Taon ! scope="col" | Pamagat ! scope="col" | Ginampanan ! scope="col" class="unsortable" | |- ! rowspan="2" scope="row" | 2003 | ''[[Mr. Suave]]'' | Venus | | style="text-align:center;" | <ref name=manilabulletin20050829>{{cite news |title=Angelica Jones: Ready for the big time! |url=http://mb.com.ph/node/137081 |work=Manila Bulletin |date=August 29, 2005 |access-date=May 6, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721052315/http://mb.com.ph/node/137081 |archive-date=July 21, 2011}}</ref> |- | ''[[Basta't Kasama Kita]]'' | {{N/A}} | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news |title=Angelica Jones Is On A Roll |url=https://news.google.com/newspapers?id=a1c1AAAAIBAJ&sjid=iSUMAAAAIBAJ&pg=676,12390593&dq=angelica-jones+kasama-kita&hl=en |work=Philippine Daily Inquirer |date=March 13, 2004 |access-date=May 6, 2010}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2006 | ''Lagot Ka Sa Kuya Ko'' | {{N/A}} | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news |title=MMFF awards night booboos |url=https://www.questia.com/read/1G1-140666274 |work=Manila Bulletin |date=January 9, 2006 |access-date=May 6, 2010}} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | ''[[Enteng Kabisote 3: Okay Ka, Fairy Ko: The Legend Goes On and On and On]]'' | {{N/A}} | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news |title=Joey Reyes wanted Cesar Montano to win the Best Director award |url=http://www.pep.ph/guide/156/Joey-Reyes-wanted-Cesar-Montano-to-win-the-Best-Director-award |work=[[Philippine Entertainment Portal|PEP.ph]] |date=January 2, 2007 |access-date=May 6, 2010}}</ref> |- ! scope="row" | 2023 | ''[[Loyalista: The Untold Story of Imelda Papin]]'' | [[Alona Alegre]] | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web |last=Alarva |first=Angelica Jones |title=Isang Karangalan na maka eksena sa mga veteran actress... |url=https://www.facebook.com/angelicajonesalarva/posts/pfbid0pAA39ywKZRkTxJv3gR4bXD8v1kfqr2Zqq2HBHhobiSnup8iG6pWYH9ropSE6smjwl |website=[[Facebook]] |publisher=[[Meta Platforms|Meta Platforms Inc.]] |date=June 19, 2023 |access-date=August 24, 2023}}</ref> |- ! scope="row" | 2024 | ''[[When Magic Hurts]]'' | {{N/A}} | | |} ===Telebisyon=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | Taon ! scope="col" | Pamagat ! scope="col" | Ginampanan |- ! scope="row" | 1992–1996 | ''[[That's Entertainment (TV series)|That's Entertainment]]'' | {{N/A}} | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news |title=Ex-Mayor Olivarez, present sa b-day ni Alma |url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=162459 |work=The Philippine Star |date=May 27, 2002 |access-date=May 6, 2010}}</ref> |- ! scope="row" | 2003–2005 | ''[[MTB (TV program)#Masayang Tanghali Bayan (2003–2004)|Masayang Tanghali Bayan]]'' | {{N/A}} | | style="text-align:center;" | <ref name=manilabulletin20050829/> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2003–2004 | ''[[Basta't Kasama Kita]]'' | Shai | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news |title=Angelica Jones Is On A Roll |url=https://news.google.com/newspapers?id=a1c1AAAAIBAJ&sjid=iSUMAAAAIBAJ&pg=676,12390593&dq=angelica-jones+kasama-kita&hl=en |work=Philippine Daily Inquirer |date=March 13, 2004 |access-date=May 6, 2010}}</ref> |- | ''Chowtime Na!'' | {{N/A}} | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news |title=A lucky charm called Angelica Jones |url=http://www.mb.com.ph/node/134015 |work=Manila Bulletin |date=August 6, 2005 |access-date=May 6, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607110508/http://mb.com.ph/node/134015 |archive-date=June 7, 2011}}</ref> |- ! scope="row" | 2007 | ''[[La Vendetta (TV series)|La Vendetta]]'' | {{N/A}} | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news |title=La Vendetta now on GMA primetime |url=http://www.sunstar.com.ph/static/cag/2007/10/29/life/la.vendetta.now.on.gma.primetime.html |work=SunStar |date=October 29, 2007 |access-date=May 6, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080608001359/http://www.sunstar.com.ph/static/cag/2007/10/29/life/la.vendetta.now.on.gma.primetime.html |archive-date=June 8, 2008}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 2015 | ''[[Ang Probinsyano|FPJ's Ang Probinsyano]]'' | {{N/A}} | | |- | ''[[Eat Bulaga!]]'' | Herself | | |- | ''[[Sabado Badoo]]'' | Herself | | |- ! rowspan="2" scope="row" | 2016 | ''[[Maalaala Mo Kaya]]'' | {{N/A}} | | |- | ''[[Conan, My Beautician]]'' | Kiray | | |- ! rowspan="2" scope="row" | 2017 | ''[[It's Showtime (Philippine TV program)|It's Showtime]]'' | Herself | | |- | ''[[Tadhana (TV program)|Tadhana]]'' | {{N/A}} | | |- ! scope="row" | 2018 | ''[[Magpakailanman]]'' | {{N/A}} | | |- ! rowspan="2" scope="row" | 2019 | ''[[One of the Baes]]'' | {{N/A}} | | |- | ''[[Mars Pa More]]'' | {{N/A}} | | |- ! rowspan="2" scope="row" | 2020 | ''Kaibigan The Series'' | {{N/A}} | | |- | ''[[Dear Uge]]'' | {{N/A}} | | |- ! rowspan="2" scope="row" | 2021 | ''John En Ellen'' | {{N/A}} | | |- | ''[[I Can See You (TV series)|I Can See You]]'' | {{N/A}} | | |- ! scope="row" | 2024 | ''[[Black Rider (TV series)|Black Rider]]'' | {{N/A}} | | |} ==Diskograpiya== *2004 - "Miss Flawless" ==Talasanggunian== {{reflist|2}} ==Tingnan rin== * [[Larry O. Dimayuga]] {{BD|1983|LIVING|Jones, Angelica}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Artista sa Pilipinas]] [[Kategorya:Artista]] {{Pilipinas-artista-stub}} q5lcicvq6t57vom7ouowibpqbdmjzqm 0 14051 2233800 2154783 2026-10-12T19:54:02Z Bluemask 20 2233800 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Marso 2010}} {{Infobox pageant titleholder | name = Ruffa Gutierrez | title = [[Binibining Pilipinas#Binibining Pilipinas .28World.29|Binibining Pilipinas World 1993]] | nationalcompetition = [[Binibining Pilipinas|Binibining Pilipinas 1993]]<br>(Binibining Pilipinas World)<br>[[Miss World 1993]]<br>(2nd runner-up)<br>(Miss World Asia & Oceania) | photo = Ruffa Gutierrez.jpg | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1974|6|24}} | death_date = | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | measurements = | birth_name = {{nowrap|Sharmaine Ruffa Rama Gutiérrez}}<!-- Ruffa wasn't born with the last name Bektaş on her birth name. She acquired that last name only upon her marriage to Ylmaz Bektaş. --> | occupation = [[Aktres]], modelo | years_active = 1986, 1989–kasalukuyan | weight = | measurements = | hair_color = | eye_color = }} Si '''Sharmaine Ruffa Gutierrez''' ay isang [[artista]]ng [[Pilipino]]ng ipinanganak noong [[Hunyo 24]], [[1974]]; anak siya ni [[Eddie Gutierrez]] at [[Annabelle Rama]], at kapatid sa ama ni [[Tonton Gutierrez]] Ramon Christopher Gutierrez at kapatid ni [[Elvis Gutierrez]], [[Ricthie Paul Gutierrez]], [[Raymond Gutierrez]], [[Richard Gutierrez]]. na pawang mga artista rin. Sumali rin siya sa [[Miss World Beauty Pageant]] noong [[1993]].{{Fact|date=Hunyo 2009}} Kilalang aktres sa Philippine entertainment industry si Ruffa. Maraming pelikula at TV shows na rin ang nilabasan ng dating beauty queen. Kasalukuyan siyang napapanood sa eco-fantasya series na Enchanted Kingdom sa TV5. == Kawing == * {{URL|http://www.iloveruffag.com}} {{BD|1974|LIVING|Gutierrez, Ruffa}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{stub|Talambuhay}} 5lk5xxg1qdrq2lt7dywt2yb2c7ak0xm 0 20723 2233890 2185740 2026-10-13T02:26:42Z Ryomaandres 8044 /* Tingnan din */ 2233890 wikitext text/x-wiki :''Para sa lungsod, tingnan ang [[Lungsod ng Ancona]].'' {{Infobox settlement/Wikidata}} Ang '''Ancona''' ay isang [[mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa rehyon ng [[Marche]] sa [[Italya]]. Ang [[lungsod ng Ancona]] ang [[kabisera]] nito. Sa hilaga, ang lalawigan ay nasa hangganan ng [[Dagat Adriatico]],<ref name="italia.it">{{Cite web |title=Anacona |url=http://www.italia.it/en/discover-italy/the-marches/ancona.html |access-date=1 August 2015 |publisher=Italia.it |archive-date=15 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170615143321/http://www.italia.it/en/discover-italy/the-marches/ancona.html |url-status=dead }}</ref> at ang [[Kabundukang Apenino]] ay na a kanluran. Ang populasyon ng lalawigan ay kadalasang matatagpuan sa mga lugar sa baybayin at sa kabesera ng probinsiya na Ancona, na may populasyon na 101,518; ang lalawigan ay may kabuuang populasyon na 477,892 noong 2015.<ref name="tutt">{{Cite web |title=Provincia di Ancona |url=http://www.tuttitalia.it/marche/provincia-di-ancona/ |access-date=6 August 2015 |publisher=Tuttitalia}}</ref> Dahil sa lokasyon nito sa baybayin, ito ay madiskarteng mahalaga.<ref name="italia.it" /> Ang pangulo ng lalawigan ay si Liana Serrani.<ref name="tutt" /> Ang kahabaan ng mabuhanging baybayin nito ay umaakit ng maraming bisitang Italyano, ngunit ang lugar ay nananatiling medyo hindi nagagalaw ng malakihang turismo. Karamihan sa lalawigan ay nakatuon sa agrikultura, partikular na ang mga ubasan na nagtatanim ng mga ubas na Montepulciano, Sangiovese, at Verdicchio. Ang panahon ng pag-aani ay minarkahan bawat taon ng isang serye ng mga lokal na pagdiriwang.<ref>{{Cite web |title=Verdicchio, a typical oenological product of Ancona Provincev |url=http://www.visitancona.com/en/verdicchio-a-typical-oenological-product-of-ancona-province/ |access-date=1 August 2015 |publisher=Visit Ancona |archive-date=23 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323155356/http://www.visitancona.com/en/verdicchio-a-typical-oenological-product-of-ancona-province/ |url-status=dead }}</ref> Naglalaman ito ng mga bulubunduking rehiyon at Liwasang Rehiyonal ng Conero, na naglalaman ng makakapal na kagubatan<ref name="italia.it2">{{Cite web |title=Anacona |url=http://www.italia.it/en/discover-italy/the-marches/ancona.html |access-date=1 August 2015 |publisher=Italia.it |archive-date=15 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170615143321/http://www.italia.it/en/discover-italy/the-marches/ancona.html |url-status=dead }}</ref> kung saan matatagpuan ang mga [[Itim na truffle|itim na trupo]]. Ang mga ito ay ibinebenta sa [[Acqualagna]] sa kalapit na [[Lalawigan ng Pesaro at Urbino|lalawigan ng Pesaro e Urbino]]. == Tingnan din == * [[Talaan ng mga comune ng Lalawigan ng Ancona]] [[Kaurian:Mga lalawigan ng Italya]] {{stub|Italya}} == Mga sanggunian == tpujsecn4zhfq9097r6ms3r9exbcvd5 0 20883 2233948 2190476 2026-10-13T03:59:33Z Ryomaandres 8044 /* Mga pagkakahati ng nasasakupan */ 2233948 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya |name=Benevento |frazioni=tingnan [[#Mga frazione|list]] |website={{official website |http://www.comune.benevento.it}} |area_code=0824 |day=Agosto 24 |saint=[[San Bartolome]]<ref>{{cite web |url=http://www.comuni-italiani.it/062/008/index.html |title=Comune di Benevento |publisher=Comuni di Italia |accessdate=31 March 2021}}</ref> |istat=062008 |postal_code=82100 |elevation_m=135 |elevation_footnotes= |population_demonym=Beneventani |population_footnotes=<ref>{{cite web |url=http://demo.istat.it/bilmens2020gen/index.html |title=Demo |website=Istat |language=it |access-date=2021-11-28 |archive-date=2020-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727133056/http://demo.istat.it/bilmens2020gen/index.html |url-status=dead}}</ref> |area_total_km2=129 |area_footnotes= |mayor=[[Clemente Mastella]] |mayor_party= |province=[[lalawigan ng Benevento|Benevento]] (BN) |official_name=Comune di Benevento |image_shield=Benevento-Stemma (1).png |native_name={{native name|nap|Beneviento}}<br />''Beneviénte''&nbsp;&nbsp;([[Benevento dialect|Beneventano]]) |image_flag= |image_skyline=Benevento-collage.jpg |image_size= |image_alt= |image_caption=Mga pangunahing tanawin sa Benevento. Paikot pakanan, mula sa kaliwang itaas: ang Arko ni Trajano, ang simbahan ng Santa Sofia, ang pangunahing portada ng Katedral, ang kastilyo, at ang teatrong Romano |shield_alt= |region=[[Campania]] |map=Map - IT - Benevento - Benevento.svg |map_alt= |map_caption=Benevento sa loob ng Lalawigan ng Benevento |pushpin_map=Italy Campania#Italy#Europe |coordinates={{coord|41|08|N|14|47|E|display=inline titleline}} |coordinates_footnotes= |footnotes= }} Ang '''Benevento''' ({{IPAc-en|UK|ˌ|b|ɛ|n|ə|ˈ|v|ɛ|n|t|oʊ}},<ref>{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/benevento|title=Benevento|work=[[Collins English Dictionary]]|publisher=[[HarperCollins]]|access-date=30 May 2019}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|b|eɪ|n|eɪ|ˈ|-}},<ref>{{Cite Merriam-Webster|Benevento}}</ref> {{IPA-it|beneˈvɛnto|lang|It-Benevento.ogg}}; {{Lang-la|Beneventum}}; [[Diyalektong Beneventano|Beneventano]]: ''Beneviénte'') ay isang lungsod at nayon ng [[Campania]], Italya, kabisera ng [[lalawigan ng Benevento]], {{Convert|50|km}} hilagang-silangan ng [[Napoles]]. Matatagpuan ito sa isang burol na {{Convert|130|m|ft|0}} [[Above sea level|ibabaw ng antas ng dagat]] sa pagtatagpo ng [[Calore Irpino]] (o Beneventano) at ng [[Sabato (ilog)|Sabato]]. Noong 2020, ang Benevento ay mayroong 58,418 naninirahan. Ito rin ang luklukan ng isang [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Benevento|Katolikong arsobispo]]. Sinasakop ng Benevento ang lugar ng sinaunang '''Beneventum''', na dating '''Maleventum''' o lalong naunang [[Wikang Osco|Maloenton]]. Ang kahulugan ng pangalan ng bayan ay napatunayan sa dating pangalan nitong Latin, na isinasalin bilang mabuti o matiwasay na hangin. Sa [[Imperyong Romano|panahong imperyal]] ito ay itinuturing na itinatag ni [[Diomedes]] pagkatapos ng [[Digmaang Troya]].<ref name="EB19112">{{EB1911|inline=1|wstitle=Benevento|volume=3|pages=727-728}}</ref> == Mga pagkakahati ng nasasakupan == Ang mga [[frazione|''frazione'']], o mga ward ng Benevento, ay kinabibilangan ng: Acquafredda, Cancelleria, Capodimonte, Caprarella, Cardoncielli, Cardoni, Cellarulo, Chiumiento, Ciancelle, Ciofani, Cretazzo, Epitaffio, Francavilla, Gran Potenza, Imperatore, Lammia, Madonna della Salute, Masseria del Ponte, Masseria del Ponte Vipera, Mascambruni, Montecalvo, Olivola, Pacevecchia, Pamparuottolo, Pantano, Perrottiello, Piano Cappelle, Pino, Ponte Corvo, Rosetiello, Ripa Zecca, Roseto, Santa Clementina, San Chirico, San Cumano (anc. ''Nuceriola''), San Domenico, San Giovanni a Caprara, Sant'Angelo a Piesco, San Vitale, Scafa, Serretelle, Sponsilli, Torre Alfieri, at Vallereccia . == Mga sanggunian ==  {{Reflist|30em}} * {{SmithDGRG|title=Benevento}} * {{cite book|first=Vera|last=von Falkenhausen|author-link=Vera von Falkenhausen|chapter=I Longobardi meridionali|title=Il Mezzogiorno dai Bizantini a Federico II|editor=Giuseppe Galasso|publisher=UTET|location=Turin|year=1983|pages=251–364}} * {{cite book|first=Nicola|last=Cilento|title=Italia meridionale longobarda|publisher=Ricciardi|location=Milan-Naples|year=1971}} == Mga panlabas na kawing == * The History Files: [http://www.historyfiles.co.uk/KingListsEurope/ItalyBenevento.htm Independent Dukes (571–774) at Princes (774–1053) ng Benevento] * [https://web.archive.org/web/20040814195132/http://www.liturgica.com/html/litWLMusDev5.jsp?hostname=null Beneventan liturgical chant, {{Circa|650|800}}] * [http://campania.italy-trip.org/photos_benevento.html Mga larawan mula sa Benevento] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714060453/http://campania.italy-trip.org/photos_benevento.html |date=2008-07-14 }} * [http://www.paesaggioitaliano.eu/gallery/benevento/index.php Photo Gallery ni Leonardo Bellotti] {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Benevento}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] ctk8u7rs556b8z9ivv43eaxq37o2bpk 0 22570 2233719 2232342 2026-10-12T14:53:35Z A09 112294 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/DZGU 91.3|DZGU 91.3]] ([[User talk:DZGU 91.3|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Mario10100|Mario10100]] 2204607 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Talisay | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng [[Camarines Norte]] na nagpapakita sa lokasyon ng Talisay. | region = [[Kabikulan]] (Rehiyong V) | province = [[Camarines Norte]] | barangays = 15 | class = Ika-4 Klase | mayor =Donovan A. Mancenido | areakm2 =30.76 km² (11.88 sq mi) | population_as_of = 2020 | population_total = 27244 | population_density_km2 =890/km² (2,300/sq mi) | founded =1908 | coordinates_wikidata = yes |vice_mayor=Juancho Z. Ramores|zip code=4602|area code=+63 (0)54|elevation=}} Ang '''Talisay''', o ang '''Bayan ng Talisay''' ay isang ika-4 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Camarines Norte]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Ipinangalan ang bayan sa puno ng [[Talisay]], na laganap sa pook noon. == Kasaysayan == Ang kasaysayan ng bayan ng Talisay ay nauugnay sa mga unang misyonerong Espanyol sa rehiyong ito. Noo'y kilala bilang "Tarisay" ang bayan ay tinatag bilang [[Tuklong|bisita o visita]] sa ilalim ng Daet noong taong 1654. Itong panahon ay naging tanda sa pagpapalawak ng mga [[Franciscano|Franciscanong]] misyonero, na dumating sa [[Daet]] noong taong 1583 upang mapalaganap ang [[Kristiyanismo sa Pilipinas|Kristiyanismo]] sa buong [[Bicol|Kabikulan]]. == Panahon ng mga Kastila (Ika-16 hanggang Ika-19 na siglo) == Sa huling bahagi ng Ika-16 na siglo at ng simula ng ika-17 na siglo, ang Talisay noon ay sumailalim sa hurisdiksyon ng mga [[Franciscano]]. Subalit, dahil sa kakulangan ng mga kaparian, ang [[Daet]] at ang mga [[Tuklong|bisita]] nito (kabilang ang Talisay) ay pahirapang panatilihin ang relihiyong pamumuno. Sa gitnang bahagi ng ika-17 na siglo, ang pamumuno ng mga lugar na iyon ay nailipat mula sa mga [[Franciscano]] sa mga sekular na kaparian. Sa panahong ito, ang Talisay ay patuloy na umusbong at lumaki habang nakaugnay pa rin sa kolonyal na istraktura ng mga Espanyol. Ang bayan ay umuunlad sa pagsasaka ng palay, na naging pangunahing pang-ekonomiyang aktibidad. Sa ika-19 na siglo, ang Talisay ay nabuo bilang isang mas matatag na lugar ng tirahan, ginagaya ang uso sa urbanisasyon ng [[Daet]] at ng mga kalapit na komunidad. Ang Simbahang Parokya ng San Francisco ng Assisi, na nagmula pa sa panahon ng mga Kastila ay nagsisilbi ngayon sa bayan bilang isang palatandaang pangkasaysayan. At isa sa mga simbahang sumailalim noon sa hurisdiksyon ng [[Franciscano]]. == Ang Ikalawang Pandaigdigang Digmaan (taong 1941-1944) == Ang Talisay ay may papel sa noo'y pananakop ng mga [[Pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas|Hapon]] sa bansa, maalalang mga kilusan na tumulong sa noo'y [[Wenceslao Vinzons|Gobernador Wenceslao Q. Vinzons]] na mag-alsa mula sa Hapon. Bagamat napasakamay ng mga Hapon ang gobernador, ang mga kilusan ay patuloy na lumaban upang makamit ang kalayaan. Makaraan ng digmaan, may isang maliit na bantayog na iniluklok bilang pagaalaala sa mga beterano at bayani, na ngayon ay nasa tabi ng munisipyo ng bayan. == Ang Modernong Talisay sa Kasalukuyang Panahon == Sa ngayon, ang Talisay ay kilala sa kontribusyon sa [[Agrikultura sa Pilipinas|agrikultura]], particular sa pagsasaka ng [[palay]]. Bagamat lumaki na ito bilang natatanging komunidad sa kabila ng ilang siglo, ang kasaysayan ay nakaugat mula sa panahon ng mga kastila, pamumunong kolonyal, at ang katatagan ng mga mamamayan sa kabila ng pagsakop. Ang Pista ng Paruyan, na ginaganap tuwing Ika-4 ng Oktubre, ay nagsisilbing patunay sa malalim na koneksyon nito sa pagsasaka, na nagpapatibay sa pagkakakila bilang isa sa mga pinakamahalagang komunidad na pang-agrikultura. Magkasabay ang Pista ng Paruyan sa Pista ni [[Francisco ng Asisi|San Francisco ng Assisi]], na nagsisilbi bilang patron ng mismong parokya sa bayan ng Talisay. == Heograpiya == Ang Talisay ay isang munisipalidad na may baybayin, na kilala bilang San Jose Beach, na matatagpuan sa [[Camarines Norte]], sa loob ng Rehiyon ng Kabikulan ng Pilipinas. Ang Talisay ay kalapit ng [[Vinzons]] sa hilagang-kanluran, [[Daet]] sa timog-silangan, at [[San Vicente, Camarines Norte|San Vicente]] sa timog-kanluran. Bagamat matuturing na coastal town ang mga Talisay at ang mga kalapit na bayan nito, ang bayan ng Talisay ay pangunahing pang-agrikultural na komunidad kaysa coastal na komunidad. Samakatuwid, ang bayan ng Talisay ay nakasentro sa pagsasaka kaysa sa pangingisda. Ang topograpiya ng bayan ay halos patag, na may ilang pagulong na burol sa ilang mga lugar. Ang mga palayan ay nangingibabaw sa tanawin, sumasalamin sa ekonomiyang agrkultural, habang ang mga ilog at daluyan ng tubig ay nagbibigay na mahalagang irigasyon. Ang Talisay ay may tropikong klima, isinasalarawan ng malakas na pag-ulan tuwing Hunyo hanggang Disyembre at tagtuyo tuwing Enero hanggang Mayo. Kabilang sa Pacific typhoon belt, bulnerable ang bayan sa mga malalakas at baha lalo na sa mga komunidad na malalapit sa ilog. Sa kabila ng mga pagsubok, ang bayan ay nanatiling matatag, ang agrikultura nito'y may kritikal na papel sa pagsusustento ng lokal na ekonomiya. ==Mga Barangay== Ang Bayan ng Talisay ay nahahati sa 15 na mga [[barangay]]. * Binanuaan * Caawigan * Cahabaan * Calintaan * Del Carmen * Gabon * Itomang * Poblacion * San Francisco * San Isidro * San Jose * San Nicolas * Santa Cruz * Santa Elena * Santo Niño ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Camarines Norte}} [[Kategorya:Mga bayan ng Camarines Norte]] {{stub}} 8fxdnr952t6i27n4jik6nrnnjgrqc86 0 26829 2233784 2144426 2026-10-12T19:34:14Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233784 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}} {{Infobox pageant titleholder | name = Megan Young | image = Megan Young (2023).jpg | caption = Si Young noong 2023 | birth_name = Megan Lynne Young | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1990|02|27}} | occupation = Aktress, Host, Modelo, VJ, Youth Ambassador | height = {{height|m=1.73}} | years active = 2004 – Kasalukuyan | title = [[Miss World 2013]] | spouse = [[Mikael Daez]] {{small|2020}} | competitions = [[Miss World Philippines 2013]]<br>(Winner)<br>[[Miss World 2013]]<br>(Winner) }} Si '''Megan Lynne Young-Daez''' (ipinanganak 27 Pebrero 1990) ay isang [[Mga Pilipino|Pilipinang]] aktres, at may hawak ng titulong ''Miss World 2013'' na napanalunan niya noong 28 Setyembre 2013 sa Bali,Indonesia. Siya ang nakatatandang kapatid ni [[Lauren Young]]. == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Young sa [[Alexandria, Virginia]] sa isang Pilipinang ina na si Victoria Talde mula sa [[Pandan, Antique]], at isang Amerikanong ama na si Calvin Cole Young III.<ref>{{Cite web |last=Agting |first=Ira |date=29 Setyembre 2013 |title=8 fun facts about Megan Young |url=https://www.rappler.com/life-and-style/40135-megan-young-fun-facts/ |access-date=6 Mayo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Lumipat ang pamilya ni Young sa Castillejos, Zambales noong siya ay sampung taong gulang. Nakatanggap siya ng sekondaryang edukasyon sa Regional Science High School III sa loob ng [[Subic Bay Freeport Zone]] mula 2002 hanggang 2005 bago lumipat sa Kalakhang Maynila upang ituloy ang kanyang karera sa pag-arte. Noong 2011, nagsimula siyang mag-aral ng ''filmmaking'' sa [[Talaan ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas|De La Salle-College of Saint Benilde]]. == Karera == === 2004–07: Maagang karera sa pag-arte sa GMA === Ang unang pagsabak ni Young sa ''showbiz'' ay sa pamamagitan ng ikalawang ''season'' ng talent reality search na ''[[StarStruck]]'', kung saan nagtapos ito bilang isa sa anim na pinalista.<ref>{{Cite web |last=Javate |first=Bianca |date=30 Setyembre 2023 |title=Megan Young on Her Virtual Empire, Becoming Her Own, and Stressing Out on Seventeen Tickets |url=https://vogue.ph/beauty/megan-young-on-her-virtual-empire-becoming-her-own-and-stressing-out-on-seventeen-tickets/ |access-date=25 Hunyo 2024 |website=Vogue Philippines |language=en-US}}</ref> Ang kanyang unang trabaho sa pag-arte sa GMA ay sa ''[[Love to Love|Love to Love Presents: Love Ko Urok]]'', kung saan ginampanan niya ang papel ni Meg. Pagkatapos ay ginampanan niya ang papel ni Anna sa ''[[Asian Treasures]]'' at ang papel ng isang diwata sa ''[[Talaan ng mga palabas ng GMA Network|Mga Kuwento ni Lola Basyang]]''. === 2007–15: Paglipat sa ABS-CBN at TV5 === Matapos ang mahigit dalawang taon sa GMA Artist Center, lumipat siya sa [[ABS-CBN]] kasunod ng kanyang kapatid na si [[Lauren Young]]. Siya ang unang artista mula sa StarStruck na lumipat sa karibal na istasyon ng GMA, ang ABS-CBN. Unang lumabas si Young sa ABS-CBN sa ''youth oriented show'' na "[[Star Magic Presents]]" ''[[Astigs]]'' at ''[[Abt Ur Luv]]''. Ginampanan din niya ang papel ni Shane sa [[Kokey]], katapat ni [[Zanjoe Marudo]]. Nakilala siya nang lumitaw siya bilang isa sa mga ''celebrity housemates'' sa ''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Edition 2]]'', kung saan siya ay tinaguriang "''The Princess of Charm''". Pagkatapos ng ''Pinoy Big Brother'', ginampanan niya ang kontrabida na si Marcela sa ''remake'' ng ABS-CBN ng [[I Love Betty La Fea|''I Love Betty La Fea'']], katapat ni [[John Lloyd Cruz]]. Noong 2009, isa siya sa apat na personalidad na ipinakilala bilang mga video jockey para sa muling paglulunsad ng Channel [V] Philippines. == Mga sanggunian == <references responsive="1"></references> [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1990]] {{Miss World titleholders}} {{Pilipinas-artista-stub}} 6bpqzwjyjcu4v36r3lzqhqmzeu1vodx 0 26969 2233781 2211740 2026-10-12T19:30:34Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233781 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}} {{Infobox pageant titleholder | name = Lara Quigaman-Alcaraz | title= [[Binibining Pilipinas|Binibining Pilipinas-International 2005]]<br>[[Miss International|Miss International 2005]] | nationalcompetition= [[Binibining Pilipinas|Binibining Pilipinas 2001]]<br>[[Binibining Pilipinas|Binibining Pilipinas 2005]]<br>(Nagwagi)<br>[[Miss International|Miss International 2005]]<br>(Nagwagi) | image =Love Is... The First TeleMovie from Eat Bulaga (2017) - Precious Lara Quigaman.png | caption = Lara Quigaman noong 2017 | birth_name = Precious Lara San Agustin Quigaman | birth_date= {{Birth date and age|1983|1|3}} | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | spouse = {{marriage|[[Marco Alcaraz]]|2012}} | measurements = | height = {{height|ft=5|in=6}} | eye_color = Dark Brown | hair_color = Black | alias = Selda | films = | homepage = }} Si '''Precious Lara Quigaman''' (ipinanganak noong Enero 3, 1983) ay isang artista sa Pilipinas. Siya ay kinoronahan bilang Miss International 2005 sa patimpalak na ginanap sa Tokyo, Japan noong Setyembre 26, 2005<ref>{{Cite web |title=COMMENDATION: PRECIOUS LARA QUIGAMAN (MISS INTERNATIONAL 2005) {{!}} Senate of the Philippines Legislative Reference Bureau |url=https://ldr.senate.gov.ph/subject/commendation-precious-lara-quigaman-miss-international-2005 |access-date=2026-06-16 |website=ldr.senate.gov.ph}}</ref>. ==Mga kawing panlabas== *[https://www.facebook.com/LaraQuigaman Opisyal na Facebook page ni Precious Lara Quigaman] *[https://twitter.com/laraquigaman Opisyal na Twitter] {{BD|1983|LIVING|Quigaman, Precious Lara}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} ltapav3r42t3t97rdhjmb07kryaw3gj 5 28215 2233705 2233391 2026-10-12T13:31:37Z Ryomaandres 8044 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/Tashelog|Tashelog]] ([[User talk:Tashelog|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Bluemask|Bluemask]] 122227 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 40048 2233984 2231027 2026-10-13T10:31:19Z K7yz3 167065 Star Trek sa pelikula 2233984 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Star Trek Logo 1.png|thumb|Logo ng prangkisa]] Ang '''Star Trek''' ay prangkisa ng ilang [[siyensiyang piksiyon]]g teleserye, pelikula, at iba pang media mula sa [[Estados Unidos]]. Nilikha ni [[Gene Roddenberry]] ang pinakaunang [[Star Trek: The Original Series|Star Trek]] noong [[1966]].<ref>E.g. Hillel Italie ([[Associated Press|AP]] Pambansang Manunulat), [http://abcnews.go.com/Entertainment/wireStory?id=3333880 Potter Reaches Cult Phenomenon Status], ABC News, [[Hunyo 30]] [[2007]].</ref> == ''Star Trek'' sa telebisyon == * [[Star Trek: The Original Series]] * [[Star Trek: The Animated Series]] * [[Star Trek: The Next Generation]] * [[Star Trek: Deep Space Nine]] * [[Star Trek: Voyager]] * [[Star Trek: Enterprise]] * [[Star Trek: Discovery]] * [[Star Trek: Short Treks]] * [[Star Trek: Picard]] * [[Star Trek: Lower Decks]] * [[Star Trek: Prodigy]] * [[Star Trek: Strange New Worlds]] * [[Star Trek: Starfleet Academy]] == Star Trek sa pelikula == * Star Trek: The Motion Picture * Star Trek II: The Wrath of Khan * Star Trek III: The Search for Spock * Star Trek IV: The Voyage Home * Star Trek V: The Final Frontier * Star Trek VI: The Undiscovered Country * Star Trek: Generations * Star Trek: First Contact * Star Trek: Insurrection * Star Trek: Nemesis * Star Trek (2009) * Star Trek Into Darkness * Star Trek Beyond * Star Trek: Section 31 == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Telebisyon]] [[Kategorya:Pelikula]] [[Kategorya:Estados Unidos]] [[Kategorya:Star Trek]] {{stub}} 5ry2x6x7ltwc4kd7py9gmx44f3134xn 0 41443 2233875 2094865 2026-10-13T02:11:30Z ~2026-54857-04 167475 /* */ 2233875 wikitext text/x-wiki Ang '''arbularyo''', '''albularyo''' o '''medikong-tapal''' (Kastila: ''herbolario''; Ingles: ''charlatan'' o ''quack doctor'') ay isang uri ng [[katutubo]]ng [[manggagamot]] sa [[Pilipinas]], na gumagamit ng mga [[dahon]] at [[yerba]] para lunasan ang mga [[Panget|karamdaman]].<ref name="TE">[[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Panggagamot]] [[Kategorya:Mga manggagamot]] [[Kategorya:Mitolohiyang Pilipino]] {{Pilipinas-stub}} sbp3xkyo0dbj03ogauauq3x80zf3vum 2233968 2233875 2026-10-13T06:10:12Z ~2026-54624-85 167351 Kinansela ang pagbabagong 2233875 ni [[Special:Contributions/~2026-54857-04|~2026-54857-04]] ([[User talk:~2026-54857-04|Usapan]]) 2233968 wikitext text/x-wiki Ang '''arbularyo''', '''albularyo''' o '''medikong-tapal''' (Kastila: ''herbolario''; Ingles: ''charlatan'' o ''quack doctor'') ay isang uri ng [[katutubo]]ng [[manggagamot]] sa [[Pilipinas]], na gumagamit ng mga [[dahon]] at [[yerba]] para lunasan ang mga [[karamdaman]].<ref name="TE">[[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Panggagamot]] [[Kategorya:Mga manggagamot]] [[Kategorya:Mitolohiyang Pilipino]] {{Pilipinas-stub}} gwxgfg5whn46fdl4m5544n2o5ua5kw5 2233969 2233968 2026-10-13T06:10:57Z ~2026-54624-85 167351 Requesting deletionm 2233969 wikitext text/x-wiki {{delete|tiny stub since 2008}} Ang '''arbularyo''', '''albularyo''' o '''medikong-tapal''' (Kastila: ''herbolario''; Ingles: ''charlatan'' o ''quack doctor'') ay isang uri ng [[katutubo]]ng [[manggagamot]] sa [[Pilipinas]], na gumagamit ng mga [[dahon]] at [[yerba]] para lunasan ang mga [[karamdaman]].<ref name="TE">[[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Panggagamot]] [[Kategorya:Mga manggagamot]] [[Kategorya:Mitolohiyang Pilipino]] {{Pilipinas-stub}} rmemmjl3ck4sm20v9zp5mbs2imolw2k 2233970 2233969 2026-10-13T06:11:32Z Saroj 88312 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-54624-85|~2026-54624-85]] ([[User talk:~2026-54624-85|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:~2026-54857-04|~2026-54857-04]] 2233875 wikitext text/x-wiki Ang '''arbularyo''', '''albularyo''' o '''medikong-tapal''' (Kastila: ''herbolario''; Ingles: ''charlatan'' o ''quack doctor'') ay isang uri ng [[katutubo]]ng [[manggagamot]] sa [[Pilipinas]], na gumagamit ng mga [[dahon]] at [[yerba]] para lunasan ang mga [[Panget|karamdaman]].<ref name="TE">[[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Panggagamot]] [[Kategorya:Mga manggagamot]] [[Kategorya:Mitolohiyang Pilipino]] {{Pilipinas-stub}} sbp3xkyo0dbj03ogauauq3x80zf3vum 2233972 2233970 2026-10-13T06:14:46Z ~2026-54624-85 167351 Kinansela ang pagbabagong 2233970 ni [[Special:Contributions/Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|Usapan]]) edits are not vandalism; please double check before reverting any edit 2233972 wikitext text/x-wiki {{delete|tiny stub since 2008}} Ang '''arbularyo''', '''albularyo''' o '''medikong-tapal''' (Kastila: ''herbolario''; Ingles: ''charlatan'' o ''quack doctor'') ay isang uri ng [[katutubo]]ng [[manggagamot]] sa [[Pilipinas]], na gumagamit ng mga [[dahon]] at [[yerba]] para lunasan ang mga [[karamdaman]].<ref name="TE">[[English, Leo James]]. ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Panggagamot]] [[Kategorya:Mga manggagamot]] [[Kategorya:Mitolohiyang Pilipino]] {{Pilipinas-stub}} rmemmjl3ck4sm20v9zp5mbs2imolw2k 0 43176 2233808 2173096 2026-10-12T23:26:38Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2233808 wikitext text/x-wiki Ang '''eskandalong NBN-ZTE''' ay isang maanomalyang kontrata sa ZTE Corp. sa Tsina para sa proyektong National Broadband Network (NBN) ng pamahalaan na inaprobahan ng administrasyon ni [[Gloria Arroyo]]. Si Arroyo ay inakusahan ng pag-abuso sa kapangyarihan sa pagtulak ng pagpapatibay ng iminungkahi ng Tsinong ZTE Corp upang itayo ang proyektong National Broadband Network sa Pilipinas sa sobrang taas na presyong $329 milyong dolyar o 13 bilyong piso. Sinasabing sa simula ay nag-alok ng 130 milyong dolyar ang ZTE Corp. para sa proyekto ngunit tumaas ang presyo dahil sa mga hinihinging [[kickback]] ng mga kasabwat sa proyekto. Ang kontrata ay nilagdaan ni Transportation and Communications Secretary Leandro Mendoza at ZTE vice president Yu Yong noong Abril 21, 2007, sa Boao, Tsina na nasaksikhan mismo ni Gloria Arroyo. Ang proyektong ito isang pambansang network ng komunikasyon para sa mga pasilidad na landline, cellular at broadband internet para sa paggamit ng mga ahensiya ng pamahalaan. Ang deal sa ZTE Corp ay sinasabing nangyari nang walang public bidding. Si COMELEC Chairman Benjamin Abalos, Sr. ay inakusahan ni [[Nueva Vizcaya]] Rep. Carlos Padilla ng pagtanggap ng salapi at mga regalo kabilang ang mga babae kapalit ng pakikipag-ayos ng kasunduan sa ZTE Corp.<ref>{{Cite web |url=http://www.newsflash.org/2004/02/pe/pe004240.htm |title=Archive copy |access-date=2013-10-14 |archive-date=2012-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120604082410/http://www.newsflash.org/2004/02/pe/pe004240.htm |url-status=dead }}</ref> Isinaad rin ni Padilla na nakita si Abalos na naglalaro ng golf kasama ng mga opisyal ng ZTE Corp. sa Maynila at [[Shenzen]]. Sinasabing ang perang gagamitin sa pagpapatayo ng network ay mula sa perang uutangin ng pamahalaan ng Pilipinas mula sa pamahalaan ng Tsina. ==Testimonya ni Joey de Venecia III== Si Jose “Joey” de Venecia III na namumuno sa Amsterdam Holdings, Inc. na isa sa natalong bidder sa kasunduang NBN at anak ni dating Ispiker na si [[Jose de Venecia, Jr.]] ay nagpatotoo na kasama niya si Abalos sa Tsina at narinig niyang si Abalos ay "humingi ng pera" mula sa mga opisyal ng ZTE. Si Joey de Venecia III ay nagpatotoo rin na ang asawa ni Gloria na si Mike Arroyo ang misteryong tao na nagtulak para pagtibayin ang labis na mataas na presyong kontrata sa ZTE. Isinaad ni De Venecia na ang kontrata na $329 milyong dolar sa ZTE ay sobrang mataas na presyo ng mga $130 milyong dolar pagkatapos na humingi si Abalos ng mga iba't ibang [[kickback]] at mga paunang bayad o advance para sa proyekto. Isinaad ni de Venecia na inalukan siya ni Abalos noong Disyembre 2006 ng lagay na 10 milyong dolyar upang umatras sa proyekto. Isinaad rin ni De Venecia na binalaan siya ni Abalos na ipapapatay siya kung hindi siya umatras sa proyekto. Isinaad rin ni Joey de Venecia III na nangako si Abalos kay Mike Arroyo ng 70 milyong dolyar na kickback mula sa proyektong NBN. ==Testimonya ni Romulo Neri== Ang dating direktong henral ng [[NEDA]] na si Romulo Neri ay nagpatotoo sa Senate hearing na inalukan siya ni Abalos ng lagay na 200 milyong piso upang aprubahan ang proyekto. Sinabi rin ni De Venecia na tinanong ni Gloria si Neri kung bakit hindi niya tinanggap ang [[suhol]] na 200 milyong piso ni Abalos upang iendorso ang proyektong NBN sa ZTE Corp. ==Testimonya ng mga eksperto== Ayon sa pagsisiyasat ng mga opsiyal na dokumentong isinumite sa Senate blue ribbon committee, ang proyektong NBN-ZTE ay sobrang taas ang presyo ng halos 8 bilyong piso (US $197 milyon). Isinaad ng mga eksperto na ang presyo ng ZTE na $329 milyong dolyar o 13 bilyong piso ay magkakahalaga lamang ng 132 milyong dolyar kung ihahambing sa mga kompanyang gaya ng PLDT, Smart Communications, Globe Telecoms o Digitel. Noong Pebrero 4,2008, bumoto ang [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] na patalsikin bilang Isipiker si Jose de Venecia Jr. na sinasabing kabayaran para sa pagdawit ng kaniyang anak kay Mike Arroyo sa eskandalong NBN-ZTE. ==Testimonya ni Jun Lozada== Ang Philippine Forest Corp. president na si Jun Lozada (na technical consultant ni Romulo Neri sa proyektong NBN) na may alam sa sobrang taas na presyong kontratang ZTE ay lumipad sa [[Hong Kong]] mga dalawang oras bago magsimula ang pagsisiyasat ng Senado. Inutos ng senado na hulihin sina Romulo Neri at [[Jun Lozada]] sa hindi pagpapaunlak sa isang subpoena na humarap sa senado tungkol sa kontratang NBN-ZTE. Dumating si Lozada sa NAIA mula Hongkong noong Pebrero 5,2008 ng 4:40 ng hapon ngunit kumalat ang mga ulat na siya ay dinukot. Kalaunang nalamang si Lozada ay dinakip ng mga pulis sa airport ng Manila International Airport Authority (MIAA) deputy para security na si Angel Atutubo at mga kasapi ng Police Security and Protection Office (PSPO). Noong Pebrero 7,2008 noong 2 am, si Lozada ay humarap sa isang press conference sa LaSalle Greenhills. Kaniyang isinaad na si Abalos ay humingi ng mga [[kickback]] na 130 milyong dolyar na ang 70 milyong dolyar ay para kay Mike Arroyo. Sinabi ni Lozada na nagbanta si Abalos na ipapapatay siya kung nabigo siyang ihatid ang 130 milyong kickback sa kontratang NBN. Nang lumisan si Lozada sa proyektong NBN noong 2007, ang presyo nito ay 262 milyong dolyar ngunit nang aprobahan noong Marso 2007 ay naging 329 milyong dolyar. Siya ay pwersahang pinalagda ng mga pahayag upang magmukhang humiling siya ng seguridad ng pulis sa kaniyang pagdating sa paliparan. Pagkatapos ng press conference noong 3 am, si Lozada ay dinala sa kustodiya ng Senado. Humarap si Lozada sa Senate Blue-Ribbon Committee noong Pebrero 8,2008. Kaniyang isinaad na sina Mike Arroyo at Benjamin Abalos ay sangkot sa eskandalong NBN-ZTE. Isinaad niya na ipinadala siya ng mga autoridad ng pamahalaan sa Hong Kong dahil wala silang mahanap na lunas na legal upang pigilan ang Senado na mag-atas sa kaniyang humarap sa pagsisiyasat tungkol sa kasunduang NBN. Isinauli rin ni Lozada ang P50,000 sa dating chief of staff ng pangulong si Michael Defensor na nagbigay sa kaniya sa La Salle Green Hills upang sabihin ni Lozada na hindi siya dinukot. Inamin ni Defensor na sinabi niya kay Lozada na magdaos ng press conference at sabihing hindi siya dinukot. Sa senate hearing noong Pebrero 18,2008, sinabi ni Lozada na tinawag ni Neri si Arroyo na "masama" at nagpakita sa kaniyang ang sentro ng ekosistema ng korupsiyon. Sinabi ni Lozada na isinaalang alang ni Neri ang pagbibitiw sa kaniyang tungkulin pagkatapos na utusan siya ni Gloria na i-endorso ang 329 milyong dolyar na proyektong NBN. Isinuko rin ni Lozada sa Senate Blue Ribbon Committee ang isang envelope na naglalaman ng 500,000 piso mula sa Malacañang upang tumahimik. Inamin ni Deputy Executive Secretary Manuel Gaite na ibinigay niya ang pera kay Lozada. Nagsampa si Lozada ng kasong pagdukot at tangkang pagpatay laban sa kapulisan at mga opisyal ng administrasyo ni Arroyo na responsable sa kaniyang pagdukot. Kabilang sa mga sinampahan ng kasong pagdukot sina PNP Chief Avelino Razon, Environment Secretary [[Lito Atienza]], Angel Atutubo, Police Security and Protection Office (PSPO) Chief Romeo Hilomen, PSPO assistant director Col. Paul Mascariñas, retiradong Senior Police Officer 4 Rodolfo Valeroso at iba. Ang tangkang pagpatay ay batay sa CCTV camera ng NAIA kung saan kumumpas si Atutubu ng paggilit ng leeg habang hinahatid si Lozada. ==Testimonya ni Dante Madriaga== Pinatotohanan rin ni Dante Madriaga na isang dating consultant ng ZTE sa senate hearing na si Pangulong Arroyo at asawa nitong si Mike Arroyo ay bahagi ng "Pangkat na Ganid plus plus" na humingi ng mga [[kickback]] na nagpataas ng presyo ng proyektong NBB mula 130 milyong dolyar hanggang 329 milyong dolyar. Tinukoy ni Madriaga ang ibang mga kasapi ng Pangkat na Ganid plus plus kabilang si Benjamin Abalos, Ruben Reyes, Leo San Miguel, retiradong heneral Quirino Dela Torre at sina Gloria Arroyo at asawa nitong si Mike Arroyo. Sinabi ni Madriaga na nagbigay na ng advance ang ZTE Corp. ng 41 milyong dolyar sa "Pangkat na Ganid" upang masigurong maibigay ang kontrata ng proyektong NBN sa ZTE Corp. ==Hatol ng Ombudsman== Noong 2009, ibinasura ng Opisina ng [[Ombudsman]] ang mga kaso ng graft kay Pangulong Arroyo sa dahilang siya ay sinasabing immune mula sa kaso at hindi daw masasampahan ng kaso. Ibinasura rin ng Opisina ng Ombudsman ang mga inihaing kasong korupsiyon laban kay Mike Arroyo dahil wala daw ebidensiya laban sa kaniya. ==Pagbasura sa proyektong NBN== Noong Setyembre 11,2007, ang Korte Suprema sa isang botong 8-7 ay nag-aproba sa petisyon para sa temporaryong kautusang nagpipigil sa proyektong NBN. Ang karamihan ng mga tumutol sa desisyon ay mga hinirang sa puwesto ni Arroyo. Pagkatapos ng ilang araw, ibinasura ni Arroyo ang proyektong NBN dahil sa galit ng publiko. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:2007 sa Pilipinas]] [[Kategorya:2008 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga eskandalong pampolitika sa Pilipinas]] [[Kategorya:Internet sa Pilipinas]] [[Kategorya:Korupsiyon sa Pilipinas]] [[Kategorya:Gloria Macapagal-Arroyo]] eofb27vkxsvx58mhlfd3nr2eh6msvo0 8 48635 2233772 2189757 2026-10-12T18:09:01Z Ladsgroup 8120 Remove deprecated option ([[phab:T298199]]) 2233772 wikitext text/x-wiki == browsing-gadgets == * Navigation_popups[dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util]|popups.js|navpop.css * talaambagan[dependencies=mediawiki.util]|talaambagan.js * Prosesize [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.api, mediawiki.util] |Prosesize.js |Prosesize.css == editing-gadgets == * wikEd[ResourceLoader]|wikEd.js * HotCat[default|rights=edit,minoredit]|HotCat.js <!-- minoredit is a hack to default-enable only for logged-in users. --> * Shortdesc-helper-loader[dependencies=mediawiki.api,user.options,mediawiki.util|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless|peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector]|Shortdesc-helper.js * Shortdesc-helper-pagestyles-vector[hidden|skins=vector,vector-2022]|Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css 6swg6vtjb06v46eyflzewe3t7u199mi 2233975 2233772 2026-10-13T07:32:05Z Ladsgroup 8120 Remove deprecated option ([[phab:T298199]]) 2233975 wikitext text/x-wiki == browsing-gadgets == * Navigation_popups[dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util]|popups.js|navpop.css * talaambagan[dependencies=mediawiki.util]|talaambagan.js * Prosesize [dependencies=mediawiki.api, mediawiki.util] |Prosesize.js |Prosesize.css == editing-gadgets == * wikEd[ResourceLoader]|wikEd.js * HotCat[default|rights=edit,minoredit]|HotCat.js <!-- minoredit is a hack to default-enable only for logged-in users. --> * Shortdesc-helper-loader[dependencies=mediawiki.api,user.options,mediawiki.util|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless|peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector]|Shortdesc-helper.js * Shortdesc-helper-pagestyles-vector[hidden|skins=vector,vector-2022]|Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css 4uohuqcldb7dro1yddbzjddumw8htxd 2233978 2233975 2026-10-13T07:57:13Z Ladsgroup 8120 Remove deprecated option ([[phab:T298199]]) 2233978 wikitext text/x-wiki == browsing-gadgets == * Navigation_popups[dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util]|popups.js|navpop.css * talaambagan[dependencies=mediawiki.util]|talaambagan.js * Prosesize [dependencies=mediawiki.api, mediawiki.util] |Prosesize.js |Prosesize.css == editing-gadgets == * wikEd|wikEd.js * HotCat[default|rights=edit,minoredit]|HotCat.js <!-- minoredit is a hack to default-enable only for logged-in users. --> * Shortdesc-helper-loader[dependencies=mediawiki.api,user.options,mediawiki.util|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless|peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector]|Shortdesc-helper.js * Shortdesc-helper-pagestyles-vector[hidden|skins=vector,vector-2022]|Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css cjrepjy9bh4lvc9imjtevs8j2f66lg7 0 50817 2233786 2055536 2026-10-12T19:35:42Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233786 wikitext text/x-wiki {{Pageant titleholder bio |photo=Dayana y el chaman.jpg |caption=Dayana Mendoza ''(nasa kaliwa)''. |birthname= '''Dayana Sabrina Mendoza Moncada''' |nationalcompetition=''[[Miss Universe 2008]]'' (Nagwagi)<br />''[[Elite Model Look|Elite Model Look International 2001]]'' (pinalista)<br />''[[Miss Venezuela 2007]]'' (Nagwagi) |height= 176 cm }} Si '''Dayana Sabrina Mendoza Moncada''' (isinilang 1 Hunyo 1986 sa [[Caracas]], [[Venezuela]]) ay isang [[modelo]] at [[Miss Venezuela 2007|Miss Venezuela ng 2007]]<ref>{{cite website|publisher=Global Beauties|title=Miss Venezuela 2007/2008|url=http://www.globalbeauties.com/news/2007/sep/vzla.htm|accessdate=2007-09-13|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011065603/http://globalbeauties.com/news/2007/sep/vzla.htm|url-status=dead}}</ref> at ang bagong pinutungan ng korona bilang [[Miss Universe 2008|Miss Universe]] ng 2008.<ref>{{cite website|publisher=The Associated Press|title=Miss Venezuela is Miss Universe 2008|url=http://ap.google.com/article/ALeqM5gx_4EOV12tt247EusNElDQncGOWwD91TDE2G0|date=2008-07-14|access-date=2008-07-14|archive-date=2008-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080717031400/http://ap.google.com/article/ALeqM5gx_4EOV12tt247EusNElDQncGOWwD91TDE2G0|url-status=dead}}</ref> Noong 2001, lumagda si Mendoza para sa [[Elite Model Management]] at nagmodelo sa [[Italya]], [[Pranysa]], [[Estados Unidos]], [[Inglatera]], [[Gresya]], [[Espanya]], [[Alemanya]], [[Mehiko]] at [[Peru]] para sa/kina [[Gianni Versace S.p.A.|Versace]], [[Roberto Cavalli]] at iba pang mga disyenyador na pangmoda ng damit.<ref name="Al Día">{{cite website|publisher=Al Día|title=Reina de las Chamas|url=http://www.aldia.co.cr/ad_ee/2007/septiembre/25/farandula1252430.html|accessdate=2007-09-25|archive-date=2008-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080303152603/http://www.aldia.co.cr/ad_ee/2007/septiembre/25/farandula1252430.html|url-status=dead}}</ref> Nagsasalita siya ng [[Spanish language|Espanyol]], [[English language|Ingles]] at [[Italian language|Italyano]].<ref name="Al Día"/> Natalo ni Dayana ang iba pang 27 na mga kandidato sa ''[[Miss Venezuela 2007]]'' noong 13 Setyembre 2007, at naging pangalawa lamang sa mga kababaihang kumakatawan para sa estado ng mga Amasona (si [[Carolina Izsak]] ang una noong 1991). {{Fact|date=Hunyo 2008}}. Pinutungan siya ng korona ng pagka-''Miss Universe'' ng 2008 sa patimpalak ng pagandahang ginanap sa [[Nha Trang]], [[Vietnam]] noong 13 Hulyo 2008.<ref>{{cite website|publisher=Saigon Tourist|title=Miss Universe to come to Viet Nam in 2008|url=http://www.saigontourist.hochiminhcity.gov.vn/news/detail_en.asp?id=12717|accessdate=2007-11-28|archive-date=2008-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080805212939/http://www.saigontourist.hochiminhcity.gov.vn/news/detail_en.asp?id=12717|url-status=dead}}</ref> Ipinatong ni [[Riyo Mori]], ang [[Miss Universe 2007|MIss Universe]] ng 2007 ang isang [[tiara]], na nagkakahalaga ng US$ 120,000, sa ibabaw ng kaniyang [[ulo]]. Natalo niya sina [[Taliana Vargas]] (''Miss Colombia'') at [[Marianne Cruz Gonzalez]] (Miss Dominican Republic).<ref>{{Cite web |title=iht.com, Venezuelans celebrate fifth Miss Universe win |url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/07/14/america/LA-Venezuela-Miss-Universe.php |access-date=2008-07-19 |archive-date=2008-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080719095827/http://www.iht.com/articles/ap/2008/07/14/america/LA-Venezuela-Miss-Universe.php |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://en.rian.ru/world/20080714/113884690.html |title=en.rian.ru, Venezuelan beauty wins title Miss Universe 2008 |access-date=2008-07-14 |archive-date=2019-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507191732/https://sputniknews.com/world/20080714113884690/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=english.vietnamnet.vn, Miss Venezuela crowned Miss Universe 2008 |url=http://english.vietnamnet.vn/reports/2008/07/793498/ |access-date=2008-07-14 |archive-date=2008-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080717063633/http://english.vietnamnet.vn/reports/2008/07/793498/ |url-status=dead }}</ref> Kasama sa kaniyang napanalunan ang salapi, isang taong kontrata na magtataguyod sa ''Miss Universe'', paglalakbay sa mundo, isang libreng apartment sa [[lungsod ng New York]] sa [[Estados Unidos]], at isang bag na naglalaman ng mga libreng pang-modang mga sapatos, kasuotan, mga produktong pampaganda, at suweldong US$ 100,000 na gagamitin para sa 2-taong kurso sa ''[[New York Film Academy|Akademyang Pampelikula ng New York]]'' at malayang akseso sa mga kabahayang pang-moda at mga parlor na pangkagandahan. Gaganapin ni Mendoza, sa loob ng isang taong pagrereyna, ang pagbibiyahe sa mundo upang makipanayam at talakayin ang mga paksang pangtao at pagtataguyod ng edukasyon hinggil sa [[HIV]]/[[AIDS]]. <!---------------------- Mendoza has stated that she enjoys "design, photography, advertising and wave surfing." She replied to the query: "Men think that the fastest way to go to a point is to go straight. Women know that the faster way to go to a point is to go to the curves." She was once kidnapped in Venezuela and stated the [[trauma]] taught her to remain poised under pressure.<ref>[http://www.gmanews.tv/story/106767/Kidnapping-survivor-from-Venezuela-is-Ms-Universe-08 gmanews.tv/story, Kidnapping survivor from Venezuela is Ms Universe '08]</ref> Venezuela is a "pageant superpower" with four previous Miss Universe and five Miss World winners. It last had a Miss Universe in 1996 with [[Alicia Machado]].<ref>[http://afp.google.com/article/ALeqM5j-bD7uxM5KAXuc7fAEBHs47aTHHQMiss afp.google, Venezuela wins Miss Universe pageant in Vietnam]</ref> The 57th pageant since the Miss Universe competition was first held in [[Long Beach]], California, in 1952 was watched by a live audience of 7,500 and nearly a billion television viewers worldwide.<ref>[http://in.reuters.com/article/entertainmentNews/idINIndia-34498620080714 in.reuters, Venezuelan Mendoza wins '08 Miss Universe contest]</ref> ----------------------> == Silipin din == * [[Hannelys Quintero]] * [[Dayana Colmenares]] == Sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missvenezuela.com Websayt ng Miss Venezuela] * [http://www.missuniverse.com Websayt ng Miss Universe] * {{fashionmodel|id=Dayana_Mendoza|name=Dayana Mendoza}} * [http://bellasvenezolanas.org/?p=1119 Dayana @ Bellas Venezolanas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221092924/http://bellasvenezolanas.org/?p=1119 |date=2007-12-21 }} * [http://www.mvlanuevaera.com/ ''Miss Venezuela La Nueva Era Message Board''] * [http://www.viluthu.com/ ''Miss Universe Video''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511201633/http://viluthu.com/ |date=2021-05-11 }} * [http://www.tarakash.com/josh/Brunch/Miss-Venezuela-wins-Miss-Universe-2008.html Dayana Mendoza kinoronahang Miss Universe 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080809094905/http://www.tarakash.com/josh/Brunch/Miss-Venezuela-wins-Miss-Universe-2008.html |date=2008-08-09 }} {{start box}} {{succession box| before=[[Ly Jonaitis]]| title=''[[Miss Venezuela]]''| years=[[Miss Venezuela 2007|2007 - 2008]]| after=''Kasalukuyan'' }} {{succession box| before=[[Riyo Mori]]| title=''[[Miss Universe]]''| years=[[Miss Universe 2008|2008]]| after=''Kasalakuyan'' }} {{end box}} {{Miss Universe Organization titleholders |Year=2008 |Miss Universe='''Dayana Mendoza''' |Miss USA=[[Crystle Stewart]] |Miss Teen USA=TBA }} {{Big Four Pageants titleholders |Year=2008 |Miss Universe=Dayana Mendoza |Miss World=TBA |Miss Earth=TBA |Miss International=TBA }} {{BD|1986||Mendoza, Dayana}} [[Kategorya:Miss Venezuela]] [[Kategorya:Venezuela]] o5iop2yxo570a1eunxzwd5509igd1ou 10 50818 2233776 1673728 2026-10-12T19:23:15Z Bluemask 20 2233776 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = {{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}} | image = {{{image|{{{photo|}}}}}} | image_size = {{{image_size|}}} | alt = {{{alt|}}} | caption = {{{caption|}}} | native_name = {{{native_name|}}} | native_name_lang = {{{native_name_lang|}}} | birth_name = {{{birthname|{{{birth_name|}}}}}} | birth_date = {{{birth_date|}}} | birth_place = {{{birth_place|}}} | death_date = {{{death_date|}}} | death_place = {{{death_place|}}} | residence = {{{residence|}}} | other_names = {{{alias|}}} | alma_mater = {{{alma_mater|{{{alma mater|}}}}}} | occupation = {{{occupation|}}} | years_active = {{{years active|{{{years_active|}}}}}} | spouse = {{{spouse|}}} | partner = {{{domestic_partner|{{{domestic partner|}}}}}} | children = {{{children|}}} | website = {{{homepage|}}} | height = {{{height|}}} | home_town = {{{hometown|}}} | education = {{{education|}}} | signature = {{{signature|}}} | signature_size = {{{signature_size|}}} | signature_alt = {{{signature_alt|}}} | title = {{{title|}}} | child = {{{child|}}} | module = {{#if:{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}{{{haircolor|{{{hair_color|}}}}}}{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}{{{eyecolor|{{{eye_color|}}}}}}{{{agency|}}}{{{films|}}}{{{competitions|{{{nationalcompetition|}}}}}} |{{Infobox|child=yes|decat=yes | title = '''<span class="role">[[Beauty pageant]]</span> titleholder''' | label1 = No. of films | data1 = {{{films|}}} | label2 = Agency | data2 = {{{agency|}}} | class2 = agent | label3 = Hair colo{{#if:{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}|u}}r | data3 = {{#if:{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}|{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}|{{{haircolor|{{{hair_color|}}}}}}}} | label4 = Eye colo{{#if:{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}|u}}r | data4 = {{#if:{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}|{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}|{{{eyecolor|{{{eye_color|}}}}}}}} | label5 = Major<br>competition(s) | data5 = {{{competitions|{{{nationalcompetition|}}}}}} }}}} | module2 = {{{module|}}} | nocat_wdimage = {{{nocat_wdimage|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters | check | ignoreblank = y | unknown = {{Main other|[[Category:Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}} | preview = Page using [[Template:Infobox pageant titleholder]] with unknown parameter "_VALUE_" | child | name | image | photo | image_size | alt | caption | native_name | native_name_lang | birth_name | birthname | birth_date | birth_place | alias | death_date | death_place | home_town | hometown | residence | education | alma_mater | alma mater | occupation | years_active | years active | films | agency | height | haircolour | hair_colour | haircolor | hair_color | eyecolour | eye_colour | eyecolor | eye_color | size | title | competitions | nationalcompetition | spouse | domestic_partner | domestic partner | children | homepage | signature | signature_size | signature alt | signature_alt | nocat_wdimage }}<noinclude> {{Documentation}}<!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> c30lpt87c7163u65khfck76ipe0ksvq 2233802 2233776 2026-10-12T20:00:30Z Bluemask 20 per https://en.wikipedia.org/wiki/Template_talk:Infobox_person/Archive_34#Residence_parameter 2233802 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = {{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}} | image = {{{image|{{{photo|}}}}}} | image_size = {{{image_size|}}} | alt = {{{alt|}}} | caption = {{{caption|}}} | native_name = {{{native_name|}}} | native_name_lang = {{{native_name_lang|}}} | birth_name = {{{birthname|{{{birth_name|}}}}}} | birth_date = {{{birth_date|}}} | birth_place = {{{birth_place|}}} | death_date = {{{death_date|}}} | death_place = {{{death_place|}}} | other_names = {{{alias|}}} | alma_mater = {{{alma_mater|{{{alma mater|}}}}}} | occupation = {{{occupation|}}} | years_active = {{{years active|{{{years_active|}}}}}} | spouse = {{{spouse|}}} | partner = {{{domestic_partner|{{{domestic partner|}}}}}} | children = {{{children|}}} | website = {{{homepage|}}} | height = {{{height|}}} | home_town = {{{hometown|}}} | education = {{{education|}}} | signature = {{{signature|}}} | signature_size = {{{signature_size|}}} | signature_alt = {{{signature_alt|}}} | title = {{{title|}}} | child = {{{child|}}} | module = {{#if:{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}{{{haircolor|{{{hair_color|}}}}}}{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}{{{eyecolor|{{{eye_color|}}}}}}{{{agency|}}}{{{films|}}}{{{competitions|{{{nationalcompetition|}}}}}} |{{Infobox|child=yes|decat=yes | title = '''<span class="role">[[Beauty pageant]]</span> titleholder''' | label1 = No. of films | data1 = {{{films|}}} | label2 = Agency | data2 = {{{agency|}}} | class2 = agent | label3 = Hair colo{{#if:{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}|u}}r | data3 = {{#if:{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}|{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}|{{{haircolor|{{{hair_color|}}}}}}}} | label4 = Eye colo{{#if:{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}|u}}r | data4 = {{#if:{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}|{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}|{{{eyecolor|{{{eye_color|}}}}}}}} | label5 = Major<br>competition(s) | data5 = {{{competitions|{{{nationalcompetition|}}}}}} }}}} | module2 = {{{module|}}} | nocat_wdimage = {{{nocat_wdimage|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters | check | ignoreblank = y | unknown = {{Main other|[[Category:Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}} | preview = Page using [[Template:Infobox pageant titleholder]] with unknown parameter "_VALUE_" | child | name | image | photo | image_size | alt | caption | native_name | native_name_lang | birth_name | birthname | birth_date | birth_place | alias | death_date | death_place | home_town | hometown | education | alma_mater | alma mater | occupation | years_active | years active | films | agency | height | haircolour | hair_colour | haircolor | hair_color | eyecolour | eye_colour | eyecolor | eye_color | size | title | competitions | nationalcompetition | spouse | domestic_partner | domestic partner | children | homepage | signature | signature_size | signature alt | signature_alt | nocat_wdimage }}<noinclude> {{Documentation}}<!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> lop1atyhcnrt5bz7ozl4w2irqpfzjdc 2233803 2233802 2026-10-12T20:01:53Z Bluemask 20 https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Infobox_pageant_titleholder&oldid=1004102794 2233803 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = {{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}} | image = {{{image|{{{photo|}}}}}} | image_size = {{{image_size|}}} | alt = {{{alt|}}} | caption = {{{caption|}}} | native_name = {{{native_name|}}} | native_name_lang = {{{native_name_lang|}}} | birth_name = {{{birthname|{{{birth_name|}}}}}} | birth_date = {{{birth_date|}}} | birth_place = {{{birth_place|}}} | death_date = {{{death_date|}}} | death_place = {{{death_place|}}} | other_names = {{{alias|}}} | alma_mater = {{{alma_mater|{{{alma mater|}}}}}} | occupation = {{{occupation|}}} | years_active = {{{years active|{{{years_active|}}}}}} | spouse = {{{spouse|}}} | partner = {{{domestic_partner|{{{domestic partner|}}}}}} | children = {{{children|}}} | website = {{{homepage|}}} | height = {{{height|}}} | education = {{{education|}}} | signature = {{{signature|}}} | signature_size = {{{signature_size|}}} | signature_alt = {{{signature_alt|}}} | title = {{{title|}}} | child = {{{child|}}} | module = {{#if:{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}{{{haircolor|{{{hair_color|}}}}}}{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}{{{eyecolor|{{{eye_color|}}}}}}{{{agency|}}}{{{films|}}}{{{competitions|{{{nationalcompetition|}}}}}} |{{Infobox|child=yes|decat=yes | title = '''<span class="role">[[Beauty pageant]]</span> titleholder''' | label1 = No. of films | data1 = {{{films|}}} | label2 = Agency | data2 = {{{agency|}}} | class2 = agent | label3 = Hair colo{{#if:{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}|u}}r | data3 = {{#if:{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}|{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}|{{{haircolor|{{{hair_color|}}}}}}}} | label4 = Eye colo{{#if:{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}|u}}r | data4 = {{#if:{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}|{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}|{{{eyecolor|{{{eye_color|}}}}}}}} | label5 = Major<br>competition(s) | data5 = {{{competitions|{{{nationalcompetition|}}}}}} }}}} | module2 = {{{module|}}} | nocat_wdimage = {{{nocat_wdimage|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters | check | ignoreblank = y | unknown = {{Main other|[[Category:Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}} | preview = Page using [[Template:Infobox pageant titleholder]] with unknown parameter "_VALUE_" | child | name | image | photo | image_size | alt | caption | native_name | native_name_lang | birth_name | birthname | birth_date | birth_place | alias | death_date | death_place | education | alma_mater | alma mater | occupation | years_active | years active | films | agency | height | haircolour | hair_colour | haircolor | hair_color | eyecolour | eye_colour | eyecolor | eye_color | size | title | competitions | nationalcompetition | spouse | domestic_partner | domestic partner | children | homepage | signature | signature_size | signature alt | signature_alt | nocat_wdimage }}<noinclude> {{Documentation}}<!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> 13jz8iqnj21kqkurt4r00ir6hebak5u 2233804 2233803 2026-10-12T20:07:01Z Bluemask 20 https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Infobox_pageant_titleholder&oldid=1057806345 2233804 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = {{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}} | image = {{{image|{{{photo|}}}}}} | image_size = {{{image_size|}}} | alt = {{{alt|}}} | caption = {{{caption|}}} | native_name = {{{native_name|}}} | native_name_lang = {{{native_name_lang|}}} | birth_name = {{{birthname|{{{birth_name|}}}}}} | birth_date = {{{birth_date|}}} | birth_place = {{{birth_place|}}} | death_date = {{{death_date|}}} | death_place = {{{death_place|}}} | other_names = {{{alias|}}} | alma_mater = {{{alma_mater|{{{alma mater|}}}}}} | occupation = {{{occupation|}}} | spouse = {{{spouse|}}} | partner = {{{domestic_partner|{{{domestic partner|}}}}}} | children = {{{children|}}} | website = {{{homepage|}}} | height = {{{height|}}} | education = {{{education|}}} | signature = {{{signature|}}} | signature_size = {{{signature_size|}}} | signature_alt = {{{signature_alt|}}} | child = {{{child|}}} | module = {{#if:{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}{{{haircolor|{{{hair_color|}}}}}}{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}{{{eyecolor|{{{eye_color|}}}}}}{{{agency|}}}{{{films|}}}{{{competitions|{{{nationalcompetition|}}}}}} |{{Infobox|child=yes|decat=yes | title = '''<span class="role">[[Beauty pageant]]</span> titleholder''' | label1 = Title | data1 = {{{title|}}} | label2 = No. of films | data2 = {{{films|}}} | label3 = Agency | data3 = {{{agency|}}} | class3 = agent | label4 = Years active | data4 = {{{years active|{{{years_active|}}}}}} | label5 = Hair colo{{#if:{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}|u}}r | data5 = {{#if:{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}|{{{haircolour|{{{hair_colour|}}}}}}|{{{haircolor|{{{hair_color|}}}}}}}} | label6 = Eye colo{{#if:{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}|u}}r | data6 = {{#if:{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}|{{{eyecolour|{{{eye_colour|}}}}}}|{{{eyecolor|{{{eye_color|}}}}}}}} | label7 = Major<br>competition(s) | data7 = {{{competitions|{{{nationalcompetition|}}}}}} }}}} | module2 = {{{module|}}} | nocat_wdimage = {{{nocat_wdimage|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters | check | ignoreblank = y | unknown = {{Main other|[[Category:Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}} | preview = Page using [[Template:Infobox pageant titleholder]] with unknown parameter "_VALUE_" | child | name | image | photo | image_size | alt | caption | native_name | native_name_lang | birth_name | birthname | birth_date | birth_place | alias | death_date | death_place | education | alma_mater | alma mater | occupation | years_active | years active | films | agency | height | haircolour | hair_colour | haircolor | hair_color | eyecolour | eye_colour | eyecolor | eye_color | size | title | competitions | nationalcompetition | spouse | domestic_partner | domestic partner | children | homepage | signature | signature_size | signature alt | signature_alt | nocat_wdimage }}<noinclude> {{Documentation}}<!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> 54ispc75m6wrl24vnb1dtvxz79hi3o1 0 50839 2233787 1962018 2026-10-12T19:36:36Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233787 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Nobyembre 2010}} {{Pageant titleholder bio |photo={{#property:P18}} |title= ''[[Miss Alabama]]'' 1994<br>''[[Miss America]]'' 1995 |nationalcompetition=''[[Miss America 1995|Miss America]]'' 1995 (nagwagi) |birthname= Heather Whitestone |birth_date= {{birth date and age |1973|02|24}} }} Si '''Heather Whitestone McCallum''' (isinilang [[Pebrero 24]], [[1973]] sa [[Dothan, Alabama]]) ay isang [[beauty queen|reyna ng pagandahan]] na siyang pinakaunang binging tagapaghawak ng titulong ''[[Miss America]]''. Nawala ang kaniyang pandinig noong nasa gulang na walong buwan pa lamang. Ipinanganak at lumaki si Whitestone sa Dothan noong unang taon ng kaniyang buhay. Nag-aral siya sa ''[[Central Institute for the Deaf]]'' noong 1984 dahil nahihirapan siya sa isang regular na paaralan. Sa CID, uminam ang kaniyang kakayahang bumasa sa antas ng pang-anim na grado sa loob lamang ng tatlong tao, at nakapagtaos nang lumaon noong 1987 na puntos na 3.6 GPA. Lumipat si Whitestone sa [[Birmingham, Alabama]] sa edad na labing-anim kasunod ng diborsyon ng kaniyang mga magulang. Nag-aral siya sa [[Alabama School of Fine Arts|Paaralan ng Pinong Sining ng Alama]] sa loob ngisng taon at nagtapos sa Mataas na Paaralang Berry (kilala ngayon bilang [[Hoover High School (Alabama)|Mataas na Paaralang Hoover]]) noong 1991. Nakipagtunggali sa maraming mga patimpalak ng kagandahan si Whitestone. Nanalo siya sa ''[[America's Junior Miss|Junior Miss]]'' ng [[Shelby County, Alabama|Shelby County]], [[Alabama]]. Sa unang taon niya sa sistemang ''Miss America'', napanalunan niya ang titulong ''Miss Jacksonville State University'' at naging unang ''runner up'' para sa ''Miss Alabama 1992'', si Kim Wimmer ang naging ''Miss Alabama'' ng 1992. Noong sumunod na taon, napagwagian niya ang paligsahang ''Miss [[Point Mallard Park|Point Mallard]]'' at muling naging ika-1 ''runner up'' sa ''Miss Alabama'', kung saan si Kalyn Chapman ang naging ''Miss Alabama''(si Chapman ang ika-1 ''runner up'' sa pagandahang ''Miss Point Mallard'' noong maging ''Miss Point Mallard'' si Whitesone; nagpatuloy si Chapman sa pagkapanalo bilang ''Miss Leeds'' upang matanggap sa pakikipaglaban para sa titulong ''Miss Alabama''.) Noong sumunod na taon, napanalunan ni Whitestone ang titulong ''Miss Cullman Area'', at sa wakas nagwagi bilang ''[[Miss Alabama]]'' noong [[1994]]. Siya ang pinakaunang binging babae na nakakuha sa titulong ito. Kumatawan si Whitestone para sa [[Alabama]] noong idaos ang ''[[Miss America]]'' ng 1995 sa [[Atlantic City, New Jersey]]. Siya ang pinutungan ng korona bilang ''Miss America 1995''. <!------------------------ Despite being profoundly deaf, she performed ballet en pointe to the song "Via Dolorosa" as her talent, winning the preliminary talent competition, as well as the preliminary swimsuit competition. She was the first double preliminary winner from Alabama since the 1978 Miss America pageant (to choose Miss America 1979) That double winner, Teresa Cheatham, also a former Miss Point Mallard, was 1st runner up to Miss America, Kylene Barker of Virginia. When Heather was crowned [[Miss America 1995]], she could not [[hear]] host [[Regis Philbin]] say her name, and it was not until the first runner-up gestured to her that she realized she had [[won]] Since her win, she completed her studies at [[Jacksonville State University]], and has promoted awareness of deaf issues. She has also spoken out in detail about her close relationship with [[God]], one that she has had ever since she rediscovered church as a teenager. She wrote about her life experiences in a book called ''Let God Surprise You: Trust God with Your Dreams''. ------------------------> Kasalukuyan siyang naninirahan sa [[Atlanta]] kapiling ang asawang si John McCallum, isang dating asistente sa [[Kongreso ng Estados Unidos]], at ang kanilang tatlong anak. <!----------------------------------- In [[2002]], she courted controversy among the [[Deaf culture|Deaf community]] when she decided to have a [[Cochlear implant]] operation in order to hear to an extent in her right ear, something that she had never been able to experience before. Whitestone said the primary motivator for electing the surgery was an incident when she did not hear her son's cries for help. [http://www.heatherwhitestone.com] She said that she has not regretted her decision, thanking her family for supporting her. In [[2006]], after losing residual hearing in her left ear, she received a second Cochlear implant. Whitestone's mother, Daphne Gray, noted in the book she wrote on her daughter, ''Today's Heroes: Heather Whitestone'', that she is highly criticized in the [[Deaf culture|deaf community]] for her choice to speak and [[lip reading|read lips]] instead of signing. (See [[manualism and oralism]].) Although the book claims Whitestone wanted to sign at first, her mom refused to allow it. Whitestone does know sign language now, but she is reported to speak out against it. {{Fact|date=July 2008}} She also speaks highly of her experiences in [[classical dance]], something that she had excelled in since she was a child. ------------------------------------> ==Sanggunian== * [http://www.heatherwhitestone.com Heather Whitestone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128043036/https://www.heatherwhitestone.com/ |date=2020-11-28 }} * [https://web.archive.org/web/20091021143418/http://geocities.com/athens/9385/heather.htm Miss America 1995: Pagdalaw sa Pilipinas noong 1997] - [[Manila Christian Computer Institute for the Deaf|MCCID]] Natatanging Alay na Artikulo {{start box}} {{succession box| before=[[Kimberly Clarice Aiken]]| title=[[Miss America]]| years=1995| after=[[Shawntel Smith]]| }} {{end box}} {{BD|1973||Whitestone, Heather}} [[Kategorya:Mga Amerikano]] 4vwju1idqfimci2jz48136jox31h1zv 0 70974 2233788 2116928 2026-10-12T19:37:21Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233788 wikitext text/x-wiki {{Pageant titleholder bio |title=[[Miss Philippines Earth 2008]]<br> [[Miss Earth 2008]] |nationalcompetition=Miss Cebu 2007<br>(2nd Runner-up)<br>[[Binibining Pilipinas 2008]] (Semi-finalist)<br> [[Miss Philippines Earth 2008]] (Winner)<br>[[Miss Earth 2008]] (Nagwagi)<br> |photo =Missearth2008.jpg |caption = '''[[Miss Earth 2008]]'''<br> |birthname= Karla Paula Ginteroy Henry |height={{height|ft=5|in=9}} }} Si '''Karla Paula Ginteroy Henry''' (ipinanganak noong 1986 sa [[Cebu]], [[Pilipinas]]) ay isang Pilipinong Kanadyanang reyna ng kagandahan at modelo ng moda sa Cebu.<ref>http://www.youtube.com/watch?v=-SgIas_Md0s</ref>. <!---She was crowned as [[Miss Earth 2008]] in her home country, the Philippines where is also the headquarters of Miss Earth [[Carousel Productions|organization]]. This is the second time in a row that a Filipino and half-Canadian held the title of [[Miss Earth]] when [[Jessica Trisko]] ([[Miss Earth 2007|2007 winner]]) from [[Canada]] is also a Filipino-Canadian. Even one of the main hosts, including [[Riza Santos]] who represented Canada at [[Miss Earth 2006]], also have the same Filipino-Canadian background with both Miss Earth winners, Jessica and Karla. ==Early life== Karla was born in Limay, [[Bataan]], Philippines, she was raised by her grandparents until the age of four when her family went to reside in [[Tsawwassen]], Canada until she was 14. Even then, she would visit the Philippines every summer and [[Christmas]]. Upon her family’s return to the Philippines, they first lived in [[Albay]], [[Bicol]] for a year before residing permanently in [[Cebu]].<ref name=times-weekend/20081116week1.html/> She began studying for a degree in [[Tourism]] at the [[University of Cebu]] in 2005 and was working with Marco Polo Plaza Hotel when she was invited to join the Miss Earth pageant. She recently studied the [[Spanish language]]. Her closest friend among this year’s top four runner-up winners—named after the four elements—is her pageant roommate [[Miriam Odemba]], Miss Earth-Air from [[Tanzania]]. She plans to visit Odemba’s homeland soon. “We plan to climb Mount Kilimanjaro,” she reveals."<ref name=times-weekend/20081116week1.html/> ==Pageantry== [[Image:Missearth2008.jpg|left|thumb|Karla Henry during the National Costume Event|180px]] Karla first foray into the world of beauty pageants was as a student representing her school for Miss Intramurals and Miss Milo Olympics. She joined her first professional beauty contest at age 17 in Oktubre 2003. However, her next foray would not be until 2006 when she placed second runner-up in the Miss Cebu pageant.<ref name=times-weekend/20081116week1.html>{{cite news|title=Miss Earth 2008: The world of Karla Paula Ginteroy Henry|url=http://www.manilatimes.net/national/2008/nov/16/yehey/weekend/20081116week1.html|publisher=The Manila Times (Sunday Times)|first=Rome|last=Jorge|date=2008-11-16|accessdate=2008-11-16}}</ref> She gained attention when she joined the [[Binibining Pilipinas 2008]]. Although considered as a top favorite, she was unplaced in the finals.<ref name=times-weekend/20081116week1.html/> Karla again competed at the [[Miss Philippines Earth 2008]] pageant representing [[Cebu City]]. It was held at the [[Crowne Plaza]] [[Galleria]] in [[Ortigas]], [[Mandaluyong City]] on 11 Mayo 2008. She made it to the initial cut of ten semi-finalists and competed in the traditional swimsuit, interview, and evening gown competitions. She advanced to the top six in the final question and answer round. At the conclusion of the pageant, she was crowned [[Miss Philippines Earth 2008]] by the outgoing titleholder [[Jeanne Angeles Harn]]. Karla is the first Philippine representative to be crowned [[Miss Earth]]. The pageant was held at [[Clark Expo]] in [[Angeles City, Pampanga]], Philippines on 9 Nobyembre 2008<ref>[http://showbizandstyle.inquirer.net/entertainment/entertainment/view/20080513-136201/Second-time-a-charm-for-new-Miss-Earth Second time a charm for new Miss Earth]</ref><ref>[http://fleshasiadaily.com/2008/05/12/cebuana-karla-paula-henry-takes-home-the-miss-philippines-earth-2008-crown/ Cebuana Karla Paula Henry Takes Home The Miss Philippines Earth 2008 Crown]</ref><ref>[http://chinadaily.com.cn/world/2008-04/29/content_6652485.htm Miss Philippines Earth 2008 pageant to be held]</ref><ref>[http://www.missphilippines-earth.com/ 2008 Miss Philippines Earth Winners]</ref>. This was the first time in Miss Earth history that the delegate of the host nation won the title. The Philippines, where the Miss Earth pageant was conceptualized, is the first [[Asia]]n country to win the title. -------> ==Mga kawing panalabas== *[http://www.missphilippines-earth.com/ Miss Philippines Earth 2008 Official Website] *[http://www.bbpilipinas.com/sub.php?b=canid# Binibining Pilipinas 2008 Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217154837/http://www.bbpilipinas.com/sub.php?b=canid |date=2007-02-17 }} ==Sanggunian== {{reflist}} <!---- {{start box}} {{succession box| before=[[Jeanne Angeles Harn]]| title=[[Miss Philippines-Earth]]| years=[[Miss Philippines Earth 2008|2008]]| after=Incumbent }} {{succession box| before=[[Jessica Trisko]]| title=[[Miss Earth]]| years=[[Miss Earth 2008|2008]]| after=Incumbent }} {{end box}} {{Miss Philippines-Earth titleholders |Year=[[Miss Philippines Earth 2008|2008]] |Miss Philippines-Earth=[[Karla Paula Henry]] |Miss Philippines-Air=[[Marie Razel Eguia]] |Miss Philippines-Water=[[Marian Michelle Oblea]] |Miss Philippines-Fire=[[Ma. Kristelle Lazaro]] |Miss Philippines Eco-Tourism=[[Maria Venus Raj]] }} {{Carousel Production Inc. titleholders |Year=2008 |Miss Earth= '''Karla Henry'''| |Miss Philippines-Earth='''Karla Henry'''| }} {{Miss Earth titleholders |Year=2008 |Miss Earth= '''Karla Henry''' |Miss Earth-Air= [[Miriam Odemba]] |Miss Earth-Water= [[Abigail Elizalde]] |Miss Earth-Fire =[[Tatiane Alves]] }} {{Big Four Pageants titleholders |Year=2008 |Miss Universe=[[Dayana Mendoza]] |Miss World=[[Ksenia Sukhinova]] |Miss Earth='''Karla Henry''' |Miss International=[[Alejandra Andreu]] }} ----> {{BD|1986||Henry, Karla}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Canada]] {{stub|Talambuhay|Pilipinas}} f3fjotmjik8ot5ts8lxnpp5ciigwrac 0 83789 2233949 2205288 2026-10-13T04:01:18Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233949 wikitext text/x-wiki {{Infobox event|image=Anonymous - Prise de la Bastille.jpg|image_name=Ang Pagsalakay sa Bastille, ika-14 ng Hulyo 1789|Event_Name=Himagsikang Pranses|partof=Mga Himagsikang Atlantiko|result=*Pagkalansag ng ''Ancien Régime'' at pagkalikha ng konstitusyonal na monarkiya *Pagpapahayag ng Unang Republikang Pranses sa Setyembre 1792 *Paghahari ng Kilabot at Pagbitay kay Louis XVI *Mga Digmaang Panghimagsik Pranses *Pagkakatayo ng Konsuladong Pranses sa Nobyembre 1799|date=ika-5 Mayo 1789 – ika-9 November 1799|duration=(10 taon, 6 buwan, at 4 araw)|native_name=''Révolution française''|native_name_lang=Pranses|Location=Kaharian ng Pransiya|Image_Caption=Ang Pagsalakay sa Bastille, ika-14 ng Hulyo 1789|caption=Ang Pagsalakay sa Bastille, ika-14 ng Hulyo 1789}} Ang '''Himagsikang Pranses''' ({{Lang-fr|Révolution française}} {{IPA-fr|ʁevɔlysjɔ̃ fʁɑ̃sɛːz|}}) ay isang yugto ng masukdol na pagbabago sa pulitika at lipunan sa [[Pransiya]] na nagsimula sa [[Estados Heneral]] ng 1789, at nagwakas sa pagkatatag ng [[Konsuladong Pranses]] noong Nobyembre 1799. Marami sa mga kaisipan nito ay itinuturing na panimulang-ugat at saligang-batayan ng umiiral na pampulitikang hulwagang [[demokrasyang liberal]].{{Sfn|Livesey|2001}} Samantala, ang mga pariralang tulad ng ''[[liberté, égalité, fraternité]]'' (Tagalog: ''kalayaan, kapantayan, kapatiran'') ay muling lumitaw sa iba pang mga pag-aaklas at himagsikan, tulad ng [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso]] ng 1917,{{Sfn|Shlapentokh|1996}} at mga napukaw na kilusan para sa [[Paglansag ng pang-aalipin|paglansag ng pangaalipin]] at [[pangkalahatang karapatan sa paghalal]]. {{Sfn|Desan|Hunt|Nelson|2013}} Ang mga [[pagpapahalaga]] at katatagang samahan na nilikha nito ay nangingibabaw sa pulitika ng Pransiya hanggang ngayon.{{Sfn|Fehér|1990}} Ang mga [[Mga Dahilan ng Rebolusyong Pranses|sanhi]] nito ay karaniwang pinagkakasunduan ng mga mananalaysay na isang pagkasasama ng mga salik na panlipunan, pampolitika at pang-ekonomiya, na nagpatunay sa kawalang-kakayanan sa pamamahala ng ''[[Ancien Régime]]'' (Tagalog'': Sinaunang Kailaran''). Noong Mayo 1789, ang malawakang panlipunang pagkabalisa ay humantong sa pagpupulong ng Estados-Heneral, na pinalitan tungo sa Pambansang Kapulungan noong Hunyo. Ang patuloy na saligawsaw at kaguluhan ay sumukdol sa [[Pagsalakay ng Bastille]] noong Hulyo 14, na humantong pa sa sunod-sunod ng mga sukdulang hakbang ng Kapulungan, kabilang ang paglansag ng pyudalismo, ang paglapat ng himansaang panupil sa Simbahang Katoliko sa Pransiya, at pagpapalawig ng karapatang bumoto. Nangibabaw sa sumunod na tatlong taon ang pagsisikap at pakikibaka para sa politikal na panupil, na pinalala pa ng pangekonomiyang depresyon at pambayanang ligalig. Hinangad at sinubok ng Austria, [[Kaharian ng Gran Britanya|Britanya]], [[Kaharian ng Prusya|Prusya]] at iba pang labas na kapangyarihan na ibalik ang ''Ancien Régime'' sa pamamagitan ng dahas. Samantala, nakita ng maraming pulitikong Pranses na digmaan ang pinakamahusay na paraan para mapag-isa ang bayan at mapanatili ang diwa at kaluluwa ng himagsikan sa pamamagitan ng pagluwas sa iba pang mga bansa. Nagbunga ang mga salik na ito sa pagsiklab ng Panghimagsikang Digaang Pranses noong Abril 1792 at pagpapahayag Unang Republikang Pranses noong Setyembre, na sinundan ng Pagbitay kay Louis XVI noong Enero 1793. Pinalitan ang pag-aalsang nakabase sa [[Paris]] na noong 31 Mayo - 2 Hunyo 1973 ng mga [[Girondista|Girondin]] na nangibabaw sa Pambansang Kalipunan kasama ng Lupon ng Pangmadlang Kaligtasan, na pinamumunuan ni [[Maximilien de Robespierre|Maximilien Robespierre]]. Nagbunsod ito ng Paghahari ng Kilabot, isang pagtatangka na puksain ang diumano'y "mga laban-himagsikan "; sa panahon na ito ay natapos noong Hulyo 1794, mahigit 16,600 ang pinatay sa Paris at sa mga lalawigan. Maliban pa sa mga panlabas na kaaway nito, ang Republika ay humarap sa maraming panloob na pagsalungat mula sa mga Royalista at Jacobins. Upang harapin ang mga banta na ito, ang Tagapagtungong Pranses ay sumunggab ng kapangyarihan noong Nobyembre 1795. Sa kabila ng sunod-sunod na mga tagumpay sa sandatahan, karamihan sa mga ito na napanalunan ni [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]], ang mga salungatan at pampulitikang pagkakahati, at pagwawalang-kilos ng ekonomiya ay humantong sa paglalansag ng Tagpagtungong Pranses at pagkakapalit nito ng Konsulado noong Nobyembre 1799. Ito ay karaniwang nakikita bilang palatandaan ng pagwawakas ng panahong Himagsikan. == Mga Sanhi == Ang mga saligang pinagmulan ng Himagsikang Pranses ay karaniwang nakikita na nagmula sa kabiguan ng ''[[Ancien Régime]]'' na pamahalaan ang panlipunan at panekonomiyang di-pagkakapantay. Ang mabilis na paglaki ng populasyon at ang kawalang kakayahang tustusan ang utang ng pamahalaan ay nagbunga sa panekonomiyang depresyon, kawalan ng trabaho at mataas na halaga ng bilihing pagkain.{{Sfn|Sargent|Velde|1995}} Kasama ng isang paurong na sistemang pambuwis, at pagtutol sa reporma ng umiiral na nanunungkulang kapilian, nagresulta ito sa isang pagdarahop at kagipitan na napatunayang hindi kayang pamahalaanan ni [[Louis XVI ng Pransiya|Louis XVI]].{{Sfn|Baker|1978}} {{Sfn|Jordan|2004}} [[Talaksan:Antoine-François_Callet_-_Louis_XVI,_roi_de_France_et_de_Navarre_(1754-1793),_revêtu_du_grand_costume_royal_en_1779_-_Google_Art_Project.jpg|left|thumb| [[Louis XVI ng Pransiya|Louis XVI]], na naluklok sa trono noong 1774]] Kasabay sa panahong ito, ang mga paguusap at pagtatalakay sa mga paksang ito at ang pulitikal na pagtatalo at pagtutol ay naging bahagi ng mas malawak na lipunang Europeo, sa halip na nakakulong o nakatakda lamang sa isang maliit na kapilian. Nagkaroon ito ng iba't ibang anyo, gaya na lamang ng Ingles na 'kalinangang kapihan', at lumawak sa mga lugar na sinakop ng mga Europeo, lalo na sa Hilagang Lupalop Amerika, na bahagi noon ng Britanya. Ang mga pakikipag-ugnayan sa pagitan ng magkakaibang pangkat sa mga lungsod ng [[Edinburgh]], [[Geneva]], [[Boston]], [[Amsterdam]], [[Paris]], [[Londres|London]] o [[Viena|Vienna]] ay higit kaysa madalas na pinahahalagahan.{{Sfn|Jourdan|2007}} Hindi na bago ang mga namamagitnang-bansang kapilian na nagbahagi ng mga kaisipan at istilo; ang nagbago ay ang kanilang lawak at ang mga bilang na nasasangkot. {{Sfn|Jourdan|2007}} Sa ilalim ni [[Luis XIV ng Pransiya|Louis XIV]], ang Korte sa [[Palasyo ng Versailles|Versailles]] ang sentro ng kalinangan, moda, at pampulitikang kapangyarihan. Ang mga pagpapabuti sa pagpapanuto at karunungang pagbasa't pagsulat sa paglipas ng yugtong ika-18 siglo ay nangangahulugan ng mas malaking madlang tagapanood at tagapakinig para sa mga diyaryo at pahayagan, mga Masonic lodge, kapihan at samahang pambasa na nagbibigay ng mga lugar kung saan ang mga tao ay maaaring makipagusap, makisang-ayon, makipag-talo, makipag-katwiran at magtalakay ng mga kaisipan. Ang paglitaw ng "[[pangmadlang kalipunan]]" (''public sphere'') na ito ay nagdulot upang mapalitan ang Versailles ng Paris bilang tampulan ng kalinangan at kaisipan, na nag-iwan sa Korte ng Hari na ilang o nakahiwalay at hindi gaanong nakakaimpluwensya sa pangmadlang pagpapalagay.{{Sfn|Blanning|1997}} Karagdagan pa sa mga panlipunang pagbabagong ito, ang populasyon ng Pransya ay dumami mula 18&nbsp;milyon noong 1700 hanggang 26&nbsp;milyon noong 1789, na ginawa itong pinakamataong bansa Europa; Ang Paris ay may higit sa 600,000 mga naninirahan, kung saan humigit-kumulang isang-katlo ay alinman sa walang hanap-buhay o walang regular na trabaho. {{Sfn|Garrioch|1994}} Ang di-mahusay na pamamaraan ng pagsasaka ay nangahulugan na ang mga magsasaka ay nagpupumilit na magtanim ng sapat na pagkain upang suportahan ang mga bilang na ito at ang mga sinaunang pamamaraan ng transportasyon ay nagpahirap sa pagpapamahagi ang kanilang gawang produkto. Bilang resulta ng kawalang-timbang na ito, ang halaga ng pagkaing bilihin ay tumaas ng 65 bahagdan sa pagitan ng 1770 at 1790 ngunit ang sahod ay tumaas lamang ng 22 bahagdan.{{Sfn|Hufton|1983}} Ang ganitong mga kakapusan ay ipinagkapinsala para sa umiiral na nanunungkulang pamahalaan, dahil maraming mamamayan ang isinisisi ang pagtaas ng presyo sa kabiguan ng gobyerno na pigilan ang mga mapamsamantalang panghuhuthot na nagdulot ng pagkakaitan ng mga kapos at dukha. {{Sfn|Tilly|1983}} Ang mga salat na ani sa buong taon ng 1780, na nagtapos sa pinakamatinding taglamig sa loob ng maraming dekada noong 1788/1789, ay lumikha ng mga tagalalawigang magsasaka sa mga kanayunan na walang anumang maibebenta, at mga [[Proletariat|proletaryo]] sa lungsod na ang kakayahang bumili ay bumagsak.{{Sfn|Tilly|1983}} Ang isa pang malaking pabigat sa ekonomiya ay utang ng himansaan. Ang mga nakaugalian na pananaw sa Himagsikang Pranses ay kadalasang iniuugnay ang pagdarahop sa pananalapi sa mga gastos ng Digmaang Anglo-Pranses noong 1778-1783 ngunit ipinapakita ng mga modernong pag-aaral sa ekonomiya na ito ay bahagyang paliwanag lamang. Noong 1788, ang tumbasan ng utang sa [[kabuuang pambansang kita]] sa France ay 55.6 bahagdan, kumpara sa 181.8% sa Britanya, at bagama't mas mataas ang mga gastos sa paghiram sa France, ang bahagdan ng kita na inilaan sa mga pagbabayad ng interes ay halos pareho lang sa bawat bansa.{{Sfn|Weir|1989}} Ang isang mananalaysay ang nagpalagay sa paghinuha na "ang antas ng utang ng estado ng Pransya noong 1788, o ang nakaraang kasaysayan nito, ay hindi maituturing na paliwanag para sa pagsiklab ng himagsikan noong 1789".{{Sfn|Weir|1989}} [[Talaksan:Europe_1783-1792_en.png|right|thumb| Noong 1789, ang Pransiya ang pinakamataong bansa sa Europa.]] Ang ugat ng suliranin ay nasa sistema ng pagbubuwis na ginamit para pondohan ang paggasta ng pamahalaan. Bagama't iminumungkahi madalas sa pananaliksik na ang maginoo at [[klero]] ay kadalasang hindi nagbabayad sa mga buwis, ang mas kamakailang nagawang mga pananaliksik ay nangangatwiran na ang pasanin sa buwis, sa katunayan ay naihagi nang mas pantay sa pagitan ng mga panlipunan-ekonomikong uri kaysa sa dating pagkakaunawa ngunit ang pagtatasa at pagiipon nito ay "isang sakuna". Malawak na nag-iiba ang mga singil ng buwis ay mula sa isang rehiyon patungo sa isa pa, kadalasang may kaunti o walang kaugnayan sa mga alituntuning itinakda sa mga opisyal na kautusan at nakolekta nang pabago-bago; ito ay ang "nakalilitong pagiging magulo ng sistema" na nagdulot ng kapootan sa bawat antas.{{Sfn|Chanel|2015}} Ang mga pagtatangkang gawing mas malinaw ang tuntuning sistema ay hinarangan ng mga rehiyonal na ''Parlements'' na may panupil sa patakarang pananalapi. Ang nagbungang pagkakabagabag sa harap ng malawakang paghihirap sa ekonomiya ay humantong sa pagtawag sa Estados-Heneral, na naging mapagsukdol sa pamamagitan ng pakikibaka para sa panupil ng pampublikong pananalapi. {{Sfn|Weir|1989}} Bagaman hindi nagwalang-bahala sa pagdarahop, at handang isaalang-alang ang mga pagbabago, madalas na umatras si Louis XVI kapag nahaharap sa pagsalungat mula sa mga mapaninggal na salik sa loob ng mga maginoo.{{Sfn|Doyle|1990}} Dahil dito, ang trono at korte ay tinudla ng galit ng madla, lalo na si Reyna [[Marie Antoinette|Marie-Antoinette]], na itinuring na isang maaksayang gastador na batyaw ng Austria, at sinisi sa pagpapaalis sa mga 'mapagunlad' o 'progresibong' kagawad-bansa tulad ni Jacques Necker. Para sa kanilang mga kalaban, ang mga kaisipan ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]] sa pagkakapantay-pantay at demokrasya ay nagbigay ng pangkaisipang balangkas para sa pakikitungo sa mga paksang ito, habang ang Himagsikang Amerikano ay nakita bilang patibay ng kanilang pasaayos na kagamitan.{{Sfn|Doyle|1990}} == Pagdarahop ng ''Ancien Régime'' == === Pagdarahop sa pananalapi === [[Talaksan:Parliaments_and_Sovereign_Councils_of_the_Kingdom_of_France_in_1789_(fr).png|left|thumb| Ang mga rehiyonal na mga ''Parlement'' noong 1789; matyagan ang lawak na sakop ng Parlement de Paris]] Ang himansaan ng Pransya ay humarap sa isang sunod-sunod na mga paghihirap ukol sa laang-gugugulin noong ika-18 siglo, na pangunahing sanhi ng mga kakulangan sa istruktura sa halip na kakulangan ng mga mapagkukunan. Hindi tulad ng Britain, kung saan tinatakda ng [[Parlamento ng Gran Britanya|Parliament]] pareho ang mga paggasta at buwis, sa Pransya sinusupil ng Korona ang paggasta, ngunit hindi ang kita.{{Sfn|White|1995}} Ang mga pambansang buwis ay maaari lamang maaprubahan ng Estados-Heneral, na hindi naupo mula noong 1614; ang mga tungkulin nito ay ginamppanan ng mga rehiyonal na ''parlement'', ang pinakamakapangyarihan ay ang ''Parlement de Paris'' (tingnan ang Map).{{Sfn|Schama|1989}} Bagama't handang pagtibayin ang buwisang isang beses, ang mga katawan na ito ay nag-aatubili na magpasa ng mga pangmatagalang hakbang. Samantala, ang pagiipon ay ginampanan ng mga pribadong indibidwal. Ito ay nagdulot ng malaking pagbawas nang kita mula sa mga opisyal na tagaipon, at bilang resulta, ang Pransiya ay nagpupumilit na bayaran ang utang nito sa kabila ng pagiging mas malaki at mas mayaman kaysa sa Britanya.{{Sfn|White|1995}} Kasunod ng bahagyang di-pagbayad ng utang noong 1770, sa loob ng limang taon ay naging balanse ang badyet salamat sa mga repormang pinasimulan ni Turgot, ang Punong-Tagasupil ng Pananalapi. Binawasan nito ang mga gastos sa paghiram ng gobyerno mula 12% bawat taon hanggang sa mas mababa sa 6%, ngunit siya ay pinaalis noong Mayo 1776 matapos makipagtalo na hindi kayang makialam ng Pransiya sa [[Digmaang Mapanghimagsik sa Amerika]].{{Sfn|White|1995}} Dalawang kagawad-bansa ang sumunod bago ang bangkerong Suwiso na si Necker ang pumalit noong Hulyo 1777. Nagawa niyang pondohan ang digmaan sa pamamagitan ng mga pautang sa halip na buwis, ngunit ang kanyang matinding babala tungkol sa epekto sa pambansang pananalapi ay humantong sa kanyang kapalit noong 1781 ni Charles Alexandre de Calonne.{{Sfn|Hibbert|1982}} Ang patuloy na pakikialam ng Pransya sa Amerika at ang nauugnay na 1778 hanggang 1783 Digmaang Anglo-Pranses ay maaari lamang mapondohan sa pamamagitan ng pagbibigay ng malaking dami ng bagong utang ng himansaan. Lumikha ito ng malaking uring nagpapaupa na namumuhay ayon sa interes ng kanilang ari-arian, pangunahin sa kanila ang mga kasapi ng maginoong Pranses, o ang gitnang-uring nangangalakal. Noong 1785, ang pamahalaan ay naghirap upang matabunan ang mga bayarin na ito; dahil ang di-pagbayad sa utang ay negatibong makakaapekto sa karamihan ng lipunang Pranses, ang tanging ibang pagpipilian ay ang pagpapataas ng mga buwis. Nang tumanggi ang mga ''parlements'' na kolektahin ang mga ito, hinikayat ni Calonne si Louis na ipatawag ang Kalipunan ng mga Kilala, isang pampayong lupon na pinangungunahan ng nakatataas na maginoo. Sa pamumuno ni de Brienne, isang dating arsobispo ng Toulouse,{{Efn|Noong 1781, diumano'y tinutulan ni Louis na hirangin siya bilang Arsobispo ng Paris sa pangangatwiran na 'ang Arsobispo man lamang ay naniniwala sa Diyos'.{{sfn|Bredin|1988|p=42}}}} tumanggi din ang konseho na pagtibayin ang mga bagong buwis, na nangangatwiran na ito ay magagawa lamang ng mga Estate.{{Sfn|Schama|1989}} Pagsapit ng 1788, ang kabuuang utang ng estado ay lumobo sa walang ulirang 4.5 bilyong livres. Ang humalili kay Calonne, si De Brienne ay sinubukang tugunan noong Mayo 1787 ang mga pagtatalo ukol sa laang-gugulin sa paraang hindi nagtataas ng mga buwis sa pamamagitan ng pagpapababa ng halaga sa halip; ang bunga ay di-mapigil na pamimintog ng antas ng presyo ng bilihin ng mga kalakal na nagpalala sa kalagayan ng mga magsasaka at maralitang tagalungsod.{{Sfn|Gershoy|1957}} Sa isang huling pagtatangka na lutasin ang krisis, bumalik si Necker bilang Kagawad ng Pananalapi noong Agosto 1788 ngunit hindi siya nakipagkasundo kung paano mapataas ang kita. Noong Mayo 1789, ipinatawag ni Louis ang Estados-Heneral sa unang pagkakataon sa loob ng mahigit isang daan at limampung taon.{{Sfn|Doyle|1990}} === Estados-Heneral ng 1789 === [[Talaksan:Troisordres.jpg|right|thumb| Katawawa-tawa na paglalarawan ng Ikatlong Estado na nagdadala ng Unang Estado (klero) at Ikalawang Estado (maginoo) sa likod nito]] Ang Estatdos-Heneral ay nahahati sa tatlong bahagi: ang Una para sa mga kasapi ng klero; Pangalawa para sa maginoo; at Pangatlo para sa "pankaraniwan".{{Sfn|Hunt|1984}} Ang bawat isa ay hiwalay na nagkaupo, na nagbibigay-daan sa Una at Pangalawang Estado na lampasan ang Ikatlo, sa kabila ng kumakatawan sa mas mababa sa 5% ng populasyon, habang ang dalawa ay higit na walang bayad sa buwis.{{Sfn|Schama|1989}} Noong halalan ng 1789, ibinalik ng Unang Estado ang 303 kinatawan, na kumakatawan sa 100,000 klerong Katoliko; halos sampung bahagdan ng mga lupain sa Pransya ay direktang pagmamay-ari ng mga indibidwal na obispo at monasteryo. Karagdagan pa dito ang mga [[pahunos]] na binabayaran ng mga magsasaka.{{Sfn|Doyle|1990}} Mahigit sa dalawang-katlo ng mga klero ang nabubuhay sa mas mababa sa 500 livres bawat taon, at kadalasang mas malapit sa mga maralitang taga-lungsod at kanayunan kaysa sa mga nahalal para sa Third Estate, kung saan ang pagboto ay limitado sa mga lalaking [[nagbabayad ng buwis]] na Pranses, na may edad na 25 o tapos na.{{Sfn|Schama|1989}} Bunga nito, kalahati ng 610 na kinatawan na nahalal sa Ikatlong Estado noong 1789 ay mga abogado o lokal na may katungkulan, at halos isang ikatlong bahagdan nito ay binubuo ng mga negosyante, habang limampu't isa ang mayayamang may-ari ng lupa.{{Sfn|Doyle|1990}} Ang Ikalawang Estado ay naghalal ng 291 na kinatawan, na kumakatawan sa humigit-kumulang 400,000 lalaki at babae, na nagmamay-ari ng humigit-kumulang 25 bahagdan ng lupain at tumitipon at ng mga pampanginoong paningil, at bayad-upahan mula sa kanilang mga nangungupahan. Katulad ng klero, hindi ito isang nagkaisang katawan, at ito'y nahahati sa ''noblesse d'épée'', o ang sinaunang aristokrasya, at ''noblesse de robe'' . Ang huli ay nagmula sa ranggo mula sa hudisyal o administratibong mga katungkulan at malimit na mga masisipag na propesyonal, na nangingibabaw sa mga panrehiyong ''parlement'' at madalas ay masidhing mapaninggil sa panlipunang mga paksa.{{Sfn|Schama|1989}} [[Talaksan:David - Emmanuel Joseph Sieyès.png|left|thumb| Si Abbé Emmanuel Joseph Sieyès, na nagmungkahi na ang Ikatlong Estado ay tumindig at bumukod upang buuin ang sarili nito lamang bilang ang Pambansang Kalipunan]] Upang tulungan ang mga sugong-kinatawan, bumuo at pumuno ang bawat rehiyon ang isang talaan ng mga kairingan, na kilala bilang ''Cahiers de doléances.''{{Sfn|Frey|Frey|2004}} Bagama't naglalaman ang mga ito ng mga kaisipan na tila masukdol o radikal ilang buwan lamang ang nakalipas, karamihan ay sumuporta sa monarkiya, at ipinapalagay na ang Estados-Heneral ay sasang-ayon sa mga reporma sa pananalapi, sa halip na pangunahing pagbabago sa saligang-batas. {{Sfn|Doyle|2001}} Ang pag-alis ng pagsensura sa mga palimbagan ay nagbigay-daan sa malawakang pamamahagi ng mga pampulitikang sulatin, karamihan ay isinulat ng mga liberal na kasapi ng aristokrasya at itaas panggitnang-uri.{{Sfn|Neely|2008}} Si Abbé Sieyès, isang tagaisip pulitikal at pari na inihalal sa Ikatlong Estado, ay nangatuwiran na dapat itong unahin kaysa sa iba pang dalawa dahil ito ay kumakatawan sa 95 bahagdan ng dami ng mamamayan.{{Sfn|Furet|1995}} Ang Estatados-Heneral ay nagpulong sa Menus-Plaisirs du Roi noong Mayo 5 1789, malapit sa [[Palasyo ng Versailles]] sa halip na sa Paris. Binigyang kahulugan ng madla ang pagpili ng lugar ng kaganapan bilang isang pagtatangkang masupil ang kanilang mga pagtatalo. Gaya ng nakaugalian, ang bawat Estado ay nagtipun-tipon sa magkahiwalay na mga silid, na ang mga muwebles at palamuti pati mga seremonya ng pagbubukas ay sadyang binibigyang-diin ang kataasan ng Una at Pangalawang Estado. Iginiit din nila na ipatupad ang panuntunan na ang mga may-ari lamang ng lupa ang maaaring maluklok bilang mga kinatawan para sa Ikalawang Estado, at sa gayon ay ibinukod at di-naksasama ang napakapopular na Comte de Mirabeau.{{Sfn|Schama|1989}} [[Talaksan:Estatesgeneral.jpg|right|thumb| Pagpupulong ng Estados-Heneral noong Mayo 5 1789 sa Versailles]] Dahil ang hiwalay na mga kapulungan ay nangangahulugan na ang Ikatlong Estado ay maaaring palaging matatalo sa botohan ng dalawang iba, sinikap ni Sieyès na pagsamahin ang tatlo. Ang kanyang pamamaraan ay kailanganin na ang lahat ng mga kinatawan ay pagtibayin ng kabuoang Estados-Heneral, sa halip na ang bawat Estado ay magpapatunay ng sarili nitong mga kasapi. Dahil nangangahulugan ito ng pagkalehitimo ng mga kinatawan na nagmula sa Estados-Heneral, kailangan nilang magpatuloy sa pag-upo bilang isang katawan.{{Sfn|Hibbert|1982}} Pagkatapos ng pinalawig na kawalang-kilos, noong Hunyo 10 ang Ikatlong Estado ay nagpatuloy sa pagpatibay at pagpatunay ng sarili nitong mga kinatawan, isang hakbang na natapos noong Hunyo 17. Makalipas ang dalawang araw, sinamahan sila ng mahigit isandaang kasapi ng Unang Estado, at ipinahayag nila ang kanilang sarili bilang [[Pambansang Kapulungan]] . Ang natitirang mga kinatawan mula sa iba pang dalawang Estado ay pinaanyayahan na sumali, ngunit nilinaw ng Kapulungan na nilalayon nilang gumawa ng batas na mayroon man o wala ang kanilang pagtulong.{{Sfn|Schama|1989}} Sa pagtatangkang pigilan ang pagpupulong ng Pambansang Kapulungan, inutusan ni Louis XVI ang ''Salle des États'' na ito'y isara, at sinabing kailangan itong maghanda para sa isang talumpating panghari. Noong Hunyo 20, nagpulong ang Kapulungan sa isang tennis court sa labas ng Versailles at nanumpa na hindi humawan at magkakawatak-watak hangga't hindi napagkasunduan ang isang bagong saligang-batas. Bumuhos ang paghatid ng kalatas ng pagkatig mula sa Paris at iba pang mga lungsod; pagsapit ng Hunyo 27, sinamahan na sila ng karamihan ng Unang Estado, kasama ang apatnapu't pitong kasapi ng Pangalawang Estado, at umatras si Louis.{{Sfn|Schama|1989}} == Konstitusyonal na monarkiya (Hulyo 1789 – Setyembre 1792) == === Paglansag ng ''Ancien Regime'' === Kahit na ang mga limitadong mga pagbabago at repormang ito ay hindi sumang-ayon kay Marie Antoinette at sa nakababatang kapatid ni Louis na Comte d'Artois; sa kanilang payo, itiniwalag muli ni Louis si Necker bilang punong kagawad noong Hulyo 11.{{Sfn|Schama|1989}} Noong Hulyo 12, ang Pambansang Kapulungan ay pumasok sa isang walang tigil at mahaba na pagpupulong-talakayan pagkatapos kumalat ang mga alingawngaw na pinaplano ni Louis na gamitin ang [[Guwardiyang Suwisa]] upang sapilitan itong isara sa paggamit ng karahasan. Nagdala ang balita na ito ng dagsa ng mga umpukan ng mamamayan na nagprotesta sa mga lansangan, at ang mga piling-hukbong rehimyento ng ''Gardes Françaises'' ay tumanggi na ipakalat sila.{{Sfn|Schama|1989}} Sa ika-14, marami sa mga sundalong ito ang sumama sa mga dagsang mandurumog sa pagsalakay sa Bastille, isang muog-tanggulan ng hari na may malalaking imbak ng mga armas at balang-pulbura. Sumuko ng gubernador nito, si Bernard-René de Launay, pagkatapos ng maraming oras na pakikipaglaban na ikinasawi ng 83 na umatake. Dinala siya ''Hôtel de Ville'', pinatay, at ang kanyang ulo ay sinibat sa sa isang tulos, at ipinarada sa mga kalye ng lungsod. Pagkatapos, giniba ng dagsa ng mamamayan ang muog-tanggulan sa napakaikling panahon. Bagama't nabali-balitaang humahawak ito ng maraming bilanggo, pito lamang ang nadatnang hawak ng Bastille: apat na manghuhuwad, dalawang maginoo na ikinulong dahil sa "imoral na pag-uugali", at isang pinaghihinalaan sa pagpaslang. Gayunpaman, bilang isang makapangyarihang sagisag ng ''[[Ancien Régime]]'', ang pagkawasak nito ay itinuturing na isang pagtatagumpay, at ang [[Araw ng Bastille]] ay ipinagdiriwang pa rin taun-taon.{{Sfn|Schama|1989}} Ang pagbagsak nito ay itinuturing ng ilan sa kalinangang Pranses bilang hudyat ng simula ng Himagsikan.{{Sfn|Davidson|2016}} [[Talaksan:Prise_de_la_Bastille.jpg|right|thumb| The Ang Pagsalakay sa Bastille noong Hulyo 14 1789; ang tanyag na sagisag na kaganapan ng buong Himagsikan, na ginugunita pa rin bawat taon bilang [[Araw ng Bastille]] ]] Napangamba sa pagkamaari na buong mawalan ng kakayanang panupil sa kabisera, hinirang ni Louis ang Marquis de Lafayette na punong tagautos ng [[Pambansang Pananggol]], kasama si Jean-Sylvain Bailly bilang pinuno ng isang bagong-tayong pangangasiwa na kilala bilang [[Komyun sa Paris (Rebolusyong Pranses)|Commune]] . Noong Hulyo 17, binisita ni Louis ang Paris na kasama ng 100 mga kinatawan, kung saan siya ay binati ni Bailly at tinanggap ang isang tatlong-kulay na cockade sa malakas na pagpapalakpak. Gayunpaman, malinaw na ang kapangyarihan ay lumipat mula sa kanyang korte; tinanggap siya bilang 'Louis XVI, ama ng mga Pranses at hari ng isang malayang sambayanan.'{{Sfn|Schama|1989}} Ang panandaliang pagkakaisa na ipinatupad sa Pambansang Kapulunagn sa pamamagitan ng isang karaniwang banta ay mabilis na nawala. Nagtalo ang mga kinatawan sa kung ano ang dapat na anyo ng saligang-batas, habang ang nanunungkulang lungsudning ay mabilis na nanghina. Noong Hulyo 22, ang dating Kagawad ng Pananalapi na si Joseph Foullon at ang kanyang anak ay kinuyog mandurumog na daluhunging taga-Paris, at hindi ito napigilan ni Bailly o Lafayette. Sa mga kanayunan, ang ligaw na alingawngaw at matinding silakbo sa takot ng mga mamamayan ay nagbunga sa pagkabuo ng mga hukbong-mamamayan at isang pangsakang pag-aalsa na kilala bilang ''la Grande Peur'' . {{Sfn|Hibbert|1982}} Ang panlulupaypay at pagkawasak ng tuntunin ng batas at kaayusan, at ang madalas na pagsalakay sa mga ari-arian ng mga maginoo ay nagbunsod sa karamihan ng mga maginoo na tumakas sa ibang bansa. Sa kanilang pagdayo, pindohan nila ang mga isig sa loob ng Pransiya na ibig bumalik sa dating kailralan, at hinimok din nila ang mga monarko sa ibang bansa na suportahan ang salungat-himagsikan.{{Sfn|Lefebvre|1962}} Bilang ganti, inilathala ng Pambansang Kalipunan ang mga [[Atas Agosto|Atas Agusto]], na naglansag ng pyudalismo at iba pang pribilehiyong hawak ng mga maginoo, lalo na ang kawalan ng buwis. Ilan pang mga kautusan ang pagkakapantay ng lahat sa harap ng batas, ang pagbubukas ng pampublikong panunungkulan sa lahat, ang kalayaan sa pagsamba at pananampalataya, at pagpapawalang-bisa ng mga naiibang pribilehiyong hawak ng mga lalawigan at bayan. {{Sfn|Lefebvre|1962}} Mahigit sa dalawamput-limang bahagdan ng lupang maaararo sa Pransiya ang napapasailalim sa [[manoryalismo]], na nagbigay ng karamihan sa kita para sa malalaking may-ari ng lupa. Ipinasawalang-bisa ang mga ito, kasama ang mga [[pahunos]] sa simbahan. Ang nilalayon ay para sa mga nangungupahan na magbayad ng uyan para sa mga kawalan na mga ito, ngunit ang karamihan ay tumanggi na sumunod at ang tungkuling ito ay pinawalang-bisa noong 1793.{{Sfn|Forster|1967}} Sa pagpatigil ng 13 rehiyonal na mga ''parlement'' noong Nobyembre, ang mga pangunahing pantayong haligi ng lumang rehimen ay nawala sa hindi pa apat na buwan. Sa gayon, mula sa unang yugto nito, ang Himagsikan ay nagpakita ng mga palatandaan ng pagiging masukdol o radikal ; ang nanatiling hindi malinaw ay ang na sigmo ng saligang batas upang gawing lapat panangkap ang mga layunin.{{Sfn|Furet|Ozouf|1989}} === Paglikha ng bagong saligang-batas === Sa tulong ni [[Thomas Jefferson]], na sa panahong iyon ay embahador ng Amerika sa Pransiya, naghanda si Lafayette ng isang bbalangkas na saligang-batas na kilala bilang [[Pamamahayag ng Karapatan ng Tao at ng Mamamayan]], na kahawig sa ilan sa mga probisyon ng Pamamahayag ng Kasarinlan. Gayunpaman, walang pinagkasunduan ang Pransiya sa gampanin ng Korona, at hanggang sa nalutas ang katanungan na ito, walang may kakayahan upang lumikha ng mga institusyong pampulitika. Nang iharap ang balangkas ng saligang-batas sa lupon ng mga mambabatas noong Hulyo 11, tinanggihan ito ng mga pragmatista tulad ni Jean Joseph Mounier, Pangulo ng Asembleya, na may pangamba sa paglikha ng mga pag-asa na hindi maibibigay. {{Sfn|Schama|1989}} [[Talaksan:Declaration_of_Human_Rights.jpg|left|thumb| Ang [[Pamamahayag ng Karapatan ng Tao at ng Mamamayan]] noong Agosto 26, 1789]] Matapos pamatnugutan ni Mirabeau, inilathala ito noong 26 Agosto bilang tuntuning pahayag.{{Sfn|Baker|1995}} Naglalaman ito ng mga probisyon na itinuturing na masukdol sa anumang lipunang Europeo, lalo pa noong 1789 France, at habang patuloy na pinagtatalunan ng mga mananalaysay ang pananagutan para sa mga pagbaybay sa mga pananalita nito, karamihan ay sang-ayon na sa katotohanan to ay isang tipon ng maraming may-akda. Bagama't gumawa si Jefferson ng malaking ambag sa balangkas ni Lafayette, siya mismo ay kinikilala ang kanyang utang-kaisipan kay [[Montesquieu]], at ang huling burador ay may malaking pagkakaiba.{{Sfn|Ludwikowski|1990}} Ang Pranses na mananalaysay na si Georges Lefebvre ay nangangatwiran na kasama ng pag-aalis ng pribilehiyo at [[Piyudalismo|pyudalismo]], ito ay "sumasalungguhit ng pagkakapantay-pantay sa paraang hindi ginawa ng (Amerikanong Pamamahayag ng Kasarinlan)".{{Sfn|Lefebvre|1962}} Higit sa lahat, magkaiba ang layunin ng dalawa; Nakita ni Jefferson ang [[Saligang Batas ng Estados Unidos]] at Bill of Rights bilang pag-aayos ng sistemang pampulitika sa isang tiyak na punto ng panahon, na sinasabing 'wala silang orihinal na kaisipan...ngunit ipinahayag ang kaisipang Amerikano' sa yugtong iyon. {{Sfn|Jefferson|1903}} Ang 1791 Pranses na Saligan Batas ay tiningnan bilang isang panimulang punto, ang Pamamahayag ng Karapatan ay nagbibigay ng isang pangitaing hangarin, isang pangunahing pagkakaiba sa pagitan ng dalawang Himagsikan. Naka-ugnay bilang panimulang pambungas sa Saligang Batas ng Pransiya ng 1791, at ng 1870 hanggang sa 1940 Ikatlong Republikang Pranses ito ay isinama sa kasalukuyang Salihang Batas ng France noong 1958. {{Sfn|Fremont-Barnes|2007}} Nagpatuloy ang mga talakayan. Si Mounier, na tinutulungan ng mga mapaninggal tulad ni Gérard de Lally-Tollendal, ay nagnanais ng isang sistemang bikameralidad, na may mataas na kapulungan na hinirang ng hari, na magkakaroon ng karapatan sa pag-beto. Noong ika-10 ng Setyembre, tinanggihan ito ng mayorya na pinamumunuan nina Sieyès at Talleyrand pabor sa isang pagpupulong, habang pinanatili lamang ni Louis ang isang " [[Beto|pansumansalang veto]] "; nangangahulugan ito na maaari niyang ipagpaliban ang pagpapatupad ng isang batas, ngunit hindi ito hadlangan. Sa batayan na ito, isang bagong lupon ang ipinatawag upang magkasundo sa isang saligang-batas; ang pinakapinagtatalunan na paksa ay ukol sa ang [[pagkamamamayan]], na nauugnay sa katanungan tungkol sa balanse sa pagitan ng mga pansariling karapatan at tungkulin. Sa huli, ang 1791 Saligang Batas ay nagtatangi sa pagitan ng 'mga tahas na mamamayan' na humahawak na mga karapatang pampulitika, na tinukoy bilang mga lalaking Pranses na higit sa 25 taong gulang, na nagbabayad ng mga direktang buwis na katumbas ng tatlong araw na paggawa, at 'mga balintiyak na mamamayan', na tasado at natakdaan sa 'mga karapatang sibil'. Dahil dito, hindi ito ganap na tinanggap ng mga masukdol na radikal sa Samahang Jacobin.{{Sfn|Ludwikowski|1990}} [[Talaksan:Sansculottes.jpg|right|thumb| Mga ''sans-culottes'', mga manggagawa ng lungsod ng Paris, 1789]] Nagdulot ang mga kakulangan sa pagkain at ang lumulubhang katayuan ng ekonomiya ng pagkabigo sa kakulangang pag-unlad, at ang uring manggagawa sa Paris, na tinaguriang "mga walang-salawal" o ''sans-culottes'', ay naging lalong hindi mapakali. Humantong ito sa huling bahagi ng Setyembre, nang ang Rehimiyentong Flandes ay dumating sa Versailles upang palakasin ang Panharing Taliba, at alinsunod sa nakaugaliang pagsasanay ay tinanggap ng isang pormal na piging. Ang popular na galit ay pinalakas ng mga paglalarawan ng press tungkol dito bilang isang 'masibang kahalayan, at sinasabing ang tatlong-kulay na cockade ay pinahamak. Itinuring ang pagdating ng mga hukbong ito bilang isang pagtatangka na takutin ang Pambansang Kapulungan.{{Sfn|Schama|1989}} Sa Oktubre 5 1789, nagtipon ang mga dagsa ng kababaihan sa labas ng Hôtel de Ville, sa panhihimok ng pagkilos na bawasan ang mga halaga ng bilihin, at pagbutihin ang mga panustos ng tinapay. {{Sfn|Doyle|1990}} Ang mga protestang ito ay mabilis na naging politikal, at pagkatapos kunin ang mga armas na nakaimbak sa Hôtel de Ville, humigit-kumulang 7,000 ang nagmartsa sa Versailles, kung saan sila ay pumasok sa Kapulungan upang iharap ang kanilang mga hinaing. Sinundan sila ng 15,000 kasapi ng Pambansang Pananggol sa ilalim ni Lafayette, na sinubukan silang himukon upan tumigil, ngunit nagutos nang naging malinaw na aalis sila kung hindi niya pagbibigyan ang kanilang kahilingan. {{Sfn|Schama|1989}} Sa pagdating ng Pambansang Pananggol noong gabing iyon, nagmungkahi si Lafayette kay Louis na ang kaligtasan ng kanyang pamilya ay nangangailangan ng kanilang paglipat sa Paris. Kinaumagahan, pumasok ang ilan sa mga nagprotesta sa mga silid ng hari, na hinahanap si Marie Antoinette, na nakatakas. Hinalughog nila ang palasyo, napatay ang ilang guwardiya. Bagaman ang sitwasyon ay nanatiling tensiyonado, sa kalaunan ay naibalik ang kaayusan, at ang Royal family at Assembly ay umalis patungong Paris, na sinamahan ng Pambansang Pananggol.{{Sfn|Doyle|1990}} Sa pagpapahayag sa kanyang pagtanggap sa mga Atas Agosto at Pamamahayag ng Karapatan, nangako si Louis sa katapatan sa [[monarkiyang konstitusyonal]], at ang kanyang tungkuling titulo ay binago mula sa 'Hari ng Pransiya' patungo sa 'Hari ng mga Pranses'. {{Sfn|Schama|1989}} === Himagsikan at ang simbahan === Nangangatwiran ang mananalaysay na John McManners na "sa ika-labingwalong siglo ng Pransiya, ang trono at altar ay karaniwang binabanggit na tila nasa malapit na pagkakaanib; ang kanilang sabay na pagbagsak ... sa isang araw ay magbibigay ng huling patibnay ng kanilang pag-iral pakikipagtutulungan." Ang isang mungkahi ay tumuturo na pagkatapos ng isang siglo ng pagkakausig, ang ilang [[Huguenot|Protetanteng Pranses]] ay matahas na tumaguyod at tumulong sa isang rehimeng laban sa mga Katoliko, isang hinanakit na pinalakas ng mga nag-iisip ng Panahon ng Kaliwanagan kagaya ni [[Voltaire]].{{Sfn|Censer|Hunt|2001}} Isinulat ng pilosopo na si [[Jean-Jacques Rousseau]] na ito ay "hayag na salungat sa batas ng kalikasan ... na ang kaunting bilang ng mga tao ay nagpapakataba sa kanilang sariling lalamunan sa kalabisan, habang ang nagugutom na karamihan ay nahantong sa kakapusan ng mga pangangailangan."{{Sfn|Hunt|Martin|Rosenwein|2003}} [[Talaksan:Decret_de_l'Assemblée_National_qui_supprime_les_Ordres_Religieux_et_Religieuses.jpg|right|thumb| Sa katawa-tawang paglalarawan na ito, tinatamasa ng mga monghe at madre ang kanilang bagong kalayaan pagkatapos ng atas noong Pebrero 16, 1790.]] Nagdulot ang Himagsikan ng pagkalaki-laki na paglipat ng kapangyarihan mula sa Simbahang Katoliko patungo sa himansaan o estado. Bagama't ang lawak ng paniniwala sa relihiyon ay isang katanungan, ang pag-aalis ng pagpaparaya para sa mga kaunting pananampalataya ay nangahulugan na noong 1789 ay ang pagiging Pranses ay katumbas na nangangahulugan din nang pagiging Katoliko.{{Sfn|Betros|2010}} Ang simbahan ay ang pinakamalaking katawan na nagmamay-ari ng lupa sa Pransiya, na sumusupil sa halos sampung bahagdan ng lahat ng pagmamay-aring lupa at napataw na [[pahunos]], isang bahagdang sampu na buwis sa kita ng mga mamamayan, na natitipon mula sa mga magsasaka sa anyo ng mga naaning pananim. Bilang kapalit, nagbigay ang simbahan ng kaunting antas ng tulong sa lipunan.{{Sfn|Censer|Hunt|2001}} Pinawi ng mga atas ng Agosto ang mga pahunos, at noong ika-2 ng Nobyembre, sinamsam ng Pambansang Kalipunan ang lahat ng ari-arian ng simbahan, at ang halaga ng kayamanang ito ay ginamit upang patibayin ang isang bagong salaping papel na kilala bilang mga ''assignat.'' Bilang kapalit, inako ng estado ang mga katungkulan tulad ng pagbabayad sa mga klero at paglingap sa mga dukha, mga may sakit, at mga ulila.{{Sfn|McManners|1969}} Noong Pebrero 13, 1790, ang mga relihiyosong orden at monasteryo ay binuwag, habang ang mga monghe at madre ay hinimok na bumalik sa pribadong buhay.{{Sfn|Censer|Hunt|2001}} Ginawa silang mga empleyado ng estado sa bisa ng Saligang Batas Sibil ng Klerigo noong Hulyo 12, 1790, at gayundin itinakda ang bayaran ng suweldo at isang pamamaraan sistema para sa paghalal ng mga pari at obispo. Tinutulan ito ni [[Papa Pío VI|Papa Pius VI]] at ng maraming Katolikong Pranses dahil itinanggi nito ang awtoridad ng [[Papa]] sa Simbahang Pranses. Noong Oktubre, tatlumpung [[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] ang naghain ng isang pamamahayag nasulat na tumuligsa sa batas, na lalong nagpasidhi sa pagsasalungat. {{Sfn|Shusterman|2013}} Nang ang mga klero ay kinailangang manumpa ng katapatan sa Konstitusyon ng Sibil noong Nobyembre 1790, hinati nito ang mga kasapi simbahan sa pagitan ng dalawamput-apat na bahagdan na sumunod sa bagong patakaran, at ang karamihang klero na tumanggi.{{Sfn|Kennedy|1989}} Pinatigas nito ang popular na pagtutol laban sa panghihimasok ng estado, lalo na sa námihasang na mga lugar na Katoliko tulad ng [[Normandiya|Normandy]], Brittany at Vendée, kung saan iilan lamang ang mga pari na nanumpa, at ang karamihang mamamayang sibilyan ay tumalikod sa himagsikan.{{Sfn|Shusterman|2013}} Ang bunga ay pamumuno ng estado sa pag-usig sa mga "sutil na klero", marami sa kanila ay pinilit na ipinatapon, pinalayas, o pinaslang.{{Sfn|Censer|Hunt|2001}} === Pampulitikang pagkakahati-hati === Ang yugto mula Oktubre 1789 hangang tagsibol ng 1791 ay karaniwang tinuturing panahon ng himaymay at katiwasayan, kung kailan ang ilan sa pinakamahalagang pagbabagong pambatas ang naisakatuparan. Habang tiyak naman na totoo, maraming mga pook sa kalalawiganan ang nakaranas ng labanan tungkol sa mulaan ng lehitimong kapangyarihan, lalo na sa mga lugar kung saan ang mga opisyal at nanungkulan ng ''Ancien Régime'' ay naiwaksi, ngunit ang mga bagong panlipunang banghay ay hindi pa naisaayos. Ang suliranin na ito ay hindi gaanong halata sa Paris, dahil ang pagkabuo ng Pambansang Pananggol ay ginawa ito na pinakamahusay na nababantayang lungsod sa Europa, ngunit ang kumakalat na kaguluhan sa mga lalawigan tiyak na nakaapekto sa mga kasapi ng Pambansang Kapulungan.{{Sfn|Scott|1975}} [[Talaksan:Federation.jpg|left|thumb| Ipinagdiwang ang ''Fête de la Fédération'' noong 14 Hulyo 1790, na gumunita sa pagkatatag ng konstitusyonal na monarkiya.]] Lumikha ng mayorya ang mga gitnaan (''centrist'') na pinamumunuan nina Sieyès, Lafayette, Mirabeau at Bailly sa pamamagitan ng pagpanday ng pagkasundo-sundo sa mga tagasuporta ng monarkiya (''monarchien'') tulad ng Mounier, at mga independyente kabilang sina Adrien Duport, Barnave at Alexandre Lameth. Sa isang dulo ng pampulitikang gradasyon o espektro, tinuligsa ng mga reaksyunaryo tulad nina Cazalès at Maury ang Himagsikan sa lahat ng anyo nito, samantala nasa kabilang dako ng espektro ang mga ekstremista tulad ni [[Maximilien de Robespierre|Maximilien Robespierre]]. Nakakuha siya, at si Jean-Paul Marat ng lumalakas na suporta para sa pagsalungat sa pamantayan para sa 'tahas na mga mamamayan', na nag-alis ng karapatan sa karamihan ng proletaryo ng Paris. Noong Enero 1790, sinubukan ng Pambansang Pananggol na dakpin si Marat para sa pagtuligsa kina Lafayette at Bailly bilang 'mga kaaway ng sambayanan'.{{Sfn|Schama|1989}} Noong 14 Hulyo 1790, ginanap ang mga pagdiriwang sa buong Pransiya bilang paggunita sa pagbagsak ng Bastille, at ang mga kalahok na nanunumpa ng katapatan sa 'bansa, ang batas, at ang hari.' Ang ''Fête de la Fédération'' (Piyesta ng Pederasyon) sa Paris ay dinaluhan ni Louis XVI at ng kanyang pamilya, kasama si Talleyrand na nagdaos ng [[Misa|pagmimisa]]. Sa kabila ng pagpapakitang ng pagkakaisa nito, ang Pambansang Kapulungan ay unti-unti nahati, habang ang mga panlabas na mga pangkat tulad ng Kaniigang Paris at Pambansang Pananggol ay nakipagtagisan para sa kapangyarihan. Isa sa pinakamahalaga ay ang Samahang Jacobin; nagsimula bilang isang pagtitipon o forum para sa pangkalahatan at pampublikong pakikipagtalo at talakayan, ngunit noong Agosto 1790 mayroon na itong mahigit 150 kasapi, nahati sa iba't ibang paksyon.{{Sfn|Schama|1989}} Nagpatuloy ang Pambansang Kapulungan sa pagbuo ng mga bagong institusyon; noong Setyembre 1790, inalis ang mga rehiyonal namga ''Parlements,'' at ang kanilang mga legal na tungkulin ay pinalitan ng isang bagong may kasarinlang hudikatura, na may mga paglilitis sa hurado para sa mga kasong kriminal. Gayunpaman, ang mga katamtamang kinatawan ay hindi mapalagay sa mga popular na kahilingan at hinaing para sa pangkalahatan na karapatan upang humalal, mga kapisanan ng manggagawa, at abot-kayang tinapay. Sa taglamig ng 1790 at 1791, nagpasa sila ng isang serye ng mga hakbang na nilayon upang wakasan ang popular na kasukdulan o radikalismo. Kabilang dito ang pagbubukod ng mga mas mahihirap na mamamayan mula sa Pambansang Pananggol, mga pagtatakda upang limitahan sa paggamit ng mga petisyon, paskil at talastasan, at ng Hunyo 1791 ang Batas Le Chapelier ay sumawata sa mga samahang kalakalan at anumang anyo ng samahan o kapisanan ng mga manggagawa.{{Sfn|Tackett|2003}} Ang kinámihasnán na isig para sa pagpapanatili ng batas at kaayusan ay ang hukbong sandatahan, na lalong nahati sa pagitan ng mga opisyal, karamihan sa kanila ba nagmula sa mga maginoo, at mga ordinaryong sundalo. Noong Agosto 1790, pinigilan ng loyalistang si Heneral Bouillé ang isang seryosong pag-aalsa kay Nancy; bagama't binati ng Kalipunan, binatikos siya ng mga radikal na Jacobin dahil sa matinding kalupitan ng kanyang mga kilos. Nangangahulugan na ang lumalagong kaguluhan na maraming propesyonal na opisyal ang umalis o dumayo sa ibang bansa, na lalong nagpahina sa institusyon.{{Sfn|Doyle|2009}} === Varennes at kasunod === Hinawakan sa Tuileries Palace sa ilalim halos pagkakabilanggo sa sariling bahay, si Louis XVI ay hinimok ng kanyang kapatid na lalaki at asawa na muling igiit ang kanyang kasarinlan sa pamamagitan ng pakikikanlong kay Bouillé, na nakakuta sa Montmédy kasama ang 10,000 sundalo na itinuturing na tapat sa Korona.{{Sfn|Price|2003}} Umalis sa palasyo na nagbabalatkayo ang pamilya noong gabi ng Hunyo 20, 1791. Kinabukasan, nakita at nakilala si Louis nang dumaan siya sa Varennes, at dinampot sila at dinala pabalik sa Paris. Ang tangkang pagtakas ay nagkaroon ng malalim na epekto sa pananaw ng publiko. Dahil malinaw na si Louis ay naghahanap ng kanlungang matataguan sa Austria, ang Pambansang Kalipunan ngayon ay humingi ng mga panunumpa ng katapatan sa rehimen, at nagsimulang maghanda para sa digmaan, habang ang katatakutan sa 'mga batyaw at mga taksil' ay naging malaganap. {{Sfn|Tackett|2003}} [[Talaksan:Retour_Varennes_1791.jpg|right|thumb| Pagkatapos madampot sa Paglikas patungong Varennes ; ang maginoong pamilya ay inihatid pabalik sa Paris]] Sa kabila ng mga masidhing panawagan na palitan ang monarkiya ng isang republika, napanatili ni Louis ang kanyang katayuan, ngunit sa pangkalahatan ay itinuturing na may matinding paghihinala at pinilit siyang na manumpa ng katapatan sa saligang-batas. Ang isang bagong batas ay nagsasaad na ang pagbawi sa sumpang ito, ang pakikipagdigma sa bansa, o pagpapahintulot sa sinuman na gawin ito sa kanyang pangalan ay ituturing na pagbibitiw o pagwaksi. Gayunpaman, naghanda ng petisyon ang mga radikal na pinamumunuan ni Jacques Pierre Brissot ay na humihingi sa kanyang pagpapatalsik, at noong ika-17 ng Hulyo, isang napakalaking madla ng mga tao ang nagtipon sa Champ de Mars upang lagdaan ito. Sa pangunguna ni Lafayette, inutusan ang Pambansang Pananggol na "panatilihinang kaayusan ng publiko" at tinugunan nila ang pamamato sa pamamagitan ng pagpapaputok sa mga tao, na ikinamatay ng 13-50 katao.{{Sfn|Tackett|2004}} Winasak ng lubos ng pamumuksa ang karangalan ni Lafayette; tumugon ang mga nanunungkulan sa pamamagitan ng pagsasara ng mga radikal na samahan at pahayagan, habang ang kanilang mga pinuno ay nagpatapon o nagtatago, kasama na si Marat. {{Sfn|Conner|2012}} Noong Agosto 27, inilabas ni Emperor Leopold II at Frederick William II ng Prussia ang Pagpapahayag ng Pillnitz na nagpahayag ng kanilang ibig pagtulong kay Louis, at nagpapahiwatig ng pakanang lusubin ang Pransiya para sa kanya. Ngunit, sa katotohanan, ang pagpupulong sa pagitan nina Leopold at Frederick ay pangunahing talakayin ang mga Partisyon ng Poland ; ang Deklarasyon ay nilayon upang bigyang-kasiyahan ang Comte d'Artois at iba pang mga French emigrés - ngunit ang bantang ito ay nagdulot ng masigasig na pagtulong ng mga mamamayan sa likod ng rehimen.{{Sfn|Soboul|1975}} Alinsunod sa kilos na iminungkahi ni Robespierre, pinagbawalan ang mga kasalukuyang kinatawan sa mga halalan na ginanap noong unang bahagi ng Setyembre para sa Kalipunang Mambabatas Pranses . Bagama't si Robespierre ay isa rin sa mga hindi kasama, ang kanyang mga kasapi sa mga samahan ay nagbigay sa kanya ng kapangyarihang politikal na na wala sina Lafayette at Bailly, na parehong nagbitiw ayon sa pagkakabanggit bilang pinuno ng Pambansang Pananggol at ng Paris Commune. Ang mga bagong batas ay tinipon sa 1791 Saligang Batas, at inihain kay Louis XVI, na nangako na ipagtanggol ito "mula sa mga kaaway sa loob at labas ng bansa". Noong ika-30 ng Setyembre, ang Pagtitipong Manghahalal (Constituent Assembly) ay binuwag, at ang Kalipunang Mambabatas ay nagpulong sa kinabukasan. {{Sfn|Lefebvre|1962}} === Pagbagsak ng monarkiya === Ang Kalipunang Mambabatas ay ay madalas na itinatakwil ng mga mananalaysay bilang isang hindi mahusay na katawan, na napilitang makipagkasundo sa mga pagkakahati sa gampanin ng monarkiya na pinalala ng pagsalungat ni Louis sa mga hangganan sa kanyang mga kapangyarihan at mga pagtatangka na baligtarin ang mga ito gamit ang tulong-panlabas.{{Sfn|Lyons|1975}} Ang paghihigpit sa prangkisa sa mga nagbayad ng pinakamababang halaga ng buwis ay nangangahulugan lamang ng 4 na milyon lamang sa 6&nbsp;milyong Pranses na mahigit 25 ang nakaboto. Ibinukod rin nito ang mga ''sans culottes'' o uring manggagawang tagalungsod, na unti-unting tinanaw ang bagong rehimen na hindi nakatutugon sa kanilang mga kairingan para sa tinapay at trabaho.{{Sfn|Mitchell|1984}} Nangahulugan ito na ang bagong saligang-batas ay sinalungat ng mga mahahalagang salik sa loob at labas ng Kalipunan, na siya rin mismong nahati sa tatlong pangunahing grupo. 245 miyembro ay kaanib sa samahang ''Feuillants'' ni Barnave, mga konstitusyonal-monarkista na sa kanilang pananaw na ang Himagsikan ay sapat na ang narating, habang ang isa pang 136 ay tagakaliwang Jacobin na tagakatig sa isang republika, na pinamumunuan ni Brissot at karaniwang tinatawag bilang ''Brissotins''.{{Sfn|Schama|1989}} Ang natitirang 345 ay kabilang sa ''La Plaine'', isang paksyong nangingitna at na nagpalipat-lipat ng mga boto depende sa paksa; marami sa kanila ang nagbahagi ng mga paghihinala ng ''Brissotins'' tungkol sa panunumpa ni Louis sa Himagsikan. {{Sfn|Schama|1989}} Matapos opisyal na tanggapin ni Louis ang bagong Konstitusyon, isang tugon ang naitala bilang " ''Vive le roi, s'il est de bon foi!'' ", o "Mabuhay ang hari – kung tutuparin niya ang kanyang salita".{{Sfn|Thompson|1932}} Bagama't kakaunti lamang, ang panupil ng mga ''Brissotins'' sa mga mahalagang lupon ay nakapahintulot sa kanilang tumuon sa dalawang paksa, parehong nilalayon na ilarawan si Louis bilang salungat sa Himagsikan sa pamamagitan ng pag-udyok sa kanya sa paggamit ng kanyang kapangyarihang beto. Ang una ay ukol sa mga humayong maginoo at dating mamamayan; sa pagitan ng Oktubre at Nobyembre, inaprubahan ng Kalipunan ang mga hakbang sa pagsamsam sa kanilang ari-arian at pagbabanta sa kanila ng parusang kamatayan.{{Sfn|Schama|1989}} Ang pangalawa ay ang mga di-huradong pari, na ang pagsalungat sa Saligang Batas Sibil ay humantong sa isang katayuan ng malapit na digmaang sibil sa katimugang France, na sinubukan ni Bernave na sugpuin sa pamamagitan ng pagpapaluwag sa marahas na mga probisyon. Noong ika-29 ng Nobyembre, ang Kalipunan ay nagpasa ng isang kautusan na nagbibigay ng nagmamatigas na klero ng walong araw upang sumunod, o haharapin nila ang mga sakdal paratang ng 'pakikipagsabwatan laban sa bansa', na kahit si Robespierre ay tiningnan na masyadong malayo, masyadong maaga.<ref>{{Cite journal |last=Gershoy |first=Leo |date=1933 |editor-last=Hazen |editor-first=Charles D. |title=The French Revolution |url=https://www.jstor.org/stable/45337195 |journal=Current History |volume=38 |issue=3 |pages=IV–VI |issn=2641-080X |jstor=45337195}}</ref> Tulad ng inaasahan at talagang nilalayon ng kanilang mga may-akda, pareho silang ibineto ni Louis na ngayon ay inilalarawan bilang laban sa pangkalahatang pagbabago.{{Sfn|Schama|1989}} [[Talaksan:Jacques_Bertaux_-_Prise_du_palais_des_Tuileries_-_1793.jpg|left|thumb| Ang pagsalakay sa Tuileries Palace, Agosto 10, 1792]] Kasama nito ang isang planong paglusob para makidigmaan laban sa Austria at Prusya, na pinamunuan din ni Brissot, na siyang mga layunin ay pinakahulugan bilang isang pinaghalong sinikong pagtutuos at mapanghimagsikang pangunguliran. Habang pinagsamantalahan nito ang popular na damdamin laban sa mga Austriyan, ito ay sumasalamin rin sa isang tunay na paniniwala sa pagluwas ng mga pagpapahalagahan ng pampulitikang kalayaan at popular na kasarinlan.{{Sfn|Lalevée|2019}} Sa kabalintunaan, pinamunuan ni Marie Antoinette ang isang paksyon sa loob ng korte na nais din ang digmaan, na nakikita ito bilang isang paraan upang makuha ang kontrol sa militar, at ibalik ang kapangyarihan ng hari. Noong Disyembre 1791, nagbigay talumpati si Louis sa Kalipunan na nagbibigay ng mga dayuhang kapangyarihan ng isang buwan upang buwagin ang mga emigrante o humarap sa isang digmaan, na sinalubong ng masigasig ng kanyang mga tagasuporta at paghihinala kanyang mga kalaban.{{Sfn|Schama|1989}} Ang kawalang kakayahan ni Bernave na bumuo ng isang pagkakasundong pagtutulungan sa Kalipunan ay nagdulot sa pagtalaga ng isang bagong pamahalaan, na ang karamihan ay binubuo ng mga ''Brissotins''. Noong Abril 20, 1792 nagsimula ang Mga Digmaang Panghimagsikang Pranses nang salakayin ng mga hukbong Pranses ang mga isigang-hukbong Austriyan at Prusyan sa kanilang mga hangganan, bago makadanas ng serye ng mga mapaminsalang pagkatalo. Kalakip ng pagsisikap na pakilusin ang sambayanan pagtulong, nagpataw ng utos ang pamahalaan na lahat na mga di-huradong mga pari na manumpa o, kung hindi ay sila'y ipapatapon. Binuwag rin ng pamahalaan ang Saligang Pananggol at pinalitan ito ng 20,000 ''fédérés''; Habang sumuko si Louis sa pagkakabuwag ng Pananggol, ngunit bineto ang iba pang dalawang panukala, habang tinawag ni Lafayette ang Kalipunan upang sugpuin ang mga samahan.{{Sfn|Shusterman|2013}} Nadagdagan ang kapootan ng madla nang ang mga salaysay ng Manipestong Brunswick ay umabot sa Paris noong Agosto 1, na nagbabanta ng 'di malilimutang paghihiganti' kung may sumalungat sa mga Magkaanib sa paghahangad na ibalik ang kapangyarihan ng monarkiya. Sa umaga ng Agosto 10, sinalakay ng pinagsamang puwersa ng Paris Pambansang Pananggol at panlalawigang fédérés ang Tuileries Palace, na ikinamatay ng marami sa mga [[Guwardiyang Suwisa]] na nagbabantay doon.{{Sfn|Dwyer|2008}} Sumilong si Louis at ang kanyang pamilya ay sa Kalipunan at pagkaraan ng 11:00 ng umaga, ang mga kinatawan na naroroon ay bumoto para sa 'pansamantalang pagpapaalis ng hari', na epektibong sinugpo ang monarkiya.{{Sfn|McPhee|2012}} == Unang Republika (1792–1795) == === Pagpapahayag ng Unang Republika === [[Talaksan:Execution_of_Louis_XVI.jpg|right|thumb| Pagbitay kay Louis XVI sa Place de la Concorde, nakaharap sa bakanteng pedestal kung saan dating nakatayo ang rebulto ng kanyang lolo, si Louis XV .]] Sa huling Agosto, idinaos ang mga halalan para sa Pambansang Kombensiyon. Ang mga paghihigpit sa kinakailangan upang maging botante ay nangahulugang bumaba ang dami mula sa 3.3&nbsp;milyon, laban sa 4&nbsp;milyon noong 1791, habang sa kasagsagan nito ay laganap ang pananakot.{{Sfn|Crook|1996}} Nahati ang mga dating ''Brissotins'' sa panahong ito sa dalawang kampo, una, ang mga katamtamang ''[[Girondista|Girondin]]'' na pinamumunuan ni Brissot, at mga masukdol at radikal na ''Montagnards'', pinangungunahan ni [[Maximilien de Robespierre|Maximilien Robespierre]], Georges Danton, at Jean-Paul Marat. Habang patuloy na nagbabago ang katapatan, humigit-kumulang 160 sa 749 na kinatawan ay mga Girondin, 200 Montagnards at 389 na miyembro ng ''La Plaine'' . Pinangunahan nina Bertrand Barère, Pierre Joseph Cambon at Lazare Carnot, tulad ng dati ang sentral na paksyon na ito ay kumilos bilang isang swing vote.{{Sfn|Shusterman|2013}} Sa Pamumuksa ng Setyembre, nasa pagitan ng 1,100 at 1,600 na mga bilanggo na nakakulong sa mga kulungan ng Paris ay biglaang pinatay, ang karamihan kanila ay karaniwang mga kriminal.{{Sfn|Lewis|2002}} Ang kilos na ito ay tugon sa paghuli kay Longwy at Verdun ng Prusya, at ang mga karamihan sa mga salarin ay sa mga kasapi ng Pambansang Pananggol at ''fédérés'' patungo sa harapan. Pinagtatalunan kung sino ang nananagutan sa mga gawaing iti, ngunit kahit na ang mga makatamtaman ay nagpahayag ng pakikiramay sa karumal-dumal na kilos, na hindi nagtagal ay kumalat sa mga lalawigan; ang mga patayan ay sumasalamin sa malawakang pangangamba sa panlipunang ligalig.{{Sfn|Tackett|2011}} Noong Setyembre 20, nanalo ang hukbong-sandatahang Pranses ng nakamamanghang tagumpay laban sa mga Prusyan sa Valmy. Napanatag at nakatatag ng loob dahil dito pinalitan ng Kumbensyon ang monarkiya ng Unang Republikang Pranses at ipinakilala ang isang bagong kalendaryo, kung saan ang 1792 ay naging "Unang Taon" noong Setyembre 22. {{Sfn|Bakker|2008}} Sa mga sumunod na ilang buwan ay kinuha sa paglilitis kay ''Citoyen Louis Capet'' ("Kabayan Louis Capet"), dating Louis XVI. Habang ang kombensiyon ay pantay na nahati sa katanungan ng kanyang pagkakasala, ang mga miyembro ay lalong naimpluwensyahan ng mga radikal na nakasentro sa mga Samahang Jacobin at Paris Commune. Pinadali ng Brunswick Manipesto ang paglalarawan kay Louis bilang isang banta sa Himagsikan, na tila napatunayan nang ang mga sipi mula sa kanyang personal na sulat ay nailathala na inilahad na siya ay nakikipagsabwatan sa mga Royalista na destiyero na naglilingkod sa mga hukbong Prusyan at Austrian. {{Sfn|Barton|1967}} Noong Enero 17, 1793, hinatulan ng Kalipunan ng kamatayan si Louis para sa "pagsasabwatan laban sa kalayaan ng sambayanan at pangkalahatang kaligtasan", sang-ayon 361 na bilang, at tutol 288; dumagdag pa ang 72 na kasapi ang bumoto para bitayin siya na napapailalim sa iba't ibang mga kasunduan na pagaantala. Ang pagahatol ng parusa ay isinagawa noong 21 Enero sa ''Place de la Révolution'', ngayon ay Place de la Concorde.{{Sfn|Doyle|1990}} Nanawagan ang takot na mga mapaninggil sa buong Europa na wasakin ang mapanghimagsik na Pransiya; noong Pebrero ang Kumbensyon ay inunahan ito sa pamamagitan ng pagpapahayag ng digmaan sa [[Kaharian ng Gran Britanya|Britain]] at Republickang Olandes; ang mga bansang ito kinalaunan ay sinalihan ng Espanya, Portugal, [[Kaharian ng Napoles|Naples]] at [[Toscana|Tuscany]] sa Digmaan ng Unang Pagsasanib.{{Sfn|Wasson|2009}} === Krisis sa politika at pagbagsak ng mga Girondista === Inasahan ng mga Girondin na ang digmaan ay magiisa sa mga mamamayan sa likod ng pamahalaan at magbibigay ng katwiran para sa pagtaas ng mga presyo at kakulangan sa pagkain, ngunit natagpuan nila ang kanilang mga sarili na pinatatamaan ng galit ng karamihan. Marami ang umalis papuntang lalawigan. Ang unang pagtatala sa panhukbong tungkulin o ''levée en masse'' noong ika-24 ng Pebrero ay nagdulot ng mga kaguluhan sa Paris at iba pang mga sentrong pangrehiyon. Bukod s pagkalito na sa mga pagbabagong ipinataw sa simbahan, noong Marso ang kinámihasnán na manininggal at royalista sa rehiyon ng Vendée ay bumangon sa pag-aalsa. Noong ika-18, natalo si Dumouriez sa labanan sa Neerwinden at kumalas patungo sa mga Austriyan. Sumunod ang mga pag-aalsa sa [[Burdeos|Bordeaux]], [[Lyon]], [[Tolon|Toulon]], [[Marsella|Marseilles]] at Caen . Ang Republika ay tila nasa bingit ng pagkabagsak.{{Sfn|Shusterman|2013}} Ang ligalig at pagdarahop ay nagdulot sa pagkalikha noong ika-6 ng Abril 1793 ng Lupon ng Pampublikong Kaligtasan, isang tagapagpaganap na lupon na nananagutan sa Kumbensyon.{{Sfn|Shusterman|2013}} Ang mga Girondin ay gumawa ng isang nakakasawi na pagkakamali sa sa pamamagitan ng pagsakdal kay Marat sa harap ng Panghimagsikang Hukuman para sa diumano'y pamamahala sa mga pamumuksa at patayan noong Setyembre; siya ay mabilis na napawalang-sala, na higit na nagpabukod sa mga Girondin mula sa mga ''sans-culottes'' . Nang tumawag si Jacques Hébert para sa isang popular na pag-aalsa laban sa "mga alipores ni Louis Capet" noong 24 Mayo, siya ay inaresto ng Lupon ng Labindalawa, isang tribunal na pinangungunahan ni Girondin na itinatag upang ilantad ang 'mga pakanang sabwatan'. Bilang tugon sa mga protesta ng Commune, ang Lupon ng Pampublikong Kligtasan ay nagbabala "kung sa pamamagitan ng iyong walang humpay na pag-aalasa ay may nangyari sa mga kinatawan ng bansa,. . . Mawawasak ang Paris".{{Sfn|Shusterman|2013}} [[Talaksan:Jacques-Louis_David_-_La_Mort_de_Marat.jpg|left|thumb| ''Ang Kamatayan ng Marat'' ni Jacques-Louis David (1793)]] Dahil sa lumalalang ligalig, ay nagbunga sa mga samahan upang kumilos laban sa Girondins. Kasama ang tulong ng Commune at ilang bahagi ng Pambansang Pananggol, nagtangka sila noong Mayo 31 na agawin ang kapangyarihan sa isang kudeta. Bagama't nabigo ang pagpapatalsik na ito, noong ika-2 ng Hunyo ang kombensiyon ay napaliligiran ng dagsa humigit-kumulang hanggang 80,000 ka tao, na humihingi ng murang tinapay, bayad sa kawalan ng trabaho, at mga pampulitika pagbabago, kabilang ang tungkol paghihigpit ng boto sa mga ''sans-culottes'', at ang karapatang tanggalin ang mga kinatawan.{{Sfn|Schama|1989}} Sampung kasapi ng komisyon at isa pang dalawampu't siyam na miyembro ng pangkat ng Girondin ang dinampot, at noong Hunyo 10, kinuha ng mga Montagnards ang Lupon ng Pampublikong Kaligtasan.{{Sfn|Schama|1989}} Samantala, isang lupon na pinamumunuan ng malapit na kaanib ni Robespierre na si Saint-Just ang naatasang maghanda ng bagong Saligang Batas. Natapos sa loob lamang ng walong araw, pinagtiby ito ng kombensiyon noong Hunyo 24, at naglalaman ng mga masukdol na pagbabago, kabilang ang karapatang bumoto ng lahat na lalaki at paglansag ng pang-aalipin sa mga sinakop na kolonya ng Pransya. Gayunpaman, pinatigil ang mga karaniwang prosesong pambatas kasunod ng pagpatay kay Marat noong Hulyo 13 ng Girondist na si Charlotte Corday, na ginamit ng Lupon ng Pampublikong Kaligtasan bilang dahilan para humawak sa kapangyarihan. Ang Saligang Batas ng 1793 ay sinuspinde nang walang katiyakan panahon kung kailan matatapos noong Oktubre.{{Sfn|Kennedy|2000}} Kabilang sa mga pangunahing pinagtutuunang-pansin ng bagong pamahalaan ang paglikha ng bagong panhimansaang ideolohiya, pang-ekonomiyang pamamalakad at pagkapanalo sa digmaan.{{Sfn|Schama|1989}} Natulungan sila ng mga pagkakawatak-watak sa kanilang mga kalaban sa loob ng bansa; habang ang mga lugar tulad ng Vendée at [[Bretanya|Brittany ay]] gustong ibalik ang monarkiya, karamihan ng mga rehiyon at lalawigan ay sumuporta sa Republika ngunit salunagt sa rehimen sa Paris. Noong Agosto 17, bumoto ang Kumbensyon ng pangalawang ''levée en masse''; sa kabila ng mga paunang suliranin sa pagbibigay sadata, sat iba pang kailangan ng mga sundalo, at pagtustos ng ganoong kalaking bilang. Sa kalagitnaan ng Oktubre ay muling nasakop ng mga Republikanong pwersa ang Lyon, Marseilles at Bordeaux, habang natalo nila ang mga hukbo ng Pagsasanib sa Hondschoote at Wattignies.{{Sfn|Schama|1989}} Kasama sa bagong uri ng mga pinunong militar ang isang batang koronel na nagngangalang [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]], na hinirang na kumander ng artilerya sa Pagkubkob sa Toulon dahil sa kanyang pakikipagkaibigan kay Augustin Robespierre. Ang kanyang tagumpay sa gampaning iyon ay nagdulot sa pagtaas ng ranggo sa Hukbo ng Italy noong Abril 1794, at ang simula ng kanyang pagtaas ng kanyang militar at pampulitikang kapangyarihan.{{Sfn|McLynn|1997}} === Paghahari ng Kilabot === [[Talaksan:Octobre_1793,_supplice_de_9_émigrés.jpg|right|thumb| Siyam na dayuhan ay binitay sa pamamagitan ng guillotine, 1793]] [[Talaksan:Robespierre.jpg|right|thumb|Larawan ni Maximilien de Robespierre, pininta 1793, mula Musée Carnavalet]] Sinimulan ang Paghahari ng Kilabot bilang isang paraan upang magamit ang panghimagsikang sigasig, ngunit mabilis na sumama ito sa pagsasaayos lamang ng mga pansariling karaingan. Sa katapusan ng Hulyo, ang Convention ay nagtakda ng mga kontrol sa presyo sa isang malawak na hanay ng mga kalakal, na may parusang kamatayan para sa mga nag-iimbak, at noong Setyembre 9 ay itinatag ang 'mga mapanghimagsik na pangkat' upang ipatupad ang mga ito. Noong ika-17, ipinag-utos ng Batas ng mga Hinihilaan ang pag-aresto sa mga pinaghihinalaang "kaaway ng kalayaan", na nagpasimula ng tinawag na "Kilabot". Ayon sa mga talaan, mula Setyembre 1793 hanggang Hulyo 1794 may 16,600 katao ang pinatawan ng bitay sa mga paratang na pagkilos laban sa himagsikan; dagdag pa ang 40,000 ang maaaring pinatay o namatay habang naghihintay ng paglilitis.{{Sfn|Gough|1998}} Ang mga nakapirming halaga ng bilihin, hatol na bitay para sa mga 'mag-iimbak' o 'manghuhuthot', at pagsamsam ng mga inimbak ng butil ng mga pangkat ng mga may sandatang manggagawa ay nangahulugan lahat na sa simula ng Setyembre, ang Paris ay dumaranas ng matinding kakapusan sa pagkain. Gayunpaman, ang pinakamalaking hamon ng Pransiya ay ang pagbabayad sa napakalaking pampublikong utang na tinanggap mula sa dating rehimen, na patuloy na lumobo dahil sa digmaan. Sa una, ang pambansang utang ay tinustusan ng pagbebenta ng mga nasamsam na ari-arian, ngunit ito ay lubhang hindi epektibo; dahil kakaunti ang bibili ng mga ari-arian na maaaring bawiin, makakamit lamang ang katatagan ng pananalapi sa pamamagitan ng pagpapatuloy ng digmaan hanggang sa matalo ang mga kontra-himagsikang Pranses. Habang dumarami ang panloob at panlabas na banta sa Republika, lumala ang katayuan nito; ang hinarap nila ito sa pamamagitan ng pag-imprenta ng ''assignat'' humantong sa pagkakapintog at mas mataas na halaga ng bilihin.{{Sfn|White|1995}} Noong 10 Oktubre, kinilala ng Kumbensyon ang Lupon ng Pampublikong Kaligtasan bilang ang pinakamataas na Pamahalaang Panghimagsikan, at binimbin ang Saligang Batas hanggang sa pagkakamit ang kapayapaan.{{Sfn|Kennedy|2000}} Sa kalagitnaang Oktubre, si Marie Antoinette ay pinatunayang nagkasala ng mahabang listahan ng mga krimen at pinugutan; makalipas ang dalawang linggo, ang mga pinuno ng Girondista na dinampot noong Hunyo ay hinatulan rin ng kamatayan, kasama [[Louis Philippe II, Duke ng Orleans|si Philippe Égalité]]. Ang Paghahari ng Kilabot ay hindi lamang umiral sa Paris. Matapos ng pagkabawi ng Lyons, mahigit 2,000 ang napaslang.{{Sfn|Schama|1989}} [[Talaksan:Georges_Danton.jpg|left|thumb| si [[Georges Danton]]; malapit na kaibigan ni Robespierre at isa sa mga pinuno ng samahang ''Montagnard'', ay pinatay noong Abril 5, 1794]] Nagwagi sa Cholet noong 17 Oktubre, ang hukbong Republikano ng isang napakahalagang tagumpay laban sa mga mag-aalsang Vendée, at tumakas ang mga nakaligtas patungo sa Brittany. Ang isa pang pagkatalo sa Le Mans noong Disyembre 23 ay nagtapos sa pagaaklas para iturin naisang malaking banta, bagama't nagpatuloy ang mga pag-aaklas hanggang 1796. Ang lawak ng malupit na panunupil na sumunod ay pinagtatalunan ng mga mananalaysay na Pranses mula noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo.{{Sfn|Cough|1987}} Mula Nobyembre 1793 hanggang Pebrero 1794, mahigit 4,000 ang nilunod sa Loire sa Nantes sa ilalim ng pangangasiwa ni Jean-Baptiste Carrier. Sinasabi ng mananalaysay na si Reynald Secher na kasing dami ng 117,000 ang napatay sa mula 1793 hanggang 1796. Bagama't ang mga bilang na iyon ay pinagdududahan, naghinuha si François Furet na "hindi lamang nagpapahayag ng patayang pamumuksa at pagkawasak sa mga sukat na dati'y di pa naganap, ngunit isang napakarahas na pagkasigagsig na ibinigay nito bilang pamana nito ang karamihan sa pagkakakilanlan ng rehiyon."{{Sfn|Furet|Ozouf|1989}} {{Efn|Other estimates of the death toll range from 170,000 {{sfn|Hussenet|2007|p=148}} to 200,000–250,000 {{sfn|Martin|1987|p=?}}}} Sa kasagsagan ng Paghahari ng Kilabot, ang pinakamaliit na pagpapahiwatig ng pagkasalungat sa himagsikang pag-iisip ay maaaring maglagay sa sarili sa ilalim ng paghihinala, at maging ang mga tagasuporta nito ay hindi ligtas dito. Sa ilalim ng pagkatindi ng mga kaganapan, lumitaw ang mga pagkakabiyak sa loob ng paksyong ''Montagnard'', na may marahas na hindi pagkakasundo sa pagitan ng mga radikal na <nowiki><i id="mwAwU">Hébertist</i></nowiki> at mga katamtamang kalagitnaan na pinamumunuan ni Danton.{{Efn|In one exchange, a Hébertist named Vadier threatened to 'gut that fat [[turbot]], Danton', who replied that if he tried, he (Danton) would 'eat his brains and shit in his skull'.{{sfn|Schama|1989|p=814}}}} Nakita ni Robespierre ang kanilang pagtatalo bilang nakakabuwag sa rehimen, at, bilang isang [[Deismo|deista]], tumutol siya sa mga kontra-relihiyosong patakaran na itinaguyod ng [[Ateismo|ateistang]] si Hébert, na inaresto at pinatay noong 24 Marso kasama ang 19 sa kanyang mga kasamahan, kasama ang Carrier.{{Sfn|Schama|1989}} Si Danton ay inaresto din at pinatay noong 5 Abril kasama si Camille Desmoulins, pagkatapos ng isang palabas na paglilitis na malamang na gumawa ng higit na pinsala sa Robespierre kaysa sa anumang iba pang aksyon sa panahong ito upang mapanatili ang katapatan ng mga natitirang Hébertist.{{Sfn|Schama|1989}} Pinagkaitan ng Batas ng ika-22 Prairial (Hunyo 10) ay ng "mga kalaban ng mga tao" ang karapatang ipagtanggol ang kanilang sarili. Ang mga dinakip sa mga lalawigan ay ipinadadala na ngayon sa Paris para hatulan; at mula Marso hanggang Hulyo, ang mga pagbitay sa Paris ay tumaas mula lima hanggang dalawampu't anim bawat araw.{{Sfn|Schama|1989}} Kinutya ng maraming Jacobin ang pagdiriwang ng Kulto ng Kataas-taasan noong 8 Hunyo, isang marangya at magastos na seremonya na pinamunuan ni Robespierre, at pinaratangan din siya sa papakalat ng paggiiit na diumano'y siya ay pangalawang Mesiyas. Ang pagpapaluwag ng mga [[Mga kontrol sa presyo|kontrol sa presyo]] at talamak na pamimintog ng halaga ng bilihonay nagdulot ng pagtaog ng kaguluhan sa mga ''sans-culotte'', ngunit dahil sa pinahusay na katayuan ng hukbong-sandatahan, nabawasan ang pangamba na nasa panganib ang Republika. Maraming natakot na ang kanilang sariling kaligtasan ay nakasalalay sa pagtanggal kay Robespierre; sa isang pagpupulong noong Hunyo 29, tinawag siyang diktador ng tatlong kasapi ng Lupon ng Pampublikong Kaligtasan.{{Sfn|Schama|1989}} [[Talaksan:Execution_robespierre,_saint_just....jpg|right|thumb| Ang pagkabitay kay Robespierre noong Hulyo 28, 1794 ay naghudyat ng pagtatapos ng Paghahari ng Kilabot.]] Tumugon si Robespierre sa pamamagitan ng hindi pagdalo sa mga pagtitipon, isang pasya na nakapagpahintulot sa kanyang mga kalaban na bumuo ng isang koalisyon laban sa kanya. Sa isang talumpati na ginawa sa kombensiyon noong Hulyo 26, iginiit niya na may ilang kasapi ang nakipagsabwatan laban sa Republika, isang halos tiyak na pagkakahatol ng kamatayan kung mapapatunyan. Nang tumanggi siyang magbigay ng mga pangalan, naputol ang pagtitipon sa kagitlahanan. Nang gabing iyon, binigkas niya ang parehong talumpati sa Samahang Jacobin, kung saan ito ay binati ng napakalaking palakpakan at mga kahilingan para sa pagpatay sa mga 'taksil'. Malinaw kung hindi kikilos ang kanyang mga kalaban, ay siya ang kikilos; sa Kumbensiyon sa kinaumagahan, si Robespierre at ang kanyang mga kaalyado ay pinagsisigawan. Nabigo ang kanyang boses nang sinubukan niyang magsalita, humiyaw ang isang kasaping kinatawan na "Ang dugo ni Danton ay sumasakal sa kanya!"{{Sfn|Schama|1989}} Matapos pahintulutan ng Kumpensiyon [[Maximilien de Robespierre|ang pagkadakip]] sa kanya, siya at ang kanyang mga tagasuporta ay sumilong sa Hotel de Ville, na ipinagtanggol ng mga salik ng Pambansang Panaggol. Nilusob ng ibang mga pangkat nito na tapat sa Kumbensiyon ang gusali nang gabing iyon at kinulong si Robespierre, na malubhang nasugatan ang sarili sa pagtatangkang magpakatiwakal. Siya ay pinatay noong ika-28 Hulyo kasama ang 19 niyang kasamahan, kabilang sina Saint-Just at Georges Couthon, na sinundan ng 83 miyembro ng Commune.{{Sfn|Schama|1989}} Ang Batas ng Ika-22 Prairial ay pinawalang-bisa, at lahat na nakaligtas na mga Girondista ay ibinalik sa kanilang mga panunungkulan bilang kinatawan, at ang Samahang Jacobin ay ipinapinid at ipinagbawal.{{Sfn|Soboul|1975}} Mayroong iba't ibang mga pagdadalumat ukol sa Paghahari ng Kilabot, at ng kawaksing karahasan sa pagpapasagawa nito; Tinanaw ng Marxistang mananalaysay na si Albert Soboul ang malubhang kahalagahan na ipagtanggol ang Himagsikan mula sa panlabas at panloob na mga banta. Ipinapangatuwiran ni François Furet ang sukdulang katindihan ng ideolohikal na pagpupunyagi ng mga manghihimagsik, at ang kanilang mga layuning napakamapanguliran na lubusang nangailangan ng pagkakalipol sa anumang pagsalungat.{{Sfn|Furet|1989}} Isang pagpapalagay na nasa gitna ay nagmumungkahi na ang karahasan ay hindi maiiwasan ngunit ang naganap na mga pangyayari ay dulot ng mga serye ng magkakasangkot-sangkot na panloob na mga kaganapan, na lalong pinalubha ng digmaan.{{Sfn|Hanson|2009}} === Reaksyong Thermidoryan === Hindi natapos ang pagdanak ng dugo sa pagkamatay ni Robespierre. Nasaksihan ng Timog Pransiya ang alon ng paghihiganti na mga pagpatay, na nakatutok laban sa di-umano'y mga Jacobin, mga nanunungkulang Republikano at mga Protestante. Bagama't ang mga nagwagi sa Thermidor ay tumindig sa pagsupil sa Commune sa pamamagitan ng pagbitay sa kanilang mga pinuno, napanatili ng ilan sa mga malapit na sangkot sa "Kilabot" ang kanilang mga kinatatayuan. Kasama sa kanila si Paul Barras, na kalaunan ay punong ehekutibo ng Tagapagtungong Pranses, at si Joseph Fouché, pinuno ng mga pagpatay sa Lyon na nagsilbi bilang Kagawad ng Pulisya sa ilalim ng Tagapagtungo, Konsulado at [[Unang Imperyong Pranses|Imperyo]].{{Sfn|Andress|2006}} Sa kabila ng kanyang pagkakaugnay kay Augustin Robespierre, ang pagtatagumpay ng hukbo sa Italya ay nangangahulugan na nakatakas si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa pagsisiyasat.{{Sfn|McLynn|1997}} [[Talaksan:Paul_Barras_directeur.jpg|left|thumb| Dating Viscount at Montagnard Paul Barras, na nakibahagi sa Thermidorian reaction at nang maglaon ay namuno sa French Directory]] Ang Kasunduan ng La Jaunaye noong Disyembre 1794 ay nagwakas sa pag-aalsang Chouannerie sa kanlurang Pransiya, na nagpapahintulot sa kalayaan sa pagsamba at pagbabalik ng mga di-huradong pari.{{Sfn|Andress|2006}} Sinamahan din ito ng pagtatagumpay ng hukbong-sandatahan; noong Enero 1795, tinulungan ng mga pwersang Pranses ang Makbayang Olandes na itayo ang Republikang Batavian, na nagpatitibay at nagpaligtas sa katayuan sa ang kanilang hilagang hangganan.{{Sfn|Schama|1977}} Ang pakikidigmaan sa Prusya ay nagwakas sa pagkalamang ng Pransiya sa pamamagitan ng Kapayapaan ng Basel noong Abril 1795, habang ang Espanya ay nakipagpayapa sa kanila pagkatapos noon.{{Sfn|Hargreaves-Mawdsley|1968}} Gayunpaman, ang Republika ay nahaharap pa rin sa isang krisis sa kanilang tahanan. Ang mga kakulangan sa pagkain na nagmula pa sa mahihinang anihan noong 1794 ay pinalubha sa Hilagang Pransiya dahil sa pangangailangang magbigay ng hukbo sa [[Flandes|Flanders]], habang ang naganap na taglamig ang pinakamasama mula pa noong 1709.{{Sfn|Lyons|1975}} Noong Abril 1795, napuspos sa pagkagutom ang karamihang mamamayan at ang salaping ''assignat'' ay nagkakahalaga na lamang ng 8 bahagdan ng dapat nitong halaga. Dahil sa kanilang malubhang kagipitan, muling bumangon sa pag-aalsa ang mga dukhang taga-Paris.{{Sfn|Woronoff|1984}} Mabilis silang pinakalat ng hukbo ng pamahalaan at ang pangunahing bunga nito ay isa pang yugto ng pagdaramputan. Sa kasagsagan nito, pinagbibitay at pinagpapaslang ang mga nakabilanggong Jacobin sa kulungan ng Lyon.{{Sfn|Woronoff|1984}} Isang lupon ang bumalangkas ng bagong saligang batas, na pinagtibay ng isang [[Reperendum|plebisito]] noong ika-23 Setyembre 1795 at ipinatupad noong ika-27. {{Sfn|Doyle|1989}} Pinanukala nina Pierre Daunou at Boissy d'Anglas, nagtatag ito ng isang bikameral na lehislatura, na naglalayon na pabagalin ang pambatasang pagyayari, at upang mawakasan ang mababangis na pagbabago ng patakaran sa ilalim ng mga nakaraang sistemang unikameral. Ang Konseho ng Limandaan ay may pananagutan sa pagbalangkas ng batas, na sinuri at inaprubahan ng Konseho ng Matatanda, isang mataas na kapulungan na naglalaman ng 250 lalaki sa edad na 40. Ang kapangyarihang tagapagpaganap ay nasa kamay ng limang Tagapagtungo, na pinili ng Konseho ng Matatanda mula sa isang listahang ibinigay ng mababang kapulungan, na may limang taong mandato. {{Sfn|Lyons|1975}} Ang mga kinatawan ay pinili sa pamamagitan ng di-direktang halalan. Dahil isinailalim rin sa mahigpit na pagkamarapatang pangari-arian, idinulot nito ang pagbalik sa kapangyarihan ng mga mapaninggil at katamtamang kinatawan. Dagdag pa, dahil sa "batas ng 2/3" ay 150 lamang na bagong kinatawan anf maihahalal sa bawat taon. Ang natitirang 600 ''Conventionnel'' ay naluklok pa rin sa kanilang mga katungkulan, isang pagpapasya na sinadya upang mapanatili ang katatagan ng Republika. == Tagapagtungo (1795–1799) == [[Talaksan:Attaque_de_la_Convention_nationale,_1790.jpg|right|thumb| Ang mga hukbo sa ilalim ni [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon ay]] nagpaputok sa mga Royalistang nag-aklas sa Paris, Oktubre 5, 1795]] Ang Tagapagtungo ay may hindi maputing reputasyon sa mga mananalaysay; para sa mga nakikisimpatya sa mga Jacobin, kinakatawan nito ang pagtataksil sa Himagsikan, habang binigyang-diin ng mga Bonapartist ang katiwalian nito upang mailarawan si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon]] sa mas mabuti.{{Sfn|Lyons|1975}} Bagama't tiyak na wasto ang mga pagpunang ito, nahaharap din ito sa panloob na kaguluhan, isang tumitimik na ekonomiya at isang magastos na digmaan, habang hinahadlangan ng di-praktikal na saligang batas. Dahil kinokontrol ng Konseho ng 500 ang pambabatas at pananalapi, maaari nilang malumpo ang pamahalaan kung gugustuhin nila, at dahil walang kapangyarihan ang mga Tagapagtungo na tumawag ng mga bagong halalan, ang tanging paraan upang masira ang kawalang pagkakasundo ay ang mamuno sa pamamagitan ng mando o paggamit ng dahas. Bunga nito, ang Tagapagtungo ay nailalarawan sa pamamagitan ng "talamak na karahasan, makatigalawang na anyo ng katarungan, at paulit-ulit na pagdulog sa mabigat na panunupil."{{Sfn|Brown|2006}} [[Talaksan:Bouchot_-_Le_general_Bonaparte_au_Conseil_des_Cinq-Cents.jpg|left|thumb| [[Napoleon I ng Pransiya|Napoléon Bonaparte]] sa harap ng Konseho ng Limandaan noong ika-18 Brumaire, 9 Nobyembre 1799]] Tiniyak ng pagpapanatili ng mga ''Conventionnel'' na ang mga Thermidorian ay mayroong mayorya sa lehislatura at tatlo sa limang Tagapagtungo, ngunit humarap sila sa dumaraming hamon mula sa kanan. Noong ika-5 ng Oktubre, ang mga tropa ng Kombensiyon na pinamumunuan ni Napoleon ay sinugpo ang isang royalista na pagaaklas sa Paris; nang idinaos ang unang halalan makalipas ang dalawang linggo, mahigit 100 sa 150 bagong kinatawan ang mga royalista ng ilang uri.{{Sfn|Lyons|1975}} Nawasak ang kapangyarihan ng mga ''san culottes'' ng Paris dahil sa pagsupil sa pag-aalsa noong Mayo 1795; at ngayong maginhawa na sa panggigipit mula sa ibaba, ang mga Jacobin ay naging natural na mga tagasuporta ng Tagapagtungo laban sa mga naghahangad na ibalik ang monarkiya. {{Sfn|Lyons|1975}} Ang pag-alis ng mga panunupil sa presyo at ang pagbagsak sa halaga ng ''assignat'' ay humantong sa pamimintog at pagtaas ng presyo ng pagkain. Pagsapit ng Abril 1796, mahigit 500,000 Parisian ang naiulat na nangangailangan ng tulong, na nagdulot sa insureksyon sa Mayo na kilala bilang Pagsasabwatan ng Mga Pantay. Sa pangunguna ng manghihimagsik na si François-Noël Babeuf, ipinadinig nila ang kanilang kanilang mga kairingan para sa pagpapatupad ng 1793 Constitution at isang mas pantay na pamamahagi ng kayamanan. Sa kabila ng bahagyang suporta mula sa mga bahagi ng sandatahang-lakas, madali itong nadurog, at ikinabitay si Babeuf at iba pang mga pinuno.{{Sfn|Lyons|1975}} Gayunpaman, noong 1799 ang ekonomiya ay napatatag na at ang mahahalagang pagbabago sa patakaran ay nagdulot sa patuloy na pagpapalawak ng gamlangang Pranses; marami sa mga pagbabagong itoang nanatili sa hanggang halos kabuuan ika-19 na siglo.{{Sfn|Lyons|1975}} Bago ang 1797, tatlo sa limang Tagapagtungo ay totoongna Republikano; Barras, Révellière-Lépeaux at Jean-François Rewbell, gayundin ang humigit-kumulang 40% ng kinatawang mambabatas. Ang parehong bahagdan ay karamihang nakasentro o walang pampartidong kaugnayan, kasama ang dalawang Tagapagtungo, sina Étienne-François Letourneur at Lazare Carnot . Bagamat 20 bahagdan lamang ang masigasig na Royalista, maraming mga nanggigitna ang sumuporta sa pagpapanumbalik ng ipinatapon na si Louis XVIII ng France sa paniniwalang ito ang magwawakas sa Digmaan ng Unang Pagsasanib kasama ang Britanya at Austriya.{{Sfn|McLynn|1997}} Ang mga halalan noong Mayo 1797 ay nagdulot sa malalaking tagumpay para sa nasa Kanan, kung saan ang mga Royalista na si Jean-Charles Pichegru ay nahalal na Pangulo ng Konseho ng 500, at si Barthélemy ay nagtalaga bilang Tagapagtungo.{{Sfn|McLynn|1997}} [[Talaksan:Jean Auguste Dominique Ingres 016.jpg|right|thumb|Ang Unang Konsul, si Napoleon Bonaparte]] Dahil ang mga Royalista ay tila mapapasakamay na ang ugit ng kapangyarihan, nagsagawa ng kudeta ang mga Republikano noong Setyembre 4 . Gamit ang mga tropa mula sa Hukbo ng Italya ni Bonaparte sa ilalim ni Pierre Augereau, napilitan ang Konseho ng 500 na pagtibayin ang pagkadakip kay Barthélemy, Pichegru at Carnot. Kinansela ang mga resulta ng halalan, at may animnapu't tatlong nangungunang royalista ang ipinatapon sa [[French Guiana]] at mga bagong batas na ipinasa laban sa mga emigrés, Royalists at ultra-Jacobins. Bagama't nawasak ang kapangyarihan ng mga monarkista, nagbukas ito ng daan para sa direktang hidwaan sa pagitan ni Barras at ng kanyang mga kalaban sa kaliwa.{{Sfn|McLynn|1997}} Sa kabila ng pangkalahatang pagkapagod sa digmaan, nagpatuloy ang sagupaan at ang halalan noong 1798 ay nagpakita ng muling pagkabuhay sa lakas ng Samahang Jacobin. Ang paglusob sa Ehipto noong Hulyo 1798 ay nagpatunay sa mga takot sa Europa sa pagpapalawak ng kapangyarihang Pranses, at nagsimula ang Digmaan ng Ikalawang Pagsasanib noong Nobyembre. Nang walang nanaig na mayorya sa lehislatura, ang mga Tagapagtungo ay umasa sa hukbo sa pagpapatupad ng mga atas at pagkuha ng kita mula sa mga nasakop na teritoryo. Dahil dito, ang mga heneral tulad nina Bonaparte at Joubert ay naging mahalagang mga manlalaro sa pulitika, habang ang hukbo at ang Tagapagtungo ay naging bantog sa kanilang talamak na katiwalian.{{Sfn|McLynn|1997}} Hinahaka na ang Tagapagtungo ay hindi bumagsak dahil sa mga kadahilanang pang-ekonomiya o militar, ngunit dahil noong 1799, marami ang mas ginusto ang mga "kawalang katiyakan ng awtoritaryan na pamumuno kaysa sa patuloy na kalabuan ng parlyamentaryong pulitika".{{Sfn|Hunt|Lansky|Hanson|1979}} Ang tagapagbalangkas ng pagwawakas nito ay si Sieyès, na nang tanungin kung ano ang kanyang ginawa noong Paghahari ng Kilabot ay sumagot umano ng "Nakaligtas ako". Nominado sa Tagpagtungo, ang kanyang unang kilos ay ang pagtanggal sa Barras, gamit ang isang pagaanib na kinabibilangan ni Talleyrand at dating Jacobin na si Lucien Bonaparte, kapatid ni Napoleon at pangulo ng Konseho ng 500.{{Sfn|McLynn|1997}} Noong 9 Nobyembre 1799, pinalitan ng Kudeta ng 18 Brumaire ang limang Mga Tagapagtungo sa Konsuladong Pranses, na binubuo ng tatlong kasapi, sina Bonaparte, Sieyès, at Roger Ducos ; itinuturing ng karamihan sa mga mananalaysay na ito ang pagwawakas ng Himagsikang Pranses.{{Sfn|McLynn|1997}} == Ideolohiyang Jacobin == Ang ilang mga mananalaysay, tulad ni François Furet, sa ''Interpreting the French Revolution'', at Marisa Linton, sa ''Choosing Terror'', ay tumalakay ng ideolohiyang Jacobin nang hindi ito binigyang-kahulugan. Ang mga paksang may kaugnayan sa ideolohiyang ito, tulad ng pang-aalipin at imperyalismo, ay hindi pinapansin sa dalawang akdang ito. Dahil sa himagsikan, ang hari ay tumigil sa pagiging "soberano" ng imperyo. Ang bagong "sovereign" ay ngayon ang "mamamayan." Ang mga manghihimagsik, gayunpaman, ay kinilala ang pagkakaroon ng isang katauhan lamang, ang mga Pranses, habang mayroong ilang mga bansa sa kanilang imperyo. Ang pagkilala sa ibang mga tao ay nangangahulugan ng pagkakaroon ng pagkilala sa kanilang sariling soberanya at sa gayon ang kanilang karapatan sa kalayaan. Sa kabila ng kanilang propaganda para sa kalayaan, hindi kailanman kinilala ng mga manghihimagsik ang karapatang ito, o maging ang karapatan sa awtonomiya. Sa paglilitis sa mga Girondista, isa sa mga pangunahing sakdal laban sa kanila ay ang kanilang diumano'y pederalismo, na itinuturing ng mga Jacobin bilang isang krimen. == Digmaang Panghimagsikang Pranses == {{Pangunahin|Mga Digmaang Panghimagsikang Pranses}} [[Talaksan:Valmy_Battle_painting.jpg|right|thumb| Ang tagumpay ng Pransya sa Labanan ng Valmy noong 20 Setyembre 1792 ay nagpatunay sa Panghimagsikang kaisipan ng mga hukbong binubuo ng mga mamamayan]] Nagpasimula ang Himagsikan ng isang pagkasunod-sunod ng mga tunggalian at labanan na nagsimula noong 1792 at natapos lamang sa pagkatalo ni Napoleon sa Waterloo noong 1815. Sa mga unang yugto nito, ito ay tila hindi malamang magpapatuloy; tumutukoy sa pagtutol ang Saligang Batas ng 1791 ng mga "digmaan para sa layunin ng pananakop", at bagama't muling umusbong ang mga kinámihasnán na tensyon sa pagitan ng Pransiya at Austriya noong 1780s, maingat na tinanggap ni Emperador Joseph ang mga pagbabago. Ang Austriya ay nakikipagdigma sa mga Ottoman, gayundin sa mga Ruso, habang parehong nakipag-ayos sa Prusya tungkol sa paghahati sa Poland . Higit sa lahat, ginusto ng Britanya ang kapayapaan, at gaya ng sinabi ni Emperor Leopold pagkatapos ng Pamamahayag ng Pillnitz, "kung wala ang England, walang kaso".{{Sfn|Rothenberg|1988}} == Pang-aalipin - Imperyalismo - Ang Himagsikang Haiti == Bagama't ang Himagsikang Pranses ay may mabigat na epekto sa maraming lugar sa Europa,<ref>{{Cite web |title=The National Archives – Homepage |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/french-revolution/ |access-date=25 January 2021 |website=The National Archives}}</ref> ang mga sinakop na kolonya ng Pransya ay nakadama ng natatanging impluwensya. Tulad ng sinabi ng may-akda ng [[Martinika|Martinic]] na si Aimé Césaire, "mayroong sa bawat kolonya ng Pransya ang isang himagsikan, na naganap sa kasabay ng Higagsikang Pranses, na naaayon dito."{{Sfn|Dorginy|2003}} Ang Himagsikan sa Saint-Domingue ay ang pinakakilalang halimbawa ng mga paghihimagsik ng mga alipin sa mga kolonya ng France. Noong 1780s, ang Saint-Domingue ang pinakamayamang pag-aari ng France, na lumilikha ng mas maraming asukal kaysa sa pinagsama-samang lahat ng mga isla ng British West Indies . Ang mga manghihimagsik ay nanatiling imperyalista na nagpapanatili ng sistema ng pang-aalipin hanggang sa ito ay nilansag sa Saint-Domingue, kasunod ng pag-aalsang alipin na nagsimula noong Agosto 1791. Si Sonthonax at Polverel ay ang dalawang komisyoner na opisyal na nagpahayag ng pagkakalansag ng pangalipin noong 1793. Ang Pambansang Kumbensiyon ay hindi bumoto upang alisin ang pang-aalipin hanggang Pebrero 1794 matapos dumating ang tatlong kinatawan mula sa Saint-Domingue sa Pransiya upang ipaliwanag kung bakit inalis ang pang-aalipin sa kolonya.<ref>[https://independent.academia.edu/HOELWA Hoel, ''La Révolution française, Saint-Domingue et l’esclavage'']</ref> Gayunpaman, Naipatupad lamang ang 1794 decree sa Saint-Domingue, [[Guadalupe (Pransya)|Guadeloupe]] at [[French Guiana|Guyane]], at isanghindi maihatid na sulat sa [[Senegal]], [[Mauritius]], [[Réunion]] at [[Martinika|Martinique]], na nahuli ng mga Briton, at dahil dito ay nanatiling hindi maimpluwensiyahan ng batas ng Pransiya.<ref>Sue Peabody, ''French Emancipation'' https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199730414/obo-9780199730414-0253.xml Accessed 27 October 2019.</ref> Hindi kinilala ng mga manghihimagsik ang karapatan sa [[kalayaan]], o ang [[kasarinlan]], sa mga mamamayan ng imperyong Pranses. Si Toussaint Louverture, na naging bantog sa pakikibaka laban sa hukbo ng Pransya bilang isang pinuno ng militar, ay nakakuha ng kasarinlan, na naging isang panimula at paghahanda para sa hinaharap na pagkakalaya.<ref>Laurent Dubois, ''Avengers of the New World: The Story of the Haitian Revolution''</ref> == Talastasan at palasagisagan == === Mga Pahayagan === Ang mga pahayagan at polyeto ay may mahalagang ginampanan sa pagpapasigla at pagkakatukoy sa Himagsikan. Bago ang 1789, mayroong maliliit na bilang ng mga pahayagan na lubhang sinuring pansensura na nangangailangan ng isang lisensya mula sa hari upang magpatuloy, ngunit ang Estados-Heneral ay lumikha ng isang napakalaking kagustuhan para sa magbasa ng balita, at higit sa 130 mga pahayagan ang lumitaw sa pagtatapos ng taon. Kabilang sa mga pinakamahalaga ay ang ''L'Ami du peuple'' ni Marat at ang ''{{Interlanguage link|Revolutions de Paris|fr}}'' ni Elysée Loustallot.<ref>{{Cite web |date=24 January 2014 |title=Illustrations from Révolutions de Paris |url=https://history.dartmouth.edu/research/student-research/illustrations-revolutions-de-paris |access-date=25 January 2021 |website=Department of History |language=en |archive-date=29 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129211310/https://history.dartmouth.edu/research/student-research/illustrations-revolutions-de-paris |url-status=dead }}</ref> Sa sumunod na dekada, mahigit 2,000 pahayagan ang naitatag, at 500 sa mga ito ay sa Paris lamang. Karamihan sa mga pahayagang ito ay nagtagal ng iilang linggo lamang, ngunit sila ang naging pangunahing pamamaraan ng pagpapatalastas, kasama ang napakaraming panitikang polyeto. {{Sfn|Chisick|1993}} Binasa ang mga pahayagan ay nang malakas sa mga pahay-panuluyan, inuman at anumang samahan, at ipinapaikot mano-mano. Nagkaroon ng malawakang pagpapalagay na ang pagsulat ay isang pananawagan o bokasyon, hindi isa lamang negosyo, at ang gampanin ng pamamahayag ay ang pagsulong ng makabayang republikanismo. {{Sfn|Chapman|2005}} Pagsapit ng 1793 ang mga radikal ay pinakaaktibo ngunit sa simula ay binaha ng mga royalista ang bansa ng kanilang inilathalang " {{Interlanguage link|L'Ami du Roi|fr}} " (Mga Kaibigan ng Hari) hanggang sa sila ay naisupil at nasugpo.{{Sfn|Chisick|1988}} === Mga Panghimagsikang sagisag === Upang maipakita at mapahayag ang mga pagkakaiba sa pagitan ng bagong Republika at ng lumang rehimen, ang mga pinuno ay kailangang magpatupad ng isang bagong pangkat ng mga sagisag na ipagdiwang, sa halip na ang mga lumang simbolo ng pananampalataya at paghahari. Sa layuning ito, ang mga sagisag ay hiniram mula sa mga makasaysayang kalinangan at binigyan ng mga bagong kahulugan, habang ang mga sa lumang rehimen ay winasak o binago patungo sa mga katanggap-tanggap na katangian. Ang mga binagong sagisag na ito ay ginamit upang itanim sa publiko ang isang bagong pakahulugan ng kámihasnán at paggalang sa [[Panahon ng Kaliwanagan]] at sa Republika.<ref name="autogenerated1">Censer and Hunt, "How to Read Images" LEF CD-ROM</ref> ==== ''La Marseillaise'' ==== [[Talaksan:Marche-des-marseillois.jpg|left|thumb| Marche des Marseillois, 1792, mapantuyang guhit, mula London<ref>{{Cite web |last=Richard Newton |year=1792 |title=Marche des Marseillois, satirical etching |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/P_1988-1001-4 |access-date=9 April 2022 |website=[[British Museum]]}} The text is from the French original, but Newton invented the images of the dancing soldiers himself.</ref>]] [[Talaksan:La Marseillaise.ogg|thumb|Nakuha ng panghimagsikang awit na ''La Marseillaise'' ang palayaw nito matapos kantahin sa Paris ng mga boluntaryo mula sa Marseille na nagmamartsa patungo sa kabisera.]] Ang "''[[La Marseillaise]]"'' ( {{IPA-fr|la maʁsɛjɛːz}} ) ay naging pambansang awit ng France. Naisulat at naakda ang awit noong 1792 ni Claude Joseph Rouget de Lisle, at kaunaunahang pinamagatang "''Chant de guerre pour l'Armée du Rhin'' ". Pinagtibay ito ng Pambansang Pranses na Kumbensiyon bilang awit ng Unang Republika noong 1795. Nakuha nito ang palayaw pagkatapos kantahin sa Paris ng mga nagpahingungod mula sa [[Marsella|Marseille]] na nagmamartsa sa kabisera. Ang kanta ang unang halimbawa ng pangawit na istilo ng "Martsang Europeo", habang ang nakapupukaw na himig at liriko ay nagdulot sa malawakang paggamit nito bilang isang kanta ng himagsikan at pagsasama sa maraming piraso ng klasikal at sikat na musika. Inutusan si De Lisle na 'gumawa ng isang himno na naghahatid sa kaluluwa ng mga tao ng sigasig na ipinapabatid (nang musika).'{{Sfn|Cerulo|1993}} ==== Gilotina ==== Ang gilotina ay nananatiling "ang pangunahing sagisag ng Paghahari ng Kilabot sa Himagsikang Pranses." {{Sfn|Hanson|2007}} Kinatha at linikha ng isang manggagamot sa panahon ng Himagsikan bilang isang mas mabilis, mas mahusay at mas natatanging paraan ng pagpapataw-bitay, ang gilotina ay naging bahagi ng kulturang popular at makasaysayang alaala. Ito ay ipinagdiriwang ng pampulitikang kaliwa bilang tagapaghiganti ng mga mamamayan, halimbawa sa panghimagsikang awit na ''La guillotine permanente'',{{Sfn|Delon|Levayer|1989}} at tinungayaw bilang sagisag ng Kilabot ng nasa kanan.{{Sfn|Hunt|Martin|Rosenwein|2003}} Ang pagpapatuloy nito ay naging isang tanyag na libangan na umakit ng malaking pulutong ng mga manonood. Nagbenta ang mga tindero ng mga programang naglilista ng mga pangalan ng mga nakatakdang mamatay. Maraming tao ang dumating araw-araw at nag-aagawan para sa pinakamabuting tayuan at upuan kung saan tatanawin ang mga paglilitis; ang mga kababaihang nananahi (<nowiki><i>tricoteuses</i></nowiki>) ay bumuo ng isang pangkat na palagiang pumupunta, na ikinagalit ng karamihan ng tao. Madalas dinala ng mga magulang ang kanilang mga anak. Sa pagtatapos ng Kilabot, kaunti na lamang ang pumunta. Ang pag-uulit ay pinalipas kahit na ang pinakakasuklam-suklam na mga kalibangan, at ang mga manonood ay nainip.<ref>R.F. Opie, ''Guillotine'' (2003)</ref> ==== Cockade, ''tricolore'' at ang liberty cap==== [[Talaksan:Sans-culotte.jpg|right|thumb| Isang ''sans-culotte'' at ang ''tricolore'']] Maraming nagsuot ng mga cockade na mga manghihimagsik simula noong 1789. Inipit na nila ngayon ang asul-at-pula na cockade ng Paris sa puting cockade ng Ancien Régime. Hiniling ni Camille Desmoulins sa kanyang mga tagasunod na magsuot ng berdeng cockade noong 12 Hulyo 1789. Ang hikbong-mamamayan ng Paris, na nabuo noong 13 Hulyo, ay nagpatibay ng asul at pulang cockade. Ang asul at pula ang mga kinámihasnáng kulay ng Paris, at ginagamit ang mga ito sa eskudo ng lungsod. Ang mga cockade na may iba't ibang mga scheme ng kulay ay ginamit noong storming ng Bastille noong ika-14 Hulyo.{{sfn|Crowdy|2004|p=42}} Ang takip ng Liberty, na kilala rin bilang ''Phrygian cap'', o pileus, ay walang paldiyas, pyeltro na hugis balisungsong na ang dulo ay hinila pasulong. Sinasalamin nito ang republikanismo at kalayaan ng mga Romano, na tumutukoy sa ritwal ng Romano ng pagpapalaya o pagtutubos, kung saan ang isang pinalayang alipin ay tumatanggap ng takip sa ulo bilang sagisag ng kanyang bagong kalayaan.{{sfn|Harden|1995|pp=66–102}} == Gampanin ng kababaihan == [[Talaksan:Chérieux_-_Club_des_femmes_patriotes_dans_une_église_-_1793.jpg|left|thumb| Samahan ng mga makabayang kababaihan]] Ang ginampanan ng kababaihan sa Himagsikan ay matagal nang paksa ng pagtatalo. Sila ay inalisan ng mga karapatang pampulitika sa ilalim ng ''Ancien Régime'', inuri sila ng 1791 Constitution bilang "balintiyak" na mga mamamayan, na humantong sa mga kahilingan para sa panlipunan at pampulitikang pagkakapantay-pantay para sa mga kababaihan at pagwawakas sa pangingibabawng lalaki. Ipinahayag nila ang mga kahilingang ito gamit ang mga polyeto at samaahan tulad ng ''Cercle Social'', na ang karamihan sa mga miyembrong lalaki ay tinitingnan ang kanilang sarili bilang mga kontemporaryong peminista. {{Sfn|Hunt|1996}} Gayunpaman, noong Oktubre 1793, ipinagbawal ng Pambansang Kalipunan ang lahat ng mga samahan ng kababaihan, na siyang ikinadurog ng kilusan; ito ay dinulot ng pagbibigay-diin sa pagkalalaki sa isang sitwasyon sa panahon ng digmaan, ang tunggalian ukol sa "panghihimasok" ng pagkababae sa mga tungkulin ng estado dahil kay Marie Antoinette, at kinámihasnán na nakaugaliang sa pangingibabaw ng lalaki.{{Sfn|Devance|1977}} Pagkaraan ng isang dekada, kinumpirma at pinananatili ng Napoleonikong Batas ang pagkapangalawang-uri na katayuan ng kababaihan.{{Sfn|Abray|1975}} [[Talaksan:Olympe_de_Gouges.png|right|thumb| Olympe de Gouges, isang Girondistang manunulat ng ''Pamamahayag ng Mga Karapatan ng Babae at ng Babaeng Mamamayan'', na pinatay noong Nobyembre 1793]] Ang Lipunan ng Mapanghimagsik na Kababaihang Republikano, isang militanteng grupo sa dulong kaliwa, ay humingi ng batas noong 1793 na magpipilit sa lahat ng kababaihan na magsuot ng tricolor cockade upang ipakita ang kanilang katapatan sa Republika. Hiniling din nila ang mahigpit na pagsupil sa halaga ng bilihin upang hindi maging masyadong mahal ang tinapay – ang pangunahing pagkain ng mga mahihirap na tao. Matapos maipasa ng Convention ang batas noong Setyembre 1793, hiniling ng Mapanghimagsik na Kababaihang Republikano ang mahigpit na pagpapatupad, ngunit tinutulan sila ng mga babaeng nagtitinda sa palengke, mga dating tagapaglingkod, at mga babaeng nanampalataya na mahigpit na sumalungat sa mga panunupil sa presyo (na magpapaalis sa kanila sa negosyo) at nagalit sa mga pag-atake sa maginoo at sa pananampalataya. Sumiklab ang suntukan sa mga lansangan sa pagitan ng dalawang paksyon ng kababaihan. Samantala, itinuring ng mga kalalakihang sumusupil sa mga Samahang Jacobin ang katipunan ng Republikanong Panghimagsikang Kababaihan bilang mga mapanganib na pamukaw-madla. Sa puntong ito kontrolado ng mga Jacobin ang pamahalaan; binuwag nila ang Katipunan ng Republikanong Panghimagsikang Kababaihan, at ipinag-utos na ang lahat ng samahan at pagtitipon ng kababaihan ay labag sa batas. Mahigpit nilang pinaalalahanan ang mga kababaihan na manatili sa bahay at alagaan ang kanilang mga pamilya sa pamamagitan ng pagpapaubaya ng mga pampublikong gawain sa mga lalaki. Ang mga organisadong kababaihan ay tuluyang maisara sa Himagsikang Pranses pagkatapos ng ika-30 Oktubre 1793.{{sfn|Levy|Applewhite |Johnson|1979|pp=143–149}} === Mga kilalang babae === Sumulat si Olympe de Gouges ng maraming dula, maikling kwento, at nobela. Binigyang-diin ng kanyang mga katha na magkaiba ang babae at lalaki, ngunit hindi nito dapat pigilan ang pagkakapantay-pantay sa ilalim ng batas. Sa kanyang ''Pamamahayag ng Mga Karapatan ng Babae at ng Babaeng Mamamayan,'' iginiit niya na ang mga kababaihan ay karapat-dapat may karapatan, lalo na sa mga lugar na may kinalaman sa kanila, tulad ng diborsyo at pagkilala sa mga anak sa labas.<ref name="De Gouges Writings 564–568">De Gouges "Writings" 564–68</ref> == Mga Patakarang pang-ekonomiya == [[Talaksan:France-500Livres-1790-uni.jpg|thumb| Unang ''Assignat'' ng 29 Setyembre 1790: katumbas ng 500 livres]] == Pangmatagalang kinahinatnan == Nagkaroon ng napakamalaking epekto sa kasaysayan ng Europa at Kanluraning kasaysayan ang Himagsikang Pranses, sa pamamagitan ng pagwawakas sa pyudalismo at paglikha ng landas para sa hinaharap na pagsulong sa siyang malawak na tinukoy na mga pangsariling kalayaan o karapatan.{{Sfn|Palmer|Colton|1995}} {{Sfn|Fehér|1990}} Ang epekto nito sa nasyonalismong Pranses ay malalim, habang pinasigla din ang mga kilusang nasyonalista sa buong Europa.{{Sfn|Dann|Dinwiddy|1988}} Ikinakatwiran ng mga makabagong mananalaysay na ang kaisipan ng "bansang estado" ay direktang bunga ng Himagsikan.{{Sfn|Keitner|2007}} === Pransiya === Ang idinulot ng Himagsikan sa lipunang Pranses ay napakalaki at humantong sa maraming pagbabago, ang ilan ay lubusang tinanggap, habang ang iba ay patuloy na pinagtatalunan.{{Sfn|Stewart|1951}} Sa ilalim ni Louis XIV, ang kapangyarihang pampulitika ay sentralisado sa Versailles at nasa kamay ng monarko, na siyang kapangyarihan ay nagmula sa napakalaking personal na yaman, pagsupil sa hukbong sandatahan at paghirang ng mga pari, mga gobernador ng lalawigan, mga abogado at mga hukom.{{Sfn|Thompson|1952}} Sa wala pang isang taon, ang hari ay naging isang tau-tauhan, ang maginoo ay pinagkaitan ng mga titulo at ari-arian, at ang simbahan ng mga monasteryo at ari-arian nito. Ang mga klero, mga hukom at mahistrado ay pinamahalaan ng estado, at ang hukbo ay pinatagilid, na may kapangyarihang militar na inilagay na hawak ng mapanghimagsikang Pambansang Pananggol. Ang mga pangunahing salik ng 1789 ay ang slogan na "Kalayaan, Kapantayan at Kapatiran" at ang "[[Pamamahayag ng Karapatan ng Tao at ng Mamamayan|Pamamahayag ng Karapatan ng Tao at ng Mamamayan"]], na tinawag ni Lefebvre na "ang pagkakatawang-tao ng kabuuang Himagsikan"{{Sfn|Lefebvre|1947}} Ang pangmatagalang epekto sa France ay malalim, at patuloy na humuhubog sa pulitika, lipunan, pananampalataya at mga kaisipan, at pinagsukdol ang pagkakahati-hati sa pulitika para sa higit sa isang siglo. Ayon sa sulat ng mananalaysay na si François Aulard:<blockquote>"Mula sa panlipunang pananaw, ang Himagsikan ay nabuo sa pagsugpo sa kung ano ang tinatawag na sistemang pyudal, sa pagpapalaya ng indibidwal, sa higit na paghahati ng lupang pag-aari, ang paglansag ng mga pribilehiyo ng maginoong kapanganakan, ang pagtatatag ng pagkakapantay-pantay, ang pagpapapayak ng buhay. . . . Ang Himagsikang Pranses ay naiiba sa iba pang mga himagsikan sa pagiging hindi lamang pansambayanan, sapagkat ito ay naglayong maghandog sa buong sangkatauhan."<ref>Aulard in Arthur Tilley, ed. (1922) p. 115</ref></blockquote> ==== Katayuan ng simbahang Katoliko ==== Isa sa pinakamainit na pinagtatalunan sa kasagsagan ng Himagsikan ay ang katayuan ng Simbahang Katoliko.{{Sfn|Kennedy|1989}} Noong 1788, mayroon itong nangingibabaw na kinatatayuan sa loob ng lipunan; kasingkahulugan ng pagiging Pranses ang maging isang Katoliko. Pagsapit ng 1799, karamihan sa mga ari-arian at mga institusyon nito ay sinamsam at ang mga pinunong nakatataas nito ay patay na o pinatapon. Ang kapangyarihang pangkalinangan nito ay linulusob rin, sahil sa may mga pagsisikap upang alisin ang buhay sibil ng mga salik ng relihiyon tulad ng Linggo, mga banal na araw, mga santo, mga panalangin, mga ritwal at mga seremonya. Sa huli, ang mga pagtatangkang ito ay hindi lamang nabigo, ngunit pumukaw ng masidhing kilos mula sa mga nanampalataya; Ang pagsalungat sa mga pagbabagong ito ay isang pangunahing salik sa likod ng pag-aalsa sa Vendée. {{Sfn|Kennedy|1989}} [[Talaksan:Le_Bataillon_Carré,_Affaire_de_Fougères_1793_(Square_Battalion).jpg|left|thumb| Ang Digmaan noong 1793 sa Vendée ay bahagyang pinasimulan ng pagsalungat sa pag-uusig ng estado sa simbahang Katoliko]] Sa paglipas ng mga siglo, ang mga samahang katatagan ng pagkakawanggawa ay naitayo upang maglaan ng panustos ang mga ospital, paglingap at kalinga sa mahihirap, at mga paaralan; nang ang mga ito ay sinamsamat ibinenta, ang paglalaan ay hindi pinalitan, na nagdulot ng malaking pagkagambala sa mga sistemang ito ng suporta.{{Sfn|Sutherland|2002}} Sa ilalim ng ''Ancien Régime'', ang tulong pangkalusugan para sa mahihirap sa kanayunan ay madalas na ibinibigay ng mga madre, na kumikilos bilang mga nars ngunit gayundin ng mga manggagamot, at maninistis; inalis ng Himagsikan ang karamihan sa mga samahang ito nang hindi pinapalitan ang organisadong suporta sa pag-kalinga.{{Sfn|McHugh|2012}} Nanatiling malakas ang pangangailangan, at pagkaraan ng 1800, ipinagpatuloy ng mga madre ang kanilang gawain sa mga ospital at sa mga nayon sa lalawigan. Sila ay pinahintulutan ng mga nanunungkulan dahil sila ay may malawak na suporta at isang ugnayan sa pagitan ng mga piling lalaking manggagamot at mga magsasakang walang tiwala na nangangailangan ng tulong.{{Sfn|Léonard|1977}} ==== Ekonomika ==== ==== Konstitusyonalismo ==== Ang Himagsikan ay nangahulugan ng pagwawakas sa hindi makatwirang pamumuno ng hari at ipinangako ng pamumunong umaalitunton ayon sa batas, na nasa ilalim ng isang kaayusang nababatay sa saligang-batas o konstitusyon, ngunit hindi nito ibinukod ang posibilidad ng isang monarko. Bilang emperador, si Napoleon ay nagtayo ng isang sistemang konstitusyonal (bagaman nanatili siyang ganap na nasa kontrol), at ang mga naibalik na Bourbon ay napilitang sumama sa ganito. Pagkatapos ng pagbibitiw ni Napoleon III noong 1871, malamang na ang mga monarkista ay may mayorya ng pagboto, ngunit sila ay napakabuwag-buwag sa maraming pangkat, at hindi sila magkasundo kung sino ang dapat maging hari, at sa halip ay ang Ikatlong Republikang Pranses ay inilunsad na may malalim na pangako na itaguyod ang mga mithiin ng Himagsikan.<ref>Furet, ed., ''A Critical Dictionary of the French Revolution,'' pp. 479–93</ref> <ref>Robert Tombs, "Inventing politics: from Bourbon Restoration to republican monarchy," in Martin S. Alexander, ed., ''French history since Napoleon'' (1999), pp. 59–79</ref> Ang mga mapaninggal o makalumang Katolikong mga kaaway ng Himagsikan ay naluklok sa kapangyarihan sa panahong [[Pransiyang Vichy]] (1940–44), at sinubukanna bawiin ang pamana ng himagsikan, ngunit pinanatili nila itong isang republika. Itinanggi ni Vichy ang prinsipyo ng pagkakapantay-pantay at sinubukang palitan ang mga mapanghimagsikang sawikaing " Kalayaan, Kapantayan, Kapatiran" nang "Trabaho, Pamilya, at Amang Bayan." Gayunpaman, walang mga pagsisikap ang mga Bourbon, Vichy o sinuman na ibalik ang mga kapangyarihan at pribilehiyong inalis mula sa mga maginoo noong 1789. Ang Pransiya ay napanatili ang pagiging lipunan ng pagkakapantay sa ilalim ng batas.{{Sfn|Hanson|2009}} === Komunismo === Ang layuning Jacobin ay hinawakan ng mga [[Marxismo|Marxist]] noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo, at naging salik ng [[Komunismo|kaisipang komunista]] sa buong mundo. Noon sa [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]], si "Gracchus" Babeuf ay itinuring na isang bayani. === Europa bukod sa France === Inilarawan ng mga panekonomikong mananalaysay na sina Dan Bogart, Mauricio Drelichman, Oscar Gelderblom, at Jean-Laurent Rosenthal ang na-lipong batas bilang ang "pinaka malaking iniluwas" ng Himagsikang Pranses. Sulat nila, "Habang isinauli ng restorasyon ang karamihan sa kanilang kapangyarihan sa mga monarkong ganap na pinatalsik ni Napoleon, ang mga pinaka-mapangahas, tulad ni Ferdinand VII ng Espanya, ang nagabala na ganap na baligtarin ang mga pambatas na pagbabago na dala ng mga Pranses."<ref name=":0">{{Cite journal |date=June 2010 |title=State and private institutions (Chapter 3) – The Cambridge Economic History of Modern Europe |doi=10.1017/CBO9780511794834.005}}</ref> Napansin din nila na ang Himagsikag Pranses at ang Digmaang Napoleoniko ay naging sanhi ng Inglatera, Espanya, Prusya at Republikang Olandes na isentralisa ang kanilang mga sistema ng pananalapi sa isang kaantasan hindi pa naganap upang tustusan ang mga kampanyang militar ng Digmaang Napoleoniko.<ref name=":0" /> Nalaman ng isang pag-aaral noong 2016 sa ''European Economic Review'' na ang mga lugar ng Alemanya kung saan sinakop ng Pransiya noong ika-19 na siglo at nalapat sa pagpapatupad ng Napoleonikong Batas ay mas may mataas na antas ng pagtitiwala at pakikipagtulungan ngayon.<ref>{{Cite journal |last=Buggle |first=Johannes C. |date=1 August 2016 |title=Law and social capital: Evidence from the Code Napoleon in Germany |url=http://www.diw.de/documents/publikationen/73/diw_01.c.424945.de/diw_sp0566.pdf |journal=European Economic Review |volume=87 |issue=Supplement C |pages=148–75 |doi=10.1016/j.euroecorev.2016.05.003}}</ref> ==== Alemanya ==== Ang Aleman na sagot sa Himagsikan ay tumayuntayon mula sa pagsangayon patungo sa pagsalungat. Sa una ay nagdala ito ng liberal at demokratikong mga kaisipan, ang pagwawakas ng mga guild, pamumusabos, at ng ghetto ng mga Hudyo. Nagdala ito ng mga panekonomiyang kalayaan at repormang pansaka at pambatas na pagbabago. Higit sa lahat, ang tunggalian ay nakatulong sa pagpapasigla at paghubog ng nasyonalismong Aleman. ==== Switzerland ==== Sinakop ng mga Pranses ang mga Suwiso at ginawa itong "Republika Helvetiko" (1798–1803), isang papet na estado ng Pransya. Ang pakikialam ng Pransya sa lokalismo at mga nakaugalian ay labis na ikinapoot sa Switzerland, bagama't ang ilang mga reporma ay tumagal at nakaligtas sa huling panahon ng pagpapanumbalik . <ref>Marc H. Lerner, "The Helvetic Republic: An Ambivalent Reception of French Revolutionary Liberty," ''French History'' (2004) 18#1 pp. 50–75.</ref> <ref>Palmer, ''The Age of the Democratic Revolution'' 2:394–421</ref> ==== Scandinavia ==== Nagpatibay ng hangong pagbabago ang Kaharian ng Dinamarka na alinsunod sa Himagsikang Pranses, kahit sa kawalang tuluyang pakikipag-ugnayan. Ang pagbabagong ito ay paunti-unti at ang rehimen mismo ang nagsagawa ng mga [[repormang pansakahan]] na nagbunga sa pagpapahina ng absolutismo sa pamamagitan ng paglikha ng isang uri ng mga independiyenteng magsasaka na freeholder . Karamihan sa mga pagkilos ay nagmula sa mabuting-organisadong mga liberal na nangunang pinagpatungo ang pagbabagong pulitika sa unang kalahati ng ika-19 na siglo.{{Sfn|Horstboll|Ostergård|1990}} Halaw ang Saligang batas ng Noruwega ng 1814 sa Himagsikang Pranses,<ref>{{Cite web |date=24 May 2013 |title=The Bicentenary of the Norwegian Constitution |url=https://www.stortinget.no/nn/In-English/About-the-Storting/News-archive/Front-page-news/2012-2013/The-Bicentenary-of-the-Norwegian-Constitution-2014/}}</ref> at itinuturing ito na isa sa pinaka liberal at demokratikong saligang batas noong panahong yaon.<ref>{{Cite web |title=The Norwegian Constitution: from autocracy to democracy |url=https://www.uib.no/en/news/79930/norwegian-constitution-autocracy-democracy |access-date=2022-12-20 |archive-date=2021-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729061204/https://www.uib.no/en/news/79930/norwegian-constitution-autocracy-democracy |url-status=dead }}</ref> === Hilagang Amerika === ==== Estados Unidos ==== Lubos na ikinahati ng Himagsikang Pranses ang talakayang pulitikal ng Amerika, at ang pagkakahati o polarisasyong ito ay humantong sa paglikha ng Unang Sistema Pampartido. Sa pagsiklab ng digmaan sa Europa noong 1793, ang Partido Demokratiko-Republikan na pinamunuan ng dating kagawad ng Amerika sa Pransiya na si [[Thomas Jefferson]] ay pinaboran ang mapanghimagsik na Pransiya at itinuro ang 1778 treaty na may bisa pa rin. Si [[George Washington]] at ang kanyang nagkakaisang gabinete, kabilang si Jefferson, ay nagpasya na ang kasunduan ay hindi nagbigkis sa Estados Unidos na pumasok sa digmaan. Sa halip, si Washington ay nagpahayag ng neutralidad. <ref>Susan Dunn, ''Sister Revolutions: French Lightning, American Light'' (2000)</ref> Sa ilalim ni Pangulong [[John Adams]], isang Pederalista, may isang di-idineklarang digmaang-pandagat ang naganap sa pagitan nila at ng Pransiya mula 1798 hanggang 1799, na kadalasang tinatawag na " Quasi War ". Si Jefferson ay naging pangulo noong 1801, ngunit naging masidhi kay Napoleon bilang isang diktador at emperador. Gayunpaman, ang dalawa ay pumasok sa mga negosasyon sa Teritoryong Louisiana at sumang-ayon sa Pagbili sa Louisiana noong 1803, isang pagkatamo na lubos na nagpalaki sa laki ng Estados Unidos. == Talasaysayan == Nakatanggap-pansin ang Himagsikang Pranses ng lubusang napakalaking laki ng makasaysayang alumanahin, kapwa mula sa pangkalahatang madla, pati na rin sa mga dalubhasa at talisikan. Samantala, ang mga pananaw sa kahalagahan nito at mga pangunahing pangyayari ay madalas na nailalarawan bilang nahahati sa mga ideolohikal na panig.{{Sfn|Rude|1991}} Sa pangkalahatan, ang mga pag-aaral sa Himagsikan ay unang tumuon sa mga pampulitikal na kaisipan at kaganapan, ngunit unti-unting nagbago ang mga ito ang patungo sa kasaysayang panlipunan na sinusuri ang epekto nito sa mga indibidwal.{{Sfn|Rude|1991}} Katwiran ng mga kapanahong mapaninggal tulad nina [[Edmund Burke]] at Friedrich von Gentz na ito ay yari ng ilang mga nagsasabwatang mga tao na nilinlang ang masa upang sirain ang lumang kaayusan, isang palagay na nag-ugat sa paniniwala na ang mga manghihimagsik ay walang mga makatarungang hinaing.{{Sfn|Rude|1991}} Sa ika-19 na siglo, ang Himagsikan ay masinsinang sinuri ng mga ekonomista at dalubhasang pampulitika tulad ni Alexis de Tocqueville, na nagmungkahi na ito ay bunga ng isang mas masaganang gitnang uri na may kamalayan sa kahalagahan nito sa lipunan.{{Sfn|Rude|1991}} Marahil ang pinaka-maimpluwensya ay si [[Karl Marx]], na kinilala ang pagkalikas ng [[Uring panlipunan|uring panlipunang]] sa Himagsikan bilang saligan at batayan sa pag-unawa sa mismong panlipunang kasunlaran ng katauhan. Nangatwiran siya na ang mga pagpapahalagang makapantay na sinimulan nitong ipinakilala, ay nagbunga ng isang padron o banghay ng isang walang uri at malatulungin na lipunan, na tinatawag na "[[sosyalismo]]", na nakatagpo ng tuluyang pagpapahayag noong 1870 hanggang 1871 sa Kaniigang Paris.{{Sfn|Marx|1983}} Noong ika-20 siglo, binigyang-diin ng mga mananalaysay na naimpluwensyahan ni Marx, lalo na si Albert Soboul, ang gampanin ng mga magsasaka at manggagawa sa lungsod sa Himagsikan at ipinakita ito bilang [[tunggalian ng uri]] . {{Sfn|Rude|1991}} Ang pangunahing tema ng katwirang ito ay ang Himagsikan ay lumitaw mula sa lumalambo at umuusbong na burgesya, na may suporta mula sa mga <nowiki><i>sans-culottes</i></nowiki>, na nagkaisa upang sirain ang uring maginoo o aristokrasya.{{Sfn|Comninel|1987}} Ngunit, ang mga Kanluraning paham ay unti-unting tinalikuran ang mga Marxismo na pagdadalumat noong dekada 1990; habang para sa marami ang ang tema ng tunggalian ng uri ay na napawalang-saysay, ngunit walang bagong paliwanag na modelo ang nakapalit dito na nakakuha ng malawakang suporta.{{Sfn|Spang|2003}} {{Sfn|Bell|2004}} Gayunpaman, sa Kanluraning kasaysayan, ang Himagsikang Pranses ay nakikita pa rin bilang isang mahalagang punto ng paghahati sa pagitan ng [[Makabagong kasaysayan|maagang pagkakabagong yugto ng kasaysayan]] at huling modernong mga panahon, at sa gayon ay isa sa pinakamahahalagang mga kaganapan nito.{{Sfn|Spang|2003}} Sa loob ng Pransiya, ang Himagsikan ay pangmatagalang pinilayan ang kagamhanan ng maginoo, at pinatuyo patigang ang kayamanan ng Simbahan, bagaman ang parehong institusyon ay nakaligtas sa kabila ng pinsalang natamo nila. Matapos ang pagbagsak ng [[Unang Imperyong Pranses|Unang Imperyo ng Pransya]] noong 1815, nawalan ng maraming karapatan at kalayaan ang masa o publikong Pranses mula noong Himagsikan, ngunit naalala ang pasalihang pulitika na naging katangian ng panahon. Ayon sa isang mananalaysay: "Libu-libong lalaki at kahit maraming babae ang nagkaroon ng karanasan sa larangan ng pulitika: sila ay nagsalita, nagbasa, at nakinig sa mga bagong pamamaraan; sila ay bumoto; sila ay sumapi sa mga bagong organisasyon; at sila ay lumakad para sa kanilang pampulitikang layunin. Ang Himagsikan ay naging isang nakaugalian (o kinámihasnán), at ang republikanismo ay isang pangmatagalang patalaga."{{Sfn|Hanson|2009}} === Mga pagkiling sa makasaysayang pagsulat ng Himagsikang Pranses === Ang kasaysayan ng Himagsikang Pranses ay karaniwang naisulat na may tatlong malalakas na pagkiling: ang puting pagkiling", ang pagkiling Pranses, at ang pagkiling Jacobin. Gayunpaman, may nananatiling mga mananalaysay na lumalaban sa pagkiling Jacobin. Kabilang na sa kanila ay ang mga nagpapakilala sa kanilang mga sarili sa mga di-Jacobin na manghihimagsik, lalo na si Brissot at ang kanyang partido. Bagaman isang pangunahing mukha sa mga rmanghihimagsik, si Brissot ay bihirang pinahahalagahan ng mga mananalaysay. Ang isang kapansin-pansing bumukod dito ay J. Israel sa ''Revolutionary Ideas''. Bilang resulta, inatake siya ng mga kapanig ni Robespierre. Si Israel ay interesado hindi lamang kay Brissot kundi sa lahat ng nakapaligid sa kanya, tulad na lamang ni Condorcet, na nag-uugnay sa lahat ng mga manghihimagsik ito sa mga intelektuwal na Europeo na tinatawag niyang "radical enlighteners". Sa 'A Response to Chappey and Missé', sumulat ang Israel: "Gusto kong ipakita na patungkol sa makarepublikang demokratikong ubod ng Himagsikang Pranses, si Robespierre ay hindi sa anumang paraan ang "La révolution incarnée" (engkarnasyon ng himagsikan), halos kabaligtaran pa nga. Malinaw, ang aking libro ay tuluyang sumasalungat sa kamakailang nauuso sa talasaysayan ng Himagsikang Pranses, mula noong 2000, na ang ilan ngayon ay matagumpay na itinalaga ang "retour de Robespierre." [. . . ] Binibigyang-kahulugan nina Belissa at Bosc ang mga naminsala at nanira kay Robespierre bilang "contra-revolutionnaire" ngunit ang terminong iyon ay bahagya na nalalapat sa mga radikal tagapaliwanag na tinututukan ko..." Salungat sa mga mananalaysay na nakikiisa sa mga manghihimagsik ay ang mga kritikal na mananalaysay na tumitingin sa labas ng himagsikan, sa nakámihasnán ni Tocqueville at sa kanyang aklat na ''L'Ancien régime et la Révolution''. Kabilang sa mga mananalaysay na radikal na di sang-ayon sa mga pagkiling Jacobin, Pranses at, mas bihira, mga puti , ay sina Taine,<ref>''Les origines de la France contemporaine''</ref> Cochin,<ref>''Les sociétés de pensée et la démocratie''</ref> Sorel,<ref>''L'Europe et la Révolution française''</ref> Cobban,<ref>''The Social Interpretation of the French Revolution''</ref> Doyle,<ref>''The Oxford History of the French Revolution''</ref> Bénot,<ref>''La Révolution française et la fin des colonies''</ref> Blanning<ref>''The origins of the French revolutionary wars''</ref> at Hoel.<ref>[https://independent.academia.edu/HOELWA Hoel, ''La Révolution française, Saint-Domingue et l’esclavage'']</ref> Para sa mga mananalaysay na ito, ang Himagsikang Pranses ay hindi gaanong isang himagsikan kaysa sa isang pagpapatulin ng isang pagsunlad na nagaganap sa ilalim ng monarkiya. Ang himagsikan ay hindi makikita sa ideolohikal na mga termino, ngunit sa sa diwa nito bilang isang "pangkapangyarihan pakikibaka", maging sa sandaigdigang antas o sa loob ng Imperyong Pranses. Kagaya na lamang ng sinabi ni Cobban: "Totoo, ang pangmadlang pananaw sa lahat ng mga bansa ay nakita ang pakikibaka bilang isang ideolohikal na pakikibaka sa pagitan ng himagsikan at nanunungkulang kapangyarihan; ngunit ang mga tunay na nagpasiya ng mga pandaigdigang patakaran ay malaya mula sa guniguning ito, bagama't kailangan nilang payagan at handa silang gamitin ito sa iba. Ang kasaysayan ng Digmaang Panghimagsikan at Napoleoniko ay maaaring ikwento halos tungkol lamang sa kapangyarihang pampulitika at ipinaliwanag sa pamamagitan ng mga nakámihasnán ng mga bansang kasangkot at ang mga kakanyahan ng kanilang mga pinuno at mga ministro. [. . . ] Ang lantad na pagkilala sa pangingibabaw ng kapangyarihan sa mga ugnayang pandaigdig ay hindi naging walang pagbubunga sa pagsulat ng pambansang kasaysayang Pranses." <ref>''Aspects of the French Revolution''</ref> == Tingnan din == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga Sanggunian == <references responsive="0"></references> == Pinagbatayan == {{refbegin}} === Mga pagsisyasat at masasanggunian === * Andress, David, ed. ''The Oxford Handbook of the French Revolution'' (Oxford University Press, 2015). [https://www.amazon.com/Oxford-Handbook-French-Revolution-Handbooks/dp/0199639744/ excerpt], 714 pp; 37 articles by experts * Aulard, François-Alphonse. ''The French Revolution, a Political History, 1789–1804'' (4 vol. 1910); famous classic; [https://archive.org/details/frenchrevolutio02mialgoog volume 1 1789–1792 online]; [https://archive.org/details/bub_gb_UJMJAQAAIAAJ Volume 2 1792–95 online] * [[Joxe Azurmendi|Azurmendi, Joxe]] (1997). [https://web.archive.org/web/20160303184957/http://basque.criticalstew.org/wp-content/uploads/The-democrats-and-the-violent.pdf ''The democrats and the violent. Mirande's critique of the French Revolution'']. Philosophical viewpoint. (Original: ''Demokratak eta biolentoak'', Donostia: Elkar {{ISBN|978-84-7917-744-7}}). * Ballard, Richard. ''A New Dictionary of the French Revolution'' (2011) [https://www.amazon.com/New-Dictionary-French-Revolution/dp/184885465X/ excerpt and text search] * Bosher, J.F. ''The French Revolution'' (1989) 365 pp * Davies, Peter. ''The French Revolution: A Beginner's Guide'' (2009), 192 pp * Gershoy, Leo. ''The French Revolution and Napoleon'' (1945) 585 pp * Gershoy, Leo. ''The Era of the French Revolution, 1789–1799'' (1957), brief summary with some primary sources * Gottschalk, Louis R. ''The Era of the French Revolution'' (1929), cover 1780s to 1815 * Hanson, Paul R. ''The A to Z of the French Revolution'' (2013) ** Hanson, Paul R. ''Historical dictionary of the French Revolution'' (2015) [https://archive.org/details/historicaldictio0ed2hans online] * {{cite book |last=Jaurès |first=Jean |author-link=Jean Jaurès |title=A Socialist History of the French Revolution |year=1903 |publisher=[[Pluto Press]] |edition=2015 |isbn=978-0-7453-3500-1}}; inspiration for Soboul and Lefebvre, one of the most important accounts of the Revolution in terms of shaping perspectives; * Jones, Colin. ''The Longman Companion to the French Revolution'' (1989) * Jones, Colin. ''The Great Nation: France from Louis XV to Napoleon'' (2002) [https://www.amazon.com/Great-Nation-Napoleon-Penguin-History/dp/0140130934/ excerpt and text search] * {{cite book |editor=McPhee, Peter |title=A Companion to the French Revolution |url=https://books.google.com/books?id=Hj9dY-JAzw0C&pg=PR15 |year=2012 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-31641-2 }} * [[Louis Madelin|Madelin, Louis.]] ''The French Revolution'' (1916); textbook by leading French scholar. [https://archive.org/details/cu31924024309704 online] * Paxton, John. ''Companion to the French Revolution'' (1987), 234 pp; hundreds of short entries. * Popkin, Jeremy D. ''A Short History of the French Revolution'' (5th ed. 2009) 176 pp * {{cite journal|last=Popkin|first=Jeremy D|title=The Press and the French Revolution after Two Hundred Years|url=https://archive.org/details/sim_french-historical-studies_spring-1990_16_3/page/664|journal=French Historical Studies|year=1990|volume=16|issue=3|pages=664–683|doi=10.2307/286493|jstor=286493}} * Scott, Samuel F. and Barry Rothaus, eds. ''Historical Dictionary of the French Revolution, 1789–1799'' (2 vol 1984), short essays by scholars [https://www.questia.com/library/1349250/historical-dictionary-of-the-french-revolution-1789-1799 vol. 1 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200505194248/https://www.questia.com/library/1349250/historical-dictionary-of-the-french-revolution-1789-1799 |date=2020-05-05 }}; [https://www.questia.com/read/71902167/historical-dictionary-of-the-french-revolution-1789-1799 vol 2 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710075751/https://www.questia.com/read/71902167/historical-dictionary-of-the-french-revolution-1789-1799 |date=2015-07-10 }} * Sutherland, D.M.G. ''France 1789–1815. Revolution and Counter-Revolution'' (2nd ed. 2003, 430 pp [https://www.amazon.com/French-Revolution-Empire-Quest-Civic/dp/0631233636/ excerpts and online search from Amazon.com] === Kasaysayang Europeo at Atlantiko === * Amann, Peter H., ed. ''The eighteenth-century revolution: French or Western?'' (Heath, 1963) readings from historians * Brinton, Crane. ''A Decade of Revolution 1789–1799'' (1934) the Revolution in European context * Desan, Suzanne, et al. eds. ''The French Revolution in Global Perspective'' (2013) * Fremont-Barnes, Gregory. ed. ''The Encyclopedia of the French Revolutionary and Napoleonic Wars: A Political, Social, and Military History'' (ABC-CLIO: 3 vol 2006) * Goodwin, A., ed. '' The New Cambridge Modern History, Vol. 8: The American and French Revolutions, 1763–93'' (1965), 764 pp * Palmer, R.R. "The World Revolution of the West: 1763–1801," ''Political Science Quarterly'' (1954) 69#1 pp.&nbsp;1–14 {{JSTOR|2145054}} * Palmer, Robert R. ''The Age of the Democratic Revolution: A Political History of Europe and America, 1760–1800.'' (2 vol 1959), highly influential comparative history; [https://www.questia.com/read/22790906 vol 1 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513020725/http://www.questia.com/read/22790906 |date=2012-05-13 }} * Rude, George F. and Harvey J. Kaye. ''Revolutionary Europe, 1783–1815'' (2000), scholarly survey [https://www.amazon.com/Revolutionary-Europe-Blackwell-Classic-Histories/dp/0631221905/ excerpt and text search] === Politika at digmaan === * Andress, David. ''The terror: Civil war in the French revolution'' (2006). * ed. [[Baker, Keith M.]] ''The French Revolution and the Creation of Modern Political Culture'' (Oxford, 1987–94) ''vol 1: The Political Culture of the Old Regime,'' ed. K.M. Baker (1987); ''vol. 2: The Political Culture of the French Revolution,'' ed. C. Lucas (1988); ''vol. 3: The Transformation of Political Culture, 1789–1848,'' eds. F. Furet & M. Ozouf (1989); ''vol. 4: The Terror,'' ed. K.M. Baker (1994). [https://www.amazon.com/French-Revolution-Creation-Political-Culture/dp/0080413870/ excerpt and text search vol 4] * [[Blanning, T.C.W.]] ''The French Revolutionary Wars 1787–1802'' (1996). * [[Desan, Suzanne]]. "Internationalizing the French Revolution," ''[[French Politics, Culture & Society]]'' (2011) 29#2 pp.&nbsp;137–60. * [[William Doyle (historian)|Doyle, William]]. ''Origins of the French Revolution'' (3rd ed. 1999) [https://www.questia.com/library/book/origins-of-the-french-revolution-by-william-doyle.jsp online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513171829/http://www.questia.com/library/book/origins-of-the-french-revolution-by-william-doyle.jsp |date=2012-05-13 }} * Englund, Steven. ''Napoleon: A Political Life.'' (2004). 575 pp; emphasis on politics [https://www.amazon.com/Napoleon-Political-Life-Steven-Englund/dp/0674018036/ excerpt and text search] * Fremont-Barnes, Gregory. ''The French Revolutionary Wars'' (2013), 96 pp; [https://www.amazon.com/French-Revolutionary-Wars-Essential-Histories-ebook/dp/B00DSLXXKM/ excerpt and text search] * [[Griffith, Paddy]]. ''The Art of War of Revolutionary France 1789–1802,'' (1998); 304 pp; [https://www.amazon.com/Art-War-Revolutionary-France-1789-1802/dp/1853673358/ excerpt and text search] * Hardman, John. ''Louis XVI: The Silent King'' (2nd ed. 2016) 500 pp; much expanded new edition; now the standard scholarly biography; (1st ed. 1994) 224; older scholarly biography * [[Schroeder, Paul]]. ''The Transformation of European Politics, 1763–1848.'' 1996; Thorough coverage of diplomatic history; hostile to Napoleon; [https://www.questia.com/library/book/the-transformation-of-european-politics-1763-1848-by-paul-w-schroeder.jsp online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513035458/http://www.questia.com/library/book/the-transformation-of-european-politics-1763-1848-by-paul-w-schroeder.jsp |date=2012-05-13 }} * {{cite book |last1=Wahnich |first1=Sophie |date=2016 |title=In Defence of the Terror: Liberty or Death in the French Revolution |publisher=Verso |edition=Reprint |isbn=978-1-78478-202-3}} === Ekonomiya at lipunan === * Anderson, James Maxwell. ''Daily life during the French Revolution'' (2007) * Andress, David. ''French Society in Revolution, 1789–1799'' (1999) * Kennedy, Emmet. ''A Cultural History of the French Revolution'' (1989) * McPhee, Peter. "The French Revolution, Peasants, and Capitalism," ''American Historical Review'' (1989) 94#5 pp.&nbsp;1265–80 {{JSTOR|906350}} * Tackett, Timothy, "The French Revolution and religion to 1794," and Suzanne Desan, "The French Revolution and religion, 1795–1815," in Stewart J. Brown and Timothy Tackett, eds. ''The Cambridge History of Christianity'' vol. 7 (Cambridge UP, 2006). ==== Kababaihan ==== * Dalton, Susan. "Gender and the Shifting Ground of Revolutionary Politics: The Case of Madame Roland." ''Canadian journal of history'' (2001) 36#2 * Godineau, Dominique. ''The Women of Paris and Their French Revolution'' (1998) 440 pp 1998 * Hufton, Olwen. "Women in Revolution 1789–1796" ''Past & Present'' (1971) No. 53 pp.&nbsp;90–108 {{JSTOR|650282}} * {{cite book|last=Hufton |first=Olwen |chapter=In Search of Counter-Revolutionary Women. |title=The French Revolution: Recent debates and New Controversies |editor-last=Kates |editor-first=Gary |editor-link=Gary Kates |year=1998 |pages=302–36}} * Kelly, Linda. ''Women of the French Revolution'' (1987) 192 pp. biographical portraits or prominent writers and activists * Landes, Joan B. ''Women and the Public Sphere in the Age of the French Revolution'' (Cornell University Press, 1988) [https://www.amazon.com/Women-Public-Sphere-French-Revolution/dp/0801494818/ excerpt and text search] * Melzer, Sara E., and Leslie W. Rabine, eds. ''Rebel daughters: women and the French Revolution'' (Oxford University Press, 1992) * Proctor, Candice E. ''Women, Equality, and the French Revolution'' (Greenwood Press, 1990) [https://www.questia.com/read/14219316/women-equality-and-the-french-revolution online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706115607/https://www.questia.com/read/14219316/women-equality-and-the-french-revolution |date=2017-07-06 }} * Roessler, Shirley Elson. ''Out of the Shadows: Women and Politics in the French Revolution, 1789–95'' (Peter Lang, 1998) [https://www.questia.com/read/53103857/out-of-the-shadows-women-and-politics-in-the-french online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140502002814/http://www.questia.com/read/53103857/out-of-the-shadows-women-and-politics-in-the-french |date=2014-05-02 }} === Talasaysayan at alaala === * Andress, David. "Interpreting the French Revolution," ''Teaching History'' (2013), Issue 150, pp.&nbsp;28–29, very short summary * Censer, Jack R. "Amalgamating the Social in the French Revolution." ''Journal of Social History 2003'' 37(1): 145–50. [http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/journal_of_social_history/v037/37.1censer.html online] * Cox, Marvin R. ''The Place of the French Revolution in History'' (1997) 288 pp * Desan, Suzanne. "What's after Political Culture? Recent French Revolutionary Historiography," ''French Historical Studies'' (2000) 23#1 pp.&nbsp;163–96. * Furet, François and Mona Ozouf, eds. ''A Critical Dictionary of the French Revolution'' (1989), 1120 pp; long essays by scholars; strong on history of ideas and historiography (esp pp.&nbsp;881–1034 [https://www.amazon.com/Critical-Dictionary-French-Revolution/dp/0674177282/ excerpt and text search] * Furet, François. ''Interpreting the French revolution'' (1981). * Germani, Ian, and Robin Swayles. ''Symbols, myths and images of the French Revolution''. University of Regina Publications. 1998. {{ISBN|978-0-88977-108-6}} * Geyl, Pieter. ''Napoleon for and Against'' (1949), 477 pp; summarizes views of major historians on controversial issues * Hanson, Paul R. ''Contesting the French Revolution'' (2009). 248 pp. * Kafker, Frank A. and James M. Laux, eds. ''The French Revolution: Conflicting Interpretations'' (5th ed. 2002), articles by scholars * Kaplan, Steven Laurence. ''Farewell, Revolution: The Historians' Feud, France, 1789/1989'' (1996), focus on historians [https://www.amazon.com/Farewell-Revolution-Historians-Feud-France/dp/0801482712/ excerpt and text search] * Kaplan, Steven Laurence. ''Farewell, Revolution: Disputed Legacies, France, 1789/1989'' (1995); focus on bitter debates re 200th anniversary [https://www.amazon.com/Farewell-Revolution-Disputed-Legacies-France/dp/0801427185/ excerpt and text search] * [[Kates, Gary]], ed. ''The French Revolution: Recent Debates and New Controversies'' (2nd ed. 2005) [https://www.amazon.com/French-Revolution-Controversies-Rewriting-Histories/dp/0415358337/ excerpt and text search] * Landes, Joan B. 1991. “More than Words: The Printing Press and the French Revolution.” ''Eighteenth-Century Studies'' 25: 85–98. * Lewis, Gwynne. ''The French Revolution: Rethinking the Debate'' (1993) [https://www.questia.com/library/103416378/the-french-revolution-rethinking-the-debate online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200820123545/https://www.questia.com/library/103416378/the-french-revolution-rethinking-the-debate |date=2020-08-20 }}; 142 pp. * {{cite book |editor=McPhee, Peter |title=A Companion to the French Revolution |url=https://books.google.com/books?id=Hj9dY-JAzw0C&pg=PR15 |year=2012 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-31641-2 }}; 540 pp; 30 essays by experts; emphasis on historiography and memory * Reichardt, Rolf: [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0159-2012082703 ''The French Revolution as a European Media Event''], [[European History Online]], Mainz: [[Institute of European History]], 2010, retrieved: 17 December 2012. * Ross, Steven T., ed. ''The French Revolution: conflict or continuity?'' (1971) 131 pp; excerpt from historians [http://trove.nla.gov.au/work/11449740?selectedversion=NBD535017 table of contents] === Pangunahing Sanggunian === * {{cite book |author=Anderson, F.M. |title=The constitutions and other select documents illustrative of the history of France, 1789–1901 |publisher=The H. W. Wilson company 1904. |url=https://archive.org/details/constitutionsan02andegoog |year=1904 }}, complete text online * {{cite journal |last1=Burke |first1=Edmund |title=Reflections on the Revolution in France |journal=The Physics Teacher |volume=25 |issue=2 |page=72 |date=1790 |title-link=Reflections on the Revolution in France |bibcode=1987PhTea..25...72F |doi=10.1119/1.2342155}} * Dwyer, Philip G. and Peter McPhee, eds. '' The French Revolution and Napoleon: A Sourcebook'' (2002) 235 pp; [https://www.questia.com/library/108790015/the-french-revolution-and-napoleon-a-sourcebook online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200820124453/https://www.questia.com/library/108790015/the-french-revolution-and-napoleon-a-sourcebook |date=2020-08-20 }} * Legg, L.G. Wickham, ed. ''Select Documents Illustrative of the History of the French Revolution'' (2 Volumes, 1905) 630 pp [https://archive.org/details/cu31924024309985 vol 1 online free]; in French (not translated) * Levy, Darline Gay, et al. eds. ''Women in Revolutionary Paris, 1789–1795'' (1981) 244 pp [https://www.amazon.com/Women-Revolutionary-Paris-1789-1795-Darline/dp/0252008553/ excerpt and text search] * Mason, Laura, and Tracey Rizzo, eds. ''The French Revolution: A Document Collection'' (1998) 334 pp [https://www.amazon.com/The-French-Revolution-Document-Collection/dp/0669417807/ excerpt and text search] * Stewart, John Hall, ed. ''A Documentary Survey of the French Revolution'' (1951), 818 pp * Thompson, J.M., ed. ''The French revolution: Documents, 1789–94'' (1948), 287 pp {{refend}} == Panlabas na kawing == {{Library resources box|onlinebooks=yes|label=Himagsikang Pranses}} * [http://www.domaine-vizille.fr/ Museum of the French Revolution|Museo ng Himagsikang Pranses]. (Wikang Pranses) * [http://www.fordham.edu/halsall/mod/modsbook13.html Primary source documents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410080619/http://www.fordham.edu/halsall/mod/modsbook13.html |date=2008-04-10 }} from The Internet Modern History Sourcebook. (Wikang Ingles) * [http://chnm.gmu.edu/revolution/ Liberty, Equality, Fraternity: Exploring the French Revolution], a sayt bunga ng pakikipagtulungan ng Center for History and New Media (George Mason University) and the American Social History Project (City University of New York). (Wikang Ingles) * Vancea, S. [https://web.archive.org/web/20151114165139/http://cliojournal.wikispaces.com/The%20Cahiers%20de%20Doleances%20of%201789 The Cahiers de Doleances of 1789], Clio History Journal, 2008. (Wikang Pranses) * [https://web.archive.org/web/20140130232229/http://frda-stage.stanford.edu/en/images French Revolution Digital Archive] isang pakikipagtulungan ng Stanford University Libraries at ng ''Bibliothèque nationale de France'', na naglalaman ng 12000 na na-digitize na mga larawan * [http://les.guillotines.free.fr/ The guillotined of the French Revolution] talaan tungkol sa lahat ng hinatulan ng kamatayan ng Himagsikang Pranses * [http://hdl.library.upenn.edu/1017/d/ead/upenn_rbml_MsColl515 Jean-Baptiste Lingaud papers], Kislak Center for Special Collections, Rare Books and Manuscripts, University of Pennsylvania. Kasama ang isang malawak na bilang ng mga listahan ng pangalan at mga lihim na talaan ng pagsubaybay pati na rin ang mga utos ng pagpapa-rakip para sa mga maginoo at kanilang mga tagatulong. Ang pinaka-kapansin-pansin sa bahaging ito ng koleksyon ay mga liham at dokumento mula sa Revolutionary Committee at sa Surveillance Committee. * [http://purl.lib.ua.edu/18375 French Revolution Pamphlets], Division of Special Collections, University of Alabama Libraries. Higit sa 300 na-digitise na polyeto, mula sa mga manunulat kabilang ni Robespierre, St. Juste, Desmoulins, at Danton. * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p00547gg "The French Revolution's Legacy"] (Wikang Ingles)isang talakayan BBC Radio 4 nina Stefan Collini, Anne Janowitz and Andrew Roberts (''In Our Time'', 14 June 2001, Wikang Ingles) gprsbg8xv7st5yxuvo8owsdhbuaddhy 0 98740 2233805 2233081 2026-10-12T22:36:34Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233805 wikitext text/x-wiki {{Infobox Scientist | name = Alan Mathison Turing | image = Turing statue Surrey.jpg | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], Cheshire, England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematics]], [[Cryptanalysis]], [[Computer science]] | work_institutions = University of Cambridge<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} Si '''Alan Mathison Turing''', <small>[[Orden ng Imperyong Britaniko|OBE]]</small>, <small>[[Fellow of the Royal Society|FRS]]</small> ({{pronEng|ˈtjʊ (ə)rɪŋ}}) (23 Hunyo 1912&nbsp;– 7 Hunyo 1954) ay isang [[Gran Britanya|Briton]] na [[matematiko]], [[lohiko]] (o [[lohisyano]]), [[kriptoanalisis|kriptoanalista]] at [[agham pangkompyuter|siyentista ng kompyuter]]. Kanyang naimpluwensiyahan ang pagpapaunlad ng [[agham pangkompyuter]], pagbibigay ng pormalisasyon ng mga konsepto ng "[[algoritmo]]" at "[[komputasyon]]" sa isang [[makinang Turing]], na malaki ang ginampananang papel sa pagkakalikha ng modernong kompyuter. Si Turing ay itinuturing na ama ng ''[[agham pangkompyuter]]'' at ''[[Intelehensiyang artipisyal]]''. Sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], si "Turing" ay naglingkod at minsang naging pinuno ng Hut 8 sa ''Government Code and Cypher School'' sa Bletchley Park, isang sentro sa Britanya na responsable sa pagbasag ng mga sekretong kodigo ng mga [[Aleman]] noong panahon ni [[Adolf Hitler]]. Siya ay lumikha ng ilang tekniko sa pagbasag ng mga [[sipero]] ([[algoritmo]] ng [[enkripsiyon]]) ng Alemanya kabilang ang paraan ng elektromekanikal na makinang [[bombe]] na makakahanap ng mga kompigurasyon ng makinang [[Enigma]] (ang makinang ginamit ng pamahalaan at militar ng Alemanya upang ilihim ang mga pinadadalang mensahe ng kanilang mga sundalo). Pagkatapos ng digmaan, siya ay nagtrabaho sa Pambansang Laboratoryong Pisikal (''National Physical Laboratory''), kung saan kanyang nilikha ang isa sa mga unang na disenyo ng ACE, na isang "inilalaang programang pangkompyuter" (''stored program''). Tungo sa huling bahagi ng kanyang buhay, si Turing ay naging interesado sa matematikang biyolohikal. Siya ay sumulat ng isang papel tungkol sa kemikal na batayan ng morpohenesis (''morphogenesis'') at kanyang hinulaan ang isang umiikot na reaksiyong kemikal tulad ng [[reaksiyong Belousov-Zhabotinsky]], na unang napagmasdan at napatunayan noong dekada 1960. Ang [[homoseksuwalidad]] ni Turing ay nagresulta sa isang kriminal na pag-uusig noong 1952, kung saan ang homoseksuwalidad sa mga panahong ito ay itinuturing pang ilegal sa [[Britanya]]. Kanyang tinanggap ang parusang paginom ng mga pambabaeng hormone (estrogen) kapalit ng parusang pagkakabilanggo. Siya ay namatay noong 1954 mula sa pagkalasyon ng [[cyanide]], mga dalawang linggo bago ang kanyang ika-apatnapu't dalawang (42) kaarawan. Natukoy ng isang pagsusuri na ang kamatayan ni Turing ay isang [[pagpapatiwakal]] ngunit ang kanyang ina ay naniniwalang ito'y isang aksidental na kamatayan. Noong 10 Setyembre 2009, pagkatapos ng isang kampanya sa [[internet]], humingi ng patawad ang Punong Ministro ng Britanya na si [[Gordon Brown]] sa ngalan ng pamahalaan ng Britanya sa nangyaring pagtrato kay Turing pagkatapos ng digmaan. == Talambuhay == === Kabataan === [[Talaksan:Turing Plaque.jpg|thumbnail|Isang plakang pag-alala na nagmamarka sa naging tirahan ni Alan Turing sa Wilmslo, Cheshire, Inglatera]] Si Alan Turing ay ipinaglihi sa [[India]]. Ang kanyang amang si Julius Mathison Turing, ay isang miyembro sibil na paglilingkod sa India. Ang kanyang mga magulang na si Julius at Ethel Sara Stoney (1881–1976, na anak na babae ni Edward Waller Stoney, punong inhinyero ng ​​Madras Railways) ay nagnais na palakihin ang kanilang magiging anak na si Alan sa Inglatera, kaya sila bumalik sa Maida Vale, London, kung saan ipinanganak si Alan Turing noong 23 Hunyo 1912. Si Alan ay mayroong kuya na nagngangalang John. Dahil sa ang paglilingkod sibil sa India ng kanyang ama ay aktibo pa rin sa mga panahong ito, ang mga magulang ni Alan ay madalas maglakbay sa pagitan ng Hastings, Inglatera at India, kung saan ang kanilang dalawang anak ay iniwan na manatali sa tahanan ng isang retiradong mag-asawang sundalo. Sa murang edad pa lang ay kinakitaan na si Alan Turing ng mga palatandaan ng pagiging isang [[henyo]] na kanyang ipinamalas sa kanyang pagtanda. Si Turing ay ipinasok ng kanyang mga magulang sa St Michael, isang paaralan sa 20 Charles Road, St. Leonards on Sea, sa edad na anim na. Ang punong guro ay napansin ang katalinuhan ni Turing sa simula pa lamang gayundin ang mga ibang pang mga naging kanyang guro. Noong 1926, sa edad na 14, siya ay nag-aral sa Sherborne School, isang tanyag na independiyenteng paaralan sa isang palengkeng bayan sa Sherborne sa Dorset. Ang kanyang unang pagpasok sa paaral ay naging kasabay ng isang malawakang protesta sa Britanya ngunit dahil siya ay determinado na pumasok sa unang araw, siya'y nagtungo sa paaralan na higit 60 milya ang layo mula sa Southampton gamit ang isang bisekleta at humihinto tuwing gabi sa isang paupahang tuluyan. Ang pagkahilig ni Turing sa matematika at agham ay hindi nagdulot sa kanya ng paggalang mula sa ilang mga guro sa Sherborne, dahil sa ang paaralang ito ay nagbibigay diin sa pagaaral ng mga klasiko. Ang kanyang punong-guro ay sumulat pa sa kanyang mga magulang na nagsasaad na: " ''Umaasa ako na hindi siya mahulog sa pagitan ng dalawang upuan. Kung siya ay mananatili sa isang pampublikong paaralan, siya ay dapat magnais na matuto. Kung siya ay nagnanais lamang na maging spesyalistang siyentipiko, kanya lamang sinasayang ang kanyang panahon sa isang pampublikong paaralan''". Sa kabila nito, si Turing ay patuloy na nagpakita ng kahanga hangang kakayahan sa mga mga paksang kanyang minamahal, ang paglutas ng mga mahirap na problema sa [[calculus]] noong 1927 kahit hindi siya nag-aral ng panimulang calculus. Noong 1928, sa edad na 16, natagpuan ni Turing ang mga isinulat ni Albert Einstein. Hindi niya lamang ito naunawaan, kanya ring nasagot ang pagtatanong ni Einstein sa mga [[batas ni Newton ng mosyon]] sa isang aklat na hindi dito hayagang inihayag. Ang pagsisikap ni Turing sa kanyang pag-aaral ay tumindi dahil sa malapit na pagkakaibigang nabuo sa pagitan niya at ng isa pang mas matandang estudyante na nagngangalang Christoper Morcom. Si Morcom ang unang lalaking minahal ni Turing, ngunit ito ay biglaang namatay mga ilang linggo bago matapos ang kanilang huling semestro sa Sherborne. Si Morcom ay namatay mula sa komplikasyon ng tuberkolosis na nakukuha sa isang baka, na nakuha nito matapos uminom ng isang gatas sa isang may sakit na baka noong ito'y bata pa lamang. Dahil sa pangyayaring ito, ang pananampalatayang panrelihiyon ni Turing ay nawala at siya'y naging isang [[ateista]]. Tinanggap ni Turing na ang lahat ng pangyayari sa mundo, kabilang na ang mga galaw ng utak ng tao, ay may materyal na paliwanag ngunit siya ay naniniwala pa rin sa pag-iral ng espirito ng isang tao pagkatapos mamatay. === Edukasyon sa unibersidad at mga pagsasaliksik ni Turing === [[Talaksan:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|right|Estatwang pag-ala ala kay Alan Turing]] Pagkatapos mag-aral sa Sherborne, si Turing ay nag-aral sa King's College sa [[Unibersidad ng Cambridge]]. Siya ay nagaral dito mula sa 1931 hanggang 1934, at nakakapagtapos kung saan kanyang nakamit ang pangunahing mga parangal sa Matematika. Noong 1935, siya ay inihalal na kapanalig (fellow) sa King's College dahil sa naging impluwensiya ng kanyang tesis tungkol sa [[central limit theorem]]. Noong 1928, Ang Alemang matematiko na si [[David Hilbert]] ay tumawag ng pansin sa ''[[Entscheidungsproblem]]'' (problema ng desisyon). Sa mahusay na papel na isinulat ni Turing na "''On Computable Numbers (mga bilang na matutukoy ng isang nagwawakas na algoritmo), with an Application to the Entscheidungsproblem''" (na kanyang isinumite noong 28 Mayo 1936 at itinanghal noong 12 Nobyembre), kanyang binago ang mga resulta na isinulat ng matematikong si [[Kurt Godel]] noong 1931 tungkol sa limitasyon ng pagpapatunay (proof) at komputasyon, kung saan pinalitan ni Turing ang pangkalahatang nakabatay-sa-aritmetikang pormal na lenggwahe ng isang [[makinang Turing]], na mga makinang pormal at simple. Pinatunayan ni Turing na ang makinang Turing ay may kakayahang gumawa ng anumang pagkukuwenta kung ito ay maisasalarawan bilang isang [[algoritmo]]. Kanya ding pinatunayan na walang solusyon sa Entscheidungsproblem sa pamamagitan ng pagpapakita na ang [[paghintong problema]] (halting problem) sa isang makinang Turing ay hindi madedesisyonan o hindi malalaman kung ito ay hihinto. Bagaman ang pagpapatunay ni Turing ay inilimbag pagkatapos ng parehong pagpapatunay na ginawa ng matematikong si [[Alonzo Church]] tungkol sa kanyang [[kalkulong lambda]], walang kaalaman si Turing sa isinulat ni Alonzo Church. Ang paraan ni Turing ng pagpapatunay (proof) ay itinuring na mas magagamit at mas mahusay. Ang ideya ni Turing ng mga pangkalahatang makinang Turing ay kakaiba dahil ang ideya ng mga gayung makina ay may kakayahang gawin ang anumang gawin ng ibang makina, samakatuwid ay may kakayahang magkuwenta ng anumang pwedeng ikwenta. Ang makinang Turing hanggang sa araw na ito ang sentral na paksa sa pag-aaral ng [[teorya ng komputasyon]]. Sa kanyang sariling biograpiya, isinulat ni Turing na siya ay nalungkot sa pagtanggap ng kanyang 1936 na papel dahil dalawang tao lamang ang pumansin - sina Heinrich Scholz at Richard Bevan Braithwaite. Ang papel na ito ay nagpapakilala rin sa ideya ng mga maaaring ipaliwanag na mga numero (definable numbers). Mula Setiyembre 1936 hanggang Hulyo 1938 kanyang ginugol ang kanyang panahon sa ''Institute for Advanced Study sa Princeton'', New Jersey, Estados Unidos at nag-aral sa ilalim ni Alonzo Church. Bilang karagdagan sa kanyang palaging pagsasaliksik matematikal, pinag-aralan din ni Turing ang [[kriptolohiya]] (pag-aaral ng tiyak at matibay na paglilihim ng mga data) at ginawa ang tatlo sa apat na yugto ng elektromekanikal na tagapagpapadami ng bilang [[binaryo]]. Noong Hunyo 1938, kanyang nakamit ang kanyang PhD mula sa Unibersidad ng Princeton sa Estados Unidos. Ang kanyang tesis na ''Systems of Logic Based on Ordinals'' ay nagpapakilala ng konsepto ng lohikang ordinal at ang ideya ng relatibong pagkukwenta, kung saan ang mga makinang Turing ay nagdadagdag ng mga tinatawag na oracle, na lumulutas sa mga problemang hindi malulutas ng isang makinang Turing. Si Turing ay bumalik sa Cambridge, Inglatera at dumalo sa mga pagtuturo ng matematikong si [[Ludwig Wittgenstein]] tungkol sa mga pundasyon ng matematika. Ang dalawang ito ay nagtalo at hindi nagkasundo dahil sa pagtatanggol ni Turing ng [[pormalismo]] samantalang si Wittgenstein ay nangatwiran na ang matematika ay hindi tumutuklas ng mga basehang katotohanan kundi lumilikha lamang nito. Si Turing ay nagsimula ring magtrabaho sa kaunting oras lamang sa ''Government Code and Cypher School'' (GCCS). === Kriptanalisis === [[Talaksan:EnigmaMachineLabeled.jpg|right|thumbnail|Tatlong rotor na makinang Enigma na may plugboard (''Steckerbrett''). Ang enigma ang makinang ginamit ng Alemanya sa ilalim ni Hitler upang ilihim ang mga mensaheng ipinapadala ng mga sundalo nito mula sa mga kaaway na bansa kabilang na ang Britanya at Estados Unidos]] Noong panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], si Turing ang pangunahing kalahok sa isang sikretong operasyon ng pamahalaang Britanya sa Bletchley Park na naglalayong basagin ang mga [[sipero]] (algoritmo ng [[enkripsiyon]]) ng [[Alemanya]]. Sa pagpapaunlad at mas lalong pagpapabilis ng makinang kriptanalitiko na ginawa nina Marian Rejewski, Jerzy Różycki at Henryk Zygalski ng Cipher Bureau sa Poland, si Turing ay nagdisenyo ng makinang ''[[Turing Bombe]]'' na mas mabilis at mas epektibo sa pagbasag ng parehong makinang ''Enigma'' at ''Lorenz SZ 40/42''. Ang ''Turing Bombe'' ang nagbigay sa Britanya ng mga pangunang babala sa mga plano ni [[Adolf Hitler]] na nagresulta sa pagkatalo ni Hitler sa [[Labanan sa Atlantiko]] at pagikli ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]] ng dalawang taon.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1212910/How-Britain-drove-greatest-genius-Alan-Turing-suicide--just-gay.html How Britain drove its greatest genius Alan Turing to suicide just for being gay], 12 Setyembre 2009, DailyMail</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1165535/The-Wider-View-Nazi-codebreaker-shortened-Second-World-War-years.html The Wider View: Nazi codebreaker which shortened the Second World War by two years], 20 Hunyo 2009, DailyMail</ref> Si Turing ay ginawaran ng Order of the British Empire (OBE) noong 1945 para sa kanyang pagsisilbi sa panahon ng digmaan ngunit ang kanyang mga inambag sa kriptanalisis ay itinagong sekreto ng Britanya hanggang 1970 sa kadahilanang panseguridad nito. == Intelehensiyang artipisyal at pagsubok na Turing (Turing test) == {{main|Intelehensiyang artipisyal}} Mula 1945 hanggang 1947 si Turing ay nanirahan sa ''Church Street, Hampton'' at dito dinesenyo ang ''Automatic Computing Engine'' (ACE) sa ''National Physical Laboratory''. Siya ay nagsumite ng isang papel noong Pebreo 19, 1946 na naglalaman ng kauna unahang detalyadong disenyo ng isang inilalaang-programang kompyuter (stored-program computer). [[Talaksan:Modern-captcha.jpg|thumb|290px|Ang kabaligtaran ng ''Turing Test'' na CAPTCHA ay ginagamit sa [[internet]] upang mapigilan ang isang bot sa pang aabuso sa paggamit ng isang [[server]].]] Noong 1948, si Turing ay iniluklok na Reader (senyor na akademiko) sa kagawarang matematika sa Manchester na ngayon ay bahagi na ng ''University of Manchester''. Noong 1949, siya ay naglingkod bilang kahaliling direktor ng laboratoryo ng pagkukwenta sa University of Manchester at gumawa ng [[software]] para sa kauna unahang inilalaang programang kompyuter na Manchester Mark 1. Sa mga panahon ding ito kanyang ipinagpatuloy ang mga pananaliksik abstrakto. Sa papel na "Computing machinery and intelligence" (Mind, Oktubre 1950), tinalakay ni Turing ang problema ng "[[Intelehensiyang artipisyal]]" at iminungkahi ang isang eksperimento na tinatawag na [[Turing Test]]. Ang [[Pagsubok na Turing]] (''Turing Test'') ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa Pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kanyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang kabaligtaran ng "Turing Test" na tinatawag na CAPTCHA ("'''C'''ompletely '''A'''utomated '''P'''ublic '''T'''uring test to tell '''C'''omputers and '''H'''umans '''A'''part") ay karaniwang ginagamit sa [[internet]]. Ang CAPTCHA ay paraan upang matukoy ng isang makina (gaya ng [[server]]) kung ang gumagamit nito ay isang tao o isang kompyuter (bot). Noong 1948, si Turing (sa tulong ang kanyang dating kakilala na si D. G. Champernowne) ay lumikha ng isang [[software]] pang [[chess]] sa isang [[modernong kompyuter]] na hindi pa naiimbento. Si Turing din ang nagimbento ng algoritmong LU decomposition method na ginagamit ngayon sa paglutas ng ''equations matrix''. == Kriminal na paguusig dahil sa kanyang homosekwalidad == Noong Enero 1952, nakilala ni Turing si Arnold Murray sa labas ng sinehan sa Manchester. Pagkatapos ng pananghaliang pakikipagtipanan (''dating''), si Murray ay inimbitahan ni Turing na pumunta sa kanyang bahay na tinanggap naman ni Murray ngunit hindi tinupad. Ang dalawa ay nagkita muli sa Manchester noong sumunod na Lunes at si Murray ay pumayag na samahan si Turing sa kanyang bahay. Pagkatapos ng ilang linggo, si Murray ay muling bumisita sa bahay ni Turing at nananitili ng isang gabi dito. Pagkatapos nito, si Murray ay tumulong sa isang kasabwat sa pagpapasok at pagnanakaw sa bahay ni Turing na nagtulak kay Turing upang iulat ang krimen sa pulisya. Sa imbestigasyon na ginawa ng mga pulis, inamin ni Turing na meron siyang relasyon kay Murray. Sa panahong ito, ang [[homoseksuwalidad]] ay itinuturing pang isang krimen sa Britanya na nagresulta upang si Turing at Murray ay kasuhan ng ''sobrang kahalayan'' sa ilalim ng seksiyong 11&nbsp;ng ''Criminal Law Amendment Act 1885 ng Britanya''. Si Turing ay binigyan ng dalawang opsiyon sa parusang tatanggapin : ang pagkabilanggo o probasyon sa isang kondisyon na siya'y sasailalim sa isang [[pagkakapon]]g kemikal sa pamamagitan ng pag-inom ng estrogen (hormone ng babae) upang mabawasan ang libido. Kanyang tinanggap ang kemikal na pagkakapon. Ang naging kumbiksiyon ni Turing ay nagresulta rin sa pagkaalis ng kanyang ''security clearance'' (karapatang maging bahagi ng sikretong operasyon ng pamalaan) at inalis sa kanyang trabahong kriptanalitiko sa Government Code and Cypher Schools sa Bletchley Park. Ang kanyang pasaporte ng Britanya ay hindi binawi ng pamahalaang Britanya ngunit siya'y hindi pinayagang makapasok sa Estados Unidos. Sa panahong ito, may pagkabahala sa publiko sa ginagawang pagbibitag sa mga homosekswal na [[espiya]] ng mga ahente ng [[Soviet Union]] (dating Russia) dahil sa paglalantad ng dalawang miyembro ng ''Cambridge Five'' na sina Guy Burgess at Donald Maclean. Bagaman si Turing ay hindi inakusahan ng pang eespiya, siya ay pinagbawalan ng pamahalaan ng Britanya na talakayin ang kanyang naging trabahong kriptanaliko sa Bletchely Park. == Kamatayan == Noong 8 Hunyo 1954, si Turing ay natagpuang patay ng kanyang tagalinis ng bahay. Sa [[awtopsiya]]ng ginawa, ang resulta ng kamatayan ay pagkalason sa [[cyanide]]. Natagpuan din ang isang mansanas na kinain ng kalahati sa tabi ng katawan ni Turing na pinaniniwalaang paraan ni Turing upang makain ang cyanide. Ang katawan ni Turing ay sinunog (cremated) sa Woking Crematorium noong 12 Hunyo 1954. Ayon sa ina ni Turing, ang kamatayan nito ay isang aksidental dahil sa hindi maingat nitong pagtatago sa mga laboratoryong kemikal. Iminungkahi ng manunulat na si David Leavitt na maaaring ang pagkain ni Turing ng mansanas na may cyanide ay isang paggaya sa eksena ng pelikulang [[Snow White]] na ipinalabas noong 1937 na isang paboritong kuwento ni Turing. == Paghingi ng tawad ng pamahalaan ng Britanya == Noong Agosto 2009, si John Graham-Cumming ay nagsimula ng petisyon na humihikayat sa Pamahalaan ng Britanya na posityumus (pagkatapos ng kamatayan) na humingi ng tawad sa [[paglilitis]] ni Alan Turing bilang [[homosekswal]]. Ang petisyong ito ay tumanggap ng libo libong mga lagda. Kinilala ng Punong Ministor ng Britanya na si [[Gordon Brown]] ang petisyong ito, at naglabas ng pahayag noong Setyember 10, 2009 na humihingi ng tawad kay Turing at naglalarawan ng pagtrato kay Turing bilang "nakapangingilabot": {{cquote|Ang libo libong tao ay nagsama sama upang humingi ng hustisya para kay Alan Turing at pagkilala sa nakakapangilabot na pagtrato sa kanya. Bagaman si Turing ay pinakitunguhan ng batas nang panahong iyon at hindi na natin maibabalik ang panahon, ang kanyang pagtrato ay siyempre labis na hindi patas at ako ay nagagalak na magkaroon ng pagkakataon na magsabi kung gaano kalalim akong humihingi ng tawad at tayong lahat sa nangyari sa kanya. Kaya sa ngalan ng Pamahalaan ng Britanya, at sa mga nabubuhay ng malaya, salamat sa ginawa ni Alan, ako ay taas noong nagsasabi na: kami'y humihingi ng tawad, ikaw ay karapat dapat ng mas mabuti [pagtrato].}} == Mga Parangal == [[Talaksan:Sackville Park Turing plaque.jpg|thumb|right|Pag ala-alang statwang plaka kay Turing sa Sackville Park, Manchester]] Ang Turing Award na ipinangalan sa "ama ng agham pangkompyuter" na si Alan Turing ang taunang gantimpala na ibinibigay ng Association for Computing Machinery (ACM) sa mga indibidwal sa kanilang kontribusyon sa siyentipikong komunidad pangkompyuter. Ang gantimpalang ito ay itinuturing na pinakamataas na pagkakakilanlan sa [[agham pangkompyuter]] at katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]]. Noong 2002, si Turing ay nirangguhan na dalawampu't isa sa ''BBC'' nationwide poll ng [[100 Pinakadakilang mga Briton]].<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 Agosto 2002 |work=BBC News }}</ref> === Mga parangal ng mga unibersidad sa buong mundo === [[Talaksan:Alan Turing Building 1.jpg|thumb|right|Gusaling Alan Turing sa [[University of Manchester]]]] *Ang ''Kwartong Turing'' sa [[University of Edinburgh School of Informatics|University of Edinburgh's School of Informatics]] ay naglalaman ng skultura ng ulo ni Turing na ginawa ni [[Eduardo Paolozzi]], at isang (#42/50) ng kanyang [http://www.synth.co.uk/images/paolozzi2.html Turing prints (2000)]. *Ang [[University of Surrey]] ay may statwa ni Turing sa kanilang pangunahing [[piazza]]. *Ang [[Istanbul Bilgi University]] ay nagsasagawa ng taunang kumperensiya sa [[teoriya ng komputasyon]] na tinatawag na ''Mga Araw na Turing''.<ref name="bilgiuniv">{{cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | accessdate = 29 Oktubre 2011 | archive-date = 2013-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *Ang [[University of Texas at Austin]] ay may honours na programang ng [[agham pangkompyuter]] na pinangalanang ''Mga skolar ni Turing''.<ref name="texturingschol">{{cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |accessdate=16 Agosto 2009 |archive-date=2010-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *Noong simula nang 1960's, pinangalanan ng [[Stanford University]] ang kaisa-isang kwarto na pinagtuturuan ng gusaling Bulwagang Polya Matematika na ''Alan Turing Auditorium''.<ref name="stanforduniv">{{cite web | url = http://archive.computerhistory.org/resources/text/Knuth_Don_X4100/PDF_index/k-8-pdf/k-8-u2679-Stanford-Comp-Dedication.pdf | title = Polya Hall, Stanford University | accessdate =14 Hunyo 2011 }}</ref> *Isa sa mga ampiteatro ng kagawarang Agham Pangkompyuter ng ([[Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille|LIFL]]<ref name="lifl">{{cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |accessdate=3 Disyembre 2010 |archive-date=22 Hulyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) sa [[Unibersidad ng Lille]] sa hilagang [[Pransiya]] ay ipinangalan bilang parangal kay Alan Turing. (ang iba pang ampiteatro ay ipinangalan kay [[Kurt Gödel]]). *Ang Kagawaran ng Agham Pangkompyuter ng [[Pontifical Catholic University of Chile]], [[Polytechnic University of Puerto Rico]], [[University of the Andes, Colombia|Los Andes University]] in [[Bogotá]], Colombia, [[King's College, Cambridge]] at [[Bangor University]] sa [[Wales]] ay may mga laboratoryo ng kompyuter na ipinangalan kay Turing. *Ang [[The University of Manchester]], [[The Open University]], [[Oxford Brookes University]] at [[Aarhus University]] (in [[Århus]], Denmark) ay may mga gusaling nakapangalan kay Turing. *Ang ''Alan Turing Road'' sa [[Surrey Research Park]] ay ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[Carnegie Mellon University]] ay may [[granito]]ng bangkuan na matatagpuan sa The Hornbostel Mall na may pangalang "A. M. Turing" na nakaukit sa tuktok, "Read" sa ibaba ng kaliwang hita at "Write" sa ibaba ng kanang hita. *Ang [[EISTI|École Internationale des Sciences du Traitement de l'Information]] ay pinangalanan ang kamakailan lang na nakuhang ikatlong gusaling na "Turing". *Ang [[University of Ghent]] ay mayroong isa sa mga pangunahing kwarto ng kompyuter na ginagamit ng mga matematiko at siyentipiko ng kompyuter na ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[University of Oregon]] ay may iskultura ng ulo ni Turing sa gilid ng gusaling pang agham kompyuter na tinatawag na Deschutes Hall.<ref name="Oregon">{{cite web|url=http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|title=Turing at the University of Oregon|accessdate=1 Nobyembre 2011|archive-date=2012-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114151918/http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|url-status=dead}}</ref> == Sanggunian == {{reflist}} == Mga sanggunian == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher=MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher=Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Cite book | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | year = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher=Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 | ref = harv | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher=Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher=Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher=MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher=Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal=[[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.)| title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher=Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher=MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher=Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher=Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher=Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher=Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher=Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher=Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher=UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | accessdate =10 Disyembre 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *Petzold, Charles (2008). "[[The Annotated Turing]]: A Guided Tour through Alan Turing's Historic Paper on Computability and the Turing Machine". [[Indianapolis]]: Wiley Publishing. ISBN 978-0-470-22905-7 *Smith, Roger (1997). ''Fontana History of the Human Sciences''. London: Fontana. *Weizenbaum, Joseph (1976). ''Computer Power and Human Reason''. London: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher=W Heffer | year = 1959 }} Turing's mother, who survived him by many years, wrote this 157-page biography of her son, glorifying his life. It was published in 1959, and so could not cover his war work. Scarcely 300 copies were sold (Sara Turing to Lyn Newman, 1967, Library of [[St John's College, Cambridge]]). The six-page foreword by [[Lyn Irvine]] includes reminiscences and is more frequently quoted. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher=S. French | year = 1988 }} This 1986 Hugh Whitemore play tells the story of Turing's life and death. In the original West End and Broadway runs, [[Derek Jacobi]] played Turing and he recreated the role in a 1997 television film based on the play made jointly by the BBC and [[WGBH-TV|WGBH, Boston]]. The play is published by Amber Lane Press, [[Oxford]], ASIN: B000B7TM0Q *Williams, Michael R. (1985) ''A History of Computing Technology'', [[Englewood Cliffs]], [[New Jersey]]: [[Prentice-Hall]], ISBN 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == Karagdagang babasahin == *{{MathGenealogy|id=8014}} *{{cite journal|title=The Mind and the Computing Machine: Alan Turing and others|journal=[[The Rutherford Journal]]|url=http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html |editor = Jack Copeland|ref=harv}} *{{cite encyclopaedia |last=Hodges |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |title=Alan Turing |url=http://plato.stanford.edu/entries/turing/ |accessdate=10 Enero 2011 |edition=Winter 2009 |date=27 Agosto 2007 |publisher=[[Stanford University]] |ref=harv}} *{{cite journal|last=Gray|first=Paul|date=29 Marso 1999|title=Computer Scientist: Alan Turing|journal=TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|ref=harv|access-date=24 Septiyembre 2011|archive-date=19 Enero 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|url-status=dead}} * Gleick, James, ''[[The Information: A History, a Theory, a Flood|The Information: A History, A Theory, A Flood]]'', New York: Pantheon, 2011, ISBN 978-0-375-42372-7 * Leavitt, David, ''The Man Who Knew Too Much: Alan Turing and the Invention of the Computer'', W. W. Norton, 2006 == Panlabas na kawing == {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer *[http://www.turingcentenary.eu/ Alan Turing Year] *[http://cie2012.eu/ CiE 2012: Turing Centenary Conference] *[https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ Visual Turing] *[http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html Turing Machine calculators] at [[Wolfram Alpha]] *[http://www.turing.org.uk/ Alan Turing] site maintained by [[Andrew Hodges]] including a [https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html short biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– Turing Archive for the History of Computing] by [[Jack Copeland]] *[http://www.turingarchive.org/ The Turing Archive] {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – naglalaman ng mga hindi nailambag na dokumento mula sa contains Kings College, Cambridge archive *{{cite journal|last=Jones|first=G. James|date=11 Disyembre 2001|title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1|journal=System Toolbox|publisher=The Binary Freedom Project|url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|ref=harv|access-date=2011-09-24|archive-date=2007-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|url-status=dead}} *[http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ Sherborne School Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }}&nbsp;– naglalaman ng mga papel tungkol sa panahon ni Alan Turing sa Sherborne School === Mga papel === *[https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper Ekstensibong talaan ng mga papel ni Turing, mga ulat at pagtuturo at mga isinaling bersiyon] BibNetWiki *{{Turing 1950}} *[http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 Oral history interview with Donald W. Davies], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota; inilalarawan ang mga proyeto sa U.K. [[National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory]], mula sa pagdidisenyong ginawa ni Alan Turing noong 1947 sa paggawa ng [[Automatic Computing Engine|ACE computers]] * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 Oral history interview with Nicholas C. Metropolis], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota. Si Metropolis ang kauna unahang direkto ng [[Los Alamos National Laboratory]]; kabilang sa mga paksa ang relasyong pang akademiko sa pagitan ni Alan Turing at [[John von Neumann]] {{authority control}} {{BD|1912|1954|Turing, Alan}} [[Kategorya:Mga siyentipiko ng kompyuter]] [[Kategorya:Mga matematikong Ingles]] a6nvjdah827wb9vyws8tvcnigc0bumc 0 113860 2233789 2091346 2026-10-12T19:38:05Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233789 wikitext text/x-wiki {{copyedit|date=Nobyembre 2009}} {{Pageant titleholder bio |name= Larissa Ribeiro Ramos |birth_date= {{birth date and age|1989|2|4}} |birth_place= [[Manaus]], Amazonas, Brazil |title= Beleza Brasil 2009<br>Miss Brazil Earth 2009<br>Miss Earth 2009 |name= Larissa Ramos |image={{wikidata|property|raw|P18}} |height= 178 cm |spouse= {{marriage|Alexandre Malvezzi Tramontin|July 27, 2013}} }} Si '''Larissa Ribeiro Ramos Tramontin''' (ipinanganak sa [[Manaus]]), ay isang brasilenyang titulado ng patimpalak na Beleza Brasil 2008 at Miss Earth 2009 sa Pilipinas kung saan siya ang nakoronahan bilang Miss Earth 2009 noong ika-22&nbsp;ng Nobyembre 2009, ang ikalawang brazilian na nakakakuha ng titulo.<ref>{{cite news|title=Belezas do norte|url=http://tribunadonorte.com.br/noticias/94441.html|publisher=Tribuna do Norte|first=George|last=Azevedo|date=2008-12-01|accessdate=2009-01-20|archive-date=2009-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20091126055308/http://tribunadonorte.com.br/noticias/94441.html|url-status=dead}}</ref> Napanalunan niya ang titulong Beleza Brasil 2008 noong [[Noyembre 28]] [[2008]] kung saan tinalo niya ang 26 pang mga kalahok, ang humawak sa titulo sa loob halos isang taon bago manalong Miss Earth 2009. Kasalukuyang siyang nag-aaral ng [[Biyolohiya]] sa Universidade Federal do Amazonas.<ref>{{cite news|title=Beleza Brasil (Miss Earth Brazil) 2009|url=http://www.grandslampageants.com/news_08nov.php|publisher=Grandslam Pageants|first=Abha|last=Goyal|date=2008-11-28|accessdate=2009-01-20|archive-date=2008-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20081229045509/http://www.grandslampageants.com/news_08nov.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Larissa Ramos, Beleza Brasil - Miss Terra Brasil 2009|url=http://www.belezabr.com/bb09-30.html|publisher=Beleza Brazil|first=Online|last=News|date=2008-11-28|accessdate=2009-01-20}}</ref> ==Beleza Brasil 2009== Kumakatawan sa estado ng [[Amazonas (Brazilian state)|Amazonas]], nakuha ni Ramos ang titulong Beleza Brasil 2009 at pinutungan ng korona ni [[Tatiane Alves]], ang Beleza Brasil 2008 at [[Miss Earth 2008|Miss Earth Fire 2008]] noong [[Nobyembre 28]],2008 sa [[Minas Gerais]], [[Brazil]].<ref>{{cite news|title=Larissa Ramos will represent Brazil in Miss Earth|url=http://www.grau10.net/novembro08g.html|publisher=Grau10.net|first=Online|last=News|date=2008-11-01|accessdate=2009-01-20|archive-date=2008-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20081219053714/http://www.grau10.net/novembro08g.html|url-status=dead}}</ref> May taas na 1.78 metro., siya ang kakatawan sa kanyang bansa sa [[Miss Earth 2009|Ika-9 na edisyon ng Miss Earth]] pageant.<ref>{{cite news|title=Beleza Brasil 2009|url=http://www.cidadeverde.com/periclesmendel_coluna.php?id=200|publisher=Cida de Verde, Brasil|first=Péricles|last=Mendel|date=2008-12-01|accessdate=2009-01-20|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://archive.today/20120723073253/http://www.cidadeverde.com/periclesmendel_coluna.php?id=200|url-status=dead}}</ref> Kasama sa kanyang court sina Miss Brazil Earth Air (unang banggit) Miss Pará, Naiane Alves, Miss Brazil Earth Water (ikalawang banggit), Miss Rondônia, Luana Athar, at Miss Brazil Earth Fire (ikatlong banggit) Miss Esperito Santo, Debora Lyra.<ref>{{cite news|title=Miss Beleza Brasil é do Amazonas|url=http://www.zebillin.com.br/index.php?op=noticias&id_noticia=1272&PHPSESSID=94c5ed6a675e99e5872acec2804d8074|publisher=Zebillin, Brasil|first=Online|last=Fashion News|date=2008-12-01|accessdate=2009-01-20}}</ref> Noong [[Mayo 25]], [[2007]], napili siya bilang isa sa mga kalahok sa kompetisyon ng Nangungunang Modelo sa Amazona, Brazil mula sa 1,572 mga aplikante na isinagawa ng Amazon Empório Magazine sa pakikipag-ugnayan kay Karin Models Paris.<ref>{{cite news|title=Concurso Amazônia Top Model escolhe 12 finalistas|url=http://portalamazonia.globo.com/noticias.php?idN=53058|publisher=Portal Amazonia|first=Sylvia|last=Koeler|date=2007-05-27|accessdate=2009-01-20}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://www.belezabr.com/bam09-01.html Beleza Brasil 2009 Official Website] {{start box}} {{succession box| before=[[Karyne Medeiros]]| title=[[Miss Earth 2009|Beleza Amazonas]]| years=[[2009]]| after= Ana Elizabeth Falcão/Danyele Guimarães/Natássia Castelo Branco }} {{succession box| before=[[Tatiane Alves]]| title=[[Miss Earth 2009|Beleza Brasil]]| years=[[2009]]| after= Luísa Almeida Lopes }} {{succession box| before= {{flagicon|PHL}} [[Karla Henry]]| title=[[Miss Earth]]| years=[[2009]]| after= {{flagicon|IND}} [[Nicole Faria]]| }} {{end box}} {{Carousel Production Inc. titleholders |Year=2009 |Miss Earth= '''Larissa Ramos'''| |Miss Philippines-Earth='''[[Sandra Seifert]]'''| }} {{Miss Earth titleholders |Year=2009 |Miss Earth= '''Larissa Ramos''' |Miss Earth-Air= [[Sandra Seifert]] |Miss Earth-Water= [[Jessica Barboza]] |Miss Earth-Fire =[[Alejandra Echevarria]] }} {{Big Four Pageants titleholders |Year=2009 |Miss Universe = '''[[Stefanía Fernández]]''' |Miss World = '''TBA''' |Miss Earth = '''Larissa Ramos''' |Miss International = [[Anagabriela Espinoza]] }} {{DEFAULTSORT:Ramos, Larissa}} [[Kategorya:Mga modelo]] [[Kategorya:Mga Brasileño]] npjwg8jlebd5eaoox00meowb8od1o9i 0 114965 2233782 1977700 2026-10-12T19:31:48Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233782 wikitext text/x-wiki {{Pageant titleholder bio |alias=Dayana Colmenares |birthname=Dayana Carolina Colmenares Bocchieri |nationalcompetition=[[Miss Venezuela 2007]] (Miss Venezuela International 2007)<br />[[Miss Earth Venezuela 2006|Sambil Model / Miss Earth Venezuela 2006]] (2nd runner up)<br />[[Miss continente americano 2006|Miss Continente Americano 2006]]<br />(2nd runner up)<br />[[Miss International 2008]] (semifinalist) |birth_date = {{birth date and age|1984|12|28}} |height={{height|ft=5|in=9}} }} Si '''Dayana Carolina Colmenares Bocchieri''' (ipinanganak 28 Disyembre 1984 sa [[Maracay]], [[Aragua State]], [[Venezuela]]) ay isang modelo at ang [[Miss Venezuela 2007|Miss Venezuela International 2007]]<ref>{{cite website|publisher=Global Beauties|title=Miss Venezuela 2007|url=http://www.globalbeauties.com/news/2007/sep/vzla.htm|accessdate=2007-09-13|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011065603/http://globalbeauties.com/news/2007/sep/vzla.htm|url-status=dead}}</ref>. Lumahok siya sa '''[[Miss International 2008]]''' noong Nobyembre 8 sa [[Macau]], at napasama sa 12 semifinalist.<ref>{{cite website|publisher=Global Beauties|title=Miss International 2008 Special|url=http://globalbeauties.com/international/2008/blog/|accessdate=2008-11-08|archive-date=2008-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081106073022/http://globalbeauties.com/international/2008/blog/|url-status=dead}}</ref> Colmenares, who stands 5' 9" (175&nbsp;cm) tall, competed in the national beauty pageant '''[[Miss Venezuela 2007]]''', on September 13, 2007 and obtained the title of ''Miss Venezuela International''. She represented [[Carabobo]] state. Nakuha rin niya ang ikalawang pwesto sa '''[[Miss Continente Americano 2006]]''', paligsahang ginanap sa [[Guayaquil]], [[Ecuador]] noong 28 Agosto 2006 <ref>{{cite news|url=http://archivo.eluniverso.com/2006/09/03/0001/1065/076AA2F63FD5405ABF7905E36FB4686F.aspx|publisher=El Universo|title=Dominicana ganó el Miss Continente Americano 2006}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Si Dayana ay kumukuha ng Advertising at Marketing sa TSU. Mayroon din siyang sariling palabas sa telebisyon sa tsanel nang turismo ng Venezuela, ang [[Sun Channel]]. Sa palabas na pinamagatang "Azul Profundo", naglabkbay siya sa bansa upang maghanap ng pinakamagandang lugar para sa diving. == Tingnan rin == * [[Dayana Mendoza]] * [[Hannelly Quintero]] == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.missvenezuela.com Opisyal na Websayt ng Miss Venezuela] * [http://www.miss-international.org Miss International Official Website] * [http://bellasvenezolanas.org/?p=999 Dayana @ Bellas Venezolanas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080111152130/http://bellasvenezolanas.org/?p=999 |date=2008-01-11 }} * [http://www.voy.com/13873/ Miss Venezuela La Nueva Era Message Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102185233/http://voy.com/13873/ |date=2010-01-02 }} {{start box}} {{succession box| before=[[Vanessa Peretti]] | title=[[Miss Venezuela|Miss Venezuela International]]| years=2007-2008| after=[[Laksmi Rodríguez]] }} {{start box}} {{succession box| before=None| title=[[Miss Earth Venezuela|Miss Continente Americano Venezuela]]| years=[[Miss Continente Americano 2006|2006]]| after=[[Francis Lugo]] }} {{end box}} {{BD|1984||Colmenares, Dayana}} [[Kategorya:Miss Venezuela International titleholders]] [[Kategorya:Venezuelan female models]] {{pageant-bio-stub}} pqrdt56rslez6zy67x577pqaepfxt6s 0 125874 2233864 2038372 2026-10-13T01:27:11Z Ryomaandres 8044 2233864 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cavarzere|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Venecia|Venecia]] (VE)|website={{official website|http://www.comunecavarzere.it}}|area_code=0426|postal_code=30014|day=Nobyembre 22 at Marso 19|saint=[[Mauro ng Parentium]]|elevation_m=4|elevation_footnotes=|population_demonym=Cavarzerani|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=140.4|area_footnotes=|mayor=Henri Tommasi|mayor_party=[[Democratic Party (Italy)|PD]]|frazioni=Boscochiaro, Grignella, Rottanova, San Pietro, Valcerere, Villaggio Busonera|region=[[Veneto]]|official_name=Comune di Cavarzere|shield_alt=|native_name={{lang|vec|Cavàrzere}}|image_skyline=Palazzo barbiani municipio cavarzere.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Munisipyo ng Cavarzere.|image_shield=Cavarzere-Stemma.svg|shield_size=|coordinates_footnotes=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|8|13.25|N|12|4|57.17|E|type:city(15,375)_region:IT|display=inline}}|footnotes=}} Ang '''Cavarzere''' (Bigkas sa Italyano: [kaˈvardzere]; {{Lang-vec|Cavàrzere}}) ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Venecia]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Veneto]], matatagpuan mga {{Convert|35|km|0}} timog-kanluran ng [[Lungsod ng Venecia|Venecia]]. Ang mga karatig-bayan ng Cavarzere ay: [[Adria]], [[Agna]], [[Anguillara Veneta]], [[Chioggia]], [[Cona, Veneto|Cona]], [[Loreo, Italy|Loreo]], [[Pettorazza Grimani]], at [[San Martino di Venezze]]. Ang Cavarzere ay matatagpuan sa isang kapatagan na tinawid ng [[Adige|Adigio]] at maraming kanal. == Heograpiyang pisikal == [[Talaksan:Cavarzere.jpg|left|thumb| Tanaw sa himpapawid ng tinitirhang sentro na may malaking berdeng lugar ng Le Marice SPA, sa kaliwa.]]Ang teritoryo ng munisipyo ay bahagi ng [[kapatagang Veneciano]] at samakatuwid ay ganap na patag. Gayunpaman, ang nakaraan bilang isang latiang pook ay may mga bakas pa rin: malaking bahagi ng munisipal na lugar sa katunayan ay nasa ibaba ng antas ng dagat. Upang tiyak na maalis ang mga latian mula sa Cavarzere, maraming mga kanal na kama ang itinayo at naitama, pati na rin ang pilapil ng Adige ay pinalakas. == Kasaysayan == Noong ika-12 siglo, ito ay pinamahalaan ng isang podestà na ipinadala ng [[Republika ng Venecia]]. Noong ika-16 na siglo, ang kastilyo ay giniba; ang lugar nito ngayon ay nakatayo sa katedral at sa mga pampang ng Ilog Adigio. Ang eskudo de armas ng lungsod ay naglalarawan pa rin ng sinaunang kastilyo. == Mga ugnayang pandaigdig == Ang Cavarzere ay [[Kambal na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|ITA}} [[Cassino]], Italya, simula 1998 * {{Flagicon|FRA}} [[Cugnaux]], [[Pransiya]], simula 2001 * {{Flagicon|ITA}} [[Settimo Torinese]], Italya, simula 2000 * {{Flagicon|BRA}} [[Valinhos]], Brazil, simula 2010 == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comunecavarzere.it Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180929062350/http://www.comunecavarzere.it/ |date=2018-09-29 }} {{Clear}}{{Province of Venice}} 4xgyw4qu4x8esvmqhkhvuf1t81hxri0 0 126642 2233886 2233679 2026-10-13T02:18:54Z GinawaSaHapon 102500 /* Kasaysayan */ 2233886 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> [[File:New_Horizons_on_work_stand.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:New_Horizons_on_work_stand.jpg|thumb|Pagmamanupaktura sa [[sasakyang pangkalawakan]] na ''[[New Horizons]]'' sa Laboratoryong Pangpananaliksik ng [[NASA]].]] '''Pagmamanupaktúra''' ([[Salitang-ugat|ugat]]: '''manupaktúra''') ang paggawa o [[Produksiyon (ekonomika)|pagyari]] sa mga [[produkto]] na may tulong mula sa isang [[kagamitan]], [[Hanapbuhay|lakas-paggawa]], [[makina]], [[kasangkapan]], at [[Prosesong kemikal|kemikal]] o [[Prosesong biolohiko|biolohikong pagproseso]] o [[pormulasyon]]. Ito ang sentro ng [[ikalawang sektor ng ekonomiya]].<ref>{{Cite web |last=Kenton |first=Will |title=Manufacturing |trans-title=Pagmamanupaktura |url=https://www.investopedia.com/terms/m/manufacturing.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117184723/https://www.investopedia.com/terms/m/manufacturing.asp |archive-date=November 17, 2020 |access-date= |website=Investopedia |language=en}}</ref> Maaari itong tumukoy rin sa samu't saring gawain ng tao kagaya ng [[gawang-kamay]] o mga [[high tech]] na bagay, ngunit pinakaginagamit ito sa konteksto ng [[disenyong pang-industriya]], kung saan pinoproseso ang mga [[hilaw na materyales]] mula sa [[Unang sektor ng ekonomiya|unang sektor]] upang maging mga gawang produkto ito nang maramihan. Binebenta ang mga ito sa iba pang nagmamanupaktura upang makagawa pa ng ibang produkto tulad ng [[aplayans]], [[eroplano]], o [[sasakyan]], o di kaya'y direkta patungo sa mga gagamit na [[konsyumer]] sa pamamagitan ng [[Ikatlong sektor ng ekonomiya|ikatlong sektor]]. [[Inhinyeriyang pangmanupaktura]] ang larangan ng [[inhenyeriya]] na nakatuon sa pagdisenyo at pagpapaunlad sa proseso ng pagmamanupaktura at sa mga hakbang mula sa pagproseso sa mga hilaw na materyales hanggang sa [[tapos na produkto]]. Nagsisimula ang prosesong ito sa pagdisenyo sa produkto at [[espesipikasyon ng mga materyales]], at susundan ng pagbabago sa mga materyales na ito upang maging produkto na umaayon sa disenyo. Saklaw ng kontemporaryong pagmamanupaktura ang lahat ng mga hakbang na pumapatungkol sa paggawa at pagsasama sa mga parte ng isang produkto. Ginagamit sa ilang mga industriya kagaya ng sa [[semikonduktor]] at [[asero]] ang katagang [[pabrikasyon]] upang tumukoy sa parehong proseso.<ref>{{Cite journal |last1=Thadani |first1=Akhil |last2=Allen |first2=Gregory C. |date=2023-05-30 |title=Mapping the Semiconductor Supply Chain: The Critical Role of the Indo-Pacific Region |trans-title=Pagmamapa sa Daloy ng Suplay ng Semikonduktor: Ang Kritikal na Gampanin ng Rehiyong Indo-Pasipiko |url=https://www.csis.org/analysis/mapping-semiconductor-supply-chain-critical-role-indo-pacific-region |journal=CSIS |language=en}}</ref> == Etimolohiya == Nagmula ang salitang "manupaktura", ang [[salitang-ugat]] ng "pagmamanupaktura", sa [[wikang Espanyol]] na {{Lang|en|manufactura}}. Isa itong pagsasama ng [[Parirala|pariralang]] [[Wikang Latin|Latin]] na {{Lang|la|manu factura}} ("[[gawang-kamay]]").<ref>{{Cite web |title=manufactura |trans-title=manupaktura |url=https://dle.rae.es/manufactura |access-date=2026-10-06 |website=«Diccionario de la lengua española» - Edición del Tricentenario |language=es}}</ref> Kalaunan, nagbago ang kahulugan nito upang tumukoy sa proseso ng paggawa sa mga produktong gawang-kamay bandang ika-16 na siglo, at pagsapit ng [[Rebolusyong Industriyal]] sa Europa, nagkaroon ito ng kahulugan na tumutukoy sa paggawa sa mga produkto mapaanuman ang paraan.<ref>{{Cite book |last1=Srivatsan |first1=T. S. |title=Manufacturing Techniques for Materials: Engineering and Engineered |last2=Manigandan |first2=K. |last3=Sudarshan |first3=T. S. |publisher=CRC Press |year=2018 |isbn=978-1138099265 |editor-last=Srivatsan |editor-first=T. S. |location=Boca Raton, Estados Unidos |pages=436–437 |language=en |trans-title=Mga Kaparaanan sa Pagmamanupaktura ng mga Materyales: Inhinyeriya at Ginawa |chapter=Use of Conventional Manufacturing Techniques for Materials |trans-chapter=Paggamit sa mga Kumbensiyonal na Kaparaanan sa Pagmamanupaktura ng mga Materyales |editor-last2=Sudarshan |editor-first2=T. S. |editor-last3=Manigandan |editor-first3=K.}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Youssef |first1=Helmi A. |title=Machining Technology: Machine Tools and Operations |last2=El-Hofy |first2=Hassan |publisher=CRC Press |year=2008 |isbn=978-1420043396 |location=Boca Raton, Estados Unidos |page=1 |language=en |trans-title=Teknolohiyang Pangmakina: Mga De-makinang Kagamitan at Operasyon}}</ref> Ilan sa mga karaniwang salin sa wikang Tagalog para rito ang mga salitang "paggawa" at "pagyari", bagamat pawang mas malalawak ang saklaw na kahulugan ng mga ito kumpara sa "manupaktura". == Kasaysayan == === Prehistorya at sinaunang kasaysayan === Nagmamanupaktura na ang mga [[Ebolusyon ng tao|ninuno ng tao]] ng mga kagamitan at kasangkapang gawa sa bato bandang 200,000 taon ang nakalilipas, bago pa man umusbong ang modernong ''[[Tao|Homo sapiens]]''.<ref>{{Cite web |title=Human Ancestors Hall: Homo sapiens |trans-title=Bulwagan ng mga Ninuno ng Tao: Homo sapiens |url=http://anthropology.si.edu/humanorigins/ha/sap.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501000000/http://anthropology.si.edu/humanorigins/ha/sap.htm |archive-date=May 1, 2009 |access-date= |publisher=[[Smithsonian Institution]] |language=en}}</ref> Di bababa sa 2.3 milyong taon ang tanda ng [[industriyang Oldowan]], ang pinakamatandang [[arkeolohikong industriya]] na gumagawa ng mga kagamitang gawa sa bato.<ref>{{Cite news |date=May 6, 1999 |title=Ancient 'Tool Factory' Uncovered |language=en |trans-title=Nahukay ang isang Sinaunang 'Pagawaan ng Kagamitan' |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/336555.stm |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070318192530/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/336555.stm |archive-date=March 18, 2007}}</ref> May ebidensiya na ng aktuwal na paggamit mismo ng mga kagamitang ito noong bandang 2.5 milyong taon ang nakaraan sa [[Lambak ng Great Rift]] sa rehiyong bahagi ngayon ng [[Etiopiya]].<ref>{{Cite journal |last1=Heinzelin |first1=Jean de |last2=Clark |first2=JD |last3=White |first3=T |last4=Hart |first4=W |last5=Renne |first5=P |last6=Woldegabriel |first6=G |last7=Beyene |first7=Y |last8=Vrba |first8=E |date=April 1999 |title=Environment and Behavior of 2.5-Million-Year-Old Bouri Hominids |trans-title=Kapaligiran at Ugali ng mga 2.5 Milyong Taóng Hominid ng Bouri |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=284 |issue=5414 |pages=625–629 |bibcode=1999Sci...284..625D |doi=10.1126/science.284.5414.625 |pmid=10213682}}</ref> Para magawa ang mga kagamitang ito, hinahampas ang [[Ubod ng bato|ubod]] ng isang matigas na batong may partikular na katangiang mababalatan tulad ng [[Batong pingkian|pingkian]] gamit ng isang [[batong panghampas]]. Dahil sa pagbabalat, nagkakaroon ng talim ang naturang bato na magagamit bilang [[Panghiwa (arkeolohiya)|panghiwa]] o [[Pangkiskis (arkeolohiya)|pangkiskis]]. Malaki ang tulong ng mga kagamitang ito sa mga sinaunang tao sa kanilang pamumuhay para makagawa pa sila ng iba pang mga kagamitan na gawa sa mas malalambot na materyales kagaya ng [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[kahoy]].<ref>{{Cite journal |last=Plummer |first=Thomas |year=2004 |title=Flaked Stones and Old Bones: Biological and Cultural Evolution at the Dawn of Technology |trans-title=Mga Nabalatang Bato at Lumang Buto: Biolohikal at Kultural na Ebolusyon sa Pag-usbong ng Teknolohiya |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |publisher=[[Yearbook of Physical Anthropology]] |volume= |issue=47 |pages=118–64 |bibcode=2004AJPA..125S.118P |doi=10.1002/ajpa.20157 |pmid=15605391}}</ref> Pagsapit ng [[Gitnang Paleolitiko]] noong bandang 300,000 taon ang nakaraan, umusbong ang isang paraan kung saan [[Nakahandang ubod|may nakahanda na'ng isang ubod ng bato]] na siyang gagamitin upang makagawa ng maraming matatalas na bato. Bandang 40,000 taon ang nakaraan sa kasagsagan ng [[Itaas na Paleolitiko]], umusbong naman ang [[Pagbabalat gamit talas|pagbabalat gamit ng matalas na kagamitan]] tulad ng kahoy o buto, na nagpapahintulot sa paggawa sa mga kagamitang may mas pinong talim na hindi magagawa ng simpleng paghampas ng bato sa isa pang bato.<ref>{{Cite book |last=Haviland |first=William A. |title=Cultural Anthropology: The Human Challenge |publisher=[[The Thomson Corporation]] |year=2004 |isbn=978-0-534-62487-3 |page=77 |language=en |trans-title=Antropolohiyang Pangkultura: Ang Hámon ng Tao}}</ref> Noong [[Neolitiko]], laganap na ang mga kagamitang gawa sa samu't saring klase ng mga bato bukod sa pingkian, tulad ng [[Eskistong lunti|eskitong lunti]] at [[Hade (bato)|hade]]. Ginagamit ang mga makikinis na palakol kasama ng iba pang mga kagamitang gawa sa bato tulad ng [[Matulis na bala|matutulis na bala]], kutsilyo, at pangkiskis, gayundin sa mga kagamitang gawa naman sa mga organikong materyales.<ref>{{Cite book |last=Tóth |first=Zsuzsanna |title=The First Neolithic Sites in Central/South-East European Transect |publisher=BAR International Series 2334 |year=2012 |editor-last=Anders |editor-first=Alexandra |series=Bone, Antler, and Tusk tools of the Early Neolithic Körös Culture |volume=III |location=Oxford |language=en |trans-title=Ang mga Unang Neolitikong Lugar sa Salubungan ng Gitna/Timog-silangang Europa |chapter=The Körös Culture in Eastern Hungary |trans-chapter=Ang Kulturang Körös sa Silangang Unggriya |editor-last2=Siklósi |editor-first2=Zsuzsanna}}</ref> Pinaniniwalaan na nagsimula ang [[pagtutunaw]] ng [[Tanso (elemento)|tanso]] nang maimbento ang mga [[kiln]] na gawa sa [[luwad]] na kaya ang mga matataas na temperatura. Lumalaki ang konsentrasyon ng [[arseniko]] batay sa lalim ng mga deposito ng tanso; nagiging mga arsenikong tanso kung tutunawin ang mga ito, na may tigas na magagamit para sa paggawa ng mga kagamitan. Isang [[balahak]] ng tansong hinaluan ng [[lata]] ang [[bronse]]; ang kakapusan ng makikitang deposito ng lata sa maraming lugar ang siyang naging hadlang upang kumalat ang tunay na bronseng lata sa mundo. Di hamak na isang mas mainam na materyal ang bronse kesa sa bato sa paggawa ng mga kasangkapan dahil sa mga katangian nito tulad ng tibay, kunat, at banat gayundin sa kadalian nito na mailagay sa mga nakahandang molde upang makagawa ng mga bagay sa isang partikular na hugis. Partikular na pinaunlad ng bronse ang teknolohiya ng [[paggawa ng barko]] dahil sa mga kagamitang gawa sa naturang materyal gaya ng [[Pako (pangkabit)|pako]], na pumalit sa naunang proseso ng pagtatali sa mga tablang kahoy sa isang bahaging binutasan. Samantala, nagsimula naman ang [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] sa paggamit ng mga tao ng [[bakal]] at [[asero]] sa paggawa ng mga kasangkapan. Bagamat di hamak na mas mahirap tunawin ang bakal at asero kesa sa bronse at nangangailangan isagawa sa isang dinisenyong hurno para rito, mas matibay naman ito kaya nagawa pa rin itong kumalat. Di alam ng mga siyentipiko kung saan at kailan nagsimulang tunawin ng mga tao ang bakal at asero para sa ganitong hangarin dahil sa kahirapan sa pagtukoy sa mga bakal na nagmula sa mga mininang [[nikel]] mula sa mga bakal na resulta ng pagpapainit. Nagmula ang marami sa mga sinaunang teknolohiya ng mga sinaunang sibilisasyon sa pag-unlad ng pagmamanupaktura. Marami sa anim na klasikong [[Makinang payak|simpleng makina]] ang naimbento sa [[Mesopotamia]]. Unang lumabas ang mekanismong [[gulong at ehe]] sa [[gulong pampalayok]], na ginagamit na noon pang {{BCE|ika-5 milenyo|link=true}}. Ginagawa rin sa maraming lugar sa [[Dagat Mediteraneo]] ang mga [[papel]] na gawa sa [[papiro]] gayundin sa mga [[palayok]]. Karaniwang gawa ang mga sinaunang gusali sa sinaunang Ehipto sa [[Laryo|ladrilyong]] yari sa luwad, [[buhangin]], [[banlik]], at iba pa. == Mga pangunahing bansa == Ayon sa {{tooltip|Organisasyon sa Pagpapaunlad ng Industriya ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Industrial Development Organization}} (UNIDO), [[Tsina]] ang pabrikante na may pinakamataas na produksiyon sa buong mundo noong 2023, na nagprodyus ng 28.7% ng kabuuang pandaigdigang produksiyon sa pagmamanupaktura, kasunod ng [[Estados Unidos]], [[Alemanya]], [[Hapon]], at [[Indiya]].<ref>{{Cite web |title=UNIDO Statistics Data Portal |trans-title=Portada ng Estadistikang Datos ng UNIDO |url=https://stat.unido.org/cip/?_ga=2.165931005.250164366.1633426210-602870229.1633426210 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005095041/https://stat.unido.org/cip/?_ga=2.165931005.250164366.1633426210-602870229.1633426210 |archive-date=Oktubre 5, 2021 |access-date=Oktubre 5, 2021 |language=en}}</ref><ref name="www2.deloitte.com">{{Cite web |date=Hulyo 15, 2021 |title=Leading Manufacturing Nations |trans-title=Mga Nangungunang Bansa sa Pagmamanupaktura |url=https://www.safeguardglobal.com/resources/top-10-manufacturing-countries-in-the-world-2023/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304232728/https://globalupside.com/top-10-manufacturing-countries-in-the-world/ |archive-date=Marso 4, 2022 |access-date=Marso 14, 2022 |language=en}}</ref> Naglalathala rin ang UNIDO ng Indise ng {{tooltip|Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya|Competitive Industrial Performance}} (CIP), na sumusukat sa kakayahang makipagkompitensiya sa pagmamanupaktura ng iba't ibang bansa. Pinagsasama ng Indiseng CIP ang kabuuang output ng bansa sa pagmamanupaktura sa iba pang mga salik tulad ng kakayahan nito sa mataas na teknolohiya at ng impluwensiya nito sa pandaigdigang ekonomiya. Nanguna ang Alemanya sa Indiseng CIP ng 2020, na sinundan ng Tsina, Timog Korea, Estados Unidos, at Hapon.<ref>{{Cite web |title=UNIDO's Competitive Industrial Performance Index 2020: Country Profiles |trans-title=Indise ng Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya ng UNIDO noong 2020: Mga Perpil ng Bansa |url=https://www.unido.org/news/unidos-competitive-industrial-performance-index-2020-country-profiles-published |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406093836/https://www.unido.org/news/unidos-competitive-industrial-performance-index-2020-country-profiles-published |archive-date=Abril 6, 2022 |access-date=Hunyo 21, 2022 |website=unido.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Competitive Industrial Performance Index 2020: Country Profiles ( Report) |trans-title=Indise ng Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya ng 2020: Mga Perpil ng Bansa (Ulat) |url=https://stat.unido.org/content/publications/competitive-industrial-performance-index-2020%253a-country-profiles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110161808/https://stat.unido.org/content/publications/competitive-industrial-performance-index-2020%253a-country-profiles |archive-date=Enero 10, 2022 |access-date=Hunyo 21, 2022 |website=stat.unido.org |language=en}}</ref> === Talaan ng mga bansa ayon sa output sa pagmamanupaktura === Ito ang nangungunang 50 bansa batay sa kabuuang halaga ng output ng pagmamanupaktura sa dolyar ng US para sa nabanggit na taon ayon sa Bangkong Pandaigdig:<ref>{{Cite web |title=Manufacturing, Value Added (Current US$) |trans-title=Pagmamanupaktura, Halagang Idinagdag (Kasalukuyang US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107135049/https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |archive-date=January 7, 2020 |access-date=July 14, 2021 |publisher=[[World Bank]] |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|List of countries by manufacturing output}} |- ! scope="col" | Ranggo ! scope="col" | Bansa o rehiyon ! scope="col" | Halaga (sa milyun-milyong US$) ! scope="col" | Taon |- style="font-weight:bold; background:#f0f0f0" | ||{{noflag}}''Mundo''||16,182,038||2023 |- |1||{{flag|Tsina}}||4,658,782||2023 |- |2||{{flag|Estados Unidos}}||2,497,132||2021 |- |3||{{flag|Alemanya}}||844,926||2023 |- |4||{{flag|Hapon}}||818,398||2022 |- |5||{{flag|Indiya}}||709,990||2023 |- |6||{{flag|Timog Korea}}||562,389||2023 |- |7||{{flag|Mehiko}}||460,728||2023 |- |8||{{flag|Italya}}||354,722||2023 |- |9||{{flag|Pransiya}}||294,465||2023 |- |10||{{flag|Brasil}}||289,791||2023 |- |11||{{flag|Reyno Unido}}||284,063||2023 |- |12||{{flag|Indonesya}}||255,962||2023 |- |13||{{flag|Rusya}}||251,577||2023 |- |14||{{flag|Turkiya}}||215,038||2023 |- |15||{{flag|Irlanda}}||186,525||2023 |- |16||{{flag|Espanya}}||181,592||2023 |- |17||{{flag|Suwisa}}||160,232||2023 |- |18||{{flag|Saudi Arabia}}||157,876||2023 |- |19||{{flag|Kanada}}||149,268||2020 |- |20||{{flag|Polonya}}||131,712||2023 |- |21||{{flag|Olanda}}||130,225||2023 |- |22||{{flag|Taylandiya}}||128,271||2023 |- |23||{{flag|Arhentina}}||104,386||2023 |- |24 |{{flag|Biyetnam}} |102,628 |2023 |- |25||{{flagicon|BGD}} [[Banglades]]||97,727||2023 |- |26||{{flag|Australya}}||92,893||2023 |- |27||{{flag|Malasya}}||92,117||2023 |- |28||{{flagicon|SIN}} [[Singapura]]||88,498||2023 |- |29||{{flag|Iran}}||82,641||2022 |- |30||{{flagicon|AUT}} [[Austriya]]||80,816||2023 |- |31||{{flag|Suwesya}}||77,456||2023 |- |32||{{flag|Belhika}}||75,079||2023 |- |33||{{flag|Pilipinas}}||70,896||2023 |- |34||{{flag|Republikang Tseko}}||70,732||2023 |- |35 |{{flag|Ehipto}} |59,642 |2023 |- |36||{{flag|Beneswela}}||58,237||2014 |- |37||{{flag|Dinamarka}}||56,283||2023 |- |38||{{flag|Niherya}}||55,742||2023 |- |39||{{flagicon|PUR}} [[Porto Riko]]||53,769||2023 |- |40||{{flag|Israel}}||49,658||2021 |- |41||{{flag|Emiratos Arabes Unidos}}||49,317||2022 |- |42||{{flag|Timog Aprika}}||48,809||2023 |- |43||{{flag|Rumanya}}||47,923||2023 |- |44||{{flag|Pakistan}}||45,936||2023 |- |45||{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]||44,966||2023 |- |46||{{flag|Kolombya}}||39,595||2023 |- |47||{{flagicon|HUN}} [[Unggriya]]||36,403||2023 |- |48||{{flag|Portugal}}||34,296||2023 |- |49||{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]]||32,148||2023 |- |50||{{flag|Tsile}}||30,889||2023 |- |} ==Sanggunian== {{Reflist}}{{Industries|state=expanded}} {{Human impact on the environment|state=expanded}}{{Authority control}} [[Kategorya:Industriya]] [[Kategorya:Negosyo]] [[Kategorya:Pagmamanupaktura]] [[Kategorya:Produksiyon (ekonomika)]] rezdeiyf6s3eiwc211o5170b9h9cy8t 0 129911 2233971 2232325 2026-10-13T06:12:17Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233971 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Lorenzago di Cadore|official_name=Comune di Lorenzago di Cadore|native_name=Lorenžàgo (ladin)|image=Lorenzago di Cadore 01.JPG|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|46|29|N|12|28|E|type:city(600)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Belluno|Belluno]] (BL)|frazioni=|mayor_party=Civic List|mayor=Marco D’Ambros (simula Hunyo 2019)|area_footnotes=|area_total_km2=27.7|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=32040|area_code=0435|website=|footnotes=}}Ang '''Lorenzago di Cadore''' ay isang [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Belluno]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} hilaga ng [[Venecia|Venice]] at mga {{Convert|45|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Belluno]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 600 at may lawak na {{Convert|27.7|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Lorenzago di Cadore ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Domegge di Cadore]], [[Forni di Sopra]], [[Lozzo di Cadore]], at [[Vigo di Cadore]]. Sa loob ng ilang taon, sa Lorenzago nagbakasyon si [[Papa Juan Pablo II]] tuwing tag-init. Noong 2007, nagbakasyon dito si [[Papa Benedicto XVI]]. Si [[Giulio Tremonti]], dalawang beses na naging ministro ng pananalapi ng Italya, ay ginawaran ng onoraryong pagkamamamayan noong Disyembre 29, 2009. Bagaman ipinanganak sa [[Sondrio]], ang kaniyang ama ay isang katutubo mula sa Lorenzago<ref>{{Cite web |title=Official website of Lorenzago di Cadore |url=http://www.lorenzago.com/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20010407125518/http://www.lorenzago.com/ |archive-date=April 7, 2001}}</ref> at dito naging tahanan ng anak ang mga tagabalangkas ng panukalang panggitnang-kanang susog sa Konstitusyon.<ref>The text, initially drafted in the hut of Lorenzago, has been substantially improved in Parliament: {{Cite journal |last=Buonomo |first=Giampiero |date=2004 |title=La Costituzione targata Lorenzago: prima analisi della riforma che lascia da parte le questioni più difficili |url=https://www.questia.com/projects#!/project/89386971 |url-status=dead |journal=Diritto&Giustizia Edizione Online |archive-url=https://web.archive.org/web/20120801002834/http://www.questia.com/projects#!/project/89386971 |archive-date=2012-08-01 |access-date=2016-04-06}}</ref> == Heograpiyang pisikal == Ang teritoryo ng Munisipalidad ay nasa pagitan ng 683 m at 2,581 m sa ibabaw ng antas ng dagat. == Galeriya == <gallery widths="180" class="center"> File:Cridola_Lorenzago.JPG|alt=The valley of Cridola| Ang lambak ng Cridola File:Lorenzago_di_Cadore_-_Val_della_Tora.jpeg|alt=The valley of Tora| Ang lambak ng Tora File:Antelao_visto_da_Lorenzago.JPG|alt=Antelao (3.263 m) seen by the village| Antelao (3.263 m) na nakikita ng nayon File:Lorenzago_di_Cadore_-_il_castello_di_Mirabello.jpg|alt=The castle of Mirabello in 1930| Ang kastilyo ng Mirabello noong 1930 File:Marmarole_viste_da_Lorenzago.JPG|alt=Marmarole (2.932 m), the Titian mountains| Marmarole (2.932 m), ang mga bundok ng [[Titian]] File:Lorenzago_di_Cadore_Villa_Clarenza_1910.jpg|alt=Villa Clarenza was burned by Germans in 1944.| Ang Villa Clarenza ay sinunog ng mga Aleman noong 1944. File:Lorenzago_di_Gruppo_-_del_Cridola_1937.jpg|alt=Cridola's valley and Miaron in 1937| Lambak ng Cridola at Miaron noong 1937 File:Lorenzago_panorama.JPG|alt=Aerial view of the town| Tanawin mula sa himpapawid ng bayan </gallery> == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1043|1881|1169|1901|1114|1911|1196|1921|1080|1931|873|1936|854|1951|775|1961|726|1971|675|1981|677|1991|646|2001|578|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons}} * https://web.archive.org/web/20190702083916/http://www.lorenzago.com/ {{Province of Belluno}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ja040a2zn25k9ql6ldy0c02eqjn67ay 0 131179 2233852 2233481 2026-10-13T01:01:34Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233852 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Candiana|official_name=Comune di Candiana|native_name=|image=|image_size=|alt=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|13|N|11|58|E|type:city(2,468)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Pontecasale|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=22.2|population_footnotes=|population_total=2468|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=Candianesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=35020|area_code=049|website={{official website|http://www.comunedicandiana.com/}}|footnotes=|image_caption=Ang gitnang Via Roma na may sulyap sa Katedral ng San Michele Arcangelo|image_skyline=Via Roma e Duomo (Candiana).JPG}}Ang '''Candiana''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-silangan ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 2,468 at may lawak na {{Convert|22.2|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Candiana ay naglalaman ng ''[[frazione]]'' (subdibisyon) na Pontecasale. Ang Candiana ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Agna]], [[Arre, Padua|Arre]], [[Bovolenta]], [[Correzzola]], [[Pontelongo]], at [[Terrassa Padovana]]. == Kasaysayan == Ang pinagmulan ng pangalang Candiana ay matagal nang nagbigay inspirasyon sa lokal na alamat. Isang pangmatagalang kuwento ang nag-uugat dito sa Latin Campus Dianae—"[[Diana (mitolohiya)|ang Bukirin ni Diana]]"—na nagmumungkahi na ang Romanong diyosa ng pangangaso ay dating gumala sa mga matabang kapatagang ito. Isa pa, na hindi gaanong matibay na tradisyon, ang nagsasabing ang pamayanan ay itinatag ng mga lumikas na tumatakas mula sa Candia, ang makasaysayang pangalan para sa Griyegong [[Creta|pulo ng Creta]].<ref>Comune di Candiana, Storia di Candiana; see also Dizionario di Toponomastica: Storia e significato dei nomi geografici italiani, ed.</ref> Bagaman ang mga ganitong kuwento ay nagbibigay ng anyong mito sa tanawin, ang lingguwistikang istoriko ay tumutukoy sa isang mas kapani-paniwalang paliwanag. Naniniwala na ngayon ang mga iskolar na ang pangalan ng lugar ay nagmula sa Romanong personal na pangalang Candidus, na sinamahan ng hulaping -ana, isang karaniwang elemento sa mga sinaunang toponym na tumutukoy sa isang kalupaang rural, farmstead, o maliit na pamayanan. Sa halip na pangalagaan ang alaala ng mga diyos o malalayong migrante, ang pangalan ng Candiana ay malamang na sumasalamin sa pinagmulan nito bilang isang komunidad ng agrikultura na nakaugat sa kanayunan ng Roma.<ref>Candiana, Veneto Region | https://www.italia-italy.org/en/B589-regione-veneto-comune-di-candiana</ref> == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2023|1881|2202|1901|2457|1911|2848|1921|3277|1931|3707|1936|4004|1951|3957|1961|3076|1971|2698|1981|2470|1991|2386|2001|2455|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20130109150928/http://www.comunedicandiana.com/ www.comunedicandiana.com/] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] pfcxysqgavgjmxlpcs7sdrikpz7byme 0 131199 2233706 1919886 2026-10-12T13:53:19Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375484836|Gazzo, Veneto]]" 2233706 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gazzo|official_name=Comune di Gazzo|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=Gazzo, Veneto - coat of arms.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|17|N|11|53|E|type:city(3,697)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Grossa, Gaianigo, Grantortino, Villalta|mayor_party=[[Civic List (Italy)|civic list]]|mayor=Ornella Leonardi|area_footnotes=|area_total_km2=22.71|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=36|istat=028041|saint=|day=|postal_code=35010|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.gazzo.pd.it}}|footnotes=}}Ang '''Gazzo''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Padua]]. Noong ika-31 ng Agosto 2017, ito ay may populasyon na 4,302 at may lawak na {{Convert|22.7|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Gazzo ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) Grossa, Gaianigo, Grantortino, at Villalta. Ang Gazzo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Camisano Vicentino]], [[Grantorto]], [[Grumolo delle Abbadesse]], [[Piazzola sul Brenta]], [[Quinto Vicentino]], [[San Pietro in Gu]], at [[Torri di Quartesolo]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2073|1881|2236|1901|2506|1911|2959|1921|3468|1931|3513|1936|3630|1951|3839|1961|3215|1971|2892|1981|3046|1991|3101|2001|3457|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] rwtkhpy5u54h4oidsdz2vnus4g6aibw 2233720 2233706 2026-10-12T14:58:20Z Ryomaandres 8044 2233720 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gazzo|official_name=Comune di Gazzo|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=Gazzo, Veneto - coat of arms.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|17|N|11|53|E|type:city(3,697)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Grossa, Gaianigo, Grantortino, Villalta|mayor_party=[[Civic List (Italy)|civic list]]|mayor=Ornella Leonardi|area_footnotes=|area_total_km2=22.71|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=36|istat=028041|saint=|day=|postal_code=35010|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.gazzo.pd.it}}|footnotes=|image_skyline=Gazzo (PD) - frazione Grossa - chiesa dei Santi Pietro e Paolo - vista notturna.jpg}}Ang '''Gazzo''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Padua]]. Noong ika-31 ng Agosto 2017, ito ay may populasyon na 4,302 at may lawak na {{Convert|22.7|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Gazzo ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) Grossa, Gaianigo, Grantortino, at Villalta. Ang Gazzo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Camisano Vicentino]], [[Grantorto]], [[Grumolo delle Abbadesse]], [[Piazzola sul Brenta]], [[Quinto Vicentino]], [[San Pietro in Gu]], at [[Torri di Quartesolo]]. == Heograpiyang pisikal == Kahit ngayon, ang eskudo de armas ng munisipyo ay nagtatampok ng isang puno sa gitna, habang ilang dekada na ang nakalilipas ay nagtatampok din ito ng isang mangangaso, isang malinaw na pagtukoy sa masaganang mga hayop na taglay ng kakahuyan. Ang kalapit na nayon ng Gaianigo ay dating tinawag ding Gaggianigo, at sa bersiyong Renasimyento, Gajanigo. Ang lugar ay nailalarawan sa pamamagitan ng mga parang na mahusay ang irigasyon na sumusuporta sa malaking pagsasaka ng baka, lalo na ang mga bakang may gatas, kasama ang mga kaugnay na pagawaan ng gatas. Ito ang nagpapaiba sa lugar mula sa iba pang kalapit na mga sakahan, na karaniwang itinatanim gamit ang mais. Ang "Centro" na pagawaan ng gatas sa Gazzo ay kasalukuyang gumagana. Maraming daluyan ng tubig ang dumadaloy sa Gazzo, kabilang ang Ceresone, na nagmumula malapit sa Sandrigo (Vicenza). Sa hilagang-silangan ng kabisera, mayroong isang bukal na tinatawag na "El Fontanon del Diavoeo," na, gayunpaman, ay natutuyo dahil sa pagbaba ng antas ng tubig sa lupa. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2073|1881|2236|1901|2506|1911|2959|1921|3468|1931|3513|1936|3630|1951|3839|1961|3215|1971|2892|1981|3046|1991|3101|2001|3457|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 2xtfi5dw7o4n0qtx4nusmbsf3v8l3se 2233721 2233720 2026-10-12T14:58:29Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Gazzo (PD)]] sa [[Gazzo, Veneto]] 2233720 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gazzo|official_name=Comune di Gazzo|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=Gazzo, Veneto - coat of arms.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|17|N|11|53|E|type:city(3,697)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Grossa, Gaianigo, Grantortino, Villalta|mayor_party=[[Civic List (Italy)|civic list]]|mayor=Ornella Leonardi|area_footnotes=|area_total_km2=22.71|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=36|istat=028041|saint=|day=|postal_code=35010|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.gazzo.pd.it}}|footnotes=|image_skyline=Gazzo (PD) - frazione Grossa - chiesa dei Santi Pietro e Paolo - vista notturna.jpg}}Ang '''Gazzo''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Padua]]. Noong ika-31 ng Agosto 2017, ito ay may populasyon na 4,302 at may lawak na {{Convert|22.7|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Gazzo ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) Grossa, Gaianigo, Grantortino, at Villalta. Ang Gazzo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Camisano Vicentino]], [[Grantorto]], [[Grumolo delle Abbadesse]], [[Piazzola sul Brenta]], [[Quinto Vicentino]], [[San Pietro in Gu]], at [[Torri di Quartesolo]]. == Heograpiyang pisikal == Kahit ngayon, ang eskudo de armas ng munisipyo ay nagtatampok ng isang puno sa gitna, habang ilang dekada na ang nakalilipas ay nagtatampok din ito ng isang mangangaso, isang malinaw na pagtukoy sa masaganang mga hayop na taglay ng kakahuyan. Ang kalapit na nayon ng Gaianigo ay dating tinawag ding Gaggianigo, at sa bersiyong Renasimyento, Gajanigo. Ang lugar ay nailalarawan sa pamamagitan ng mga parang na mahusay ang irigasyon na sumusuporta sa malaking pagsasaka ng baka, lalo na ang mga bakang may gatas, kasama ang mga kaugnay na pagawaan ng gatas. Ito ang nagpapaiba sa lugar mula sa iba pang kalapit na mga sakahan, na karaniwang itinatanim gamit ang mais. Ang "Centro" na pagawaan ng gatas sa Gazzo ay kasalukuyang gumagana. Maraming daluyan ng tubig ang dumadaloy sa Gazzo, kabilang ang Ceresone, na nagmumula malapit sa Sandrigo (Vicenza). Sa hilagang-silangan ng kabisera, mayroong isang bukal na tinatawag na "El Fontanon del Diavoeo," na, gayunpaman, ay natutuyo dahil sa pagbaba ng antas ng tubig sa lupa. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2073|1881|2236|1901|2506|1911|2959|1921|3468|1931|3513|1936|3630|1951|3839|1961|3215|1971|2892|1981|3046|1991|3101|2001|3457|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 2xtfi5dw7o4n0qtx4nusmbsf3v8l3se 0 131200 2233707 1919887 2026-10-12T13:54:40Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375136126|Grantorto]]" 2233707 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Grantorto|official_name=Comune di Grantorto|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|36|N|11|44|E|type:city(4,072)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=14.1|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=35010|area_code=049|website=|footnotes=}}Ang '''Grantorto''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Padua]] . Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 4,072 at may lawak na {{Convert|14.1|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Grantorto ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Carmignano di Brenta]], [[Fontaniva]], [[Gazzo (PD)|Gazzo]], [[Piazzola sul Brenta]], [[San Giorgio in Bosco|San Giorgio sa Bosco]], at [[San Pietro in Gu]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1603|1881|1759|1901|2191|1911|2828|1921|3256|1931|3405|1936|3542|1951|3576|1961|3049|1971|3312|1981|3597|1991|3741|2001|3778|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga kakambal na bayan == Ang Grantorto ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Fagnano Olona]], Italya * {{Flagicon|Italy}} [[Grottole|Grotole]], Italya == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] m2v8unub1lqwt58365op7cb8jky1t46 2233723 2233707 2026-10-12T14:59:42Z Ryomaandres 8044 2233723 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Grantorto|official_name=Comune di Grantorto|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|36|N|11|44|E|type:city(4,072)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=14.1|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=35010|area_code=049|website=|footnotes=|image_skyline=Grantorto100 6784.jpg}}Ang '''Grantorto''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Padua]] . Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 4,072 at may lawak na {{Convert|14.1|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Grantorto ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Carmignano di Brenta]], [[Fontaniva]], [[Gazzo (PD)|Gazzo]], [[Piazzola sul Brenta]], [[San Giorgio in Bosco|San Giorgio sa Bosco]], at [[San Pietro in Gu]]. == Kasaysayan == Ang mga labi ng mga gusali, mga urna ng sinerarya, at mga baryang Romano na natagpuan sa lugar sa pagitan ng Piazzola, Presina, Carmignano, San Pietro in Gù, at Grantorto mismo ay nagmula pa noong panahon ng Paleoveneto. Ang partikular na interesante ay ang gromatic cippus na natagpuan malapit sa nayon, na pinaniniwalaang mula pa noong 49 BK at unang siglo AD. Ipinahihiwatig nito na ang lugar ay sumasailalim sa gawaing centuriation batay sa Via Postumia, ang dakilang kalsadang Romano na itinayo noong 148 BK ni Postumius Albinus. Noong bandang taong 1000, tanging ang Fontaniva (naitala mula noong 1064) at Carturo, isang nayon na ilang kilometro sa timog, ang tunay na mahahalagang pamayanan, habang ang lahat ng iba pang mga lugar ng Brenta at mga muling pagkabuhay ay may mga paminsan-minsang pamayanan ng tao. Noong Gitnang Kapanahunan, sa lugar na kasalukuyang inookupahan ng munisipalidad ng Grantorto, mayroong dalawang maliliit na nayon, na ang isa ay naitala noong 1191 na may pangalang Canfriolo. Ang lugar kung saan nanirahan ang komunidad na ito ay tinatawag pa rin dito ng mga naninirahan sa mga nakapalibot na lugar, kahit na maliliit na grupo lamang ng mga bahay ang matatagpuan.<ref><span class="reference-text"><span class="reference-text"><span class="reference-text">{{cita|Grantorto: profilo storico di una comunità|pp. 10-11}}.</span></span></span></ref> == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1603|1881|1759|1901|2191|1911|2828|1921|3256|1931|3405|1936|3542|1951|3576|1961|3049|1971|3312|1981|3597|1991|3741|2001|3778|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga kakambal na bayan == Ang Grantorto ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Fagnano Olona]], Italya * {{Flagicon|Italy}} [[Grottole|Grotole]], Italya == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] n8l0lcxe56obeid88sh2flm3ihb0jmn 0 131201 2233724 1919888 2026-10-12T15:00:20Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375136138|Granze]]" 2233724 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Granze|official_name=Comune di Granze|native_name=|image=Via della Libertà (Granze).jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|11|N|11|43|E|type:city(1,803)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=11.4|population_footnotes=|population_demonym=Granzesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|istat=028043|saint=|day=|postal_code=35040|area_code=0429|website=|footnotes=}}Ang '''Granze''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 1,803 at may lawak na {{Convert|11.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Granze ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Sant'Elena (PD)|Sant'Elena]], [[Sant'Urbano]], [[Solesino]], [[Stanghella]], [[Vescovana]], at [[Villa Estense]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1784|1881|1791|1901|1664|1911|1902|1921|2172|1931|2314|1936|2331|1951|2186|1961|1746|1971|1495|1981|1424|1991|1517|2001|1671|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] o9bdg24g101yp6zvxtgh1bn2f9t8m5k 2233726 2233724 2026-10-12T15:02:28Z Ryomaandres 8044 2233726 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Granze|official_name=Comune di Granze|native_name=|image=Via della Libertà (Granze).jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|11|N|11|43|E|type:city(1,803)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=11.4|population_footnotes=|population_demonym=Granzesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|istat=028043|saint=|day=|postal_code=35040|area_code=0429|website=|footnotes=}}Ang '''Granze''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 1,803 at may lawak na {{Convert|11.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Granze ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Sant'Elena (PD)|Sant'Elena]], [[Sant'Urbano]], [[Solesino]], [[Stanghella]], [[Vescovana]], at [[Villa Estense]]. == Kasaysayan == Ang bayan ay matatagpuan sa isang lugar na pang-agrikultura: ang pangalan nito ay tila nagmula sa mga sentro ng koleksiyon para sa mga produktong pang-agrikultura ng mga monasteryo.<ref>[https://www.comuni-italiani.it/028/043/index.html Comune di Granze], comuni-italiani.it</ref> Ipinapalagay na ang lugar ay nahahati sa mga distrito ng siglo noong panahon ng mga Romano, dahil ang iba't ibang mga labi mula sa panahong iyon ay natuklasan sa mga bukid, tulad ng mga libingan, amphora, at mga pundasyon ng sinaunang domus. Isang nakalaang museo para sa mga ito ang itinatag kasama ang kalapit na Solesino. Ang munisipalidad ay nilikha noong 1914 kasunod ng paghihiwalay mula sa [[Vescovana]], isang munisipalidad na nasa hangganan ng Granze, na matatagpuan patungo sa [[Polesine]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1784|1881|1791|1901|1664|1911|1902|1921|2172|1931|2314|1936|2331|1951|2186|1961|1746|1971|1495|1981|1424|1991|1517|2001|1671|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] dlltc06ts44j8diuy4gb68etba5zs2z 0 131202 2233708 1919889 2026-10-12T13:59:39Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375139991|Legnaro]]" 2233708 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Legnaro|official_name=Comune di Legnaro|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=Map of comune of Legnaro (province of Padua, region Veneto, Italy).svg|map_alt=|map_caption=Legnaro within the Province of Padua|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|21|N|11|58|E|type:city(7,703)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Casone, Volparo|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=14.9|population_footnotes=|population_demonym=Legnaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=35020|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.legnaro.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Legnaro''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|11|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Padua]] . Noong Disyembre 31, 2010, ito ay may populasyon na 8,594 at may lawak na {{Convert|14.89|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> == Impormasyon == Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa salitang Latin na ''lignarium'' (kahoy), dahil noong nakaraan ang lugar na ito ay natatakpan ng malawak na kakahuyan. Ang pinakamahalagang monumento ng bayan ay ang Simbahan ni San Biagio (itinayo mula 1779 hanggang 1786), Villa Baretta, at Corte Benedettina. Ang bayan ay tahanan din ng [[Laboratori Nazionali di Legnaro]], isang laboratoryo ng [[Istituto Nazionale di Fisica Nucleare]] (Suriang Pambansa ng Pisikang Nuklear), Suriang Eksperimental Zooprofilattico, at mga Kagawaran ng Pamantasan ng Padua University ng Agrikultura and Medisinang Beterinaryo. Ang patron ng Legnaro ay si San Biagio, at ang kanyang kapistahan ay ipinagdiriwang tuwing ika-3 ng Pebrero. Ang iba pang mahahalagang kapistahan ay ang perya ng bayan, na ginaganap tuwing Setyembre at tumatagal ng dalawang linggo, at ang Pista ng Kabayo, na ginaganap tuwing Hunyo at tumatagal ng sampung araw. Para sa pangyayaring ito, may mga paligsahan sa pagsakay sa kabayo na isinaayos. Ang kabayo ang simbolo ng bayan at sa Pista ng Kabayo, maaaring masiyahan ang mga bisita sa tradisyonal na pagkain, kabilang ang mga tradisyonal na lutuing gawa sa [[karne ng kabayo]], tulad ng ''sfilacci di cavallo'' at ''spezzatino di cavallo''. Noong panahon ng digmaan, ang karne ng kabayo ay isang mahalagang pinagkukunan ng pagkain para sa mga naninirahan sa Legnaro at sinasabing nakapagligtas ito ng buhay ng maraming tao. == Heograpiya == Ang munisipalidad ng Legnaro ay naglalaman ng mga sumusunod na ''[[frazione]]'' : Casone at Volparo. Ang Legnaro ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Brugine]], [[Padua]], [[Polverara]], [[Ponte San Nicolò]], [[Sant'Angelo di Piove di Sacco]], at [[Saonara]]. == Demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|3405|1881|3630|1901|4272|1911|4909|1921|5386|1931|5819|1936|5950|1951|5498|1961|5066|1971|5539|1981|6331|1991|6567|2001|6895|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Commonscatinline|Legnaro}} * {{In lang|it}} [http://www.comune.legnaro.pd.it/ Legnaro official website] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5ke172im7afm3z1y6pu7ppxczroiepg 2233709 2233708 2026-10-12T14:00:22Z Ryomaandres 8044 2233709 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Legnaro|official_name=Comune di Legnaro|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=Map of comune of Legnaro (province of Padua, region Veneto, Italy).svg|map_alt=|map_caption=Legnaro within the Province of Padua|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|21|N|11|58|E|type:city(7,703)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Casone, Volparo|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=14.9|population_footnotes=|population_demonym=Legnaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=35020|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.legnaro.pd.it/}}|footnotes=|image_skyline=Chiesa di S. Biagio.png|image_caption=[[Simbahan ng San Biagio (Legnaro)|Simbahan ng San Biagio]]}}Ang '''Legnaro''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|11|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Padua]] . Noong Disyembre 31, 2010, ito ay may populasyon na 8,594 at may lawak na {{Convert|14.89|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> == Impormasyon == Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa salitang Latin na ''lignarium'' (kahoy), dahil noong nakaraan ang lugar na ito ay natatakpan ng malawak na kakahuyan. Ang pinakamahalagang monumento ng bayan ay ang Simbahan ni San Biagio (itinayo mula 1779 hanggang 1786), Villa Baretta, at Corte Benedettina. Ang bayan ay tahanan din ng [[Laboratori Nazionali di Legnaro]], isang laboratoryo ng [[Istituto Nazionale di Fisica Nucleare]] (Suriang Pambansa ng Pisikang Nuklear), Suriang Eksperimental Zooprofilattico, at mga Kagawaran ng Pamantasan ng Padua University ng Agrikultura and Medisinang Beterinaryo. Ang patron ng Legnaro ay si San Biagio, at ang kanyang kapistahan ay ipinagdiriwang tuwing ika-3 ng Pebrero. Ang iba pang mahahalagang kapistahan ay ang perya ng bayan, na ginaganap tuwing Setyembre at tumatagal ng dalawang linggo, at ang Pista ng Kabayo, na ginaganap tuwing Hunyo at tumatagal ng sampung araw. Para sa pangyayaring ito, may mga paligsahan sa pagsakay sa kabayo na isinaayos. Ang kabayo ang simbolo ng bayan at sa Pista ng Kabayo, maaaring masiyahan ang mga bisita sa tradisyonal na pagkain, kabilang ang mga tradisyonal na lutuing gawa sa [[karne ng kabayo]], tulad ng ''sfilacci di cavallo'' at ''spezzatino di cavallo''. Noong panahon ng digmaan, ang karne ng kabayo ay isang mahalagang pinagkukunan ng pagkain para sa mga naninirahan sa Legnaro at sinasabing nakapagligtas ito ng buhay ng maraming tao. == Heograpiya == Ang munisipalidad ng Legnaro ay naglalaman ng mga sumusunod na ''[[frazione]]'' : Casone at Volparo. Ang Legnaro ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Brugine]], [[Padua]], [[Polverara]], [[Ponte San Nicolò]], [[Sant'Angelo di Piove di Sacco]], at [[Saonara]]. == Demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|3405|1881|3630|1901|4272|1911|4909|1921|5386|1931|5819|1936|5950|1951|5498|1961|5066|1971|5539|1981|6331|1991|6567|2001|6895|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Commonscatinline|Legnaro}} * {{In lang|it}} [http://www.comune.legnaro.pd.it/ Legnaro official website] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 642p30fphw5kifumkcmz7j4u7308cgc 0 131203 2233711 1919890 2026-10-12T14:02:07Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375141585|Limena]]" 2233711 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Limena|official_name=Comune di Limena|native_name=|image=Barchessa.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|28|N|11|51|E|type:city(7,148)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Stefano Tonazzo|area_footnotes=|area_total_km2=15.16|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Limenesi|elevation_footnotes=|elevation_m=22|saint=|day=|postal_code=35010|area_code=049|website={{official website|https://www.comune.limena.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Limena''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|6|km|mi|0}} hilaga ng [[Padua]]. Ang Limena ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Curtarolo]], [[Padua]], [[Piazzola sul Brenta]], [[Vigodarzere]], at [[Villafranca Padovana]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}}{{Authority control}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] odenzdc0ouuaql51wrzzrhmpg0o4py5 2233728 2233711 2026-10-12T15:05:01Z Ryomaandres 8044 2233728 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Limena|official_name=Comune di Limena|native_name=|image=Barchessa.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|28|N|11|51|E|type:city(7,148)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Stefano Tonazzo|area_footnotes=|area_total_km2=15.16|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Limenesi|elevation_footnotes=|elevation_m=22|saint=|day=|postal_code=35010|area_code=049|website={{official website|https://www.comune.limena.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Limena''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|6|km|mi|0}} hilaga ng [[Padua]]. Ang Limena ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Curtarolo]], [[Padua]], [[Piazzola sul Brenta]], [[Vigodarzere]], at [[Villafranca Padovana]]. == Kasaysayan == === Prehistorya at mito === Tulad ng karaniwang nangyayari, hanggang sa puntong halos maging isang tautolohiko na pahayag,<ref>''Pre-istoria'' significa letteralmente "prima" che si possa parlare di "storia".</ref> para sa sinaunang panahon, halos wala na ibang maidudulot kundi mga simpleng haka-haka lamang.<ref>Ricordiamo a titolo di curiosità la famosa [[Lovato Lovati#L.27Arca di Antenore|leggenda di Antenore]] sulle presunte nobili origini del [[Padova|capoluogo]]. L'argomento è ampliato nelle note di chiusura di quella voce.</ref> Hinggil naman sa Limena, ang karaniwang kahirapan na nakakaapekto sa mga pag-aaral na paleolohiko ay pinalala ng pinsalang dulot ng madalas na pagbabago sa daloy at/o kama ng Ilog [[Brenta (ilog)|Brenta]] sa lupa, mas madalas sa panahon kung saan ang mga estrukturang panlaban sa tubig ay hindi pa naiisip, kaya naman ang kalikasan ay nagpakita ng sarili sa sarili nitong nakakatakot at ganap na arbitraryo. Gayunpaman, may mga natuklasang [[Arkeolohiya|arkeolohiko]] sa lugar ng [[Padua#Montà|Ponterotto]]—katabi ng Limena—kung saan nakabatay ang teorya ng [[Antropisasyon|paninirahan ng tao]] na nagsimula pa noong [[Neolitiko]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}}{{Authority control}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] dw2tjrv79oislv4asz6ji91yma0lca1 0 131204 2233710 1919891 2026-10-12T14:01:43Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374533113|Loreggia]]" 2233710 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Loreggia|official_name=Comune di Loreggia|native_name=|image=|image_size=|caption=Parish church.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|36|N|11|57|E|type:city(5754)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Loreggiola|mayor_party=|mayor=Manuela Marangon|area_footnotes=|area_total_km2=19.12|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Loreggiani|elevation_footnotes=|elevation_m=26|saint=|day=|postal_code=35010|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.loreggia.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Loreggia''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Padua]]. Ang Loreggia ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Camposampiero]], [[Castelfranco Veneto]], [[Piombino Dese]], [[Resana]], [[San Martino di Lupari]], at [[Santa Giustina in Colle]]. == Kakambal na bayan == Ang Loreggia ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Borghetto di Borbera]], Italya, mula noong 2001 == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] rhxz3m6hgdn9y27llpj3ktnkaf3215m 2233725 2233710 2026-10-12T15:01:27Z Ryomaandres 8044 2233725 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Loreggia|official_name=Comune di Loreggia|native_name=|image=|image_size=|caption=Simbahang parokya|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|36|N|11|57|E|type:city(5754)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Loreggiola|mayor_party=|mayor=Manuela Marangon|area_footnotes=|area_total_km2=19.12|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Loreggiani|elevation_footnotes=|elevation_m=26|saint=|day=|postal_code=35010|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.loreggia.pd.it/}}|footnotes=|image_skyline=Cexa de Loreja.jpg}}Ang '''Loreggia''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Padua]]. Ang Loreggia ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Camposampiero]], [[Castelfranco Veneto]], [[Piombino Dese]], [[Resana]], [[San Martino di Lupari]], at [[Santa Giustina in Colle]]. == Kasaysayan == === Bago ang pagdating ng Venecia === Ang nayon ng Loreggia ay nabanggit sa isang diploma noong 972 mula kay [[Oton I, Banal na Emperador Romano|Emperador Oton I]]. Mula ika-12 hanggang ika-14 na siglo, ito ay pinagtatalunan sa pagitan ng Padua at [[Treviso]]. Bago ang pagdating ng Venecia, ang taong responsable sa buhay sibiko ay ang ''marigo'' o ''degan'' (dekano), na inihahalal ng konseho ng mga matatanda, na malamang na nagkikita sa simbahan pagkatapos ng mga serbisyo tuwing Linggo upang tugunan ang mga isyu ng komunidad, mangolekta ng mga buwis, at, kung kinakailangan, bigyan ang "panginoon" ng isang tiyak na bilang ng mga sundalo. == Kakambal na bayan == Ang Loreggia ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Borghetto di Borbera]], Italya, mula noong 2001 == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] h9w9169zqkimqzi3c51bzvp2c6b19ta 0 131205 2233839 1919902 2026-10-13T00:47:38Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375159807|Noventa Padovana]]" 2233839 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Noventa Padovana|official_name=Comune di Noventa Padovana|native_name=|image=Villa giovannelli.jpg|image_size=|caption=Villa Giovannelli Colonna.|image_shield=Noventa Padovana-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|25|N|11|57|E|type:city(9,003)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Noventana, Oltrebrenta|mayor_party=|mayor=Luigi Alessandro Bisato|area_footnotes=|area_total_km2=7.17|population_footnotes=|population_demonym=Noventani|elevation_footnotes=|elevation_m=13|saint=San Pedro at San Pablo|day=Hunyo 29|postal_code=35027|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.noventa.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Noventa Padovana''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|7|km|mi|0}} silangan ng [[Padua]]. Noong ika-13 siglo, ang kastilyo ng Noventa Padovana ay ang tirahan ni [[Isabel ng Inglatera]], ang asawa ni Emperador [[Federico II, Banal na Emperador ng Roma|Federico II]]. Ang teritoryo ng Noventa ay nailalarawan sa pamamagitan ng maraming villa ng mga patriciano mula ika-16 hanggang ika-18 siglo, tulad ng * Villa Valmarana * Villa Giustiniani * Villa Saccomani * Villa Todeschini * Villa Manzoni * [[Villa Giovannelli Colonna]] == Kakambal na bayan == Ang Noventa Padovana ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Slovenia}}[[Municipality of Šoštanj|Munisipalidad ng Šoštanj]], Eslobenya, mula noong 1984 * {{Flagicon|Croatia}} [[Umag]], Kroasya, simula noong 1984 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Noventa Padovana}} * [http://www.comune.noventa.pd.it/ Opisyal na website] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] k1gmbonalv35x3obke0c44md4f8xt5v 2233855 2233839 2026-10-13T01:10:25Z Ryomaandres 8044 2233855 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Noventa Padovana|official_name=Comune di Noventa Padovana|native_name=|image=Villa giovannelli.jpg|image_size=|caption=Villa Giovannelli Colonna.|image_shield=Noventa Padovana-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|25|N|11|57|E|type:city(9,003)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Noventana, Oltrebrenta|mayor_party=|mayor=Luigi Alessandro Bisato|area_footnotes=|area_total_km2=7.17|population_footnotes=|population_demonym=Noventani|elevation_footnotes=|elevation_m=13|saint=San Pedro at San Pablo|day=Hunyo 29|postal_code=35027|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.noventa.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Noventa Padovana''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|7|km|mi|0}} silangan ng [[Padua]]. Noong ika-13 siglo, ang kastilyo ng Noventa Padovana ay ang tirahan ni [[Isabel ng Inglatera]], ang asawa ni Emperador [[Federico II, Banal na Emperador ng Roma|Federico II]]. Ang teritoryo ng Noventa ay nailalarawan sa pamamagitan ng maraming villa ng mga patriciano mula ika-16 hanggang ika-18 siglo, tulad ng * Villa Valmarana * Villa Giustiniani * Villa Saccomani * Villa Todeschini * Villa Manzoni * [[Villa Giovannelli Colonna]] == Kasaysayan == Ang Noventa ay orihinal na isang nayon sa kanayunan na sakop ng kalapit na Padua, at ang pagkakatatag nito ay malamang na nagsimula pa noong panahon kung kailan ang mga lupang ito ay tinitirhan ng mga [[Eneti]]. Kinukumpirma ng mga dokumento na, hanggang 1400, ang lupain ay kasama sa mga ari-arian ng mga kanon ng [[Katedral ng Padua]]. == Kakambal na bayan == Ang Noventa Padovana ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Slovenia}}[[Municipality of Šoštanj|Munisipalidad ng Šoštanj]], Eslobenya, mula noong 1984 * {{Flagicon|Croatia}} [[Umag]], Kroasya, simula noong 1984 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Noventa Padovana}} * [http://www.comune.noventa.pd.it/ Opisyal na website] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qhbq4sk1l9xplfrsp7c9av45ld9p1eb 0 131206 2233838 1919901 2026-10-13T00:45:01Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375157239|Montegrotto Terme]]" 2233838 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montegrotto Terme|official_name=Comune di Montegrotto Terme|native_name=Montegròto|image=Montegrotto - Alberi metallici Piazza Roma.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Montegrotto Terme-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|20|N|11|47|E|type:city(10,598)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Mezzavia, Turri|mayor_party=|mayor=Riccardo Mortandello|area_footnotes=|area_total_km2=15.2|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=11|istat=|saint=|day=|postal_code=35036|area_code=049|website={{official website|https://www.montegrotto.org/}}|footnotes=}}Ang '''Montegrotto Terme''' ({{Langx|vec|Montegròto}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|11|km|mi|0}} timog-kanluran ng [[Padua]]. Ang Montegrotto Terme ay isang spa resort, bahagi ng spa ng Terme Euganee. Matatagpuan malapit ang [[Kaburulang Euganea]] (Colli Euganei). [[File:Montegrotto_-_Duomo_dei_SS._Pietro_e_Paolo.jpg|alt=Duomo dei Santi Pietro ed Eliseo|thumb| Katedral ng Montegrotto]] Ang pinakatanyag na palatandaan ng bayan, na nakikita mula sa malayo, ay ang Katedral ng San Pietro, na tinatawag na Duomo, sa burol sa pagitan ng munisipyo at estasyon ng tren. Ito ay isang gusaling ladrilyo pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig at inilaan noong 1963. Ang dalawang malalaking fresco ay gawa ng isang lokal na pintor, si Armando Migliolaro (1915-1999).<ref>https://www.pietroapostolo.it/montegrotto/loratorio-e-il-duomo/ Tre parrocchie di Montegrotto Terme.</ref> Ang kaliwang fresco, Patrimonium Petri, ay may sumusunod na alamat sa Latin: In sapientia sermonis sui (sa halip na: eius) mirati sunt universi. Ang ibig sabihin nito ay: Hinangaan ng lahat ang karunungan ng kaniyang pananalita. Gayunpaman, dahil ang panghalip na may-ari na "sui" ay repleksibo, ang pintor ay nakagawa ng isang malubhang pagkakamali at ang alamat ay nangangahulugang: Hinangaan ng lahat ang karunungan ng kaniyang sariling sermon. Ang pagkakamali sa sintaks ay hindi napansin ng mga nagsisimba at mga opisyal ng simbahan dahil ang "sui" ay normal na tunog sa wikang Italyano. [[File:Montegrotto_Duomo.jpg|alt=Duomo dei Santi Pietro ed Eliseo|thumb| Pagkakamali sa Latin sa alamat ng fresco na Patrimonium Petri]] Ang etimolohiya ng pangalan ng bayan ay karaniwang ipinapaliwanag bilang Mons Aegrotorum, Burol ng mga maysakit, na, gayunpaman, ay malamang na hindi dahil hanggang 1934 ang nayon o ang mga bahay sa kung ano ang magiging Montegrotto ay hindi tinawag na Montegrotto hanggang 1934 at ang lugar ay pagmamay-ari ng Battaglia. Noong Gitnang Kapanahunan, ang lugar ay tinawag na San Pietro Montagnone, marahil ay hango sa pamilyang Montagnone, kaya ang pangalang Montegrotto ay hindi kailanman ginamit ng mga taong nagsasalita ng Latin. Ang Montegrotto Terme ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Abano Terme]], [[Battaglia Terme]], [[Due Carrare]], [[Galzignano Terme]], at [[Torreglia]]. Ang [[Hotel Terme Millepini]], na isang may hawak ng mga [[Mga Pandaigdigang Tala ng Guinness|Pandaigdigang Tala ng Guinness]] dahil sa pagkakaroon ng pinakamalalim na swimming pool sa mundo, ay matatagpuan sa Montegrotto Terme. == Ugnayang pandaigdig == === Kakambal na bayan – Mga kinakapatid na lungsod === Ang Montegrotto Terme ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: {{colbegin}} *{{flagicon|CRC}} [[Alajuela]], Costa Rica, simula 2005 *{{flagicon|ROU}} [[Baile Herculane]], Rumanya, simula 2004 *{{flagicon|HUN}} [[Berettyoujfalu]], Unggriya *{{flagicon|ITA}} [[Bordano]], Italya *{{flagicon|USA}} [[Mason City, Iowa]], Estados Unidos, simula 2004 *{{flagicon|Bosnia-Herzegovina}} [[Mostar]], Bosnia at Herzegovina, simula 2000<ref name="Mostar twinnings">{{cite web|url=http://www.mostar.ba/gradovi-prijatelji.html|title=Mostar Gradovi prijatelji|access-date=2013-12-19|work=Grad Mostar [Mostar Official City Website]|language = Macedonian|trans-title=Mostar Twin Towns|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030103002/http://www.mostar.ba/gradovi-prijatelji.html|archive-date = 2013-10-30}}</ref> *{{flagicon|ARG}} [[Termas de Río Hondo|Río Hondo]], Arhentina, simula 2005 {{colend}}   == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Montegrotto Terme}} * [https://web.archive.org/web/20060902021112/http://www.comune.montegrottoterme.pd.it/ Opisyal na website] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qu15m2jjpnfaq2g34ufx14onnw9wse7 0 131207 2233837 1919847 2026-10-13T00:40:35Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375148065|Mestrino]]" 2233837 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mestrino|official_name=Comune di Mestrino|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|27|N|11|46|E|type:city(9,211)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Arlesega, Lissaro|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=19.3|population_footnotes=|population_demonym=Mestrinesi|elevation_footnotes=|elevation_m=20|saint=|day=|postal_code=35035|area_code=049|website={{official website|http://www.comuneweb.it/MestrinoHome/shared/contenuto.phtml}}|footnotes=}}Ang '''Mestrino''' ay isang ''[[comune]]'' (munisipyo) sa [[Lalawigan ng Padua]] sa rehiyon ng [[Veneto|Veneto ng]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} kanluran ng [[Venecia|Venice]] at mga {{Convert|9|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Padua]] . Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 9,211 at may lawak na {{Convert|19.3|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Simula ika-13 ng Oktubre 2020, mayroong Amazon Locker sa Piazzo Strumenti Musicali. Ang munisipalidad ng Mestrino ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) na Arlesega at Lissaro. Ang Mestrino ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Campodoro]], [[Grisignano di Zocco]], [[Rubano]], [[Saccolongo]], [[Veggiano]], at [[Villafranca Padovana]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2503|1881|2982|1901|3276|1911|3948|1921|4352|1931|4342|1936|4444|1951|4429|1961|4288|1971|4840|1981|5730|1991|6674|2001|8442|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20060902234631/http://www.comuneweb.it/MestrinoHome/shared/contenuto.phtml www.comuneweb.it/MestrinoHome/shared/contenuto.phtml] * [http://www.arlesega.it www.arlesega.it] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] omo08rewfxildypf6g4hcen6bq9qoqd 2233854 2233837 2026-10-13T01:09:18Z Ryomaandres 8044 2233854 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mestrino|official_name=Comune di Mestrino|native_name=|image=Chiesa di Mestrino.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|27|N|11|46|E|type:city(9,211)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Arlesega, Lissaro|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=19.3|population_footnotes=|population_demonym=Mestrinesi|elevation_footnotes=|elevation_m=20|saint=|day=|postal_code=35035|area_code=049|website={{official website|http://www.comuneweb.it/MestrinoHome/shared/contenuto.phtml}}|footnotes=}} Ang '''Mestrino''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} kanluran ng [[Venecia|Venice]] at mga {{Convert|9|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 9,211 at may lawak na {{Convert|19.3|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Simula ika-13 ng Oktubre 2020, mayroong Amazon Locker sa Piazzo Strumenti Musicali. Ang munisipalidad ng Mestrino ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) na Arlesega at Lissaro. Ang Mestrino ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Campodoro]], [[Grisignano di Zocco]], [[Rubano]], [[Saccolongo]], [[Veggiano]], at [[Villafranca Padovana]]. == Sport == [[File:Maradona_Mestrino.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Maradona_Mestrino.jpg|left|thumb|Si [[Diego Maradona|Maradona]] na nagsasanay gamit ang jersey ng [[SSC Napoli|Napoli]] sa mga palaruan ng Via Filzi, Mestrino (1987)]] Ang pangunahing koponan ng soccer ng lungsod ay ang S.S.D. A.R.L. Mestrino Calcio, na naglalaro sa dibisyon ng Veneto [[Eccellenza]]. Ang mga kulay nito ay luntian at puti, at itinatag ito noong 1949. Ang Mestrino ay nagho-host din ng isang club ng handball, ang Pallamano Mestrino, at dalawang club ng basketball, ang Pallacanestro Mestrino at Raptors Mestrino, na naghiwalay noong 2015. Panghuli, mayroong isang club ng volleyball, ang Volley Eagles, at isang club ng [[karate]], ang [[Gōjū-ryū]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2503|1881|2982|1901|3276|1911|3948|1921|4352|1931|4342|1936|4444|1951|4429|1961|4288|1971|4840|1981|5730|1991|6674|2001|8442|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20060902234631/http://www.comuneweb.it/MestrinoHome/shared/contenuto.phtml www.comuneweb.it/MestrinoHome/shared/contenuto.phtml] * [http://www.arlesega.it www.arlesega.it] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] fmgrf9l5wt79v8fxfhz8l52s4rmo2ai 0 131208 2233717 1919898 2026-10-12T14:15:37Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375147922|Merlara]]" 2233717 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Merlara|official_name=Comune di Merlara|native_name=|image=Municipio,_Merlara.JPG|image_size=|caption=munisipyo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|10|N|11|26|E|type:city(2,980)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=21.4|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=13|saint=|day=|postal_code=35040|area_code=0429|website=|footnotes=}}Ang '''Merlara''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]] . Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 2,980 at may lawak na {{Convert|21.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Merlara ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Casale di Scodosia]], [[Castelbaldo]], [[Masi, Province of Padua|Masi]], [[Piacenza d'Adige]], [[Terrazzo, Italy|Terrazzo]], at [[Urbana, Italy|Urbana]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2705|1881|3023|1901|3073|1911|3801|1921|4228|1931|4405|1936|4513|1951|4418|1961|3512|1971|3093|1981|3128|1991|3048|2001|2960|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Merlara DOC == Ang [[Italyanong bino]], parehong pula, puti at ''[[frizzante]]'', sa ilalim ng [[Denominazione di origine controllata|apelasyon ng Merlara DOC]] ay ginawa sa rehiyong ito simula noong 2000. Ang mga ubas na nakalaan para sa produksiyon ng DOC ay dapat anihin hanggang sa pinakamataas na ani na 12 [[Tonne|tonelada]]/[[ektarya]] at ang mga natapos na alak ay [[Pagbuburo sa paggawa ng alak|iburo]] sa pinakamababang antas ng alkohol na 11%.<ref name="Saunders" /> Ang mga pulang alak na Merlara ay pinaghalong pangunahing 50-70% [[Merlot]] na may hanggang 50% ng iba pang lokal, hindi [[Aromatiko (bino)|mabangong]] [[Talaan ng mga uri ng ubas|uri ng pulang ubas]] na pinahihintulutang punan ang natitirang bahagi ng pinaghalong alak. Ang Puting Merlara ay gawa sa 50 hanggang 70% [[Friulano (ubas)|Friulano]] na may hanggang 50% ng iba pang lokal na uri ng puting ubas na pinapayagang punan ang natitira. Kabilang sa iba pang mga alak na ginawa sa rehiyon ang bahagyang kumikinang na ''frizzante'' na gawa sa [[Marzemino]] at mga [[varietal]] na alak na gawa sa Merlot, Friulano at iba pang mga uri basta't bumubuo ng hindi bababa sa 85% ng itinalagang uri.<ref name="Saunders">P. Saunders ''Wine Label Language'' pg 178 Firefly Books 2004 {{ISBN|1-55297-720-X}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] i49r6j6bbcvjyh2a8l3nva0ibwekwr3 2233718 2233717 2026-10-12T14:16:13Z Ryomaandres 8044 /* Ebolusyong demograpiko */ 2233718 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Merlara|official_name=Comune di Merlara|native_name=|image=Municipio,_Merlara.JPG|image_size=|caption=munisipyo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|10|N|11|26|E|type:city(2,980)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=21.4|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=13|saint=|day=|postal_code=35040|area_code=0429|website=|footnotes=}}Ang '''Merlara''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]] . Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 2,980 at may lawak na {{Convert|21.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Merlara ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Casale di Scodosia]], [[Castelbaldo]], [[Masi, Province of Padua|Masi]], [[Piacenza d'Adige]], [[Terrazzo, Italy|Terrazzo]], at [[Urbana, Italy|Urbana]]. == Merlara DOC == Ang [[Italyanong bino]], parehong pula, puti at ''[[frizzante]]'', sa ilalim ng [[Denominazione di origine controllata|apelasyon ng Merlara DOC]] ay ginawa sa rehiyong ito simula noong 2000. Ang mga ubas na nakalaan para sa produksiyon ng DOC ay dapat anihin hanggang sa pinakamataas na ani na 12 [[Tonne|tonelada]]/[[ektarya]] at ang mga natapos na alak ay [[Pagbuburo sa paggawa ng alak|iburo]] sa pinakamababang antas ng alkohol na 11%.<ref name="Saunders" /> Ang mga pulang alak na Merlara ay pinaghalong pangunahing 50-70% [[Merlot]] na may hanggang 50% ng iba pang lokal, hindi [[Aromatiko (bino)|mabangong]] [[Talaan ng mga uri ng ubas|uri ng pulang ubas]] na pinahihintulutang punan ang natitirang bahagi ng pinaghalong alak. Ang Puting Merlara ay gawa sa 50 hanggang 70% [[Friulano (ubas)|Friulano]] na may hanggang 50% ng iba pang lokal na uri ng puting ubas na pinapayagang punan ang natitira. Kabilang sa iba pang mga alak na ginawa sa rehiyon ang bahagyang kumikinang na ''frizzante'' na gawa sa [[Marzemino]] at mga [[varietal]] na alak na gawa sa Merlot, Friulano at iba pang mga uri basta't bumubuo ng hindi bababa sa 85% ng itinalagang uri.<ref name="Saunders">P. Saunders ''Wine Label Language'' pg 178 Firefly Books 2004 {{ISBN|1-55297-720-X}}</ref> == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2705|1881|3023|1901|3073|1911|3801|1921|4228|1931|4405|1936|4513|1951|4418|1961|3512|1971|3093|1981|3128|1991|3048|2001|2960|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 7xx0bp6d16v9hrp7jppwxdxqz2gqryu 0 131209 2233716 1919897 2026-10-12T14:09:17Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1379875008|Megliadino San Vitale]]" 2233716 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Megliadino San Vitale|official_name=Comune di Megliadino San Vitale|native_name=|image=Palazzina_municipale_(Megliadino_San_Vitale).JPG|image_size=|caption=Munisipyo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|11|N|11|32|E|type:city(2,002)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Antonello Roccoberton|area_footnotes=|area_total_km2=15.1|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Sanvitalesi|elevation_footnotes=|elevation_m=12|saint=|day=|postal_code=35040|area_code=0429|website={{official website|https://www.comune.megliadinosanvitale.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Megliadino San Vitale''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]]. Ang Megliadino San Vitale ay may hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Casale di Scodosia]], [[Megliadino San Fidenzio]], [[Piacenza d'Adige]], at [[Santa Margherita d'Adige]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] skx00hu8xgdvdin5fk94wys7a6l1lfd 2233740 2233716 2026-10-12T15:14:03Z Ryomaandres 8044 2233740 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Megliadino San Vitale|official_name=Comune di Megliadino San Vitale|native_name=|image=Palazzina_municipale_(Megliadino_San_Vitale).JPG|image_size=|caption=Munisipyo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|11|N|11|32|E|type:city(2,002)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Antonello Roccoberton|area_footnotes=|area_total_km2=15.1|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Sanvitalesi|elevation_footnotes=|elevation_m=12|saint=|day=|postal_code=35040|area_code=0429|website={{official website|https://www.comune.megliadinosanvitale.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Megliadino San Vitale''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]]. Ang Megliadino San Vitale ay may hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Casale di Scodosia]], [[Megliadino San Fidenzio]], [[Piacenza d'Adige]], at [[Santa Margherita d'Adige]]. Ang pangalan ay may hindi tiyak na etimolohiya, pinaniniwalaang nagmula sa [[Panicum miliaceum|dawa]], isang butil na dating itinanim sa mga lupaing ito, gaya ng pinatutunayan ng uhay ng mais na inilalarawan sa eskudo ng munisipyo. Ang Valli ay may malaking halaga ng tanawin, isang dating malubog na lugar na nabawi mula sa maalat na tubig sa pamamagitan ng malalaking proyekto ng reklamasyon ng lupa na isinagawa ng Republika ng Venecia. Sa kasalukuyan, ang mga ito ay isang destinasyon para sa mga pamamasyal tuwing Linggo ng mga residente ng mga nakapalibot na lugar. == Kasaysayan == === Mga pinagmulang Romano === Ang Megliadino San Vitale ay dating bahagi ng isang mas malaking lugar na kilala lamang bilang "Megliadino," na kinabibilangan ng Megliadino San Vitale, Megliadino San Fidenzio, Santa Margherita D'Adige, at ilan pang mga teritoryo. Ang pangalang "Megliadino" ay nagmula sa mga Romano. Ang lupang ito ay tinirhan at sinasaka mula noon, gaya ng pinatutunayan ng mga pangalan ng ilang kalye at mga lapida na may mga inskripsiyong Latin na matatagpuan sa iba't ibang lugar. === Pagsalakay ng mga barbaro === Kasabay ng pagbagsak ng [[Kanlurang Imperyong Romano]], ang Megliadino ay sinalakay din ng mga barbaro at kalaunan ay nasakop ng mga Bisantino noong 553. Noong 563, ang Italya ay napasailalim sa pamamahala ng [[Mga Lombardo|Lombardo]]. Ang lugar ay naging lugar ng isang matinding tunggalian, kabilang ang isang tunggalian sa kultura, sa pagitan ng mga Lombardo at mga Bisantino. Ang presensiya ng militar at relihiyon ng Bisantio ay minarkahan ng pagtatayo ng dalawang simbahan, ang "San Vitale" at "Anconese," na parehong may malinaw na ugnayan sa relihiyosong Bisantino. Ang mga pagsalakay ay hindi lamang nagdulot ng gutom at taggutom sa populasyon, kundi pati na rin ng pagkawala ng mga awtoridad na may kakayahang magpanatili ng mga ilog at kalsada. Di-nagtagal, ang matabang kapatagan ay naging mga latian. Ang Megliadino ay isinama sa "Scodosia" o "Sculdascia," isang yunit administratibo-militar ng Lombardo sa Montagnana. Ang mga Lombardo ay kalaunan ay pinalitan ng mga [[Mga Franco|Franco]] sa ilalim ni [[Carlomagno]], at pagkatapos ay ipinasa ito sa Komite ng Monselica at kalaunan ay sa mga Obispo ng Padua. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] rd6rxhevv7b0c83p7zqcq8is6y3f7yd 2233741 2233740 2026-10-12T15:18:32Z Ryomaandres 8044 /* Pagsalakay ng mga barbaro */ 2233741 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Megliadino San Vitale|official_name=Comune di Megliadino San Vitale|native_name=|image=Palazzina_municipale_(Megliadino_San_Vitale).JPG|image_size=|caption=Munisipyo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|11|N|11|32|E|type:city(2,002)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Antonello Roccoberton|area_footnotes=|area_total_km2=15.1|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Sanvitalesi|elevation_footnotes=|elevation_m=12|saint=|day=|postal_code=35040|area_code=0429|website={{official website|https://www.comune.megliadinosanvitale.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Megliadino San Vitale''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]]. Ang Megliadino San Vitale ay may hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Casale di Scodosia]], [[Megliadino San Fidenzio]], [[Piacenza d'Adige]], at [[Santa Margherita d'Adige]]. Ang pangalan ay may hindi tiyak na etimolohiya, pinaniniwalaang nagmula sa [[Panicum miliaceum|dawa]], isang butil na dating itinanim sa mga lupaing ito, gaya ng pinatutunayan ng uhay ng mais na inilalarawan sa eskudo ng munisipyo. Ang Valli ay may malaking halaga ng tanawin, isang dating malubog na lugar na nabawi mula sa maalat na tubig sa pamamagitan ng malalaking proyekto ng reklamasyon ng lupa na isinagawa ng Republika ng Venecia. Sa kasalukuyan, ang mga ito ay isang destinasyon para sa mga pamamasyal tuwing Linggo ng mga residente ng mga nakapalibot na lugar. == Kasaysayan == === Mga pinagmulang Romano === Ang Megliadino San Vitale ay dating bahagi ng isang mas malaking lugar na kilala lamang bilang "Megliadino," na kinabibilangan ng Megliadino San Vitale, Megliadino San Fidenzio, Santa Margherita D'Adige, at ilan pang mga teritoryo. Ang pangalang "Megliadino" ay nagmula sa mga Romano. Ang lupang ito ay tinirhan at sinasaka mula noon, gaya ng pinatutunayan ng mga pangalan ng ilang kalye at mga lapida na may mga inskripsiyong Latin na matatagpuan sa iba't ibang lugar. === Pagsalakay ng mga barbaro === Kasabay ng pagbagsak ng [[Kanlurang Imperyong Romano]], ang Megliadino ay sinalakay din ng mga barbaro at kalaunan ay nasakop ng mga Bisantino noong 553. Noong 563, ang Italya ay napasailalim sa pamamahala ng [[Mga Lombardo|Lombardo]]. Ang lugar ay naging lugar ng isang matinding tunggalian, kabilang ang isang tunggalian sa kultura, sa pagitan ng mga Lombardo at mga Bisantino. Ang presensiya ng militar at relihiyon ng Bisantio ay minarkahan ng pagtatayo ng dalawang simbahan, ang "San Vitale" at "Anconese," na parehong may malinaw na ugnayan sa relihiyosong Bisantino. Ang mga pagsalakay ay hindi lamang nagdulot ng gutom at taggutom sa populasyon, kundi pati na rin ng pagkawala ng mga awtoridad na may kakayahang magpanatili ng mga ilog at kalsada. Di-nagtagal, ang matabang kapatagan ay naging mga latian. Ang Megliadino ay isinama sa "Scodosia" o "Sculdascia," isang yunit administratibo-militar ng Lombardo sa Montagnana. Ang mga Lombardo ay kalaunan ay pinalitan ng mga [[Mga Franco|Franco]] sa ilalim ni [[Carlomagno]], at pagkatapos ay ipinasa ito sa Komite ng Monselica at kalaunan ay sa mga Obispo ng Padua. === Ang panahon ng mga munisipalidad === Noong 1200, ang Megliadino ay naging isang malayang munisipalidad, bagaman umaasa sa Padua sa militar at simbahan. Noong 1238, ibinuhos ni [[Ezzelino I da Romano]] ang kaniyang galit sa mga bayan na nakapalibot sa Montagnana matapos itong salakayin, kabilang ang Megliadino. Noong 1260, humiwalay ang [[Santa Margherita d'Adige]] sa Megliadino, at itinatag ang sarili bilang isang malayang munisipalidad. Dumanas ang Megliadino ng ilang pagkawasak dahil sa mga digmaan sa pagitan ng mga kalapit na panginoon, hanggang sa ito ay sumailalim sa pamamahala ng Republikang Veneciano noong 1405. Sa panahong ito, ang Megliadino ay mayroon lamang dalawang kalye at ilang eskinita; ang populasyon ay nanirahan sa mga bahay na gawa sa kahoy at dayami. Noong panahong iyon, ang Megliadino ay mayroon lamang isang palasyong ladrilyo na pagmamay-ari ng mga Markes ng Este. === Mula ika-15 siglo hanggang sa paglagda ng Kasunduan sa Campo Formio (1797) === Ang Megliadino, pagkatapos ng pakikipag-isa nito sa Republikang Veneciano, ay naging isang prodyuser ng mataas na kalidad na abaka para sa mga arsenal ng Venecia. Noong 1490, sumali ang Megliadino sa Pamayanang Maringal ng Montagnana, na pinamunuan ng isang podestà, una mula sa Padua at pagkatapos ay mula sa Venecia. Tumigil ito sa pagiging isang munisipalidad at naging isang Villa. Pagkatapos ng siyam na taon, nabawi ng Megliadino ang kalayaan nito, at bumalik noong 1587 sa proteksiyon na ilalim ng [[Montagnana]]. Gayunpaman, hindi nagtagal pagkatapos nito, dahil sa pakiramdam na inaapi at ginugulo ng lungsod, pinilit nito ang Venecia na mabawi ang awtonomiya. Sa katunayan, ang Montagnana, sa kabila ng pagkolekta ng mga tungkulin at buwis, ay nabigong tuparin ang mga obligasyon nito; sa katunayan, sa pamamagitan ng pagpapatuyo ng mga latian, napigilan nito ang pagsasamantala sa kanila ng mga naninirahan sa Megliadino para sa pagpapastol. Noong panahon ng pamamahala ng Veneciano, na tumagal hanggang sa katapusan ng ika-18 siglo, tumindi ang pagbabago ng mga lugar ng lambak, na naglalayong palayain sila mula sa walang hamong pamamahala ng mga tubig at bawiin ang mga ito para sa agrikultura. Napakahalaga sa pagbabago ng malubog na teritoryo sa timog ng bayan ang proyektong reklamasyon ng Venice na isinagawa noong kalagitnaan ng ika-16 na siglo, na kilala sa kasaysayan bilang "Retratto del Gorzon." Noong 1796, pagkatapos ng pagsalakay ni [[Napoleon]], nakuha ng Megliadino San Vitale ang matagal nang hinihintay na awtonomiya ng administrasyon mula sa pamahalaang Jacobin-Napoleon. Noong 1797, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Campo Formio]], winakasan ang Republika ng Venecia, at lahat ng teritoryo nito (kabilang ang Megliadino) ay napasailalim sa pamamahala ng Austria. === Mula ika-19 na siglo hanggang sa kasalukuyan === Sa pagdating ng pamamahala ng Austria, ang Megliadino ay nahati sa "Megliadino San Vitale" at "Megliadino San Fidenzio" at naging bahagi ng Kaharian ng Italya. Ang taong 1809 ay mananatiling sikat sa muling pagsikat ng mga bandido sa Megliadino, isang penomenong mapapawi sa pamamagitan ng mga paglilitis, mga sentensiya ng habang-buhay na pagkakabilanggo, at mga pagbitay noong 1849-1850. Mula 1815 hanggang 1866, ang munisipalidad ay bahagi ng [[Kaharian ng Lombardo-Veneto]] sa ilalim ng Korona ng Austria; noong 1866, ito ay naging bahagi ng [[Kaharian ng Italya]]. Noong huling bahagi ng ika-19 na siglo, isang Samahang Tulungang Mutwal ang itinatag sa Megliadino. Mahirap ang mga taon kasunod ng pag-iisa: ang mga magsasaka ay nanirahan sa mamasa-masa at maruming mga tahanan, at kulang sa sanitasyon. Bukod sa pagkalat ng mga nakakahawang sakit tulad ng bulutong, dipterya, at kolera, ang pellagra ang pinakamalaganap. Sa mga huling dekada ng ika-19 na siglo, dalawang magkaibang daloy ng pandarayuhan ang nagsimula mula sa Megliadino: ang una ay permanenteng nagdala ng buong pamilya sa Amerika, ang pangalawa ay pansamantalang nagdala ng mga lalaking may kakayahang katawan sa ibang mga bansang Europeo (Austria, Pransiya, at Prusya) upang suportahan ang kanilang mga pamilya. Noong Hulyo 28, 1914, sumiklab ang Unang Digmaang Pandaigdig, na nagpabalik sa lahat ng mga emigrante sa Megliadino. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] klh8jeexhpts9pe4hhkneoqs1e1ifmo 0 131210 2233715 1919895 2026-10-12T14:08:04Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375146886|Massanzago]]" 2233715 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Massanzago|official_name=Comune di Massanzago|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|33|N|12|1|E|type:city(5,163)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=13.2|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=18|saint=|day=|postal_code=35010|area_code=049|website={{official website|https://www.comune.massanzago.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Massanzago''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 5,163 at may lawak na {{Convert|13.2|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Massanzago ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Borgoricco]], [[Camposampiero]], [[Noale]], [[Santa Maria di Sala]], at [[Trebaseleghe]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1666|1881|1896|1901|2145|1911|2613|1921|2829|1931|2991|1936|2987|1951|3122|1961|2792|1971|2620|1981|2898|1991|3543|2001|4703|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://www.comune.massanzago.pd.it/ www.comune.massanzago.pd.it/] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] on606onwnaylmm8n69lczbof8babgow 2233739 2233715 2026-10-12T15:11:32Z Ryomaandres 8044 2233739 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Massanzago|official_name=Comune di Massanzago|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|33|N|12|1|E|type:city(5,163)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=13.2|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=18|saint=|day=|postal_code=35010|area_code=049|website={{official website|https://www.comune.massanzago.pd.it/}}|footnotes=|image_skyline=Villa Baglioni---Lato sud .jpg}}Ang '''Massanzago''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 5,163 at may lawak na {{Convert|13.2|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Massanzago ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Borgoricco]], [[Camposampiero]], [[Noale]], [[Santa Maria di Sala]], at [[Trebaseleghe]]. == Heograpiyang pisikal == Ang Massanzago ay matatagpuan sa hilagang-silangang bahagi ng lalawigan ng Padua, na nasa hangganan ng [[Kalakhang Lungsod ng Venecia]]. Ang lugar ay ganap na patag, na may taas na mula 14 metro (timog na gilid ng teritoryo) hanggang 20 metro sa ibabaw ng antas ng dagat (hilagang guhit, sa kahabaan ng hangganan ng Trebaseleghe). Ang kabesera ng munisipyo at ang mga nayon ng Sandono at Zeminiana ay matatagpuan sa 18, 17, at 16 na metro, ayon sa pagkakabanggit. Ang pinakamahalagang daluyan ng tubig ay ang Ilog [[Muson Vecchio]], na tumatawid sa teritoryo sa direksiyong hilagang-kanluran-timog-silangan. Isang dating hangganan sa pagitan ng mga [[senturyasyon]] ng Padua at Altino, kawili-wiling pansinin kung paano ang mga kalsada, bukid, at kanal ay mayroon pa ring ibang oryentasyon sa hilaga at timog ng daloy nito. Mahalaga ring banggitin ang Ilog [[Marzenego]] at ang sanga nito, ang Fossalta, na maikling nagmamarka sa hangganan ng Trebaseleghe, at ang Parauro, na tumutukoy sa hangganan ng Noale. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1666|1881|1896|1901|2145|1911|2613|1921|2829|1931|2991|1936|2987|1951|3122|1961|2792|1971|2620|1981|2898|1991|3543|2001|4703|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://www.comune.massanzago.pd.it/ www.comune.massanzago.pd.it/] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] gwsknr84twv1f8f0ziib61391w6mhjw 0 131211 2233713 1919894 2026-10-12T14:04:52Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375146672|Masi, Veneto]]" 2233713 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Masi|official_name=Comune di Masi|native_name=|image=Municipio,_Masi,_Padova.JPG|image_size=|caption=Munisipyo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|7|N|11|30|E|type:city(1,810)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Cosimo Galassini|area_footnotes=|area_total_km2=13.77|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=11|saint=|day=|postal_code=35040|area_code=0425|website={{official website|http://www.comune.masi.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Masi''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]]. Ang Masi ay hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Badia Polesine]], [[Castelbaldo]], [[Merlara]], at [[Piacenza d'Adige]]. == Mga mamamayan == * [[Fausto Zonaro]] (1854 - 1929), ang huling Pintor sa Korte ng Imperyong Otomano. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 04rafuntymdpqan8oghkp2ie76gjp7t 2233735 2233713 2026-10-12T15:08:24Z Ryomaandres 8044 2233735 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Masi|official_name=Comune di Masi|native_name=|image=Municipio,_Masi,_Padova.JPG|image_size=|caption=Munisipyo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|7|N|11|30|E|type:city(1,810)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Cosimo Galassini|area_footnotes=|area_total_km2=13.77|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=11|saint=|day=|postal_code=35040|area_code=0425|website={{official website|http://www.comune.masi.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Masi''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]]. Ang Masi ay hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Badia Polesine]], [[Castelbaldo]], [[Merlara]], at [[Piacenza d'Adige]]. == Heograpiyang pisikal == Ang bayan ay matatagpuan sa hilaga ng Ilog [[Adigio]], na siyang hangganan sa pagitan ng mga lalawigan ng Padua at [[Lalawigan ng Rovigo|Rovigo]]. === Klima === Klimang kontinental na tipikal sa [[Lambak Po]], na may mainit at mahalumigmig na tag-araw at medyo malamig na taglamig. == Kasaysayan == Ang orihinal na sentro ng nayon ay itinayo noong 1359, ang taon ng pagtatayo ng simbahan ng San Bartolomeo, ang unang lugar ng pagsamba na maginhawa para sa mga bangkero at mga lokal na residente.<ref>{{Cita news|titolo=La storia di Masi|pubblicazione=La difesa del popolo|data=Sabato 04 maggio 2024}}</ref> Noong 1405, kasama ang buong lugar ng Padua, ang Masi ay naging bahagi ng mga nasasakupan ng Republikang Veneciano. Noong 1601, ipinagawa ni Obispo [[Marco Corner (kardinal)|Marco Corner]] ang lumang simbahan sa parehong lugar, na pinapanatili ang presbiteryo. Sa parehong siglo, kasabay ng paglakas ng agrikultura sa lugar, ang populasyon ay tumaas nang malaki. == Mga mamamayan == * [[Fausto Zonaro]] (1854 - 1929), ang huling Pintor sa Korte ng Imperyong Otomano. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ms19x03rvilk1f5nid9im4oap1jnju9 2233736 2233735 2026-10-12T15:08:49Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Masi, Province of Padua]] sa [[Masi, Veneto]] 2233735 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Masi|official_name=Comune di Masi|native_name=|image=Municipio,_Masi,_Padova.JPG|image_size=|caption=Munisipyo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|7|N|11|30|E|type:city(1,810)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Cosimo Galassini|area_footnotes=|area_total_km2=13.77|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=11|saint=|day=|postal_code=35040|area_code=0425|website={{official website|http://www.comune.masi.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Masi''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]]. Ang Masi ay hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Badia Polesine]], [[Castelbaldo]], [[Merlara]], at [[Piacenza d'Adige]]. == Heograpiyang pisikal == Ang bayan ay matatagpuan sa hilaga ng Ilog [[Adigio]], na siyang hangganan sa pagitan ng mga lalawigan ng Padua at [[Lalawigan ng Rovigo|Rovigo]]. === Klima === Klimang kontinental na tipikal sa [[Lambak Po]], na may mainit at mahalumigmig na tag-araw at medyo malamig na taglamig. == Kasaysayan == Ang orihinal na sentro ng nayon ay itinayo noong 1359, ang taon ng pagtatayo ng simbahan ng San Bartolomeo, ang unang lugar ng pagsamba na maginhawa para sa mga bangkero at mga lokal na residente.<ref>{{Cita news|titolo=La storia di Masi|pubblicazione=La difesa del popolo|data=Sabato 04 maggio 2024}}</ref> Noong 1405, kasama ang buong lugar ng Padua, ang Masi ay naging bahagi ng mga nasasakupan ng Republikang Veneciano. Noong 1601, ipinagawa ni Obispo [[Marco Corner (kardinal)|Marco Corner]] ang lumang simbahan sa parehong lugar, na pinapanatili ang presbiteryo. Sa parehong siglo, kasabay ng paglakas ng agrikultura sa lugar, ang populasyon ay tumaas nang malaki. == Mga mamamayan == * [[Fausto Zonaro]] (1854 - 1929), ang huling Pintor sa Korte ng Imperyong Otomano. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ms19x03rvilk1f5nid9im4oap1jnju9 0 131212 2233714 1919893 2026-10-12T14:07:21Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375146651|Maserà di Padova]]" 2233714 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Maserà di Padova|official_name=Comune di Maserà di Padova|native_name=|image=Pieve di Santa Maria (Maserà di Padova) 02.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|19|N|11|52|E|type:city(8,226)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Bertipaglia|mayor_party=|mayor=Gabriele Volponi|area_footnotes=|area_total_km2=17.58|population_footnotes=|population_demonym=Maseratensi|elevation_footnotes=|elevation_m=9|saint=Kapanganakan ng Birheng Maria|day=Setyembre 8|postal_code=35020|area_code=049|website=|footnotes=}}Ang '''Maserà di Padova''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia|Venice]] at mga {{Convert|11|km|mi|0}} timog ng [[Padua]]. Noong Enero 1, 2023, ito ay may populasyon na 9,126 at may lawak na {{Convert|17.58|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Maserà di Padova ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Abano Terme]], [[Albignasego]], [[Cartura]], [[Casalserugo]], [[Due Carrare]] . Si [[Giorgio Perlasca]], [[Matuwid sa mga Bansa]], ay lumaki sa Maserà. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2437|1881|2673|1901|3034|1911|3600|1921|4099|1931|4492|1936|4604|1951|5145|1961|4660|1971|4866|1981|5407|1991|6457|2001|7695|2023|9126|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Kakambal na bayan == : {{Flagicon|HUN}}[[Tura, Hungary|Tura, Unggriya]] (2004) == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.wikimapia.org/#lat=45.316667&lon=11.866667&z=15&l=0&m=b Tingnan sa Wikimapia] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] di8tq71v2up9jhncsxd8nhl7ek9fcq5 2233738 2233714 2026-10-12T15:10:09Z Ryomaandres 8044 2233738 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Maserà di Padova|official_name=Comune di Maserà di Padova|native_name=|image=Pieve di Santa Maria (Maserà di Padova) 02.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|19|N|11|52|E|type:city(8,226)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Bertipaglia|mayor_party=|mayor=Gabriele Volponi|area_footnotes=|area_total_km2=17.58|population_footnotes=|population_demonym=Maseratensi|elevation_footnotes=|elevation_m=9|saint=Kapanganakan ng Birheng Maria|day=Setyembre 8|postal_code=35020|area_code=049|website=|footnotes=}}Ang '''Maserà di Padova''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia|Venice]] at mga {{Convert|11|km|mi|0}} timog ng [[Padua]]. Noong Enero 1, 2023, ito ay may populasyon na 9,126 at may lawak na {{Convert|17.58|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Maserà di Padova ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Abano Terme]], [[Albignasego]], [[Cartura]], [[Casalserugo]], at [[Due Carrare]]. Si [[Giorgio Perlasca]], [[Matuwid sa mga Bansa]], ay lumaki sa Maserà. Ito ay bahagi ng kalakhang pook ng Padua, na itinatag sa pamamagitan ng isang resolusyon ng munisipalidad ng Padua noong Mayo 31, 2003, at matatagpuan sa loob ng pangalawang sinturong urbano ng Padua. == Kasaysayan == === Sinaunang panahon === Ang teritoryo ng munisipyo, patag at may irigasyon, na matatagpuan sa agarang paligid ng Padua, ay siksik nang tinitirhan ng mga Paleoveneto noong ika-2 siglo BK. Ang kasunod na pagdating ng mga Romano ay nagdulot ng muling pagsasaayos ng lupain batay sa kilalang sistema ng [[senturyasyon]], na nagpabuti sa mga ani ng agrikultura sa pamamagitan ng pagtataguyod ng reklamasyon ng mga latian at pagpigil sa mga daluyan ng tubig. Alam na ang teritoryo ay tinawid ng isang "daan patungo sa kagubatan," at maaari na ang mga unang pamayanan ay lumitaw dito. Sa anumang kaso, ang mga umiiral na pamayanan ay hindi nakayanan ang marahas na epekto ng mga tribong barbaro na, walang pakialam sa mga alagang hayop at pananim, ay sinamsam at winasak ang lugar. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2437|1881|2673|1901|3034|1911|3600|1921|4099|1931|4492|1936|4604|1951|5145|1961|4660|1971|4866|1981|5407|1991|6457|2001|7695|2023|9126|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Kakambal na bayan == : {{Flagicon|HUN}}[[Tura, Hungary|Tura, Unggriya]] (2004) == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.wikimapia.org/#lat=45.316667&lon=11.866667&z=15&l=0&m=b Tingnan sa Wikimapia] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 2v0afyb3684379icgrssampqfqo4o3q 0 131213 2233712 1919892 2026-10-12T14:04:21Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375143563|Lozzo Atestino]]" 2233712 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Lozzo Atestino|official_name=Comune di Lozzo Atestino|native_name=|image=Piazza_Vittorio_Emanuele_II_(Lozzo_Atestino).JPG|image_size=|caption=Munisipyo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|17|N|11|38|E|type:city(3,152)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Chiavicone, Lanzetta, Valbona|mayor_party=|mayor=Luca Ruffin|area_footnotes=|area_total_km2=24.0|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Lutensi, Lozzesi|elevation_footnotes=|elevation_m=19|saint=San José|day=Marso 19|postal_code=35034|area_code=0429|website={{official website|http://www.comune.lozzoatestino.pd.it}}|footnotes=}}Ang '''Lozzo Atestino''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]], sa rehiyonal na liwasan ng [[Colli Euganei]]. Ang Lozzo Atestino ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Agugliaro]], [[Baone]], [[Cinto Euganeo]], [[Este, Veneto|Este]], [[Noventa Vicentina]], [[Ospedaletto Euganeo]], at [[Vo'|Vo]]. == Mga mamamayan == * [[Nevio Scala]] (manlalaro ng futbol at coach) ay ipinanganak at naninirahan pa rin sa Lozzo Atestino == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qeb1kwsrc5q4s2bndcbea5voqvs5weg 2233732 2233712 2026-10-12T15:06:49Z Ryomaandres 8044 2233732 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Lozzo Atestino|official_name=Comune di Lozzo Atestino|native_name=|image=Piazza_Vittorio_Emanuele_II_(Lozzo_Atestino).JPG|image_size=|caption=Munisipyo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|17|N|11|38|E|type:city(3,152)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Chiavicone, Lanzetta, Valbona|mayor_party=|mayor=Luca Ruffin|area_footnotes=|area_total_km2=24.0|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Lutensi, Lozzesi|elevation_footnotes=|elevation_m=19|saint=San José|day=Marso 19|postal_code=35034|area_code=0429|website={{official website|http://www.comune.lozzoatestino.pd.it}}|footnotes=}}Ang '''Lozzo Atestino''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]], sa rehiyonal na liwasan ng [[Colli Euganei]]. Ang Lozzo Atestino ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Agugliaro]], [[Baone]], [[Cinto Euganeo]], [[Este, Veneto|Este]], [[Noventa Vicentina]], [[Ospedaletto Euganeo]], at [[Vo'|Vo]]. == Mga monumento at tanawin == === Kastilyo ng Valbona === Sa paanan ng kanlurang dalisdis ng Bundok Lozzo, nakatayo ang Kastilyo ng Valbona, na bagaman maliit, ay nagtataglay ng isang tiyak na alindog at mahalagang kasaysayan. Ang lupaing ito ay napakatanda, dahil ang mga labi ng mga tirahang yari sa tambak ay natagpuan doon, at, sa itaas lamang ng kastilyo, maging ang ilang labi ng isang tunay na kutang Paleo-Veneto. Ang kastilyong ito ay palaging isang dependensiya ng mas malaking Kastilyo ng Lozzo sa kabilang panig ng bundok. Walang natitirang bakas ng kastilyong ito, maliban sa isang sinaunang bahagi ng pader na ngayon ay isinama sa Villa Correr, dating Lando, sa Lozzo Atestino. Tila ang Kastilyo ng Lozzo ay nagmula pa noong 983, nang si Count Inghefredo dei Maltraversi ay sinakop ni Emperador Oton II. Ang kuta, na unang winasak ni Ezzelino III da Romano noong 1229 at agad na itinayong muli, ay ang tagpuan, noong unang bahagi ng ika-14 na siglo, ng isa sa mga pinaka-mahiwagang pangyayari sa kasaysayan ng Republikang Komunal ng Padua; Sa katunayan, habang ang Padua ay nakikipagdigma kay [[Cangrande I della Scala|Cangrande della Scala]], ito ay ipinagkanulo ni Konde Nicolò II da Lozzo, na, nang matuklasan, ay nag-ayos para gibain ng mga Scaligeri ang kanyang kastilyo noong 1313, upang hindi mahulog sa mga kamay ng mga Paduano. Tiyak na ang Kastilyo ng Valbona ay umiral na noong 1258, gaya ng nabanggit sa Codex ni Gianfrancesco Capodilista, ngunit palaging bilang isang dependency ng Kastilyo ng Lozzo, dahil tanging ang Lozzo lamang ang nakalista sa isang listahan ng mga kastilyo kung saan isang atas ang inilabas ng Munisipalidad ng Padua noong 1275. Matapos masira ang Kastilyo ng Lozzo noong 1313, ang Kastilyo ng Valbona ay nagkaroon ng isang tunay na estratehikong posisyon dahil ito ay matatagpuan sa gitna ng mga kalsada mula sa Montagnana at Este, sa hangganan sa pagitan ng mga teritoryo ng Padua, Vicenza, at Verona. Sa lugar ng luntian at matabang kapatagan na nakikita natin ngayon, mayroong isang malawak, hindi malusog at mapanganib na latian na umaabot hanggang sa Este. Ang huling mga gawaing reklamasyon sa lupa ay isinagawa noong 1922. == Mga mamamayan == * [[Nevio Scala]] (manlalaro ng futbol at coach) ay ipinanganak at naninirahan pa rin sa Lozzo Atestino == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] paj2g59yj2qdc87ofymflle629xay4q 0 131214 2233840 1919903 2026-10-13T00:47:44Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375161044|Ospedaletto Euganeo]]" 2233840 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ospedaletto Euganeo|official_name=Comune di Ospedaletto Euganeo|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|14|N|11|37|E|type:city(5,667)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Tresto, Palugana, Santa Croce, Dossi|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=21.4|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=12|saint=|day=|postal_code=35045|area_code=0429|website=|footnotes=}}Ang '''Ospedaletto Euganeo''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 5,667 at may lawak na {{Convert|21.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Ospedaletto Euganeo ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdivision, pangunahin na mga nayon at nayon) ng Tresto, Palugana, Peagnola, Santa Croce, at Dossi. Ang Ospedaletto Euganeo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Carceri, Italy|Carceri]], [[Este, Veneto|Este]], [[Lozzo Atestino]], [[Noventa Vicentina]], [[Ponso]], [[Saletto]], at [[Santa Margherita d'Adige]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|3486|1881|3655|1901|3862|1911|4571|1921|4989|1931|5312|1936|5511|1951|5326|1961|4355|1971|4609|1981|5065|1991|5052|2001|5401|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|UKR}}[[Bucha, Kyiv Oblast|Bucha]], Ukranya <ref>{{Cite web |title=Міста-побратими {{!}} Офіційний сайт Бучанської міської ради |url=https://bucha-rada.gov.ua/sister-city |access-date=2023-06-25 |website=bucha-rada.gov.ua |language=uk}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] hfmzmsgwt994f69o2jvaqizkrj7deju 2233857 2233840 2026-10-13T01:17:23Z Ryomaandres 8044 2233857 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ospedaletto Euganeo|official_name=Comune di Ospedaletto Euganeo|native_name=|image=Municipio.Ospedaletto.Eug.JPG|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|14|N|11|37|E|type:city(5,667)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Tresto, Palugana, Santa Croce, Dossi|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=21.4|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=12|saint=|day=|postal_code=35045|area_code=0429|website=|footnotes=|image_caption=Munisipyo}}Ang '''Ospedaletto Euganeo''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 5,667 at may lawak na {{Convert|21.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Ospedaletto Euganeo ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdivision, pangunahin na mga nayon at nayon) ng Tresto, Palugana, Peagnola, Santa Croce, at Dossi. Ang Ospedaletto Euganeo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Carceri, Italy|Carceri]], [[Este, Veneto|Este]], [[Lozzo Atestino]], [[Noventa Vicentina]], [[Ponso]], [[Saletto]], at [[Santa Margherita d'Adige]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang topinimo na Ospedaletto ay hindi isang maliit na katawagan ng "ospital," gaya ng maaaring unang lumitaw, ngunit nagmula ito sa medyebal na Latin na hospitium, na nangangahulugang "isang lugar ng mabuting pakikitungo para sa mga taong naglalakbay." Ang hospitium ay, sa katunayan, isang simpleng gusali, isang tuluyan, o isang pahingahan para sa mga dumadaang peregrino na nangangailangan ng masisilungan, tinapay, at kumot. Ang ospisyo ay itinayo tatlong milya mula sa [[Este, Veneto|Este]] dahil tila mas gusto ng mga peregrino na manatili sa labas ng mga pangunahing bayan habang sila ay humihinto, ngunit dahil din sa ang mga pintuan ng lungsod ay sarado pagkatapos ng paglubog ng araw. Noong 1700, ang Ospedaletto ay tinawag lamang na Villa de Hospitaleto; kalaunan, ito ay tinawag na Ospedaletto d'Este at, mula 1867, Ospedaletto Euganeo, upang maiba ito mula sa iba pang mga bayan na may parehong pangalan na nakakalat sa buong Italya. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|3486|1881|3655|1901|3862|1911|4571|1921|4989|1931|5312|1936|5511|1951|5326|1961|4355|1971|4609|1981|5065|1991|5052|2001|5401|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|UKR}}[[Bucha, Kyiv Oblast|Bucha]], Ukranya <ref>{{Cite web |title=Міста-побратими {{!}} Офіційний сайт Бучанської міської ради |url=https://bucha-rada.gov.ua/sister-city |access-date=2023-06-25 |website=bucha-rada.gov.ua |language=uk}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] dvso1iqxkgzzo5cu8nwsrj62jah8vd9 2233858 2233857 2026-10-13T01:17:33Z Ryomaandres 8044 2233858 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ospedaletto Euganeo|official_name=Comune di Ospedaletto Euganeo|native_name=|image=Municipio.Ospedaletto.Eug.JPG|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|14|N|11|37|E|type:city(5,667)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Tresto, Palugana, Santa Croce, Dossi|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=21.4|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=12|saint=|day=|postal_code=35045|area_code=0429|website=|footnotes=|image_caption=Munisipyo}}Ang '''Ospedaletto Euganeo''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 5,667 at may lawak na {{Convert|21.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Ospedaletto Euganeo ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdivision, pangunahin na mga nayon at nayon) ng Tresto, Palugana, Peagnola, Santa Croce, at Dossi. Ang Ospedaletto Euganeo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Carceri, Italy|Carceri]], [[Este, Veneto|Este]], [[Lozzo Atestino]], [[Noventa Vicentina]], [[Ponso]], [[Saletto]], at [[Santa Margherita d'Adige]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang topinimo na Ospedaletto ay hindi isang maliit na katawagan ng "ospital," gaya ng maaaring unang lumitaw, ngunit nagmula ito sa medyebal na Latin na hospitium, na nangangahulugang "isang lugar ng mabuting pakikitungo para sa mga taong naglalakbay." Ang hospitium ay, sa katunayan, isang simpleng gusali, isang tuluyan, o isang pahingahan para sa mga dumadaang peregrino na nangangailangan ng masisilungan, tinapay, at kumot. Ang ospisyo ay itinayo tatlong milya mula sa [[Este, Veneto|Este]] dahil tila mas ninanais ng mga peregrino na manatili sa labas ng mga pangunahing bayan habang sila ay humihinto, ngunit dahil din sa ang mga pintuan ng lungsod ay sarado pagkatapos ng paglubog ng araw. Noong 1700, ang Ospedaletto ay tinawag lamang na Villa de Hospitaleto; kalaunan, ito ay tinawag na Ospedaletto d'Este at, mula 1867, Ospedaletto Euganeo, upang maiba ito mula sa iba pang mga bayan na may parehong pangalan na nakakalat sa buong Italya. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|3486|1881|3655|1901|3862|1911|4571|1921|4989|1931|5312|1936|5511|1951|5326|1961|4355|1971|4609|1981|5065|1991|5052|2001|5401|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|UKR}}[[Bucha, Kyiv Oblast|Bucha]], Ukranya <ref>{{Cite web |title=Міста-побратими {{!}} Офіційний сайт Бучанської міської ради |url=https://bucha-rada.gov.ua/sister-city |access-date=2023-06-25 |website=bucha-rada.gov.ua |language=uk}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] nm6t7mbu2a5lj1ql8w5hj3i1zkivga0 0 131215 2233844 1919906 2026-10-13T00:51:11Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375292419|Piazzola sul Brenta]]" 2233844 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Piazzola sul Brenta|official_name=Comune di Piazzola sul Brenta|native_name=|image=Villa_Contarini_2.jpg|image_size=|caption=[[Villa Contarini]]|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|32|N|11|46|E|type:city(10,758)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Carturo, Isola Mantegna, Presina, Tremignon, Vaccarino|mayor_party=|mayor=Valter Milani|area_footnotes=|area_total_km2=40.93|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Piazzolesi|elevation_footnotes=|elevation_m=13|saint=San Martin|day=Nobyembre 11|postal_code=35016|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.piazzola-sul-brenta.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Piazzola sul Brenta''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Padua]]. == Mga pangunahing tanawin == * [[Villa Contarini]], na sinimulan ni [[Andrea Palladio]] * Villa Paccagnella, na iniuugnay din kay Palladio * Tempietto ng San Benigno. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20060809154558/http://www.comune.piazzola-sul-brenta.pd.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] c81j425xkpeuqrffoby4y86kttcmp8x 2233863 2233844 2026-10-13T01:25:00Z Ryomaandres 8044 2233863 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Piazzola sul Brenta|official_name=Comune di Piazzola sul Brenta|native_name=|image=Villa_Contarini_2.jpg|image_size=|caption=[[Villa Contarini]]|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|32|N|11|46|E|type:city(10,758)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Carturo, Isola Mantegna, Presina, Tremignon, Vaccarino|mayor_party=|mayor=Valter Milani|area_footnotes=|area_total_km2=40.93|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Piazzolesi|elevation_footnotes=|elevation_m=13|saint=San Martin|day=Nobyembre 11|postal_code=35016|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.piazzola-sul-brenta.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Piazzola sul Brenta''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Padua]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pinakamatandang pangalan, Placiola o Plazola o Plateola, ay nagmula sa ilang makasaysayang sanggunian mula sa ikalabintatlo at ikalabing-apat na siglo. == Kasaysayan == Mahalaga rin ang presensya ng pamilyang [[Camerini]] noong ikalawang kalahati ng ika-19 na siglo, na siyang nagpanumbalik sa dating kaluwalhatian ng villa, na ngayon ay mga guho. Gumanap din sila ng mahalagang papel sa industriyalisasyon at katangian ng bayan mismo; salamat sa pamilyang Camerini, naitayo ang mga pabrika at tahanan para sa kanilang mga manggagawa. Ang bayan ay sumailalim sa isang radikal na pagbabago, mula sa isang lugar na pangunahing agrikultural patungo sa isa sa mga pinaka-industriyalisadong bayan sa rehiyon ng Veneto noong dekada '20. Ang nagtulak sa mga inobasyong ito ay si [[Paolo Camerini]], isang negosyante at politiko. Isang iskolar ng mga isyu sa agrikultura, siya ay isang tagapanguna ng reklamasyon ng lupa at isang kaliwang miyembro ng parlamento mula 1900 hanggang 1913. Noong 1902, siya ay pinangalanang Cavaliere del Lavoro at noong 1925, itinatag ang Duke. Nag-ipon siya ng isang malawak na aklatan sa kaniyang palasyo (humigit-kumulang 40,000 tomo, kabilang ang mga bihirang edisyon mula noong ika-16 na siglo). == Mga pangunahing tanawin == * [[Villa Contarini]], na sinimulan ni [[Andrea Palladio]] * Villa Paccagnella, na iniuugnay din kay Palladio * Tempietto ng San Benigno. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20060809154558/http://www.comune.piazzola-sul-brenta.pd.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 2gqo9qc29u1qvmwhjzy5l27yhk3z95c 0 131216 2233845 1919907 2026-10-13T00:51:15Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375293272|Piombino Dese]]" 2233845 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Piombino Dese|official_name=Comune di Piombino Dese|native_name=|image=VillaCornaro_2007_07_14_front_1.jpg|image_size=|alt=|caption=[[Villa Cornaro]].|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|36|N|11|56|E|type:city(8,963)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Levada, Torreselle, Ronchi|mayor_party=|mayor=Cesare Mason|area_footnotes=|area_total_km2=29.5|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=9534|population_as_of=Disyembre 31, 2105|pop_density_footnotes=|population_demonym=Piombinesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|twin1=|twin1_country=|saint=[[San Jose]]|day=Marso 19|postal_code=35017|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.piombinodese.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Piombino Dese''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilaga ng [[Padua]]. Ang Piombino Dese ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Camposampiero]], [[Istrana]], [[Loreggia]], [[Morgano]], [[Resana]], [[Trebaseleghe]], [[Vedelago]], at [[Zero Branco]]. Matatagpuan ang [[Villa Cornaro]] ni [[Andrea Palladio|Palladio]] sa teritoryo ng ''comune''. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] hvcf5sc729djql8gujn38h05z3wgdxg 2233862 2233845 2026-10-13T01:23:41Z Ryomaandres 8044 2233862 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Piombino Dese|official_name=Comune di Piombino Dese|native_name=|image=VillaCornaro_2007_07_14_front_1.jpg|image_size=|alt=|caption=[[Villa Cornaro]].|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|36|N|11|56|E|type:city(8,963)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Levada, Torreselle, Ronchi|mayor_party=|mayor=Cesare Mason|area_footnotes=|area_total_km2=29.5|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=9534|population_as_of=Disyembre 31, 2105|pop_density_footnotes=|population_demonym=Piombinesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|twin1=|twin1_country=|saint=[[San Jose]]|day=Marso 19|postal_code=35017|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.piombinodese.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Piombino Dese''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilaga ng [[Padua]]. Ang Piombino Dese ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Camposampiero]], [[Istrana]], [[Loreggia]], [[Morgano]], [[Resana]], [[Trebaseleghe]], [[Vedelago]], at [[Zero Branco]]. Matatagpuan ang [[Villa Cornaro]] ni [[Andrea Palladio|Palladio]] sa teritoryo ng ''comune''. == Kasaysayan == === Mga pinagmulan === Pinaniniwalaang ang mga pamayanan ay konsentrado sa hilagang bahagi ng teritoryo ng munisipyo. Sa lugar na ito, nananatili ang mga toponimo, tulad ng Vallone at Motta, na nagmumungkahi ng pagkakaroon ng mga katamtamang pagtaas na lumilitaw mula sa mga latian (mas mababa ang mga altitud dito). Gayunpaman, walang bakas ng panahon ng [[Mga Veneto|Paleo-Veneto]], marahil dahil ang lugar ay naging latian sa pagtatapos ng Panahon ng Tanso at inabandona nang ilang panahon.<ref name="storia">{{cita web|url=http://www.comune.piombinodese.pd.it/it/Tutto-su-Piombino-Dese/Storia.html|titolo=Storia|sito=Comune di Piombino Dese|urlmorto=sì}}</ref> === Gitnang Kapanahunan === Noong Gitnang Kapanahunan, ang lugar ay nailalarawan pa rin sa kapansin-pansing presensiya ng mga kakahuyan at kanal, na mahalaga sa ekonomiya ng panahong iyon, na nakabatay pa rin sa pangangaso, pangingisda, at pagtitipon. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] mjrg6cqx7lrv0jtjg6qu1kmza3iphf7 2233980 2233862 2026-10-13T09:09:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233980 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Piombino Dese|official_name=Comune di Piombino Dese|native_name=|image=VillaCornaro_2007_07_14_front_1.jpg|image_size=|alt=|caption=[[Villa Cornaro]].|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|36|N|11|56|E|type:city(8,963)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Levada, Torreselle, Ronchi|mayor_party=|mayor=Cesare Mason|area_footnotes=|area_total_km2=29.5|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=9534|population_as_of=Disyembre 31, 2105|pop_density_footnotes=|population_demonym=Piombinesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|twin1=|twin1_country=|saint=[[San Jose]]|day=Marso 19|postal_code=35017|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.piombinodese.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Piombino Dese''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilaga ng [[Padua]]. Ang Piombino Dese ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Camposampiero]], [[Istrana]], [[Loreggia]], [[Morgano]], [[Resana]], [[Trebaseleghe]], [[Vedelago]], at [[Zero Branco]]. Matatagpuan ang [[Villa Cornaro]] ni [[Andrea Palladio|Palladio]] sa teritoryo ng ''comune''. == Kasaysayan == === Mga pinagmulan === Pinaniniwalaang ang mga pamayanan ay konsentrado sa hilagang bahagi ng teritoryo ng munisipyo. Sa lugar na ito, nananatili ang mga toponimo, tulad ng Vallone at Motta, na nagmumungkahi ng pagkakaroon ng mga katamtamang pagtaas na lumilitaw mula sa mga latian (mas mababa ang mga altitud dito). Gayunpaman, walang bakas ng panahon ng [[Mga Veneto|Paleo-Veneto]], marahil dahil ang lugar ay naging latian sa pagtatapos ng Panahon ng Tanso at inabandona nang ilang panahon.<ref name="storia">{{cita web|url=http://www.comune.piombinodese.pd.it/it/Tutto-su-Piombino-Dese/Storia.html|titolo=Storia|sito=Comune di Piombino Dese|urlmorto=sì}} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Gitnang Kapanahunan === Noong Gitnang Kapanahunan, ang lugar ay nailalarawan pa rin sa kapansin-pansing presensiya ng mga kakahuyan at kanal, na mahalaga sa ekonomiya ng panahong iyon, na nakabatay pa rin sa pangangaso, pangingisda, at pagtitipon. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] nhdn4uukctnirx92rjdd4apjovqzkd3 0 131217 2233846 1919908 2026-10-13T00:52:39Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375293302|Piove di Sacco]]" 2233846 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Piove di Sacco|official_name=Comune di Piove di Sacco|native_name=|image=Piazza Matteotti, Palazzo Jappelli (Piove di Sacco).jpg|caption=Palazzo Jappelli, luklukan ng tanggapang munisipal|image_shield=Piove di Sacco-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|18|N|12|2|E|type:city(18,019)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Corte, Tognana, Arzerello, Piovega, S. Anna|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=35.6|population_footnotes=|population_demonym=Piovesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=35028|area_code=049|website=|footnotes=}}Ang '''Piove di Sacco''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} timog-silangan ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 18,019 at may lawak na {{Convert|35.6|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Piove di Sacco ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) Corte, Tognana, Piovega, at Arzerello. Ang Piove di Sacco ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arzergrande]], [[Brugine]], [[Campagna Lupia]], [[Campolongo Maggiore]], [[Codevigo]], [[Pontelongo]], at [[Sant'Angelo di Piove di Sacco]]. == Mga monumento at tanawin == Ipinagmamalaki ng Piove di Sacco ang maraming kagandahan ng arkitektura, pangunahin na rito ang Torre Carrarese, o ang "dakilang tore," ang huling natitirang bahagi ng mga kuta na itinayo noong panahon ng Carrarese, kung saan idinagdag ang silid-kampanaryo ng kalapit na katedral, na inialay kay [[Martin ng Tours|San Martin]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|8242|1881|8606|1901|10021|1911|11522|1921|12894|1931|14514|1936|15272|1951|16140|1961|14349|1971|15782|1981|16947|1991|17353|2001|17517|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga kakambal na bayan == Ang Piove di Sacco ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Germany}}[[Senden]], Alemanya * {{Flagicon|Poland}} [[Kobierzyce]], Polonya == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 6bvquatax19kbzm1rfo5oi0ir4tp77u 0 131218 2233850 1919909 2026-10-13T00:55:28Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375294394|Polverara]]" 2233850 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Polverara|official_name=Comune di Polverara|native_name=|image=|image_size=|alt=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|19|N|11|58|E|type:city(2,555)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Isola dell'Abbà|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=9.8|population_footnotes=|population_total=2555|population_as_of=Dec. 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=6|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=35020|area_code=049|website=|footnotes=}}Ang '''Polverara''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|14|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 2,555 at may lawak na {{Convert|9.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Polverara ay naglalaman ng ''[[frazione]]'' (subdibisyon) ng Isola dell'Abbà. Ang Polverara ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bovolenta]], [[Brugine]], [[Casalserugo]], [[Legnaro]], at [[Ponte San Nicolò]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1615|1881|1731|1901|1891|1911|2119|1921|2444|1931|2584|1936|2752|1951|2502|1961|2113|1971|2091|1981|2283|1991|2271|2001|2345|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Kakambal na bayan == Ang Polverara ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] ng: * {{Flagicon|Spain}}[[Jimena, Spain|Jimena, Espanya]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] n89mijrj9q7wylkmj2ffmd8c3p0dz8h 2233867 2233850 2026-10-13T01:30:56Z Ryomaandres 8044 2233867 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Polverara|official_name=Comune di Polverara|native_name=|image=Chiesa parrocchiale di Polverara (Padova).jpg|image_size=|alt=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|19|N|11|58|E|type:city(2,555)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Isola dell'Abbà|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=9.8|population_footnotes=|population_total=2555|population_as_of=Dec. 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=6|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=35020|area_code=049|website=|footnotes=}}Ang '''Polverara''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|14|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 2,555 at may lawak na {{Convert|9.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Polverara ay naglalaman ng ''[[frazione]]'' (subdibisyon) ng Isola dell'Abbà. Ang Polverara ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bovolenta]], [[Brugine]], [[Casalserugo]], [[Legnaro]], at [[Ponte San Nicolò]]. == Kasaysayan == Unang nabanggit ang Polverara sa isang dokumento na mula pa noong 1130, kung saan kinumpirma ng [[Diyosesis ng Padua|Obispo ng Padua]], si [[Bellino ng Padua|Bellino]], ang pagmamay-ari ng simbahan ng San Fidenzio sa ilalim ng Katedral ng Padua. Ayon sa alamat, ang simbahan ay itinayo sa mismong lugar kung saan natagpuan ang katawan ni Saint Fidenzio, na ipinahiwatig ni Obispo Bellino pagkatapos ng isang pangitain. Ang pagkakaroon ng tatlong monasteryo (Santa Margherita, Santa Maria, at Sant'Agnese) mula noong taong 1000 ay nagpapatotoo sa kahalagahan ng monastisismo sa agarang paligid ng Padua. Noong 1276, ang Polverara ay naging isang podestà. Mula sa panahong ito, nagsimula ang mga digmaan, pagkawasak, at pinsala na bunga ng "[[pensionatico]]," o malayang pagpapastol ng mga kawan ng mga kalapit na pastol, kahit na sa pribadong ari-arian. Ang lugar, dahil din sa kalapitan nito sa maraming ilog, ay madalas na naapektuhan ng mga baha at bagyo kahit nitong mga nakaraang panahon, tulad ng mapaminsalang baha noong 1968, na tumama sa Via Riviera partikular. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1615|1881|1731|1901|1891|1911|2119|1921|2444|1931|2584|1936|2752|1951|2502|1961|2113|1971|2091|1981|2283|1991|2271|2001|2345|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Kakambal na bayan == Ang Polverara ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] ng: * {{Flagicon|Spain}}[[Jimena, Spain|Jimena, Espanya]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] cz76f94ipmwfl0e9y7rbbq1qwlxa64j 0 131219 2233851 1919910 2026-10-13T00:56:47Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375294615|Ponso]]" 2233851 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Ponso|official_name=Comune di Ponso|native_name=|image=Chiesa,_Ponso.JPG|image_size=|alt=church|caption=simbahan|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|12|N|11|35|E|type:city(2,435)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Bresega, Chiesazza|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=10.9|population_footnotes=|population_total=2435|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=35040|area_code=0429|website={{official website|http://www.comune.ponso.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Ponso''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]] . Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 2,435 at may lawak na {{Convert|10.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Ponso ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) ng Bresega at Chiesazza. Ang Ponso ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Carceri, Italy|Carceri]], [[Ospedaletto Euganeo]], [[Piacenza d'Adige]], [[Santa Margherita d'Adige]], at [[Vighizzolo d'Este]]. Kabilang sa mga gusali nito ang ika-17 siglong [[Villa Francanzani, Ponso|Villa Francanzani]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1798|1881|2056|1901|2109|1911|2403|1921|2751|1931|2992|1936|3109|1951|3178|1961|2477|1971|2262|1981|2317|1991|2291|2001|2365|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.ponso.pd.it/ www.comune.ponso.pd.it/] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] be3sgbu872o4rcnx6x9lj20lza19wkq 2233868 2233851 2026-10-13T01:32:14Z Ryomaandres 8044 2233868 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Ponso|official_name=Comune di Ponso|native_name=|image=Chiesa,_Ponso.JPG|image_size=|alt=church|caption=simbahan|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|12|N|11|35|E|type:city(2,435)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Bresega, Chiesazza|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=10.9|population_footnotes=|population_total=2435|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=35040|area_code=0429|website={{official website|http://www.comune.ponso.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Ponso''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]] . Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 2,435 at may lawak na {{Convert|10.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Ponso ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) ng Bresega at Chiesazza. Ang Ponso ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Carceri, Italy|Carceri]], [[Ospedaletto Euganeo]], [[Piacenza d'Adige]], [[Santa Margherita d'Adige]], at [[Vighizzolo d'Este]]. Kabilang sa mga gusali nito ang ika-17 siglong [[Villa Francanzani, Ponso|Villa Francanzani]]. == Kasaysayan == Sa mga unang notaryal na kasulatan na isinulat noong ika-12 siglo ng Markes Alberto, na kilala bilang Azzo, ang bayan ay isinulat gamit ang pangalang Passim, Pausum, Piusum o Palsum, habang noong panahon ng pagbisita ni Obispo [[Pietro Barozzi]] noong 1489, ang lugar ay tinawag na Passium. Ang bayan ay madalas na tinitirhan ng mga pastol at mangingisda. Noong panahon ng [[Republika ng Venecia|Serenissima]], ang mga kasulatan ay nagpapatotoo sa pagkakaroon ng mga lawa na tinatawag na Lago di Ponso at Vighizzolo. Sa pagdating ng rehimeng Napoleoniko, ang Ponso ay naging isang munisipalidad at madalas na nakaranas ng kaguluhan sibil. Noong 1809, ang bayan ay nagdusa ng matinding pinsala dahil sa isang sunog. Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nakaranas ito ng isang panahon ng muling pagsilang sa pagtatayo ng ilang mga gusali na inilaan para sa mga pampublikong katawan.<ref>{{Cita web|url=https://www.samafood.it/ponso/|titolo=Ponso|autore=sama|sito=Sama spa|data=2021-11-23|accesso=2023-12-25}}</ref> == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1798|1881|2056|1901|2109|1911|2403|1921|2751|1931|2992|1936|3109|1951|3178|1961|2477|1971|2262|1981|2317|1991|2291|2001|2365|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.ponso.pd.it/ www.comune.ponso.pd.it/] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 67xlsljtxfgzqpr0rpneg17ymh4g5p8 0 131220 2233831 1919899 2026-10-13T00:33:57Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375155698|Monselice]]" 2233831 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monselice|official_name=Comune di Monselice|native_name={{native name|vec|Monséłexe}}|image=|image_size=|caption=|image_shield=Monselice-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|14|N|11|45|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Marendole, Monticelli, Ca' Oddo, San Cosma, San Bortolo, Carmine|mayor_party=[[Centre-left coalition (Italy)|centre-left coalition]]|mayor=Franco Ennio|area_footnotes=|area_total_km2=50|population_footnotes=|population_demonym=Monselicensi|elevation_footnotes=|elevation_m=9|saint=|day=Nobyembre 2|postal_code=35043|area_code=0429|website={{Official website|http://www.comune.monselice.padova.it}}|footnotes=}} [[File:Map_of_Monselice_2007_-_Touring_Club_Italiano_GR_Veneto@0031_Monselice.tif|thumb| Mapa ng lungsod]] [[File:Monselice_Aerial_View_R01.jpg|right|thumb|280x280px| Monselice: tanaw mula sa himpapawid]] Ang '''Monselice''' ({{IPA|it|monˈseːlitʃe}} {{Langx|vec|Monséłexe}} {{IPA|vec|moŋˈseɰeze|}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], sa rehiyon ng [[Veneto]], sa [[Lalawigan ng Padua|lalawigan ng Padua,]] mga {{Convert|20|km|mi}} timog-kanluran ng lungsod ng [[Padua]], sa katimugang gilid ng [[Kaburulang Euganea]] (''Colli Euganei'').<blockquote>''Ang Monselice ang pinakamagandang bayan na nakita ko sa Italya.'' ''Mayroon itong lumang guho ng kastilyo sa ibabaw ng burol at mula roon ay mayroon itong maganda at pambihirang tanawin.'' ''Ito ay nasa malawak na kapatagan – isang patay na antas – kung saan nakatayo ang Ferrara, Bologna, Rovigo, Este, Padua, at maging ang Venecia ay malabo nating natatanaw sa abot-tanaw ang tumataas na korona ng kanyang mapagmalaking mga tore.'' ''Kay gandang paglalakad at kay lawak at kaaya-ayang larawan.'' ''PatungongVenecia 38 milya.'' ''Mga Talaarawan'' ni [[Ralph Waldo Emerson]] (Mayo 31, 1833)</blockquote> == Kasaysayan == Ang mitolohikong pundasyon ng bayan ay iniuugnay sa bayaning [[Troya|Troyano]] na si [[Opsicella]]. Ang lugar ay nagpapakita ng ebidensiya ng paninirahan ng tao simula pa noong [[Panahong Bronse|Panahon ng Bronse]]. Noong panahon ng mga Romano, kilala ito bilang '''''Mons Silicis''''', na nangangahulugang "bundok ng batong [[Batong pingkian|pingkian]]", maaaring dahil sa mga lokal na silyaran ng [[trakita]]. Ang pinakamaagang kilalang mga dokumento tungkol kay Monselice ay mula pa noong 568 AD at nauugnay sa pagsakop ng mga [[Mga Lombardo|Lombardo]] sa bayan. Ang bayan ay nasa ilalim ng pamamahalang [[Silangang Imperyong Romano|Bisantino]] sa loob ng maikling panahon hanggang sa pananakop nito ni Haring [[Agilulf]] noong bandang 602.<ref>Paul the Deacon, ''History of the Lombards'', 4.25; translated by William Dudley Foulke, 1907 (Philadelphia: University of Pennsylvania, 1974), p. 168</ref> == Kultura == Isang masiglang pamilihan ang isinasagawa tuwing Lunes sa mga pangunahing lansangan ng bayan. Isang mahalagang perya ang tradisyonal na ginaganap bawat taon bandang Nobyembre 1 (Araw ng mga Santo - araw ng patron ng bayan). Kabilang sa mga atraksiyon ang pamilihan ng pagkain at pangkalahatang pamilihan, mga lokal na tindahan ng pagkain, isang parke na puno ng kasiyahan, at mga eksibit. == Kakambal na bayan == Ang Monselice ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}{{Interlanguage link|Città della Speranza Foundation|it|Fondazione Città della Speranza}}, Italya, simula noong 2006 * {{Flagicon|Croatia}} [[Poreč]], Kroasya, simula noong 2010 * {{Flagicon|Poland}} [[Niepołomice]], Polonya, mula noong 2011 * {{Flagicon|Finland}} [[Parkano]], Pinlandiya, simula noong 2015 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons}} * [http://www.monseliceturismo.it/mappa.swf Mapa ng bayan]{{Dead link|date=December 2017}} * [http://www.monseliceturismo.it/index.php?locale=en Monselice Turismo (Monselice touristic portal)] * [https://web.archive.org/web/20070207082746/http://www.castellodimonselice.it/home.asp?language=eng Ang Kastilyo ng Monselice (Ca' Marcello)] * [http://www.prolocomonselice.it/ Lupon ng Promosyon ng Turismo (Pro Loco, sa Italyano)] * [https://web.archive.org/web/20090403070453/http://www.comune.monselice.padova.it/page.php?pid=34 Isang seleksyon ng mga postcard na Monselice] * [https://web.archive.org/web/20110717192845/http://www.venetograndtour.com/pagina.asp?ID=13 Mga impresyon ni Ralph Waldo Emerson kay Monselice] {{Province of Padua}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] e6hrzuikzog431j6r0dh78aaac7hjel 2233832 2233831 2026-10-13T00:34:55Z Ryomaandres 8044 2233832 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monselice|official_name=Comune di Monselice|native_name={{native name|vec|Monséłexe}}|image=|image_size=|caption=|image_shield=Monselice-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|14|N|11|45|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Marendole, Monticelli, Ca' Oddo, San Cosma, San Bortolo, Carmine|mayor_party=[[Centre-left coalition (Italy)|centre-left coalition]]|mayor=Franco Ennio|area_footnotes=|area_total_km2=50|population_footnotes=|population_demonym=Monselicensi|elevation_footnotes=|elevation_m=9|saint=|day=Nobyembre 2|postal_code=35043|area_code=0429|website={{Official website|http://www.comune.monselice.padova.it}}|footnotes=|image_skyline=Monselice veduta.jpg|image_caption=Panorama mula sa daanan ng Seven Churchs}} [[File:Map_of_Monselice_2007_-_Touring_Club_Italiano_GR_Veneto@0031_Monselice.tif|thumb| Mapa ng lungsod]] [[File:Monselice_Aerial_View_R01.jpg|right|thumb|280x280px| Monselice: tanaw mula sa himpapawid]] Ang '''Monselice''' ({{IPA|it|monˈseːlitʃe}} {{Langx|vec|Monséłexe}} {{IPA|vec|moŋˈseɰeze|}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], sa rehiyon ng [[Veneto]], sa [[Lalawigan ng Padua|lalawigan ng Padua,]] mga {{Convert|20|km|mi}} timog-kanluran ng lungsod ng [[Padua]], sa katimugang gilid ng [[Kaburulang Euganea]] (''Colli Euganei'').<blockquote>''Ang Monselice ang pinakamagandang bayan na nakita ko sa Italya.'' ''Mayroon itong lumang guho ng kastilyo sa ibabaw ng burol at mula roon ay mayroon itong maganda at pambihirang tanawin.'' ''Ito ay nasa malawak na kapatagan – isang patay na antas – kung saan nakatayo ang Ferrara, Bologna, Rovigo, Este, Padua, at maging ang Venecia ay malabo nating natatanaw sa abot-tanaw ang tumataas na korona ng kanyang mapagmalaking mga tore.'' ''Kay gandang paglalakad at kay lawak at kaaya-ayang larawan.'' ''PatungongVenecia 38 milya.'' ''Mga Talaarawan'' ni [[Ralph Waldo Emerson]] (Mayo 31, 1833)</blockquote> == Kasaysayan == Ang mitolohikong pundasyon ng bayan ay iniuugnay sa bayaning [[Troya|Troyano]] na si [[Opsicella]]. Ang lugar ay nagpapakita ng ebidensiya ng paninirahan ng tao simula pa noong [[Panahong Bronse|Panahon ng Bronse]]. Noong panahon ng mga Romano, kilala ito bilang '''''Mons Silicis''''', na nangangahulugang "bundok ng batong [[Batong pingkian|pingkian]]", maaaring dahil sa mga lokal na silyaran ng [[trakita]]. Ang pinakamaagang kilalang mga dokumento tungkol kay Monselice ay mula pa noong 568 AD at nauugnay sa pagsakop ng mga [[Mga Lombardo|Lombardo]] sa bayan. Ang bayan ay nasa ilalim ng pamamahalang [[Silangang Imperyong Romano|Bisantino]] sa loob ng maikling panahon hanggang sa pananakop nito ni Haring [[Agilulf]] noong bandang 602.<ref>Paul the Deacon, ''History of the Lombards'', 4.25; translated by William Dudley Foulke, 1907 (Philadelphia: University of Pennsylvania, 1974), p. 168</ref> == Kultura == Isang masiglang pamilihan ang isinasagawa tuwing Lunes sa mga pangunahing lansangan ng bayan. Isang mahalagang perya ang tradisyonal na ginaganap bawat taon bandang Nobyembre 1 (Araw ng mga Santo - araw ng patron ng bayan). Kabilang sa mga atraksiyon ang pamilihan ng pagkain at pangkalahatang pamilihan, mga lokal na tindahan ng pagkain, isang parke na puno ng kasiyahan, at mga eksibit. == Kakambal na bayan == Ang Monselice ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}{{Interlanguage link|Città della Speranza Foundation|it|Fondazione Città della Speranza}}, Italya, simula noong 2006 * {{Flagicon|Croatia}} [[Poreč]], Kroasya, simula noong 2010 * {{Flagicon|Poland}} [[Niepołomice]], Polonya, mula noong 2011 * {{Flagicon|Finland}} [[Parkano]], Pinlandiya, simula noong 2015 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons}} * [http://www.monseliceturismo.it/mappa.swf Mapa ng bayan]{{Dead link|date=December 2017}} * [http://www.monseliceturismo.it/index.php?locale=en Monselice Turismo (Monselice touristic portal)] * [https://web.archive.org/web/20070207082746/http://www.castellodimonselice.it/home.asp?language=eng Ang Kastilyo ng Monselice (Ca' Marcello)] * [http://www.prolocomonselice.it/ Lupon ng Promosyon ng Turismo (Pro Loco, sa Italyano)] * [https://web.archive.org/web/20090403070453/http://www.comune.monselice.padova.it/page.php?pid=34 Isang seleksyon ng mga postcard na Monselice] * [https://web.archive.org/web/20110717192845/http://www.venetograndtour.com/pagina.asp?ID=13 Mga impresyon ni Ralph Waldo Emerson kay Monselice] {{Province of Padua}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] r3zvqip9eb1yjieoyto0yh8gbkfyyve 2233833 2233832 2026-10-13T00:35:11Z Ryomaandres 8044 2233833 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monselice|official_name=Comune di Monselice|native_name={{native name|vec|Monséłexe}}|image=|image_size=|caption=|image_shield=Monselice-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|14|N|11|45|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Marendole, Monticelli, Ca' Oddo, San Cosma, San Bortolo, Carmine|mayor_party=[[Centre-left coalition (Italy)|centre-left coalition]]|mayor=Franco Ennio|area_footnotes=|area_total_km2=50|population_footnotes=|population_demonym=Monselicensi|elevation_footnotes=|elevation_m=9|saint=|day=Nobyembre 2|postal_code=35043|area_code=0429|website={{Official website|http://www.comune.monselice.padova.it}}|footnotes=|image_skyline=Monselice veduta.jpg|image_caption=Panorama mula sa daanan ng Pitong Simbahan}} [[File:Map_of_Monselice_2007_-_Touring_Club_Italiano_GR_Veneto@0031_Monselice.tif|thumb| Mapa ng lungsod]] [[File:Monselice_Aerial_View_R01.jpg|right|thumb|280x280px| Monselice: tanaw mula sa himpapawid]] Ang '''Monselice''' ({{IPA|it|monˈseːlitʃe}} {{Langx|vec|Monséłexe}} {{IPA|vec|moŋˈseɰeze|}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], sa rehiyon ng [[Veneto]], sa [[Lalawigan ng Padua|lalawigan ng Padua,]] mga {{Convert|20|km|mi}} timog-kanluran ng lungsod ng [[Padua]], sa katimugang gilid ng [[Kaburulang Euganea]] (''Colli Euganei'').<blockquote>''Ang Monselice ang pinakamagandang bayan na nakita ko sa Italya.'' ''Mayroon itong lumang guho ng kastilyo sa ibabaw ng burol at mula roon ay mayroon itong maganda at pambihirang tanawin.'' ''Ito ay nasa malawak na kapatagan – isang patay na antas – kung saan nakatayo ang Ferrara, Bologna, Rovigo, Este, Padua, at maging ang Venecia ay malabo nating natatanaw sa abot-tanaw ang tumataas na korona ng kanyang mapagmalaking mga tore.'' ''Kay gandang paglalakad at kay lawak at kaaya-ayang larawan.'' ''PatungongVenecia 38 milya.'' ''Mga Talaarawan'' ni [[Ralph Waldo Emerson]] (Mayo 31, 1833)</blockquote> == Kasaysayan == Ang mitolohikong pundasyon ng bayan ay iniuugnay sa bayaning [[Troya|Troyano]] na si [[Opsicella]]. Ang lugar ay nagpapakita ng ebidensiya ng paninirahan ng tao simula pa noong [[Panahong Bronse|Panahon ng Bronse]]. Noong panahon ng mga Romano, kilala ito bilang '''''Mons Silicis''''', na nangangahulugang "bundok ng batong [[Batong pingkian|pingkian]]", maaaring dahil sa mga lokal na silyaran ng [[trakita]]. Ang pinakamaagang kilalang mga dokumento tungkol kay Monselice ay mula pa noong 568 AD at nauugnay sa pagsakop ng mga [[Mga Lombardo|Lombardo]] sa bayan. Ang bayan ay nasa ilalim ng pamamahalang [[Silangang Imperyong Romano|Bisantino]] sa loob ng maikling panahon hanggang sa pananakop nito ni Haring [[Agilulf]] noong bandang 602.<ref>Paul the Deacon, ''History of the Lombards'', 4.25; translated by William Dudley Foulke, 1907 (Philadelphia: University of Pennsylvania, 1974), p. 168</ref> == Kultura == Isang masiglang pamilihan ang isinasagawa tuwing Lunes sa mga pangunahing lansangan ng bayan. Isang mahalagang perya ang tradisyonal na ginaganap bawat taon bandang Nobyembre 1 (Araw ng mga Santo - araw ng patron ng bayan). Kabilang sa mga atraksiyon ang pamilihan ng pagkain at pangkalahatang pamilihan, mga lokal na tindahan ng pagkain, isang parke na puno ng kasiyahan, at mga eksibit. == Kakambal na bayan == Ang Monselice ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}{{Interlanguage link|Città della Speranza Foundation|it|Fondazione Città della Speranza}}, Italya, simula noong 2006 * {{Flagicon|Croatia}} [[Poreč]], Kroasya, simula noong 2010 * {{Flagicon|Poland}} [[Niepołomice]], Polonya, mula noong 2011 * {{Flagicon|Finland}} [[Parkano]], Pinlandiya, simula noong 2015 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons}} * [http://www.monseliceturismo.it/mappa.swf Mapa ng bayan]{{Dead link|date=December 2017}} * [http://www.monseliceturismo.it/index.php?locale=en Monselice Turismo (Monselice touristic portal)] * [https://web.archive.org/web/20070207082746/http://www.castellodimonselice.it/home.asp?language=eng Ang Kastilyo ng Monselice (Ca' Marcello)] * [http://www.prolocomonselice.it/ Lupon ng Promosyon ng Turismo (Pro Loco, sa Italyano)] * [https://web.archive.org/web/20090403070453/http://www.comune.monselice.padova.it/page.php?pid=34 Isang seleksyon ng mga postcard na Monselice] * [https://web.archive.org/web/20110717192845/http://www.venetograndtour.com/pagina.asp?ID=13 Mga impresyon ni Ralph Waldo Emerson kay Monselice] {{Province of Padua}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] au8dnbuheol6w3ckpz8e0cb1ar0tapw 2233834 2233833 2026-10-13T00:35:23Z Ryomaandres 8044 2233834 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monselice|official_name=Comune di Monselice|native_name={{native name|vec|Monséłexe}}|image=|image_size=|caption=|image_shield=Monselice-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|14|N|11|45|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Marendole, Monticelli, Ca' Oddo, San Cosma, San Bortolo, Carmine|mayor_party=[[Centre-left coalition (Italy)|centre-left coalition]]|mayor=Franco Ennio|area_footnotes=|area_total_km2=50|population_footnotes=|population_demonym=Monselicensi|elevation_footnotes=|elevation_m=9|saint=|day=Nobyembre 2|postal_code=35043|area_code=0429|website={{Official website|http://www.comune.monselice.padova.it}}|footnotes=|image_skyline=Monselice veduta.jpg|image_caption=Panorama mula sa daanan ng Pitong Simbahan}} [[File:Map_of_Monselice_2007_-_Touring_Club_Italiano_GR_Veneto@0031_Monselice.tif|thumb| Mapa ng lungsod]] [[File:Monselice_Aerial_View_R01.jpg|right|thumb|280x280px| Monselice: tanaw mula sa himpapawid]] Ang '''Monselice''' ({{IPA|it|monˈseːlitʃe}} {{Langx|vec|Monséłexe}} {{IPA|vec|moŋˈseɰeze|}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], sa rehiyon ng [[Veneto]], sa [[Lalawigan ng Padua|lalawigan ng Padua,]] mga {{Convert|20|km|mi}} timog-kanluran ng lungsod ng [[Padua]], sa katimugang gilid ng [[Kaburulang Euganea]] (''Colli Euganei'').<blockquote>''Ang Monselice ang pinakamagandang bayan na nakita ko sa Italya.'' ''Mayroon itong lumang guho ng kastilyo sa ibabaw ng burol at mula roon ay mayroon itong maganda at pambihirang tanawin.'' ''Ito ay nasa malawak na kapatagan – isang patay na antas – kung saan nakatayo ang Ferrara, Bolonia, Rovigo, Este, Padua, at maging ang Venecia ay malabo nating natatanaw sa abot-tanaw ang tumataas na korona ng kanyang mapagmalaking mga tore.'' ''Kay gandang paglalakad at kay lawak at kaaya-ayang larawan.'' ''PatungongVenecia 38 milya.'' ''Mga Talaarawan'' ni [[Ralph Waldo Emerson]] (Mayo 31, 1833)</blockquote> == Kasaysayan == Ang mitolohikong pundasyon ng bayan ay iniuugnay sa bayaning [[Troya|Troyano]] na si [[Opsicella]]. Ang lugar ay nagpapakita ng ebidensiya ng paninirahan ng tao simula pa noong [[Panahong Bronse|Panahon ng Bronse]]. Noong panahon ng mga Romano, kilala ito bilang '''''Mons Silicis''''', na nangangahulugang "bundok ng batong [[Batong pingkian|pingkian]]", maaaring dahil sa mga lokal na silyaran ng [[trakita]]. Ang pinakamaagang kilalang mga dokumento tungkol kay Monselice ay mula pa noong 568 AD at nauugnay sa pagsakop ng mga [[Mga Lombardo|Lombardo]] sa bayan. Ang bayan ay nasa ilalim ng pamamahalang [[Silangang Imperyong Romano|Bisantino]] sa loob ng maikling panahon hanggang sa pananakop nito ni Haring [[Agilulf]] noong bandang 602.<ref>Paul the Deacon, ''History of the Lombards'', 4.25; translated by William Dudley Foulke, 1907 (Philadelphia: University of Pennsylvania, 1974), p. 168</ref> == Kultura == Isang masiglang pamilihan ang isinasagawa tuwing Lunes sa mga pangunahing lansangan ng bayan. Isang mahalagang perya ang tradisyonal na ginaganap bawat taon bandang Nobyembre 1 (Araw ng mga Santo - araw ng patron ng bayan). Kabilang sa mga atraksiyon ang pamilihan ng pagkain at pangkalahatang pamilihan, mga lokal na tindahan ng pagkain, isang parke na puno ng kasiyahan, at mga eksibit. == Kakambal na bayan == Ang Monselice ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}{{Interlanguage link|Città della Speranza Foundation|it|Fondazione Città della Speranza}}, Italya, simula noong 2006 * {{Flagicon|Croatia}} [[Poreč]], Kroasya, simula noong 2010 * {{Flagicon|Poland}} [[Niepołomice]], Polonya, mula noong 2011 * {{Flagicon|Finland}} [[Parkano]], Pinlandiya, simula noong 2015 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons}} * [http://www.monseliceturismo.it/mappa.swf Mapa ng bayan]{{Dead link|date=December 2017}} * [http://www.monseliceturismo.it/index.php?locale=en Monselice Turismo (Monselice touristic portal)] * [https://web.archive.org/web/20070207082746/http://www.castellodimonselice.it/home.asp?language=eng Ang Kastilyo ng Monselice (Ca' Marcello)] * [http://www.prolocomonselice.it/ Lupon ng Promosyon ng Turismo (Pro Loco, sa Italyano)] * [https://web.archive.org/web/20090403070453/http://www.comune.monselice.padova.it/page.php?pid=34 Isang seleksyon ng mga postcard na Monselice] * [https://web.archive.org/web/20110717192845/http://www.venetograndtour.com/pagina.asp?ID=13 Mga impresyon ni Ralph Waldo Emerson kay Monselice] {{Province of Padua}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 6c2hitpvg7mexxe5e60umnptr9ifw1w 0 131221 2233835 1919900 2026-10-13T00:38:51Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375485040|Montagnana]]" 2233835 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montagnana|native_name=|official_name=Comune di Montagnana|image=Montagnana.jpg|caption=Ang medyebal na pader ng lungsod|image_shield=Montagnana-Stemma.svg|image_map=Map of Montagnana 2007 - Touring Club Italiano GR Veneto@0032 Montagnana.tif|pushpin_label_position=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Borgo San Marco, Borgo San Zeno, Borgo Frassine|mayor=Gian Paolo Lovato|mayor_party=Coalition|elevation_footnotes=|elevation_m=16|area_footnotes=|area_total_km2=45|population_footnotes=|population_demonym=Montagnanesi|area_code=0429|postal_code=35044|saint=[[Asunsiyon ni Maria]]|day=Agosto 15|website={{official website|http://www.comune.montagnana.pd.it/}}|footnotes=|image_size=|shield_alt=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|14|00|N|11|27|40|E|region:IT_type:city|display=inline}}|coordinates_footnotes=}}Ang '''Montagnana''' ({{IPA|it|montaɲˈɲaːna}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang mga karatig na komunidad ay ang [[Borgo Veneto]], [[Casale di Scodosia]], [[Urbana, Italy|Urbana]], [[Bevilacqua]], [[Pojana Maggiore]], [[Pressana]], [[Minerbe]], at [[Roveredo di Guà]]. Noong 2017, ang populasyon ng Montagnana ay 9120. Ang bayan ay ginawaran ng {{Lang|it|[[Bandiera arancione]]|italic=no}} ("Naranghang Watawat") at isa sa {{Lang|it|[[I Borghi più belli d'Italia]]|italic=no}} ("Ang mga Pinakamagagandang Nayon ng Italya").<ref>{{Cite web |title=Veneto |url=https://borghipiubelliditalia.it/veneto/ |access-date=31 July 2023 |language=it}}</ref> == Mga pangunahing tanawin == * Mga [[Nagsasanggalang na pader|pader ng lungsod]]: isa sa mga pinakamahusay na napreserbang halimbawa ng mga pader noong panahong medyebal sa Europa. * Kastilyo ng San Zeno: itinayo ni [[Ezzelino III da Romano]]. Ang isa pang kastilyo ay ang ''Rocca degli Alberi'', na itinayo ng pamilyang [[Carraresi]] noong 1360 &#x2013; 62. * [[Santa Maria Assunta, Montagnana|Santa Maria Assunta]]: Gotikong Katedral (1431–1502), na may mga karagdagan sa huling bahagi ng [[Renasimiyento|Renasimyento]]. Kasama sa loob ang isang ''Transpigurasyon'' ni [[Paolo Veronese]] at fresco nina ''Judit at David'', na kamakailan ay iniugnay kay [[Giorgione]]. * ''Palazzo Magnavin-Foratti'', sa estilong Gotiko-Veneciano. * Bulwagan ng Bayan (1532). Sa labas ng lungsod ay ang ''[[Villa Pisani (Montagnana)|Villa Pisani]]'', isa sa mga obra maestra ni [[Andrea Palladio]]. Ang kalapit na bayan ng [[Cittadella]] sa parehong lalawigan ay isa ring napapaderang bayan. == Mga sinaunang pader == Ang mga bodega (canipe) ay matatagpuan sa loob ng mga bariles na bobeda na sumusuporta sa daanan ng pagpapatrolya, upang mapanatili ang mga produktong ginawa sa kanayunan (nakikita pa rin natin ang mga uka upang ikabit ang mga kahoy na pampalakas). Sa mga tore, na may ilang palapag at natatakpan ng isang nakahilig na bubong na nakatago sa ilalim ng pitch na nilagyan ng mga makinang pangkubkob, may iba pang mga bodega at tirahan para sa mga sundalo na inilagay bilang isang garison ng kuta sa panahon ng kagipitan ng digmaan. Isang lugar na walang mga gusali at ginamit bilang taniman ng pomerium upang harapin ang mahahabang pagkubkob ang nakapalibot sa mga pader mula sa loob. == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.montagnana.pd.it/ Opisyal na website] == Mga Pinagmumulan == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9u2ta2dzv03y512w8yzwgw914wnbx6h 2233836 2233835 2026-10-13T00:39:05Z Ryomaandres 8044 2233836 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montagnana|native_name=|official_name=Comune di Montagnana|image=Montagnana.jpg|caption=Ang medyebal na pader ng lungsod|image_shield=Montagnana-Stemma.svg|image_map=Map of Montagnana 2007 - Touring Club Italiano GR Veneto@0032 Montagnana.tif|pushpin_label_position=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Borgo San Marco, Borgo San Zeno, Borgo Frassine|mayor=Gian Paolo Lovato|mayor_party=Coalition|elevation_footnotes=|elevation_m=16|area_footnotes=|area_total_km2=45|population_footnotes=|population_demonym=Montagnanesi|area_code=0429|postal_code=35044|saint=[[Asunsiyon ni Maria]]|day=Agosto 15|website={{official website|http://www.comune.montagnana.pd.it/}}|footnotes=|image_size=|shield_alt=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|14|00|N|11|27|40|E|region:IT_type:city|display=inline}}|coordinates_footnotes=}}Ang '''Montagnana''' ({{IPA|it|montaɲˈɲaːna}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang mga karatig na komunidad ay ang [[Borgo Veneto]], [[Casale di Scodosia]], [[Urbana, Italy|Urbana]], [[Bevilacqua]], [[Pojana Maggiore]], [[Pressana]], [[Minerbe]], at [[Roveredo di Guà]]. Noong 2017, ang populasyon ng Montagnana ay 9120. Ang bayan ay ginawaran ng {{Lang|it|[[Bandiera arancione]]|italic=no}} ("Naranghang Watawat") at isa sa {{Lang|it|[[I Borghi più belli d'Italia]]|italic=no}} ("Ang mga Pinakamagagandang Nayon ng Italya").<ref>{{Cite web |title=Veneto |url=https://borghipiubelliditalia.it/veneto/ |access-date=31 July 2023 |language=it}}</ref> == Mga pangunahing tanawin == * Mga [[Nagsasanggalang na pader|pader ng lungsod]]: isa sa mga pinakamahusay na napreserbang halimbawa ng mga pader noong panahong medyebal sa Europa. * Kastilyo ng San Zeno: itinayo ni [[Ezzelino III da Romano]]. Ang isa pang kastilyo ay ang ''Rocca degli Alberi'', na itinayo ng pamilyang [[Carraresi]] noong 1360 &#x2013; 62. * [[Santa Maria Assunta, Montagnana|Santa Maria Assunta]]: Gotikong Katedral (1431–1502), na may mga karagdagan sa huling bahagi ng [[Renasimiyento|Renasimyento]]. Kasama sa loob ang isang ''Transpigurasyon'' ni [[Paolo Veronese]] at fresco nina ''Judit at David'', na kamakailan ay iniugnay kay [[Giorgione]]. * ''Palazzo Magnavin-Foratti'', sa estilong Gotiko-Veneciano. * Bulwagan ng Bayan (1532). Sa labas ng lungsod ay ang ''[[Villa Pisani (Montagnana)|Villa Pisani]]'', isa sa mga obra maestra ni [[Andrea Palladio]]. Ang kalapit na bayan ng [[Cittadella]] sa parehong lalawigan ay isa ring napapaderang bayan. == Mga sinaunang pader == Ang mga sinaunang pader na nakapalibot sa Montagnana ay itinayo noong ikalabing-isang siglo upang protektahan ang bayan. Ito ay isang 2&#x20;kilometro ang haba ng pader na may taas na nag-iiba sa pagitan ng 6.5 at 8 metro. Ang kasalukuyang mga pader, na kumakatawan sa isa sa mga pinakatanyag at pinakamahusay na napreserbang halimbawa ng arkitekturang militar noong medyebal sa Europa, maliban sa complex ng Castel San Zeno at ang mga bahagi ng mga pader sa silangan at kanluran na mas luma, ay nagmula pa noong kalagitnaan ng ika-14 na siglo, nang nais ng mga Carraresi, mga panginoon ng Padua, na palakihin at palakasin ang mahalagang kuta ng hangganan ng estado ng Paduan laban sa Verona ng Scaligeri, na nangingibabaw sa kalapit na Legnago. Ang intramoenia ng espasyong urbano ay pinalawak sa pagkakataong iyon, at ang bagong bakuran ay itinayo gamit ang mga patong-patong na ladrilyo at bato (mga trachyte na dinadala ng tubig mula sa kalapit na mga Kaburulang Euganea). Ang nakukutaang lungsod ay napapalibutan ng isang hindi regular na apat na gilid na may sukat na humigit-kumulang 600x300 metro na may lawak na 24 ektarya at perimetro na humigit-kumulang dalawang kilometro. Ang mga pader, na kinokoronahan ng mga almena na tipong Guelfo, ay may taas na 6.5 hanggang 8 metro, na may kapal na 96–100&#x20;sentimetro. Sa pagitan ng isang kuta at ng isa pa, ang mga pamaypay na gawa sa kahoy ay nagsilbing kanlungan ng mga tagapagtanggol. Ang mga toreng perimetro, na may kabuuang 24, na may pagitan na humigit-kumulang 60 metro, ay may taas na nasa pagitan ng 17 at 19 metro. Ang panlabas na lambak ay nag-iiba mula 30 hanggang 40 metro. Ang mga bodega (canipe) ay matatagpuan sa loob ng mga bariles na bobeda na sumusuporta sa daanan ng pagpapatrolya, upang mapanatili ang mga produktong ginawa sa kanayunan (nakikita pa rin natin ang mga uka upang ikabit ang mga kahoy na pampalakas). Sa mga tore, na may ilang palapag at natatakpan ng isang nakahilig na bubong na nakatago sa ilalim ng pitch na nilagyan ng mga makinang pangkubkob, may iba pang mga bodega at tirahan para sa mga sundalo na inilagay bilang isang garison ng kuta sa panahon ng kagipitan ng digmaan. Isang lugar na walang mga gusali at ginamit bilang taniman ng pomerium upang harapin ang mahahabang pagkubkob ang nakapalibot sa mga pader mula sa loob. == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.montagnana.pd.it/ Opisyal na website] == Mga Pinagmumulan == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 06nadtez3ngajul0g3rvvfu47v0i9gk 0 131226 2233843 1919904 2026-10-13T00:50:18Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375291446|Pernumia]]" 2233843 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pernumia|official_name=Comune di Pernumia|native_name=|image=Via Maggiore (Pernumia).jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|16|N|11|47|E|type:city(3,756)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=13.2|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=9|saint=|day=|postal_code=35020|area_code=0429|website=|footnotes=}}Ang '''Pernumia''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia|Venice]] at mga {{Convert|20|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]] . Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 3,756 at may lawak na {{Convert|13.2|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Pernumia ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Battaglia Terme]], [[Cartura]], [[Due Carrare]], [[Monselice]], at [[San Pietro Viminario]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2536|1881|2719|1901|2948|1911|3353|1921|3692|1931|3947|1936|4077|1951|4230|1961|3468|1971|3305|1981|3436|1991|3634|2001|3717|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 6l3m55s4vcoclgqkouz287qyi6rd0ym 2233861 2233843 2026-10-13T01:21:05Z Ryomaandres 8044 2233861 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pernumia|official_name=Comune di Pernumia|native_name=|image=Via Maggiore (Pernumia).jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|16|N|11|47|E|type:city(3,756)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=13.2|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=9|saint=|day=|postal_code=35020|area_code=0429|website=|footnotes=}}Ang '''Pernumia''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia|Venice]] at mga {{Convert|20|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]] . Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 3,756 at may lawak na {{Convert|13.2|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Pernumia ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Battaglia Terme]], [[Cartura]], [[Due Carrare]], [[Monselice]], at [[San Pietro Viminario]]. == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang sibil === * Villa Maldura Grifalconi Bonaccorsi (ika-18 siglo): kasama ang napakalaking liwasan nito (isang tunay na berdeng baga) at ang kahanga-hangang oratoryo ng Banal na Trinidad, kung saan maaari mo pa ring hangaan ang mga piraso ng mahahalagang fresco noong ika-15 siglo, na bukas mula katapusan ng Marso hanggang katapusan ng Oktubre<ref>[https://www.comune.pernumia.pd.it/vivere-il-comune/eventi/apertura-parco-di-villa-maldura/#date-e-orari apertura parco] comune.pernumia.pd.it</ref> == Ekonomiya == Ang agrikultura ay nagbubunga ng mga cereal, kumpay, gulay, trigo, ubas, at prutas; nag-aalaga rin ng mga baka at manok. == Mga pangyayari == Piyesta ng Esparago: Ang inisyatibong ito ay naglalayong itaguyod at pahusayin ang pagtatanim ng esparago, na laganap na sa lugar sa loob ng mahigit limampung taon.<ref>[https://www.comune.pernumia.pd.it/vivere-il-comune/eventi/mi-presento-sono-lasparago-di-pernumia/ Mi presento sono l'asparago di Pernumia] comune.pernumia.pd.it</ref> == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2536|1881|2719|1901|2948|1911|3353|1921|3692|1931|3947|1936|4077|1951|4230|1961|3468|1971|3305|1981|3436|1991|3634|2001|3717|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 6enn7csyu5zl60d7lhjnrxyhn6omhsa 0 131228 2233842 1919905 2026-10-13T00:48:15Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375292039|Piacenza d'Adige]]" 2233842 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Piacenza d'Adige|official_name=Comune di Piacenza d'Adige|native_name=|image=Via_Badia_con_parrocchiale_(Piacenza_d'Adige).JPG|image_size=|caption=Simbahang parokya|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|8|N|11|33|E|type:city(1,371)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Primo Magri|area_footnotes=|area_total_km2=18.49|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=10|saint=|day=|postal_code=35040|area_code=0425|website={{official website|http://www.comune.piacenza-d-adige.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Piacenza d'Adige''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]]. Ang Piacenza d'Adige ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Badia Polesine]], [[Casale di Scodosia]], [[Lendinara]], [[Masi, Veneto|Masi]], [[Megliadino San Vitale]], [[Merlara]], [[Ponso]], [[Sant'Urbano]], [[Santa Margherita d'Adige]], at [[Vighizzolo d'Este]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] tuofxv3n83fuhyngfx39ev25p4o0r9t 2233859 2233842 2026-10-13T01:19:08Z Ryomaandres 8044 2233859 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Piacenza d'Adige|official_name=Comune di Piacenza d'Adige|native_name=|image=Via_Badia_con_parrocchiale_(Piacenza_d'Adige).JPG|image_size=|caption=Simbahang parokya|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|8|N|11|33|E|type:city(1,371)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Primo Magri|area_footnotes=|area_total_km2=18.49|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=10|saint=|day=|postal_code=35040|area_code=0425|website={{official website|http://www.comune.piacenza-d-adige.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Piacenza d'Adige''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]]. Ang Piacenza d'Adige ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Badia Polesine]], [[Casale di Scodosia]], [[Lendinara]], [[Masi, Veneto|Masi]], [[Megliadino San Vitale]], [[Merlara]], [[Ponso]], [[Sant'Urbano]], [[Santa Margherita d'Adige]], at [[Vighizzolo d'Este]]. == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong Hunyo 6, 1966.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?3632|titolo=Piacenza d'Adige|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=8 luglio 2023}}</ref> "Gules, isang ginintuang [[Leon (eraldika)|leon]], isang asul na banda na patayo. Mga panlabas na palamuti ng Munisipalidad." Ang ginintuang leon ay nilayon upang gunitain ang piyudalismo ng teritoryo sa ilalim ng pamamahala ng mga pamilyang Estensi, Contarini, Cornaro, Morosini, at Mocenigo, na nagtayo ng kanilang mga tirahan sa tag-init dito at huminto rito upang mangaso at mangisda. Ang bughaw na banda ay kumakatawan sa Ilog [[Adigio]], na nagmamarka sa katimugang hangganan ng munisipalidad sa [[Lalawigan ng Rovigo]]. Ang bandila ay isang bandila na nahahati sa dilaw at pula. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jqrn6q39ur0974kysl7fwjha3gcbkrr 2233860 2233859 2026-10-13T01:19:30Z Ryomaandres 8044 /* Mga simbolo */ 2233860 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Piacenza d'Adige|official_name=Comune di Piacenza d'Adige|native_name=|image=Via_Badia_con_parrocchiale_(Piacenza_d'Adige).JPG|image_size=|caption=Simbahang parokya|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|8|N|11|33|E|type:city(1,371)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Primo Magri|area_footnotes=|area_total_km2=18.49|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=10|saint=|day=|postal_code=35040|area_code=0425|website={{official website|http://www.comune.piacenza-d-adige.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Piacenza d'Adige''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Padua]]. Ang Piacenza d'Adige ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Badia Polesine]], [[Casale di Scodosia]], [[Lendinara]], [[Masi, Veneto|Masi]], [[Megliadino San Vitale]], [[Merlara]], [[Ponso]], [[Sant'Urbano]], [[Santa Margherita d'Adige]], at [[Vighizzolo d'Este]]. == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Hunyo 6, 1966.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?3632|titolo=Piacenza d'Adige|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=8 luglio 2023}}</ref> "Gules, isang ginintuang [[Leon (eraldika)|leon]], isang asul na [[Banda (eraldika)|banda]] na patayo. Mga panlabas na palamuti ng Munisipalidad." Ang ginintuang leon ay nilayon upang gunitain ang piyudalismo ng teritoryo sa ilalim ng pamamahala ng mga pamilyang Estensi, Contarini, Cornaro, Morosini, at Mocenigo, na nagtayo ng kanilang mga tirahan sa tag-init dito at huminto rito upang mangaso at mangisda. Ang bughaw na banda ay kumakatawan sa Ilog [[Adigio]], na nagmamarka sa katimugang hangganan ng munisipalidad sa [[Lalawigan ng Rovigo]]. Ang bandila ay isang bandila na nahahati sa dilaw at pula. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Padua}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 87vz6nfh1u11fuhte07kjy5dvaood1z 0 131233 2233849 1919911 2026-10-13T00:55:26Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375294722|Ponte San Nicolò]]" 2233849 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ponte San Nicolò|official_name=Comune di Ponte San Nicolò|native_name=|image=Ponte san Nicolò.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|22|N|11|56|E|type:city(12,656)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Roncaglia, Roncajette, Rio|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=13.5|population_footnotes=|population_demonym=Sannicolesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=San Nicolas|day=|postal_code=35020|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.pontesannicolo.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Ponte San Nicolò''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|8|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 12,656 at may lawak na {{Convert|13.5|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Ponte San Nicolò ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) Roncaglia, Roncajette, at Rio. Ang Ponte San Nicolò ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Albignasego]], [[Casalserugo]], [[Legnaro]], [[Padua]], at [[Polverara]]. Ang alkalde ay si Martino Schiavon, na nahalal noong 2019 kasama ang isang koalisyong gitna-kaliwa bilang kaniyang mga hinalinhan. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1936|1881|2217|1901|2674|1911|3306|1921|3801|1931|4465|1936|4623|1951|5077|1961|5288|1971|6814|1981|8309|1991|10589|2001|12059|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga kakambal na bayan == Ang Ponte San Nicolò ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|France}}[[Crest, Drôme]], Pransiya * {{Flagicon|Poland}} [[Gmina Dobra, Police County]], Polonya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.pontesannicolo.pd.it/ www.comune.pontesannicolo.pd.it/] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9ees9fnwn3kc1a658fpnqid9thl80gc 2233866 2233849 2026-10-13T01:29:43Z Ryomaandres 8044 2233866 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ponte San Nicolò|official_name=Comune di Ponte San Nicolò|native_name=|image=Ponte san Nicolò.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|22|N|11|56|E|type:city(12,656)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Roncaglia, Roncajette, Rio|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=13.5|population_footnotes=|population_demonym=Sannicolesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=San Nicolas|day=|postal_code=35020|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.pontesannicolo.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Ponte San Nicolò''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|8|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 12,656 at may lawak na {{Convert|13.5|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Ponte San Nicolò ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) Roncaglia, Roncajette, at Rio. Ang Ponte San Nicolò ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Albignasego]], [[Casalserugo]], [[Legnaro]], [[Padua]], at [[Polverara]]. Ang alkalde ay si Martino Schiavon, na nahalal noong 2019 kasama ang isang koalisyong gitna-kaliwa bilang kaniyang mga hinalinhan. Sa mga nakaraang dekada, nakaranas ito ng malaking paglaki ng populasyon, bagaman limitado ito kumpara sa mga plano sa pagpaplano ng lungsod noong dekada '80, dahil ang populasyon ay palaging nananatiling mababa sa 15,000 na naninirahan. == Kasaysayan == Ang makasaysayang impormasyon tungkol sa bayan,<ref>[http://www.comune.pontesannicolo.pd.it/dett.asp?id_doc=14518 Cenni storici] tratti dal sito del Comune</ref> na malamang ay tinitirhan na noong [[panahong Romano]], ay nagmula pa noong bandang taong 1000. Noong 918, nabanggit ang nayon ng Roncajette, na tinatawag na Roncaliutari noong panahong iyon,<ref>[https://docplayer.it/12398148-Comune-territorio-ponte-san-nicolo-festeggia-il-centenario-del-suo-ponte-notiziario-comunale.html Sante Bortolami, ''Quando i comuni nascevano'', Notiziario del Comune di Ponte San Nicolò anno II n.1, 1985]</ref> na nangangahulugang isang lugar ng mga tinik na binubunot gamit ang isang patibong. Sa panahong iyon, sa lugar sa kanang pampang ng ilog Retrone (sinaunang pangalan ng ilog Roncajette), mayroong isang malawak na kagubatan na tinatawag na "Ponteglese", habang noong 1130 ay nabanggit ang pag-iral ng kapilya ng San Fidenzio di Roncajette. Dito, sa pagitan ng kasalukuyang nayon at ng pangunahing bayan, may mga lumulutang na gilingan at isang daungan sa ilog kung saan dumadaong ang mga bangkang puno ng asin, linen, at mga palayok na terracotta. Noong 1130, isang unang kapilya na inialay kay San Nicolò, tagapagtanggol ng mga mandaragat, ang itinayo, na matatagpuan sa kabilang pampang ng ilog kung saan nakatayo ang simbahan na may parehong pangalan ngayon. Ang pamayanan ay konektado sa pamamagitan ng isang tulay na roble, na muling itinayo gamit ang bato na may tatlong arko (na ngayon ay naaalala sa eskudo ng armas ng munisipalidad) noong 1228. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1936|1881|2217|1901|2674|1911|3306|1921|3801|1931|4465|1936|4623|1951|5077|1961|5288|1971|6814|1981|8309|1991|10589|2001|12059|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga kakambal na bayan == Ang Ponte San Nicolò ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|France}}[[Crest, Drôme]], Pransiya * {{Flagicon|Poland}} [[Gmina Dobra, Police County]], Polonya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.pontesannicolo.pd.it/ www.comune.pontesannicolo.pd.it/] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5vf8b9xs0p01ieh5dsbsvmfutuwbuho 2233981 2233866 2026-10-13T09:15:13Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233981 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ponte San Nicolò|official_name=Comune di Ponte San Nicolò|native_name=|image=Ponte san Nicolò.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|22|N|11|56|E|type:city(12,656)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=Roncaglia, Roncajette, Rio|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=13.5|population_footnotes=|population_demonym=Sannicolesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=San Nicolas|day=|postal_code=35020|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.pontesannicolo.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Ponte San Nicolò''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|8|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 12,656 at may lawak na {{Convert|13.5|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Ponte San Nicolò ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) Roncaglia, Roncajette, at Rio. Ang Ponte San Nicolò ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Albignasego]], [[Casalserugo]], [[Legnaro]], [[Padua]], at [[Polverara]]. Ang alkalde ay si Martino Schiavon, na nahalal noong 2019 kasama ang isang koalisyong gitna-kaliwa bilang kaniyang mga hinalinhan. Sa mga nakaraang dekada, nakaranas ito ng malaking paglaki ng populasyon, bagaman limitado ito kumpara sa mga plano sa pagpaplano ng lungsod noong dekada '80, dahil ang populasyon ay palaging nananatiling mababa sa 15,000 na naninirahan. == Kasaysayan == Ang makasaysayang impormasyon tungkol sa bayan,<ref>[http://www.comune.pontesannicolo.pd.it/dett.asp?id_doc=14518 Cenni storici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240528140432/https://www.comune.pontesannicolo.pd.it/dett.asp?id_doc=14518 |date=2024-05-28 }} tratti dal sito del Comune</ref> na malamang ay tinitirhan na noong [[panahong Romano]], ay nagmula pa noong bandang taong 1000. Noong 918, nabanggit ang nayon ng Roncajette, na tinatawag na Roncaliutari noong panahong iyon,<ref>[https://docplayer.it/12398148-Comune-territorio-ponte-san-nicolo-festeggia-il-centenario-del-suo-ponte-notiziario-comunale.html Sante Bortolami, ''Quando i comuni nascevano'', Notiziario del Comune di Ponte San Nicolò anno II n.1, 1985]</ref> na nangangahulugang isang lugar ng mga tinik na binubunot gamit ang isang patibong. Sa panahong iyon, sa lugar sa kanang pampang ng ilog Retrone (sinaunang pangalan ng ilog Roncajette), mayroong isang malawak na kagubatan na tinatawag na "Ponteglese", habang noong 1130 ay nabanggit ang pag-iral ng kapilya ng San Fidenzio di Roncajette. Dito, sa pagitan ng kasalukuyang nayon at ng pangunahing bayan, may mga lumulutang na gilingan at isang daungan sa ilog kung saan dumadaong ang mga bangkang puno ng asin, linen, at mga palayok na terracotta. Noong 1130, isang unang kapilya na inialay kay San Nicolò, tagapagtanggol ng mga mandaragat, ang itinayo, na matatagpuan sa kabilang pampang ng ilog kung saan nakatayo ang simbahan na may parehong pangalan ngayon. Ang pamayanan ay konektado sa pamamagitan ng isang tulay na roble, na muling itinayo gamit ang bato na may tatlong arko (na ngayon ay naaalala sa eskudo ng armas ng munisipalidad) noong 1228. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1936|1881|2217|1901|2674|1911|3306|1921|3801|1931|4465|1936|4623|1951|5077|1961|5288|1971|6814|1981|8309|1991|10589|2001|12059|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga kakambal na bayan == Ang Ponte San Nicolò ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|France}}[[Crest, Drôme]], Pransiya * {{Flagicon|Poland}} [[Gmina Dobra, Police County]], Polonya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.pontesannicolo.pd.it/ www.comune.pontesannicolo.pd.it/] {{Province of Padua}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] rejk2oi08h7jjieyx6d623rybaxudg3 0 131245 2233848 1919912 2026-10-13T00:54:22Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375294928|Pontelongo]]" 2233848 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Pontelongo|official_name=Comune di Pontelongo|native_name=|image=|image_size=|alt=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|15|N|12|1|E|type:city(3,853)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Roberto Franco|area_footnotes=|area_total_km2=10.8|population_footnotes=|population_total=3853|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=35029|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.pontelongo.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Pontelongo''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} timog-silangan ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 3,853 at may lawak na {{Convert|10.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Pontelongo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arzergrande]], [[Bovolenta]], [[Brugine]], [[Candiana]], [[Codevigo]], [[Correzzola]], at [[Piove di Sacco]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2130|1881|2365|1901|2230|1911|2857|1921|3466|1931|4531|1936|4809|1951|5075|1961|4164|1971|3713|1981|3566|1991|3571|2001|3759|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.pontelongo.pd.it/ www.comune.pontelongo.pd.it/] * [http://www.pontelongo.org/ www.pontelongo.org/] {{Province of Padua}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] p9baugapi1d3x2horqfgbn7mji1upxo 2233865 2233848 2026-10-13T01:27:55Z Ryomaandres 8044 2233865 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Pontelongo|official_name=Comune di Pontelongo|native_name=|image=Pontelongo, panorama 01.JPG|image_size=|alt=|caption=Tanawin ng tulay sa ibabaw ng [[Bacchiglione]] kasama ang [[Villa Foscarini Erizzo]], ang munisipyo.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|15|N|12|1|E|type:city(3,853)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Roberto Franco|area_footnotes=|area_total_km2=10.8|population_footnotes=|population_total=3853|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=35029|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.pontelongo.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Pontelongo''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} timog-silangan ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 3,853 at may lawak na {{Convert|10.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Pontelongo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arzergrande]], [[Bovolenta]], [[Brugine]], [[Candiana]], [[Codevigo]], [[Correzzola]], at [[Piove di Sacco]]. Ang sentro ng Pontelongo ay nasa tabi ng Ilog [[Bacchiglione]], sa pagitan ng distrito ng [[Saccisica]] at [[Cavarzere]]. Ang sentro ng bayan ay paguhit, na umaabot sa magkabilang pampang ng ilog: sa kaliwa, ang orihinal na sentro, na tinukoy ng hugis ng bahay ng mga patriyotiko ni Foscarini-Erizzo at ang kumpol ng mabababang bahay, na natatanaw nang mahigit isang siglo ng mga pader at matataas na pilapil; sa kanan, ang mas bagong bahagi, kasama ang simbahan at pabrika ng asukal. Ang makasaysayang tulay, na dating gawa sa kahoy, pagkatapos ay bato, pagkatapos ay bakal, at ngayon ay kongkretong pinatibay, ay pinag-iisa ang dalawang bahagi ng sentro. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2130|1881|2365|1901|2230|1911|2857|1921|3466|1931|4531|1936|4809|1951|5075|1961|4164|1971|3713|1981|3566|1991|3571|2001|3759|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.pontelongo.pd.it/ www.comune.pontelongo.pd.it/] * [http://www.pontelongo.org/ www.pontelongo.org/] {{Province of Padua}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jhw7ewh8y6sejt5cd2wy6w3gv55ezp5 2233982 2233865 2026-10-13T09:15:20Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233982 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Pontelongo|official_name=Comune di Pontelongo|native_name=|image=Pontelongo, panorama 01.JPG|image_size=|alt=|caption=Tanawin ng tulay sa ibabaw ng [[Bacchiglione]] kasama ang [[Villa Foscarini Erizzo]], ang munisipyo.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|15|N|12|1|E|type:city(3,853)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Padua|Padua]] (PD)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Roberto Franco|area_footnotes=|area_total_km2=10.8|population_footnotes=|population_total=3853|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=35029|area_code=049|website={{official website|http://www.comune.pontelongo.pd.it/}}|footnotes=}}Ang '''Pontelongo''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Treviso|Lalawigan ng Padua]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} timog-silangan ng [[Padua]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 3,853 at may lawak na {{Convert|10.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Pontelongo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arzergrande]], [[Bovolenta]], [[Brugine]], [[Candiana]], [[Codevigo]], [[Correzzola]], at [[Piove di Sacco]]. Ang sentro ng Pontelongo ay nasa tabi ng Ilog [[Bacchiglione]], sa pagitan ng distrito ng [[Saccisica]] at [[Cavarzere]]. Ang sentro ng bayan ay paguhit, na umaabot sa magkabilang pampang ng ilog: sa kaliwa, ang orihinal na sentro, na tinukoy ng hugis ng bahay ng mga patriyotiko ni Foscarini-Erizzo at ang kumpol ng mabababang bahay, na natatanaw nang mahigit isang siglo ng mga pader at matataas na pilapil; sa kanan, ang mas bagong bahagi, kasama ang simbahan at pabrika ng asukal. Ang makasaysayang tulay, na dating gawa sa kahoy, pagkatapos ay bato, pagkatapos ay bakal, at ngayon ay kongkretong pinatibay, ay pinag-iisa ang dalawang bahagi ng sentro. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2130|1881|2365|1901|2230|1911|2857|1921|3466|1931|4531|1936|4809|1951|5075|1961|4164|1971|3713|1981|3566|1991|3571|2001|3759|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.pontelongo.pd.it/ www.comune.pontelongo.pd.it/] * [https://web.archive.org/web/20080916171312/http://www.pontelongo.org/ www.pontelongo.org/] {{Province of Padua}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 6ejjapdxhmjuo7d0ybul42m2ejq8yrk 0 138139 2233892 2003900 2026-10-13T02:31:36Z Ryomaandres 8044 2233892 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Barbara|official_name=Comune di Barbara|native_name=|image_skyline=Barbara-mura01.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|34|N|13|1|E|type:city(1,484)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=wala|mayor_party=|mayor=Serrani Raniero Mr.|area_footnotes=|area_total_km2=10.8|population_footnotes=|population_demonym=Barbaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=219|saint=Santa Barbara|day=Disyembre 4|postal_code=60010|area_code=071|website={{official website|http://www.comune.barbara.an.it/Engine/RAServePG.aspx}}|footnotes=}} Ang '''Barbara''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Italya|Marche]] ng [[Marche|Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} sa kanluran ng [[Ancona]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 1,484 at may lawak na {{Convert|10.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Barbara ay hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Arcevia]], [[Castelleone di Suasa]], [[Ostra Vetere]], at [[Serra de' Conti]]. == Pisikal na heograpiya == Ang makasaysayang sentro ng Barbara ay nakasaad sa dalawang taas ng isang tipikal na maburol na tagaytay ng Marche, na nakaunat sa pagitan ng mga ilog ng [[Misa (ilog)|Misa]] at [[Nevola (ilog)|Nevola]]. == Kasaysayan == Ang munisipalidad ng Barbara ay may makasaysayan at onomastikong ugat sa panahon ng pagsalakay ng mga Lombardo: sa pagtatapos ng ika-6 na siglo, isang himpilan ng mga taong Aleman na ito—"barbaro," na nangangahulugang dayuhan—ang nanirahan dito, sa hangganan ng teritoryo ng lungsod ng Senigallia noong panahon ng Bisantino, sa isang intermediate at dominanteng posisyon sa pagitan ng mga sinaunang lungsod ng Roma na [[Lumang Ostra|Ostra]] at [[Suasa]], na ngayon ay inabandona na. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:1292 bar:1871 from: 0 till:1411 bar:1881 from: 0 till:1344 bar:1901 from: 0 till:1570 bar:1911 from: 0 till:1515 bar:1921 from: 0 till:1643 bar:1931 from: 0 till:1715 bar:1936 from: 0 till:1653 bar:1951 from: 0 till:1656 bar:1961 from: 0 till:1448 bar:1971 from: 0 till:1276 bar:1981 from: 0 till:1410 bar:1991 from: 0 till:1498 bar:2001 from: 0 till:1455 PlotData= bar:1861 at:1292 fontsize:XS text: 1292 shift:(-8,5) bar:1871 at:1411 fontsize:XS text: 1411 shift:(-8,5) bar:1881 at:1344 fontsize:XS text: 1344 shift:(-8,5) bar:1901 at:1570 fontsize:XS text: 1570 shift:(-8,5) bar:1911 at:1515 fontsize:XS text: 1515 shift:(-8,5) bar:1921 at:1643 fontsize:XS text: 1643 shift:(-8,5) bar:1931 at:1715 fontsize:XS text: 1715 shift:(-8,5) bar:1936 at:1653 fontsize:XS text: 1653 shift:(-8,5) bar:1951 at:1656 fontsize:XS text: 1656 shift:(-8,5) bar:1961 at:1448 fontsize:XS text: 1448 shift:(-8,5) bar:1971 at:1276 fontsize:XS text: 1276 shift:(-8,5) bar:1981 at:1410 fontsize:XS text: 1410 shift:(-8,5) bar:1991 at:1498 fontsize:XS text: 1498 shift:(-8,5) bar:2001 at:1455 fontsize:XS text: 1455 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20091015165845/http://www.comune.barbara.an.it/Engine/RAServePG.aspx Opisyal na website] {{Lalawigan ng Ancona}} lfmg8axr4y9i0ap4dojf3n08akeb9bb 0 138143 2233893 2004259 2026-10-13T02:32:42Z Ryomaandres 8044 2233893 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Camerata Picena|official_name=Comune di Camerata Picena|native_name=|image_skyline=Camerata Picena.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Piazza Vittorio Veneto, pabilog ang hugis, kasama ang simbahang parokya ng Kapanganakan ng Mahal na Birheng Maria.|image_shield=Camerata_Picena-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|35|N|13|21|E|type:city(1,802)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Paolo Tittarelli|area_footnotes=|area_total_km2=11.6|population_footnotes=|population_demonym=Cameratesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=60020|area_code=071|website=[http://www.comune.cameratapicena.an.it/ www.comune.cameratapicena.an.it]|footnotes=}} Ang '''Camerata Picena''' ay isang ''[[Komuna|comune]]'' (munisipyo) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Italya|Marche]] ng [[Marche|Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|14|km|mi|0}} timog-kanluran ng [[Ancona]]. Ang Camerata Picena ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Agugliano]], [[Ancona]], [[Chiaravalle, Marche|Chiaravalle]], [[Falconara Marittima]], at [[Iesi|Jesi]]. == Pisikal na heograpiya == Ang munisipal na sakop ay may lawak na 11.64&nbsp;km² at isang morphological articulation na nahahati sa mga burol, tagaytay, at kapatagang binabaha. Ang kabesera at ang nayon ng Cassero ay matatagpuan sa mga burol. Sa kapatagan na binabaha, sa kanang bahagi ng ilog [[Esino (ilog)|Esino]], ay ang nayon ng Piane. Sa kahabaan ng ilog ay may mga basin ng lawa - nagmula sa pagkuha ng graba, isang aktibidad na ipinagbabawal na ngayon - at isang makakapal na arboreal at shrub na mga halaman, na kumakatawan sa isang mahalagang ecosystem ng naturalistikong halaga. == Kasaysayan == Ang unang makasaysayang dokumentong bumabanggit sa pangalang Camerata ay nagsimula pa noong mga unang dekada ng taong 1000. Noong 1309, natagpuan ng Camerata ang sarili sa larangan ng digmaan sa pagitan ng isang koalisyon ng mga munisipalidad na pinamumunuan ni Jesi at isa na pinamumunuan ni Ancona. Winasak ng nagwaging [[Iesi|Jesi]] ang isang kastilyo, na muling itinayo noong 1390-91 ng dalawampu't limang pamilya mula sa [[Genga, Marche|Genga]], na pinahintulutan ng munisipalidad ng Ancona. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Ancona}} oert7458xi4pwwjc2gm7ncl9auppxgh 0 138147 2233894 2004720 2026-10-13T02:33:36Z Ryomaandres 8044 2233894 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Castelplanio|official_name=Comune di Castelplanio|native_name=|image_skyline=Castelplanio.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Castelplanio (sa burol) kasama ang pangunahing ''frazione'', Macine, sa may harap|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|30|N|13|5|E|type:city(3,303)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Barbara Romualdi|area_footnotes=|area_total_km2=15.1|population_footnotes=<ref>Population data from Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=3549|population_as_of=30 Hunyo 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Castelpianesi|elevation_footnotes=|elevation_m=305|twin1=|twin1_country=|saint=San Jose|day=Abril 24|postal_code=60031|area_code=0731|website={{official website|http://www.comune.castelplanio.an.it/}}|footnotes=}}Ang '''Castelplanio''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Marche]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Ancona]]. Ang Castelplanio ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Belvedere Ostrense]], [[Maiolati Spontini]], [[Poggio San Marcello]], at [[Rosora]]. == Pisikal na heograpiya == Tumataas ang Castelplanio sa kaliwang pampang ng [[ilog Esino]], sa pinakamababang bahagi ng burol na umaabot mula hilaga hanggang timog, sa humigit-kumulang 305 m a.s.l. ito ay matatagpuan halos 45km mula sa Ancona, 30&nbsp;km mula sa [[Fabriano]] at 15&nbsp;km mula sa [[Jesi]], ang pinakamahalagang kalapit na bayan. Ang ilan sa mga nayon nito, Macine, Borgo Loreto, at Pozzetto, ay tumaas sa halip sa sahig ng lambak, sa humigit-kumulang 125 m a.s.l. hindi kalayuan sa ilog sa kaliwang bahagi nito at tinatawid ng mga batis na dumadaloy dito (kanal ng Maltempo o Rosora sa Macine, kanal ng Costaccino at kanal ng Pilay sa Borgo Loreto, kanal ng Fossato sa Pozzetto). == Ekonomiya == Ang ekonomiya ng Castelplanio ay nakaugnay sa agrikultura sa kasaysayan. Maging ang industriyalisasyon na nagsimula noong dekada '60 at '70 ay pangunahing agrikultural ang katangian: ang pinakamalaking negosyo ng munisipalidad ay nakikibahagi sa pagtatanim ng ubas at ang produksiyon ng Verdicchio dei Castelli di Jesi, ang pangunahing bino ng lugar, sa Macine; at pagsasaka at pagproseso ng manok sa Borgo Loreto. Kamakailan lamang, isang maliit na sonang pang-industriya ang nabuo sa lugar ng Pozzetto, na may mga artisanal na muwebles at iba pang mga negosyo. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Clear}}{{Lalawigan ng Ancona}} h6r2xy42ej8aqi1zflqe1id1i5p865v 0 138148 2233895 2004898 2026-10-13T02:35:32Z Ryomaandres 8044 2233895 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cerreto d'Esi|official_name=Comune di Cerreto d'Esi|native_name=|image_skyline=Cerreto d'Esi.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang "Porta Giustinianea" (Tarangkahan ni Justiniano)|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|19|N|12|59|E|type:city(3,550)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=|mayor_party=|mayor=David Grillini|area_footnotes=|area_total_km2=16.91|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Cerretesi|elevation_footnotes=|elevation_m=276|istat=|saint=|day=|postal_code=60043|area_code=0732|website={{official website|http://www.comune.cerretodesi.an.it/}}|footnotes=}} Ang '''Cerreto d'Esi''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Marche]] ng [[Italya]][[Marche|a]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} timog-kanluran ng [[Ancona]]. Ang Cerreto d'Esi ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Fabriano]], [[Matelica]], at [[Poggio San Vicino]]. == Pisikal na heograpiya == Ang munisipalidad ay matatagpuan sa isang maliit na lambak ng Apenino na napapalibutan ng banayad at maburol na mga relyebo sa kanlurang bahagi at mas matataas na elebasyon sa silangan, na may [[Bundok San Vicino]] na umaabot sa humigit-kumulang 1500 m. Ang bayan ay tinatawid ng [[ilog Esino]] na, pagkatapos umalis sa lalawigan ng Macerata, ay papasok sa teritoryo ng munisipyo bago tumungo sa Albacina di Fabriano. == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang sibil === * Mataas na Tarangkahan o Porta Giustinianea (o Giustiniana), * Bahorelyebe ng Sirena, * Ang Puwente ng Delfin, na gawa sa areniskang Signa ng Toscana y, ay binubuo ng isang pabilog na palanggana; sa gitna nito ay isang tatsulok na base kung saan nakatayo ang isang haligi na may isang kabesera ng Corinto; tatlong "delfin" ang nakapalibot sa haliging ito. * Ang Tore, * Dating Bahay ni Ottoni, * Tore ni Agostino, * Ang Poso Cerreto (lugar ng arkeolohiya), * Sinaunang Botika ni Giuli. * Ang Teatro Casanova, ay muling binuksan noong Abril 20, 2013 na may isang Dakilang Konsiyerto na itinanghal ng Bandang Munisipal Cerreto d'Esi na pinangunahan ni Maestro Diego Marani == Sport == === Futbol === Ang koponan ng Cerreto ay naglaro sa Serie D. Sa kasalukuyan ito ay sumali sa [[Fabriano]] at bumubuo ng Fabriano Cerreto na nagtatalo sa kampeonato ng Excellence. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Ancona}} e811thl3984zkyfq2sa7gs033mv25me 0 138149 2233896 2004946 2026-10-13T02:36:50Z Ryomaandres 8044 2233896 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Chiaravalle|official_name=Comune di Chiaravalle|native_name=|image_skyline=Chiaravalle, Abbazia di S. Maria in Castagnola, 1147-72.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|36|N|13|20|E|type:city(14,397)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=Grancetta|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=17.4|population_footnotes=|population_demonym=Chiaravallesi|elevation_footnotes=|elevation_m=22|saint=|day=|postal_code=60033|area_code=071|website={{official website|http://www.comune.chiaravalle.an.it}}|footnotes=}} Ang '''Chiaravalle''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Marche]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|15|km|mi|0}} sa kanluran ng [[Ancona]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 14,397 at may lawak na {{Convert|17.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Chiaravalle ay naglalaman ng ''[[frazione]]'' (pagkakahati) ng Grancetta. Ang Chiaravalle ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Camerata Picena]], [[Falconara Marittima]], [[Iesi|Jesi]], [[Monte San Vito]], at [[Montemarciano]]. == Kasaysayan == Kamakailan lamang, sa panahon ng mga paghuhukay sa monasteryo ng abadia, natagpuan ang mga bakas ng isang pamayanan noong huling bahagi ng Panahon ng Bronse, na halos dalawang milenyo nang mas maaga kaysa sa pinagmulan ng bayan. == Lipunan == === Mga pangkat etniko at mga dayuhang minorya === Mayroong 1,093 dayuhan na naninirahan sa Chiaravalle noong Enero 1, 2018, na kumakatawan sa 7.4% ng populasyon ng mga residente. Ang pinakamalaking dayuhang komunidad ay Rumano, na may 34.4% ng lahat ng dayuhan na naninirahan sa lugar, na sinusundan ng mula Tunisia (10.2%) at Albanya (9.8%). == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:15000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2011 text:2011 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:4064 bar:1871 from: 0 till:4619 bar:1881 from: 0 till:5321 bar:1901 from: 0 till:5833 bar:1911 from: 0 till:6366 bar:1921 from: 0 till:6302 bar:1931 from: 0 till:6764 bar:1936 from: 0 till:6915 bar:1951 from: 0 till:7991 bar:1961 from: 0 till:9619 bar:1971 from: 0 till:11863 bar:1981 from: 0 till:13318 bar:1991 from: 0 till:13813 bar:2001 from: 0 till:14040 bar:2011 from: 0 till:14858 PlotData= bar:1861 at:4064 fontsize:XS text: 4064 shift:(-8,5) bar:1871 at:4619 fontsize:XS text: 4619 shift:(-8,5) bar:1881 at:5321 fontsize:XS text: 5321 shift:(-8,5) bar:1901 at:5833 fontsize:XS text: 5833 shift:(-8,5) bar:1911 at:6366 fontsize:XS text: 6366 shift:(-8,5) bar:1921 at:6302 fontsize:XS text: 6302 shift:(-8,5) bar:1931 at:6764 fontsize:XS text: 6764 shift:(-8,5) bar:1936 at:6915 fontsize:XS text: 6915 shift:(-8,5) bar:1951 at:7991 fontsize:XS text: 7991 shift:(-8,5) bar:1961 at:9619 fontsize:XS text: 9619 shift:(-8,5) bar:1971 at:11863 fontsize:XS text: 11863 shift:(-8,5) bar:1981 at:13318 fontsize:XS text: 13318 shift:(-8,5) bar:1991 at:13813 fontsize:XS text: 13813 shift:(-8,5) bar:2001 at:14040 fontsize:XS text: 14040 shift:(-8,5) bar:2011 at:14040 fontsize:XS text: 14858 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga kilalang mamamayan == * [[Clio Maria Bittoni]], Italyanang hurista at dating Unang Ginang ng Italya * [[Maria Montessori]], Italyanong manggagamot at edukador == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.chiaravalle.an.it www.comune.chiaravalle.an.it] {{Clear}}{{Lalawigan ng Ancona}} g8r40nvg76mihvy3o04xapxgtmhp742 0 138150 2233897 2004972 2026-10-13T02:37:43Z Ryomaandres 8044 2233897 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Corinaldo|official_name=Comune di Corinaldo|native_name=|image_skyline=Corinaldo - Il paese.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Mga pader ng Corinaldo.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|38|57|N|13|2|54|E|region:IT_type:city|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=Cesano, Madonna del Piano, Nevola, San Bartolo, San Domenico, Santa Maria, Sant'Isidoro, San Vincenzo, Ville|mayor_party=|mayor=Matteo Principi|area_footnotes=|area_total_km2=48.32|population_footnotes=|population_demonym=Corinaldesi|elevation_footnotes=|elevation_m=203|saint=Santa Ana|day=Hulyo 26|motto=Cineribus orta combusta revixi|postal_code=60013|area_code=071|website={{official website|http://www.corinaldo.it/}}|footnotes=}} Ang '''Corinaldo''' ay isang bayan at [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Marche]] ng gitnang [[Italya]]. Ito ay humigit-kumulang {{Convert|50|mi|km}} hilaga ng [[Asis|Assisi]]. Ito ay tahanan ng mahusay na napreserbang ika-14 na siglong mga pader, at ang lugar ng kapanganakan ng Saint [[Maria Goretti]]; ito rin ang lugar ng isang pistang [[Gabi ng Pangangaluluwa|Pangangaluluwa]] na isinasagawa tuwing Oktubre. Isa itong binong kanayunan (sikat ang Verdicchio nito). Kasama ang Corinaldo sa asosasyong "[[I borghi più belli d'Italia]]" at noong 2007 ay binoto itong "Pinakamagandang nayon ng Italya" == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalang Corinaldo ay malamang na nagmula sa Curia Rinaldi ("curia ni Rinaldo"), isang malamang na sinaunang pangalang Lombardo na dapat ay taglay ng unang tinirhang nukleo noong unang bahagi ng Gitnang Kapanahunan. Ang ipotesis na ito ay inihain kamakailan lamang: dati ay pinaniniwalaan na ang pangalang Corinaldo ay nagmula sa Collis in alto ("mataas na burol"), dahil ang bayan ay tila matatagpuan sa isang mataas na posisyon kaugnay ng sinaunang Romanong lungsod ng [[Suasa]].<ref>{{Cita web|url=http://www.araldicacivica.it/stemmi/comune/corinaldo/|titolo=Città di Corinaldo (AN) - Storia dello stemma e del comune|editore=AA.VV. DIZIONARIO DEI NOMI GEOGRAFICI ITALIANI. TEA. Torino 1990|citazione=la città di Corinaldo venne fondata nel V secolo dai fuggiaschi della distrutta città di Suasa. Nel medioevo è indicata come COLLINALTO e CORINALTO, forse dalla locuzione latina “Collis in alto”, dando origine a fantasiose etimologie|accesso=9 dicembre 2018|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20181209171746/http://www.araldicacivica.it/stemmi/comune/corinaldo/|urlmorto=no}}</ref> == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|ITA}} [[Arcore]], Italya * {{Flagicon|ITA}} [[Nettuno]], Italya * {{Flagicon|ITA}} [[San Benedetto dei Marsi]], Italya == Mga kilalang mamamayan == * [[Paolo Spadoni]] (1764–1826), Italianong zoolohista at heolohista == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * http://www.missstrega.it/ - Opisyal na website para sa Corinaldo Halloween Festival * [https://web.archive.org/web/20110321172359/http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/tourism/eden/themes-destinations/countries/italy/corinaldo/index_en.htm Ginawaran ng "EDEN - European Destinations of Excellence" na hindi tradisyonal na destinasyon ng turista 2008] {{Lalawigan ng Ancona}} rg9u6i714z93070szcv1nesyhyv8d38 0 138151 2233898 2221434 2026-10-13T02:38:15Z Ryomaandres 8044 2233898 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cupramontana|official_name=Comune di Cupramontana|native_name=|image_skyline=Verdicchio_vines_in_Cupramontana.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Cupramontana-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|27|N|13|7|E|type:city(4,859)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=Poggio Cupro|mayor_party=|mayor=Luigi Cerioni|area_footnotes=|area_total_km2=26.9|population_footnotes=|population_demonym=Cuprensi|elevation_footnotes=|elevation_m=505|saint=|day=|postal_code=60034|area_code=0731|website={{official website|http://www.comune.cupramontana.an.it/}}|footnotes=}} Ang '''Cupramontana''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Marche]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Ancona]]. Ang Cupramontana ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Apiro]], [[Maiolati Spontini]], [[Mergo]], [[Monte Roberto]], [[Rosora]], [[San Paolo di Jesi]], [[Serra San Quirico]], at [[Staffolo]]. Kinuha ang pangalan nito mula sa [[Cupra (diyosa)|Cupra]], isang diyosa ng pagbubuntis ng preRomanong populasyon ng mga [[Mga Piceno|Piceno]]. == Kasaysayan == Noong ikalabinlimang siglo, ang ilang elementong kabilang sa ereheng grupo ni Bertolani, na tinatawag na [[Fraticelli]], ay nanirahan sa Massaccio; habang sa pagtatapos ng ikalabing walong siglo, kasama ng mga kampanyang Napoleoniko ang bayan ay natagpuan ang sarili nitong lumalaban sa pagsalakay ng mga tropang Pranses. Lamang sa pag-iisa ng Italya, na may maharlikang utos ng 1 Disyembre 1861 n. 358, ang pagbabalik sa sinaunang pangalan ng Cupramontana ay pinahintulutan. Noong 1892 ipinanganak dito ang artistang si [[Luigi Bartolini]]. == Ekonomiya == Ang Cupramontana ay isang sentro ng produksiyon para sa Verdicchio dei Castelli di Jesi. Dahil sa matabang lupa at kanais-nais na klima, ang gawaing pang-ekonomiya nito ay pangunahing nakabatay sa pagtatanim ng ubas, ngunit pati na rin sa agrikultura sa pangkalahatan at mga gawaing-kamay. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.cupramontana.an.it/ Opisyal na website]{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Lalawigan ng Ancona}} dng375rucwuk9c3ygaow7pov3w9pzn8 0 138152 2233900 1821587 2026-10-13T02:39:39Z Ryomaandres 8044 2233900 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Fabriano|elevation_footnotes=|area_total_km2=272.08|population_footnotes=|population_total=30809|population_as_of=31 Disyembre 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Fabrianesi|elevation_m=325|mayor=Gabriele Santarelli|twin1=|twin1_country=|saint=[[San Juan Bautista]]|day=Hunyo 24|postal_code=60044|area_code=0732|website={{official website|http://www.piazzalta.it}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Fabriano|image_map=Map of comune of Fabriano (province of Ancona, region Marche, Italy).svg|native_name=|image_skyline=Fabriano-Civita02.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Fabriano-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|frazioni=see [[#Frazioni|list]]|map_caption=Fabriano sa loob ng Lalawigan ng Ancona|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|20|N|12|55|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=Marche|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|footnotes=}} Ang '''Fabriano''' ay isang bayan at ''[[komuna]]'' ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona lalawigan]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Marche]], sa {{Convert|325|m|ft}} [[Sa itaas ay nangangahulugang antas ng dagat|itaas ng antas ng dagat]]. Matatagpuan ito sa lambak ng [[Esino]] na {{Convert|44|km|mi}} paitaas at timog-kanluran ng [[Iesi|Jesi]]; at {{Convert|15|km|mi|0}} silangan-hilagang-silangan ng [[Fossato di Vico]], at {{Convert|36|km|mi}} silangan ng [[Gubbio]] (parehong sa [[Umbria]]). Ang lokasyon nito sa pangunahing highway at linya ng riles mula Umbria hanggang sa [[Dagat Adriatico|Adriatico]] ang naging dahilan kung bakit ito ay isang nang katamtamang rehiyonal na sentro sa [[Kabundukang Apenino|Apenino]]. Ang Fabriano ay ang punong-tanggapan ng higanteng tagagawa ng kasangkapan na [[Indesit]] (Inang kompanya: [[Whirlpool Corporation|Whirlpool]]). Ang Fabriano, kasama ang Roma, Parma, Torino, at Carrara, ay itinalaga bilang [[Creative Cities Network|malikhaing lungsod ng]] Italya (UNESCO). Ang bayan ay nasa kategoryang ''Sining Pambayan'' (para sa tradisyon sa Fabriano na paggawa ng papel na gamit ang mga kamay). == Heograpiyang pisikal == === Klima === Ang klima ni Fabriano ay may tendensiyang maging kontinental: ang mga taglamig ay medyo malamig, na ang pinakamababang temperatura ay kadalasang umaabot sa humigit-kumulang −10°C. Ang mga tag-araw ay mainit, bagaman halos palaging katanggap-tanggap ang pinakamababang temperatura. Mataas ang presipitasyon (mga 1000 mm taun-taon), at ang pinakamaulan na buwan ay taglagas, na sinusundan ng tagsibol. Sa panahon ng malamig na panahon, lalo na ang mga nagmumula sa hilagang-silangang mga kuwadrante, ang Fabriano ay nakakatanggap ng napakalakas na pag-ulan ng niyebe: isaalang-alang ang mga nangyari noong Enero 2005 at Pebrero 2012, nang ang lungsod ay naparalisa ng halos isang metro at kalahati ng niyebe at ang hukbo ay kinailangang makialam upang maibalik ang normal na kalagayan. Sa tag-araw, ang mataas na temperatura ay maaaring umabot sa napakataas, na lumalagpas sa 40°C, lalo na sa mga heat wave na nagmula sa Africa. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Uncategorized|date=Disyembre 2020}}{{Lalawigan ng Ancona}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] o9cwyqfnsnrlokzctkvoxk7j5eyrtr4 0 138153 2233899 2005456 2026-10-13T02:38:49Z Ryomaandres 8044 2233899 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Falconara Marittima|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|website={{official website|http://www.comune.falconara-marittima.an.it/}}|area_code=071|postal_code=60015|day=Mayo 8|saint=Madonna del SS. Rosario|elevation_m=5|elevation_footnotes=|population_demonym=Falconaresi|population_footnotes=<ref>{{cite web |url=http://demo.istat.it/pop2007/index1.html |title=Statistiche demografiche ISTAT |publisher=Demo.istat.it |date= |accessdate=2015-09-29 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221516/http://demo.istat.it/pop2007/index1.html |url-status=dead }}</ref>|area_total_km2=25|area_footnotes=|mayor=Goffredo Brandoni|mayor_party=Il Popolo della Libertà|frazioni=Castelferretti, Falconara Alta, Fiumesino, Palombina Vecchia, Rocca a Mare, Villanova|region=[[Marche]]|official_name=Comune di Falconara Marittima|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|38|N|13|24|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Falconara Marittima-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}}Ang '''Falconara Marittima''' ay isang dalampasigang resort sa baybaying Adriatico, sa [[Italya]], na matatagpuan {{Convert|9|km}} hilaga ng [[Ancona]], sa rehiyon ng [[Marche]], [[lalawigan ng Ancona]]. == Kasaysayan == Umuland ang Falconara{{when|date=September 2015}} sa paligid ng isang kastilyo. Sa ikalawang kalahati ng ika-16 na siglo binili ito ng marangal na pamilya ng Bourbon del Monte. Noong ika-19 na siglo ay naroroon pa rin sila bilang mga may-ari.{{citation needed|date=September 2015}} Ang Kastilyo ng Falconara, kasama ang mga Rocca Priora at ng Castelferretti, ay kumakatawan sa isang sistema ng depensa sa paligid ng Ancona, na kumokontrol sa teritoryo at nagpapabayad ng tolda ng tulay para sa pagtawid sa ilog [[Esino]] at maraming iba pang pagpapaandar.{{citation needed|date=September 2015}} == Mga demograpiko == Noong 2010, 90.94% of the population was Italian. Ang pinakamalaking pangkat ng mga imigrante ay mula sa Albania at Romania na bumubuo ng 4.75%, sinundan ng mga mula sa Hilagang Africa na bumubuo ng 1.17%.<ref>{{cite web|url=http://www.demo.istat.it/str2010/index.html|title=Statistiche demografiche ISTAT|publisher=Demo.istat.it|date=|accessdate=2015-09-29|archive-date=2012-12-16|archive-url=https://www.webcitation.org/6CwagXUmq?url=http://www.demo.istat.it/str2010/index.html|url-status=dead}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Ancona}} ijcqm1fzn2t64za0kqfsy81brb8odzo 2233901 2233899 2026-10-13T02:40:18Z Ryomaandres 8044 2233901 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Falconara Marittima|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|website={{official website|http://www.comune.falconara-marittima.an.it/}}|area_code=071|postal_code=60015|day=Mayo 8|saint=Madonna del SS. Rosario|elevation_m=5|elevation_footnotes=|population_demonym=Falconaresi|population_footnotes=<ref>{{cite web |url=http://demo.istat.it/pop2007/index1.html |title=Statistiche demografiche ISTAT |publisher=Demo.istat.it |date= |accessdate=2015-09-29 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221516/http://demo.istat.it/pop2007/index1.html |url-status=dead }}</ref>|area_total_km2=25|area_footnotes=|mayor=Goffredo Brandoni|mayor_party=Il Popolo della Libertà|frazioni=Castelferretti, Falconara Alta, Fiumesino, Palombina Vecchia, Rocca a Mare, Villanova|region=[[Marche]]|official_name=Comune di Falconara Marittima|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|38|N|13|24|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Falconara Marittima-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}}Ang '''Falconara Marittima''' ay isang dalampasigang resort sa baybaying Adriatico, sa [[Italya]], na matatagpuan {{Convert|9|km}} hilaga ng [[Ancona]], sa rehiyon ng [[Marche]], [[lalawigan ng Ancona]]. == Kasaysayan == Umuland ang Falconara{{when|date=September 2015}} sa paligid ng isang kastilyo. Sa ikalawang kalahati ng ika-16 na siglo binili ito ng marangal na pamilya ng Bourbon del Monte. Noong ika-19 na siglo ay naroroon pa rin sila bilang mga may-ari.{{citation needed|date=September 2015}} Ang Kastilyo ng Falconara, kasama ang mga Rocca Priora at ng Castelferretti, ay kumakatawan sa isang sistema ng depensa sa paligid ng Ancona, na kumokontrol sa teritoryo at nagpapabayad ng tolda ng tulay para sa pagtawid sa ilog [[Esino]] at maraming iba pang pagpapaandar.{{citation needed|date=September 2015}} Noong dekada '60, ang populasyon ng Falconara ay tumaas mula 1,300 na naninirahan noong dekada'950 hanggang 24,000 at pagkatapos ay sa 30,000 noong dekada '80, tulad ng nangyari sa maraming bayan sa baybayin sa rehiyon ng Marche na ikinasama ng mga bayan sa loob ng bansa, dahil sa pag-unlad ng mga gawaing pang-ekonomiya na pumalit sa lumang modelo ng agrikultura noong dekada '70. == Mga demograpiko == Noong 2010, 90.94% of the population was Italian. Ang pinakamalaking pangkat ng mga imigrante ay mula sa Albania at Romania na bumubuo ng 4.75%, sinundan ng mga mula sa Hilagang Africa na bumubuo ng 1.17%.<ref>{{cite web|url=http://www.demo.istat.it/str2010/index.html|title=Statistiche demografiche ISTAT|publisher=Demo.istat.it|date=|accessdate=2015-09-29|archive-date=2012-12-16|archive-url=https://www.webcitation.org/6CwagXUmq?url=http://www.demo.istat.it/str2010/index.html|url-status=dead}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Ancona}} 06utrod4l7qxjy8jf93xhm0672qvbha 0 138154 2233902 2005541 2026-10-13T02:40:50Z Ryomaandres 8044 2233902 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Filottrano|official_name=Comune di Filottrano|native_name=|image_skyline=Collegiata Assunta 05.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|26|N|13|21|E|type:city(9,449)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=Montoro, Tornazzano, S. Biagio, S. Ignazio, Montepulciano, Bartoluccio|mayor_party=|mayor=Lauretta Giulioni|area_footnotes=|area_total_km2=70.2|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Filottranesi|elevation_footnotes=|elevation_m=270|saint=|day=|postal_code=60024|area_code=071|website={{official website|http://www.comune.filottrano.an.it/}}|footnotes=}} Ang '''Filottrano''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Marche]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} timog-kanluran ng [[Ancona]]. Ang Filottrano ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Appignano]], [[Cingoli]], [[Iesi|Jesi]], [[Montefano]], [[Osimo]], at [[Santa Maria Nuova, Marche|Santa Maria Nuova]]. Ang [[Lardini]], ang internasyonal na kompanya ng moda, ay nakabase sa Filottrano.<ref>[http://www.lardini.it/ Official firm website]</ref> == Pisikal na heograpiya == Ang bayan ng Filottrano ay matatagpuan sa isang burol, sa karaniwang taas sa ibaba 300 metro sa ibabaw ng dagat. Ito ay humigit-kumulang 22&nbsp;km mula sa kabesera ng Ancona, mga 17&nbsp;km mula sa [[Osimo]] at [[Jesi]], at mga 25&nbsp;km mula sa [[Macerata]]. Ang kanayunan ng Filottranese, na pumapalibot sa bayan, ay nag-aalok ng mapanuring tanawin, kapuwa sa taglamig, kapag ang lahat ay pinaputi ng [[niyebe]], at sa tag-araw, kapag posible na makakita ng magagandang iba't ibang kulay. == Kasaysayan == === Prehistorya === Ang presensiya ng tao noong Eneolitiko ay lubos na pinatutunayan ng maraming natuklasang arkeolohiko sa nayon ng Capannilico, na matatagpuan sa lugar ng Ripabianca di Santa Paolina, sa huling burol sa kanang pampang ng Ilog Musone, bago ito dumaloy patungo sa kapatagan. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.filottrano.an.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Ancona}} m27awhyjnf0ltyrdipd93c6tpgrigdz 0 138155 2233903 2006148 2026-10-13T02:41:34Z Ryomaandres 8044 2233903 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Genga|official_name=Comune di Genga|native_name=|image_skyline=Abaziasanvittorefrasassi.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Abadia ng San Vittore.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|26|N|12|56|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=Avenale, Bivio Filipponi, Camponocecchio, Capolavilla, Casamontanara, Cerqueto, Colcello, Colleponi, Falcioni, Gattuccio, Meleto, Monticelli, Palombare, Pianello, Pierosara, Rocchetta, Rosenga, San Donnino, San Fortunato, San Vittore, Trapozzo, Trinquelli, Vallemania, Valtreara|mayor_party=|mayor=Raniero Nepi|area_footnotes=|area_total_km2=72|population_footnotes=|population_demonym=Gengarini|elevation_footnotes=|elevation_m=320|saint=[[San Clemente]]|day=Nobyembre 23|postal_code=60040|area_code=0732|website={{official website|http://www.comune.genga.an.it/Engine/RAServePG.aspx}}|footnotes=}} Ang '''Genga''' ay isang bayan at [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Marche]] ng [[Italya]], sa [[Sentino|ilog Sentino]] mga {{Convert|7|km|mi|0}} sa ibaba ng agos at silangan ng [[Sassoferrato]] at {{Convert|12|km|mi|0}} hilaga ng [[Fabriano]]. Kilala ang bayan bilang tahanan ng mga ninuno ng marangal na pamilya ng della Genga, na ang pinakatanyag na miyembro ay si [[León XII|Papa Leon&nbsp;XII]]. == Mga pangunahing tanawin == * Grotte di Frasassi, sila ay isang sistema ng kuwebang karst na pinakasikat na show caves sa Italya. * Romanikong abadia sa ''[[S. Vittore alle Chiuse]]'' (ika-11 siglo). * Romanong Tulay sa parehong nayon, mga {{Convert|8|km|mi|0}} timog-silangan ng bayan. * Museo ng simbahan ng ''San Clemente''. Naglalaman ito ng triptiko at isang ika-15 siglong estandarte ni [[Antonio da Fabriano]]. * Museo Spaelaeo-Palaeontolohiko, kabilang ang isang sikat na fossil ng isang [[Ichthyosauria]] na kilala bilang ''[[Gengasurus|Genngasaurus]]'' na natagpuan sa [[Camponocecchio fossil site|pook]] noong 1976. Ang [[mga Kuwebang Frasassi]], mga {{Convert|5|km|mi|0}} timog-timog-silangan, ay kabilang sa mga pinakabinibisitang natural na kuryosidad sa gitnang Italya. == Sport == === Futbol === Ang sariling koponan ng bayan ay ang Genga Grotte, na naglaro noong nakaraang season sa [[Ikatlong Kategorya]] ngunit ngayon ay wala na. Itinatag ang Sassoferrato Genga Calcio, na, bagama't nakabase sa [[Sassoferrato]], ay kumakatawan din sa Genga at naglalaro sa Unang Kategorya. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons-inline|Category:Genga|Genga}}{{Lalawigan ng Ancona}} 9m33vpacgm05t3cl36lprsf1xmfg0fh 2233904 2233903 2026-10-13T02:41:48Z Ryomaandres 8044 /* Futbol */ 2233904 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Genga|official_name=Comune di Genga|native_name=|image_skyline=Abaziasanvittorefrasassi.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Abadia ng San Vittore.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|26|N|12|56|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=Avenale, Bivio Filipponi, Camponocecchio, Capolavilla, Casamontanara, Cerqueto, Colcello, Colleponi, Falcioni, Gattuccio, Meleto, Monticelli, Palombare, Pianello, Pierosara, Rocchetta, Rosenga, San Donnino, San Fortunato, San Vittore, Trapozzo, Trinquelli, Vallemania, Valtreara|mayor_party=|mayor=Raniero Nepi|area_footnotes=|area_total_km2=72|population_footnotes=|population_demonym=Gengarini|elevation_footnotes=|elevation_m=320|saint=[[San Clemente]]|day=Nobyembre 23|postal_code=60040|area_code=0732|website={{official website|http://www.comune.genga.an.it/Engine/RAServePG.aspx}}|footnotes=}} Ang '''Genga''' ay isang bayan at [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Marche]] ng [[Italya]], sa [[Sentino|ilog Sentino]] mga {{Convert|7|km|mi|0}} sa ibaba ng agos at silangan ng [[Sassoferrato]] at {{Convert|12|km|mi|0}} hilaga ng [[Fabriano]]. Kilala ang bayan bilang tahanan ng mga ninuno ng marangal na pamilya ng della Genga, na ang pinakatanyag na miyembro ay si [[León XII|Papa Leon&nbsp;XII]]. == Mga pangunahing tanawin == * Grotte di Frasassi, sila ay isang sistema ng kuwebang karst na pinakasikat na show caves sa Italya. * Romanikong abadia sa ''[[S. Vittore alle Chiuse]]'' (ika-11 siglo). * Romanong Tulay sa parehong nayon, mga {{Convert|8|km|mi|0}} timog-silangan ng bayan. * Museo ng simbahan ng ''San Clemente''. Naglalaman ito ng triptiko at isang ika-15 siglong estandarte ni [[Antonio da Fabriano]]. * Museo Spaelaeo-Palaeontolohiko, kabilang ang isang sikat na fossil ng isang [[Ichthyosauria]] na kilala bilang ''[[Gengasurus|Genngasaurus]]'' na natagpuan sa [[Camponocecchio fossil site|pook]] noong 1976. Ang [[mga Kuwebang Frasassi]], mga {{Convert|5|km|mi|0}} timog-timog-silangan, ay kabilang sa mga pinakabinibisitang natural na kuryosidad sa gitnang Italya. == Sport == === Futbol === Ang sariling koponan ng bayan ay ang Genga Grotte, na naglaro noong nakaraang season sa [[Ikatlong Kategorya]] ngunit ngayon ay wala na. Itinatag ang Sassoferrato Genga Calcio, na, bagaman nakabase sa [[Sassoferrato]], ay kumakatawan din sa Genga at naglalaro sa Unang Kategorya. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons-inline|Category:Genga|Genga}}{{Lalawigan ng Ancona}} kjt7yfjwo9j7z9p9jzuy4dsm76vyl0n 0 138159 2233906 2025943 2026-10-13T02:45:07Z Ryomaandres 8044 2233906 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mergo|official_name=Comune di Mergo|native_name=|image_skyline=Mergo.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|28|N|13|2|E|type:city(1,063)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=7.3|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=60030|area_code=0731|website=|footnotes=}} Ang '''Mergo''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Marche]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Ancona]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 1,063 at may lawak na {{Convert|7.3|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Mergo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arcevia]], [[Cupramontana]], [[Rosora]], at [[Serra San Quirico]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang ilang mga iskolar ay naniniwala na ang pangalan ay nagmula sa sinaunang anyo na "Mèrago", na ang ugat lamang ay nagpapahiwatig sa medyebal na Latin ng isang latiang pook. Ang Mergo kung gayon ay nagsasaad ng isang latiang pook na nabuo sa pamamagitan ng pag-apaw ng [[ilog Esino]]. Higit pa rito, sa eskudo de armas ng bayan ay mayroong isang ibon na dapat kumatawan sa Smergo, isang ibon ng pamilyang Anatidae. Ang mga ito ay mga pato, na kasalukuyang bihira sa Italya, na maaaring mahanap ang kanilang natural na tirahan sa kapatagan ng lambak ng latian. Sa katotohanan ay mayroong Blackbird sa munisipal na eskudo.<ref>È probabile che sia stata la Commissione Araldica, dopo l'[[unità d'Italia]], a redigere tale stemma equivocando tra Smergo e Merlo, essendo il secondo più conosciuto e facilmente rappresentabile</ref> == Kasaysayan == Noong 1425, unang nabanggit ang Mergo bilang isang kastilyo, nang walang anumang awtonomikong administratibo o pangrelihiyon. Ang isang maliit na talaan ng pergamino na may walong pahina, na napanatili pa rin sa Munisipyo, ay bumubuo ng isang uri ng "Estado ng Kastilyo." Ito ay nagmula pa noong kalagitnaan ng ika-16 na siglo at naglalaman ng mga tiyak na probisyon sa mga lugar kung saan hindi naaangkop ang mga batas ng Serra.<ref name="Sito ufficiale del Comune di Mergo">{{Cita web|https://www.halleyweb.com/c042024/zf/index.php/servizi-aggiuntivi/index/index/idtesto/65|Sito ufficiale del Comune di Mergo}}</ref> Isang alamat na nagmula pa noong ika-16 na siglo ang nagsasalaysay ng pagpatay sa pari ng parokya sa nayon ng mga Mergani mismo, na humantong sa suspensyon at pagsakop sa parokya sa Serra San Quirico. Sinasabing ang motibo ay ang pagnanakaw ng isang pilak na kalis mula sa simbahan ng San Lorenzo, ngunit ang katotohanan ay hindi kailanman natuklasan. Ang nagresultang pagpapasakop ay nagpapahiwatig na ang mga ugnayan sa pagitan ng dalawang komunidad ay kadalasang nagkakasalungatan. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:860 bar:1871 from: 0 till:890 bar:1881 from: 0 till:907 bar:1901 from: 0 till:961 bar:1911 from: 0 till:1030 bar:1921 from: 0 till:1212 bar:1931 from: 0 till:1218 bar:1936 from: 0 till:1210 bar:1951 from: 0 till:1167 bar:1961 from: 0 till:993 bar:1971 from: 0 till:840 bar:1981 from: 0 till:845 bar:1991 from: 0 till:875 bar:2001 from: 0 till:970 PlotData= bar:1861 at:860 fontsize:XS text: 860 shift:(-8,5) bar:1871 at:890 fontsize:XS text: 890 shift:(-8,5) bar:1881 at:907 fontsize:XS text: 907 shift:(-8,5) bar:1901 at:961 fontsize:XS text: 961 shift:(-8,5) bar:1911 at:1030 fontsize:XS text: 1030 shift:(-8,5) bar:1921 at:1212 fontsize:XS text: 1212 shift:(-8,5) bar:1931 at:1218 fontsize:XS text: 1218 shift:(-8,5) bar:1936 at:1210 fontsize:XS text: 1210 shift:(-8,5) bar:1951 at:1167 fontsize:XS text: 1167 shift:(-8,5) bar:1961 at:993 fontsize:XS text: 993 shift:(-8,5) bar:1971 at:840 fontsize:XS text: 840 shift:(-8,5) bar:1981 at:845 fontsize:XS text: 845 shift:(-8,5) bar:1991 at:875 fontsize:XS text: 875 shift:(-8,5) bar:2001 at:970 fontsize:XS text: 970 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Ancona}} gym6sup6i7pt24t3hnkdywq2gpi8kvm 0 138160 2233907 2025902 2026-10-13T02:46:26Z Ryomaandres 8044 2233907 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monsano|official_name=Comune di Monsano|native_name=|image_skyline=Monsano 03.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tanaw sa sentrong pangkasaysayan|image_shield=Monsano-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|34|N|13|15|E|type:city(2,881)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=Santa Maria|mayor_party=|mayor=Gianluca Fioretti|area_footnotes=|area_total_km2=14.3|population_footnotes=|population_demonym=Monsanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=191|saint=|day=|postal_code=60030|area_code=0731|website={{official website|http://www.comune.monsano.an.it/}}|footnotes=}} Ang '''Monsano''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Marche]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} sa kanluran ng [[Ancona]]. Ang Monsano ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Iesi|Jesi]], [[Monte San Vito]], at [[San Marcello, Marche|San Marcello]]. == Pisikal na heograpiya == === Teritoryo === Ang Monsano ay matatagpuan sa ibabang lambak ng [[ilog Esino]], sa isang burol na 191 m., at ang teritoryo nito ay umaabot sa isang lugar na 14&nbsp;km². Dating natatakpan ng mga roble at liryo na kagubatan, dahan-dahan itong bumabagtas patungo sa lambak, sa pagitan ng mga kalawakan ng mga puno ng oliba at ng moderno at tahimik na bayan. Sa ibaba ng agos, ay may isang malaking lugar ng industriya. == Mga monumento at tanawin == * Mga pader ng lungsod: Nananatili pa rin sa lumang bayan ang orihinal na perimetro ng mga pader noong ika-15 siglo, na may mga poligonal na tore sa sulok at ang pangunahing pasukan na tarangkahan, na dating nilagyan ng tulay na lebadiso. Kasunod ng demolisyon ng mga pader noong 1461, ang mga bahay na nakikita pa rin ngayon ay itinayo sa parehong lugar. == Mga kakambal na lungsod == * [[Klein-Pöchlarn]], Austria * [[Toulaud]], Pransiya == Mga sanggunian == <references /> {{Clear}} a25fm9phdogr4sm1lgmwe7r3jvr52q4 0 138163 2233908 2025992 2026-10-13T02:47:37Z Ryomaandres 8044 2233908 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montecarotto|official_name=Comune di Montecarotto|native_name=|image_skyline=Panoramica Montecarotto.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|32|N|13|4|E|type:city(2,163)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Mirella Mazzarini|area_footnotes=|area_total_km2=24.07|population_footnotes=|population_demonym=Montecarottesi|elevation_footnotes=|elevation_m=385|saint=[[San Placido]]|day=Oktubre 5|postal_code=60036|area_code=0731|website=|footnotes=}} Ang '''Montecarotto''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Italya|Marche]] ng [[Marche|Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} sa kanluran ng [[Ancona]], karamihan ay kilala sa buong mundo<ref>{{Cite web |title=Pagina non Trovata |url=http://www.ilmessaggero.it/marche/ancona_da_tutto_il_mondo_alla_5_giorni_del_blackmoon_festival_dedicato_alla_musica_goa/notizie/859801.shtml}}</ref> para sa taunang pista ng Blackmoon, isang kilalang <ref>{{Cite web |title=Blackmoon Festival 2014 • 20.08-24.08.2014 • Italy |url=http://www.mushroom-magazine.com/blackmoon-festival-2014/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029045006/http://www.mushroom-magazine.com/blackmoon-festival-2014/ |archive-date=2014-10-29 |website=www.mushroom-magazine.com}}</ref> pangyayaring [[goa]] at [[Psychedelic trance|psytrance]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 2,163 at may lawak na {{Convert|24.1|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Montecarotto ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arcevia]], [[Belvedere Ostrense]], [[Ostra, Marche|Ostra]], [[Ostra Vetere]], [[Poggio San Marcello]], [[Rosora]], at [[Serra de' Conti]]. == Heograpiyang pisikal == === Klima === Ang pinakamalamig na taon ay nananatili sa taong 1980, na may pangkaraniwang temperatura na +11.62°C; ang pinakamainit ay sa taong 2000, na may average na +15.23°C. Ang taong 1976 ang pinakamabasang taon simula noong 1975, na may mahigit 1,667 mm ng presipitasyon, kumpara sa 438 mm sa pinakamatuyong taon, ang 1998. Ang taong 2010 ang may hawak ng rekord para sa bilang ng mga araw ng pag-ulan, na may 142; ang taong 1998 ay nananatiling panghuli, na may 57 araw lamang ng presipitasyon. Ang taong 2003 ay mas mataas kaysa sa pana-panahong pangkaraniwan para sa bilang ng mga mainit na araw ng tag-araw (≥ +30°C), na may 73; walang katulad noong 1976, na may 7 araw lamang ng nakapapasong init. Ang taas, ang pagkakalantad sa mga agos ng Balkaniko at Siberia ay nangangahulugan na ang mga pag-ulan ng niyebe ay madaling maging pambihira, mahigit 50 cm (ngunit maaari pa ngang umabot sa 150 cm). Sa nakalipas na daang taon, walang kakulangan ng mga pambihirang pag-ulan ng niyebe (mas mataas sa karaniwan sa mga tuntunin ng kasaganaan at tagal ng penomeno) at, kabilang sa mga ito, ang mga taglamig noong 1929 (ang taon ng malaking niyebe), 1956, 1963, 1985,<ref>{{cita web|url=http://www.meteo.it/Meteorologia-Neve/Il-freddo-in-Italia-le-nevicate-del-1956-e-1985/content/it/1-707-305332-57769|titolo=Copia archiviata|accesso=3 ottobre 2012|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20121017053458/http://www.meteo.it/Meteorologia-Neve/Il-freddo-in-Italia-le-nevicate-del-1956-e-1985/content/it/1-707-305332-57769|dataarchivio=17 ottobre 2012}}</ref> 2005,<ref>{{Cita web|url=http://www.meteogiornale.it/notizia/2412-1-gennaio-2005-la-grande-neve-nelle-marche|titolo=Gennaio 2005: la "GRANDE NEVE" nelle Marche! - MeteoGiornale.it|accesso=23 aprile 2012|dataarchivio=16 marzo 2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140316113109/http://www.meteogiornale.it/notizia/2412-1-gennaio-2005-la-grande-neve-nelle-marche|urlmorto=sì}}</ref> at 2012 ay namumukod-tangi. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2707 bar:1871 from: 0 till:2792 bar:1881 from: 0 till:2827 bar:1901 from: 0 till:3349 bar:1911 from: 0 till:3546 bar:1921 from: 0 till:3671 bar:1931 from: 0 till:3590 bar:1936 from: 0 till:3618 bar:1951 from: 0 till:3763 bar:1961 from: 0 till:3134 bar:1971 from: 0 till:2496 bar:1981 from: 0 till:2399 bar:1991 from: 0 till:2181 bar:2001 from: 0 till:2176 PlotData= bar:1861 at:2707 fontsize:XS text: 2707 shift:(-8,5) bar:1871 at:2792 fontsize:XS text: 2792 shift:(-8,5) bar:1881 at:2827 fontsize:XS text: 2827 shift:(-8,5) bar:1901 at:3349 fontsize:XS text: 3349 shift:(-8,5) bar:1911 at:3546 fontsize:XS text: 3546 shift:(-8,5) bar:1921 at:3671 fontsize:XS text: 3671 shift:(-8,5) bar:1931 at:3590 fontsize:XS text: 3590 shift:(-8,5) bar:1936 at:3618 fontsize:XS text: 3618 shift:(-8,5) bar:1951 at:3763 fontsize:XS text: 3763 shift:(-8,5) bar:1961 at:3134 fontsize:XS text: 3134 shift:(-8,5) bar:1971 at:2496 fontsize:XS text: 2496 shift:(-8,5) bar:1981 at:2399 fontsize:XS text: 2399 shift:(-8,5) bar:1991 at:2181 fontsize:XS text: 2181 shift:(-8,5) bar:2001 at:2176 fontsize:XS text: 2176 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Galeriya == <gallery> Talaksan:Collines au coucher du soleil.jpg Talaksan:Chiesa Collegiata della Santissima Annunziata di Montecarotto ,vista dalla Chiesa di San Francesco di Montecarotto.jpg Talaksan:Chiesa Collegiata della Santissima Annunziata di Montecarotto.jpg Talaksan:Teatro Comunale di Montecarotto.jpg Talaksan:Interno Teatro Comunale di Montecarotto.jpg </gallery> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.montecarotto.an.it Opisyal na Site] * [https://web.archive.org/web/20041013051559/http://www.turismo.marche.it/it/it/localita/ancona/ancona.asp Marche Tourism site] {{Lalawigan ng Ancona}} 32hltpxnpbq1uurg8wvmqsjdrs4noel 2233976 2233908 2026-10-13T07:33:33Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233976 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montecarotto|official_name=Comune di Montecarotto|native_name=|image_skyline=Panoramica Montecarotto.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|32|N|13|4|E|type:city(2,163)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Mirella Mazzarini|area_footnotes=|area_total_km2=24.07|population_footnotes=|population_demonym=Montecarottesi|elevation_footnotes=|elevation_m=385|saint=[[San Placido]]|day=Oktubre 5|postal_code=60036|area_code=0731|website=|footnotes=}} Ang '''Montecarotto''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Italya|Marche]] ng [[Marche|Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} sa kanluran ng [[Ancona]], karamihan ay kilala sa buong mundo<ref>{{Cite web |title=Pagina non Trovata |url=http://www.ilmessaggero.it/marche/ancona_da_tutto_il_mondo_alla_5_giorni_del_blackmoon_festival_dedicato_alla_musica_goa/notizie/859801.shtml}}</ref> para sa taunang pista ng Blackmoon, isang kilalang <ref>{{Cite web |title=Blackmoon Festival 2014 • 20.08-24.08.2014 • Italy |url=http://www.mushroom-magazine.com/blackmoon-festival-2014/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029045006/http://www.mushroom-magazine.com/blackmoon-festival-2014/ |archive-date=2014-10-29 |website=www.mushroom-magazine.com}}</ref> pangyayaring [[goa]] at [[Psychedelic trance|psytrance]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 2,163 at may lawak na {{Convert|24.1|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Montecarotto ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arcevia]], [[Belvedere Ostrense]], [[Ostra, Marche|Ostra]], [[Ostra Vetere]], [[Poggio San Marcello]], [[Rosora]], at [[Serra de' Conti]]. == Heograpiyang pisikal == === Klima === Ang pinakamalamig na taon ay nananatili sa taong 1980, na may pangkaraniwang temperatura na +11.62°C; ang pinakamainit ay sa taong 2000, na may average na +15.23°C. Ang taong 1976 ang pinakamabasang taon simula noong 1975, na may mahigit 1,667 mm ng presipitasyon, kumpara sa 438 mm sa pinakamatuyong taon, ang 1998. Ang taong 2010 ang may hawak ng rekord para sa bilang ng mga araw ng pag-ulan, na may 142; ang taong 1998 ay nananatiling panghuli, na may 57 araw lamang ng presipitasyon. Ang taong 2003 ay mas mataas kaysa sa pana-panahong pangkaraniwan para sa bilang ng mga mainit na araw ng tag-araw (≥ +30°C), na may 73; walang katulad noong 1976, na may 7 araw lamang ng nakapapasong init. Ang taas, ang pagkakalantad sa mga agos ng Balkaniko at Siberia ay nangangahulugan na ang mga pag-ulan ng niyebe ay madaling maging pambihira, mahigit 50 cm (ngunit maaari pa ngang umabot sa 150 cm). Sa nakalipas na daang taon, walang kakulangan ng mga pambihirang pag-ulan ng niyebe (mas mataas sa karaniwan sa mga tuntunin ng kasaganaan at tagal ng penomeno) at, kabilang sa mga ito, ang mga taglamig noong 1929 (ang taon ng malaking niyebe), 1956, 1963, 1985,<ref>{{cita web|url=http://www.meteo.it/Meteorologia-Neve/Il-freddo-in-Italia-le-nevicate-del-1956-e-1985/content/it/1-707-305332-57769|titolo=Copia archiviata|accesso=3 ottobre 2012|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20121017053458/http://www.meteo.it/Meteorologia-Neve/Il-freddo-in-Italia-le-nevicate-del-1956-e-1985/content/it/1-707-305332-57769|dataarchivio=17 ottobre 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017053458/http://www.meteo.it/Meteorologia-Neve/Il-freddo-in-Italia-le-nevicate-del-1956-e-1985/content/it/1-707-305332-57769 |date=2012-10-17 }}</ref> 2005,<ref>{{Cita web|url=http://www.meteogiornale.it/notizia/2412-1-gennaio-2005-la-grande-neve-nelle-marche|titolo=Gennaio 2005: la "GRANDE NEVE" nelle Marche! - MeteoGiornale.it|accesso=23 aprile 2012|dataarchivio=16 marzo 2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140316113109/http://www.meteogiornale.it/notizia/2412-1-gennaio-2005-la-grande-neve-nelle-marche|urlmorto=sì}}</ref> at 2012 ay namumukod-tangi. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2707 bar:1871 from: 0 till:2792 bar:1881 from: 0 till:2827 bar:1901 from: 0 till:3349 bar:1911 from: 0 till:3546 bar:1921 from: 0 till:3671 bar:1931 from: 0 till:3590 bar:1936 from: 0 till:3618 bar:1951 from: 0 till:3763 bar:1961 from: 0 till:3134 bar:1971 from: 0 till:2496 bar:1981 from: 0 till:2399 bar:1991 from: 0 till:2181 bar:2001 from: 0 till:2176 PlotData= bar:1861 at:2707 fontsize:XS text: 2707 shift:(-8,5) bar:1871 at:2792 fontsize:XS text: 2792 shift:(-8,5) bar:1881 at:2827 fontsize:XS text: 2827 shift:(-8,5) bar:1901 at:3349 fontsize:XS text: 3349 shift:(-8,5) bar:1911 at:3546 fontsize:XS text: 3546 shift:(-8,5) bar:1921 at:3671 fontsize:XS text: 3671 shift:(-8,5) bar:1931 at:3590 fontsize:XS text: 3590 shift:(-8,5) bar:1936 at:3618 fontsize:XS text: 3618 shift:(-8,5) bar:1951 at:3763 fontsize:XS text: 3763 shift:(-8,5) bar:1961 at:3134 fontsize:XS text: 3134 shift:(-8,5) bar:1971 at:2496 fontsize:XS text: 2496 shift:(-8,5) bar:1981 at:2399 fontsize:XS text: 2399 shift:(-8,5) bar:1991 at:2181 fontsize:XS text: 2181 shift:(-8,5) bar:2001 at:2176 fontsize:XS text: 2176 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Galeriya == <gallery> Talaksan:Collines au coucher du soleil.jpg Talaksan:Chiesa Collegiata della Santissima Annunziata di Montecarotto ,vista dalla Chiesa di San Francesco di Montecarotto.jpg Talaksan:Chiesa Collegiata della Santissima Annunziata di Montecarotto.jpg Talaksan:Teatro Comunale di Montecarotto.jpg Talaksan:Interno Teatro Comunale di Montecarotto.jpg </gallery> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.montecarotto.an.it Opisyal na Site] * [https://web.archive.org/web/20041013051559/http://www.turismo.marche.it/it/it/localita/ancona/ancona.asp Marche Tourism site] {{Lalawigan ng Ancona}} 9eexosdn0ht6l04gb8ec4sd35iub21f 0 138164 2233909 2026402 2026-10-13T02:49:23Z Ryomaandres 8044 2233909 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montemarciano|official_name=Comune di Montemarciano|native_name=|image_skyline=San Pietro Apostolo, chiesa di Montemarciano, Italia.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=[[Simbahan ng San Pietro Apostolo (Montemarciano)|Simbahan ng San Pietro Apostolo]]|image_shield=Montemarciano-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|38|N|13|19|E|type:city(9,566)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=Alberici, Cassiano, Gabella, Gelso, Grugnaletto, Forcella, Marcianella, Marina|mayor_party=|mayor=Liana Serrani|area_footnotes=|area_total_km2=22.1|population_footnotes=|population_demonym=Montemarcianesi|elevation_footnotes=|elevation_m=92|saint=|day=|postal_code=60018|area_code=071|website={{official website|http://www.comune.montemarciano.ancona.it/}}|footnotes=}} Ang '''Montemarciano''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Italya|Marche]] ng [[Marche|Italya]], mga {{Convert|15|km|mi|0}} sa kanluran ng [[Ancona]]. May hangganan ang Montemarciano sa [[Chiaravalle, Marche|Chiaravalle]], [[Falconara Marittima]], [[Monte San Vito]], at [[Senigallia]]. == Sport == Sa Montemarciano mayroong apat na koponan: ang Marina ([[Eccellenza]]), ang Montemarciano futbol (Unang Kategorya), ang Real Casebruciate ([[Seconda Categoria|ikatlong kategorya]]), at ang Marinamonte, ang nag-iisang kabataang club ng futbol, ang huli ay pinagsama sa Marina noong 2016. == Mga monumento at tanawin == * [[Simbahan ng San Pietro Apostolo (Montemarciano)|Simbahang parokya ng San Pietro Apostolo]]: isang simbahang kolehiyal, isang halimbawa ng arkitekturang Romano noong ika-18 siglo. Muling binuksan para sa pagsamba noong 1733. Sa loob, ang ika-16 na siglong canvas ng Mahal na Birhen ng Awa, na dating nasa kapilya ng Simbahan ng Awa sa Kastilyo ng Piccolomini, mga bikaryo ng papa. Ang simbahan ay naglalaman ng maraming mga ipinintang larawan at isang organong "Callido" na itinayo noong 1801 at inilagay noong 1804. * Isang estatwang kahoy ng Mahal na Birhen ng Kabanal-banalang Rosaryo at iba pang mga ipinintang larawan noong ika-16-17 siglo ang matatagpuan. Sa loob, isang antigong organong Callido mula 1801, na inilagay noong 1804, ang nakalagay. Isang estatwa ng Patay na Kristo (pag-aari ng Simbahan ng Kabanal-banalang Sakramento) ang ginagamit para sa prusisyon ng Biyernes Santo. == Ugnayang pandaigdig == === Mga kakambal na bayan – Mga kinakapatid na lungsod === Ang Montemarciano ay [[Kakambal na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|CRO}} [[Sinj]], Kroasya * {{Flagicon|FRA}} [[Quincy-sous-Sénart]], Pransiya * {{Flagicon|GER}} [[Höhenkirchen-Siegertsbrunn]], Alemanya * {{Flagicon|SVK}} [[Bardejov]], Eslobakya * {{Flagicon|EST}} [[Saue]], Estonia == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.montemarciano.ancona.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Ancona}} p5ja4u80901vl0q4wh1qz0pwvt96q94 2233910 2233909 2026-10-13T02:49:36Z Ryomaandres 8044 2233910 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montemarciano|official_name=Comune di Montemarciano|native_name=|image_skyline=San Pietro Apostolo, chiesa di Montemarciano, Italia.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=[[Simbahan ng San Pietro Apostolo (Montemarciano)|Simbahan ng San Pietro Apostolo]]|image_shield=Montemarciano-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|38|N|13|19|E|type:city(9,566)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=Alberici, Cassiano, Gabella, Gelso, Grugnaletto, Forcella, Marcianella, Marina|mayor_party=|mayor=Liana Serrani|area_footnotes=|area_total_km2=22.1|population_footnotes=|population_demonym=Montemarcianesi|elevation_footnotes=|elevation_m=92|saint=|day=|postal_code=60018|area_code=071|website={{official website|http://www.comune.montemarciano.ancona.it/}}|footnotes=}} Ang '''Montemarciano''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Italya|Marche]] ng [[Marche|Italya]], mga {{Convert|15|km|mi|0}} sa kanluran ng [[Ancona]]. May hangganan ang Montemarciano sa [[Chiaravalle, Marche|Chiaravalle]], [[Falconara Marittima]], [[Monte San Vito]], at [[Senigallia]]. == Mga monumento at tanawin == * [[Simbahan ng San Pietro Apostolo (Montemarciano)|Simbahang parokya ng San Pietro Apostolo]]: isang simbahang kolehiyal, isang halimbawa ng arkitekturang Romano noong ika-18 siglo. Muling binuksan para sa pagsamba noong 1733. Sa loob, ang ika-16 na siglong canvas ng Mahal na Birhen ng Awa, na dating nasa kapilya ng Simbahan ng Awa sa Kastilyo ng Piccolomini, mga bikaryo ng papa. Ang simbahan ay naglalaman ng maraming mga ipinintang larawan at isang organong "Callido" na itinayo noong 1801 at inilagay noong 1804. * Isang estatwang kahoy ng Mahal na Birhen ng Kabanal-banalang Rosaryo at iba pang mga ipinintang larawan noong ika-16-17 siglo ang matatagpuan. Sa loob, isang antigong organong Callido mula 1801, na inilagay noong 1804, ang nakalagay. Isang estatwa ng Patay na Kristo (pag-aari ng Simbahan ng Kabanal-banalang Sakramento) ang ginagamit para sa prusisyon ng Biyernes Santo. == Sport == Sa Montemarciano mayroong apat na koponan: ang Marina ([[Eccellenza]]), ang Montemarciano futbol (Unang Kategorya), ang Real Casebruciate ([[Seconda Categoria|ikatlong kategorya]]), at ang Marinamonte, ang nag-iisang kabataang club ng futbol, ang huli ay pinagsama sa Marina noong 2016. == Ugnayang pandaigdig == === Mga kakambal na bayan – Mga kinakapatid na lungsod === Ang Montemarciano ay [[Kakambal na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|CRO}} [[Sinj]], Kroasya * {{Flagicon|FRA}} [[Quincy-sous-Sénart]], Pransiya * {{Flagicon|GER}} [[Höhenkirchen-Siegertsbrunn]], Alemanya * {{Flagicon|SVK}} [[Bardejov]], Eslobakya * {{Flagicon|EST}} [[Saue]], Estonia == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.montemarciano.ancona.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Ancona}} fgvp1d2wgqhctuxff2z0h3dftq9x1rj 0 138167 2233912 2026422 2026-10-13T02:51:38Z Ryomaandres 8044 2233912 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Morro d'Alba|official_name=Comune di Morro d'Alba|native_name=|image_skyline=Morro d'Alba (4).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Morro_d'Alba-Stemma.png|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|36|N|13|13|E|type:city(1,868)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=Santa Maria, Sant'Amico|mayor_party=|mayor=Enrico Ciarimboli|area_footnotes=|area_total_km2=19.46|population_footnotes=|population_demonym=Morresi|elevation_footnotes=|elevation_m=199|saint=|day=|postal_code=60030|area_code=0731|website={{official website|http://www.comune.morrodalba.an.it/}}|footnotes=}} Ang '''Morro d'Alba''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Italya|Marche]] ng [[Marche|Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} sa kanluran ng [[Ancona]]. Ang Morro d'Alba ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Belvedere Ostrense]], [[Monte San Vito]], [[San Marcello, Marche|San Marcello]], at [[Senigallia]]. == Pisikal ne heograpiya == Ang munisipalidad ng Morro d'Alba ay isa sa mga munisipalidad ng [[lalawigan ng Ancona]] at may lawak na 19.12&nbsp;km².<ref>{{Cita web |url=http://www.comuni-italiani.it/042/031/clima.html |titolo=Morro d'Alba: Clima e Dati Geografici}}</ref><ref>{{Cita web |url=https://www.tuttitalia.it/marche/27-morro-d-alba/ |titolo=Morro d'Alba}}</ref> Ito ay matatagpuan sa isang burol na 199 metro sa ibabaw ng antas ng dagat na inilagay sa isang intermedyang distansya sa pagitan ng mga sentro ng [[Jesi]] at [[Senigallia]] at samakatuwid sa pagitan ng mga lambak ng ilog [[Ilog Esino|Esino]] at [[Misa (ilog)|Misa]] na dumadaloy sa dalawang lungsod ayon sa pagkakabanggit. Ang tinatayang distansiya mula sa dagat ay humigit-kumulang 10 kilometro at malinaw na makikita mula sa panorama na inaalok ng kastilyo na nagpapakita ng halimbawa ng tipikal na tanawin ng Marche kung saan ang mga nakaayos na pananim at ang pagbabago ng mga kulay ayon sa mga panahon ay kumukupas hanggang sa asul ng dagat mula sa isang bahagi, habang nasa tapat na background ang kadena ng mga [[Kabundukang Apenino|Apenino]] ay ang kuwadro. == Kasaysayan == Noong 1808 lamang, kasabay ng Paghahari ni Napoleon, tuluyang inalis ang Morro d'Alba mula sa lungsod ng [[Jesi]]; pagkatapos, noong 1860, kasabay ng [[pag-iisa ng Italya]], ito ay naging bahagi ng lalawigan ng Ancona. Ang pangyayaring ito ang humantong, noong 1862, sa pagdaragdag ng terminong "Alba" sa pangalan ng bayan, upang maiwasan ang pagkalito sa iba pang mga lugar sa Kaharian. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Clear}}{{Lalawigan ng Ancona}} 9nxqmsf7iqvk22agkoijh8bj5mxo5si 0 138168 2233913 2026833 2026-10-13T02:52:48Z Ryomaandres 8044 2233913 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Offagna|official_name=Comune di Offagna|native_name=|image_skyline=Offagna panorama.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama ng Offagna|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|32|N|13|27|E|type:city(1,801)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona]] (AN)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=10.5|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=60020|area_code=071|website=|footnotes=}} [[Talaksan:Offagna_Monastero_S_Zita_2020.jpg|thumb|Panoramikong tanaw ng Offagna mula sa pangunahing tore ng Rocca.]] Ang '''Offagna''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Marche]] ng Italya, mga {{Convert|11|km|mi|0}} timog-kanluran ng [[Ancona]]. Noong 31 Disyembre 2018, mayroon itong populasyon na 1,992 at sakop na {{Convert|10.5|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Offagna ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ancona]], [[Osimo]], at [[Polverigi]]. == Heograpiyang pisikal == Ang bayan ay itinayo sa paligid ng sinaunang kuta nito, sa tuktok ng isang burol. Ito ay 15 km mula sa sentro ng Ancona at madaling mapupuntahan mula sa toll booth ng Ancona Sud sa [[Autorstrada A14 (Italya)|Autorstrada A14]]. == Ekonomiya == Ang lokal na ekonomiya ay pangunahing nakabatay sa pana-panahong turismo, catering, agrikultura, at maliliit na negosyo. Ang agrikultura ay umaasa sa katamtamang laki ng mga pananim, na kinabibilangan ng mga baging, seryal, at forage. Walang kakulangan sa maliliit na industriya ng pagmamanupaktura, logistik, at paggawa ng metal. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2172 bar:1871 from: 0 till:2309 bar:1881 from: 0 till:2227 bar:1901 from: 0 till:1884 bar:1911 from: 0 till:1857 bar:1921 from: 0 till:1932 bar:1931 from: 0 till:1927 bar:1936 from: 0 till:1920 bar:1951 from: 0 till:1966 bar:1961 from: 0 till:1699 bar:1971 from: 0 till:1381 bar:1981 from: 0 till:1432 bar:1991 from: 0 till:1534 bar:2001 from: 0 till:1692 PlotData= bar:1861 at:2172 fontsize:XS text: 2172 shift:(-8,5) bar:1871 at:2309 fontsize:XS text: 2309 shift:(-8,5) bar:1881 at:2227 fontsize:XS text: 2227 shift:(-8,5) bar:1901 at:1884 fontsize:XS text: 1884 shift:(-8,5) bar:1911 at:1857 fontsize:XS text: 1857 shift:(-8,5) bar:1921 at:1932 fontsize:XS text: 1932 shift:(-8,5) bar:1931 at:1927 fontsize:XS text: 1927 shift:(-8,5) bar:1936 at:1920 fontsize:XS text: 1920 shift:(-8,5) bar:1951 at:1966 fontsize:XS text: 1966 shift:(-8,5) bar:1961 at:1699 fontsize:XS text: 1699 shift:(-8,5) bar:1971 at:1381 fontsize:XS text: 1381 shift:(-8,5) bar:1981 at:1432 fontsize:XS text: 1432 shift:(-8,5) bar:1991 at:1534 fontsize:XS text: 1534 shift:(-8,5) bar:2001 at:1692 fontsize:XS text: 1692 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Ancona}} etz8cnr0dz8cxklf2ucmdryhexpytq0 0 138169 2233888 2026843 2026-10-13T02:25:46Z Ryomaandres 8044 2233888 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Osimo|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|website={{official website|http://www.comune.osimo.an.it}}|area_code=071|postal_code=60027|day=Setyembre 18|saint=[[San Jose ng Cupertino]]|elevation_m=265|elevation_footnotes=|population_demonym=Osimani|population_footnotes=<ref>Comune di Osimo, project "Prevenzione Sicurezza" in ''Vivi la città ''</ref>|area_total_km2=106|area_footnotes=|mayor=Simone Pugnaloni|mayor_party=|frazioni=Osimo Stazione, Passatempo, Casenuove, [[Campocavallo]], Padiglione, Abbadia, San Paterniano, Santo Stefano, San Biagio, Santa Paolina|region=[[Marche]]|official_name=Comune di Osimo|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|29|N|13|29|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=osimo-Stemma.png|image_caption=Kampanaryo at munisipyo|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Osimo, Torre Civica.JPG|native_name=|footnotes=}}Ang '''Osimo''' ay isang bayan at ''[[komuna]]'' ng [[Mga rehiyon ng Italya|rehiyon]] ng [[Marche]] ng [[Italya]], sa [[lalawigan ng Ancona]]. Sakop ng munisipalidad ang isang maburol na lugar na matatagpuan humigit-kumulang {{Convert|15|km}} timog ng pantalan na lungsod ng [[Ancona]] at ng [[Dagat Adriatico]]. Noong 2015, ang Osimo ay may kabuuang populasyon na 35,037. == Heograpiya == Isang munisipalidad na may katamtamang laki, ang Osimo ay sumasaklaw sa isang maburol na tanawin. Ang makasaysayang sentro nito ay nasa dalawang magkatabing burol, na ang mas mataas, kung saan nakatayo ang [[katedral]] ng lungsod, ay tinatawag na Gòmero. Ang lambak sa pagitan ng dalawang burol, na dating nakikita sa makasaysayang sentro, ay lalong pinapatag sa bawat muling pagtatayo ng ibabaw. Ang lupa ay bahagyang mataba at angkop para sa agrikultura. Ang Ilog [[Musone]] ay dumadaloy nang mga 3 km ang layo. Malapit din ang baybaying [[Dagat Adriatico|Adriatico]]. == Mga kilalang mamamayan == * [[Andrea Cionna]] (ipinanganak noong 1968), may-ari ng rekord ng mundo para sa pinakamabilis na marathon na itinakbo ng isang ganap na bulag na tao. * [[Luigi Fagioli]] (1898–1952), driver ng karera sa motor * [[Bruno Giacconi]] (1889–1957), Olympiano<ref name="Giacconi2">{{cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/gi/bruno-giacconi-1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418003810/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/gi/bruno-giacconi-1.html|url-status=dead|archive-date=18 April 2020|title=Bruno Giacconi|accessdate=18 January 2015|work=Sports Reference}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200418003810/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/gi/bruno-giacconi-1.html |date=18 Abril 2020 }}</ref> == Mga kambal-bayan == * {{Flagicon|ITA}} [[Copertino]], Italya * {{Flagicon|ARG}} [[Armstrong, Argentina|Armstrong]], [[Arhentina]] == Tingnan din == * [[Kasunduan sa Osimo]] * [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Ancona-Osimo]] == Mga tala == [[Talaksan:Osimo.jpg|thumb| Osimo]] {{Reflist}} == Mga sanggunian == * {{EB1911|first=Thomas|last=Ashby|wstitle=Auximum|volume=20|page=50}} == Bibliograpiya == * Cesare Romiti; Biblioteca comunale e archivio storico (Osimo) (1968). Vicende di Osimo nel medio evo : celebrazione del III centenario della fondazione della Biblioteca 1668 -1968 (in Italian). Ancona: Tipografica Anconitana. p. 33. OCLC 843409959. Archived from the original on August 22, 2019. Retrieved August 25, 2019. l0lki1axm4gfhdxwjbkv0hmzhef2iqy 0 138177 2233915 2028298 2026-10-13T02:58:12Z Ryomaandres 8044 2233915 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Paolo di Jesi|official_name=Comune di San Paolo di Jesi|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=San Paolo di Jesi-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|27|N|13|10|E|type:city(867)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Sandro Barcaglioni|area_footnotes=|area_total_km2=10.11|population_footnotes=|population_demonym=Sanpaolesi|elevation_footnotes=|elevation_m=224|saint=|day=|postal_code=60038|area_code=0731|website=|footnotes={{official website|http://www.comune.sanpaolodijesi.an.it/Engine/RAServePG.php}}}} Ang '''San Paolo di Jesi''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Italya|Marche]] ng [[Marche|Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Ancona]]. Isang maliit na kastilyo na may matibay na ugnayan sa produksiyon ng alak na Verdicchio, ang San Paolo di Jesi ay nangingibabaw sa lambak sa kanan ng Ilog Esino mula sa taas nitong 224 metro.<ref name=":1">{{Cite web |title=San Paolo di Jesi - Turismo Marche |url=https://letsmarche.it/-/san-paolo-di-jesi-2 |access-date=2026-10-13 |website=Turismo Marche |language=it-IT}}</ref> Ang pangalan ay nagmula sa pangalang San Paolo, na tumutukoy sa patron ng bayan, na kinikilala bilang ganito simula pa noong Gitnang Kapanahunan. Noong Pebrero 8, 1863, ang espesipikasyon na "Jesi" ay idinagdag sa tradisyonal na pangalan upang maiba ito mula sa ibang mga bayan na may parehong pangalan.<ref name=":1" /> Ang San Paolo di Jesi ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cupramontana]], [[Iesi|Jesi]], [[Monte Roberto]], at [[Staffolo]]. == Pamamahala == {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |Panahon !Punong lungsod !Partido !Titulo !Tala |- |18 Hunyo 1985 |28 Mayo 1990 |Bruno Rossini |[[Kristiyanong Demokrasya (Italya)|Kristiyanong Demokrasya]] |[[Sindaco|Alkalde]] |<ref name="interno">http://amministratori.interno.it/</ref> |- |28 Mayo 1990 |April 24, 1995 |Sandro Barcaglioni |Kristiyanong Demokrasya |Alkalde |<ref name="interno" /> |- |April 24, 1995 |14 Hunyo 1999 |Sandro Barcaglioni |[[Sibikong tala]] |Alkalde |<ref name="interno" /> |- |14 Hunyo 1999 |14 Hunyo 2004 |Sandro Barcaglioni |Sibikong tala |Alkalde |<ref name="interno" /> |- |14 Hunyo 2004 |8 Hunyo 2009 |Sandro Cesaroni |Sibikong tala |Alkalde |<ref name="interno" /> |- |8 Hunyo 2009 |26 Mayo 2014 |Sandro Barcaglioni |Sibikong tala: ''Magkasama upang magpatuloy'' |Alkalde |<ref name="interno" /> |- |13 Hunyo 2014 |27 Mayo 2019 |Sandro Barcaglioni |Sibikong tala: ''Magkasama upang magpatuloy'' |Alkalde |<ref name="interno" /> |- |27 Mayo 2019 |kasalukuyan |Sandro Barcaglioni |Sibikong tala: ''Magkasama upang magpatuloy'' |Alkalde |<ref name="interno" /> |} == Sport == Ang koponan ng football ng Sampaolese ay naglalaro ng kampeonato sa Unang Kategorya. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Ancona}} 74u29kabe9b5oo2z07ti0sh6o5kq8ef 0 138180 2233911 2043328 2026-10-13T02:50:42Z Ryomaandres 8044 2233911 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Senigallia|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|website={{Official website|http://www.comune.senigallia.an.it}}|area_code=071|postal_code=60019|day=Mayo 4|saint=San Paulino|elevation_m=5|elevation_footnotes=|population_demonym=Senigalliesi|population_footnotes=|area_total_km2=115|area_footnotes=|mayor=Maurizio Mangialardi|mayor_party=[[Democratic Party (Italy)|PD]]|frazioni=see [[#Frazioni|list]]|region=[[Marche]]|official_name=Città di Senigallia|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|43|N|13|13|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=Senigallia sa loob ng Lalawigan ng Ancona|map_alt=|image_map=Map of comune of Senigallia (province of Ancona, region Marche, Italy).svg|shield_alt=|image_shield=Senigallia-Stemma.png|image_caption=Kaliwang itaas: Piazza Annonario, Gitnang itaas: Kuta Rocca Roveresca. Kanang itaas: Tanaw sa gabi ng Piazzale della Libertà nakaharap sa dagat, Gitnang kaliwa: Chiostro delle Grazie. Gitnang kanhan: Rotonda a Mare. Babang kaliwa: Tanaw ng paglubog ng araw sa Dalampasigan ng Spiagga Velluto. Babang gitna: Tanaw ng bayan mula sa Burol Scapezzano. Babang kanan: Portici Ercolani.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Senigallia-collage.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Senigallia''' (o '''Sinigaglia''' sa [[Wikang Italyano|Lumang Italyano]], [[Mga diyalektong Romañol|Romañol]]: ''S'nigaja'') ay isang ''[[komuna]]'' at pantalan na bayan sa baybayin ng [[Dagat Adriatico|Adriatico]] sa Italya. Matatagpuan ito sa [[lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Marche]] at matatagpuan sa humigit-kumulang na 30 kilometro hilaga-kanluran ng kabeserang lungsod ng [[Ancona]]. Ang maliit na daungan ng Senigallia ay matatagpuan sa bukana ng ilog [[Misa (ilog sa Italya)|Misa]] . Ito ay isa sa mga dulo ng [[Linyang La Spezia–Rimini|Linyang Massa-Senigallia]], isa sa pinakamahalagang linya ng paghahati ([[isoglosa]]) sa kasipikasyon ng mga [[Mga wikang Romanse|wikang Romanse]]. == Heograpiya == Ang munisipalidad ay may hangganan sa mga bayan ng [[Belvedere Ostrense]], [[Mondolfo]] ([[Pesaro e Urbino|PU]]), [[Monte San Vito]], [[Montemarciano]], [[Morro d'Alba]], [[Ostra, Marche|Ostra]], at [[Trecastelli]].<ref>{{OSM|r|42536|Senigallia}}</ref> Kasama sa munisipalidad ang mga bayan (''[[frazione|frazioni]]'') ng Bettolelle, Borgo Bicchia, Borgo Catena, Borgo Passera, Brugnetto, Cannella, Castellaro, Cesanella, Cesano, Ciarnin, Filetto, Gabriella, Grottino, Mandriola, Marzocca, Montignano, Roncitelli, Sant'Angelo, San Silvestro, Scapezzano, at Vallone. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan == * {{EB1911|wstitle=Senigallia|volume=24|page=644}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.senigallia.an.it Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19981111184251/http://www.comune.senigallia.an.it/ |date=1998-11-11 }} v * [http://crtpesaro.altervista.org/Materiali/Esperienze/Pinocchiate/Senigallia%20in%20a%20Nutshell/index.php Senigallia Sa isang Nutshell: Isang Isinalarawan na Gabay sa Senigallia] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130223082939/http://crtpesaro.altervista.org/Materiali/Esperienze/Pinocchiate/Senigallia%20in%20a%20Nutshell/index.php |date=2013-02-23 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/14013a.htm "Sinigaglia"] &mdash; artikulo sa diyosesis ng Katoliko, mula sa ''New Advent'' Catholic Encyclopædia {{Lalawigan ng Ancona}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 50uzuhdsrrt62s186u18fydo0oxw0x4 2233914 2233911 2026-10-13T02:54:08Z Ryomaandres 8044 2233914 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Senigallia|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|website={{Official website|http://www.comune.senigallia.an.it}}|area_code=071|postal_code=60019|day=Mayo 4|saint=San Paulino|elevation_m=5|elevation_footnotes=|population_demonym=Senigalliesi|population_footnotes=|area_total_km2=115|area_footnotes=|mayor=Maurizio Mangialardi|mayor_party=[[Democratic Party (Italy)|PD]]|frazioni=see [[#Frazioni|list]]|region=[[Marche]]|official_name=Città di Senigallia|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|43|N|13|13|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=Senigallia sa loob ng Lalawigan ng Ancona|map_alt=|image_map=Map of comune of Senigallia (province of Ancona, region Marche, Italy).svg|shield_alt=|image_shield=Senigallia-Stemma.png|image_caption=Kaliwang itaas: Piazza Annonario, Gitnang itaas: Kuta Rocca Roveresca. Kanang itaas: Tanaw sa gabi ng Piazzale della Libertà nakaharap sa dagat, Gitnang kaliwa: Chiostro delle Grazie. Gitnang kanhan: Rotonda a Mare. Babang kaliwa: Tanaw ng paglubog ng araw sa Dalampasigan ng Spiagga Velluto. Babang gitna: Tanaw ng bayan mula sa Burol Scapezzano. Babang kanan: Portici Ercolani.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Senigallia-collage.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Senigallia''' (o '''Sinigaglia''' sa [[Wikang Italyano|Lumang Italyano]], [[Mga diyalektong Romañol|Romañol]]: ''S'nigaja'') ay isang ''[[komuna]]'' at pantalan na bayan sa baybayin ng [[Dagat Adriatico|Adriatico]] sa Italya. Matatagpuan ito sa [[lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Marche]] at matatagpuan sa humigit-kumulang na 30 kilometro hilaga-kanluran ng kabeserang lungsod ng [[Ancona]]. Ang maliit na daungan ng Senigallia ay matatagpuan sa bukana ng ilog [[Misa (ilog sa Italya)|Misa]]. Ito ay isa sa mga dulo ng [[Linyang La Spezia–Rimini|Linyang Massa-Senigallia]], isa sa pinakamahalagang linya ng paghahati ([[isoglosa]]) sa kasipikasyon ng mga [[Mga wikang Romanse|wikang Romanse]]. == Heograpiya == Ang munisipalidad ay may hangganan sa mga bayan ng [[Belvedere Ostrense]], [[Mondolfo]] ([[Pesaro e Urbino|PU]]), [[Monte San Vito]], [[Montemarciano]], [[Morro d'Alba]], [[Ostra, Marche|Ostra]], at [[Trecastelli]].<ref>{{OSM|r|42536|Senigallia}}</ref> Kasama sa munisipalidad ang mga bayan (''[[frazione|frazioni]]'') ng Bettolelle, Borgo Bicchia, Borgo Catena, Borgo Passera, Brugnetto, Cannella, Castellaro, Cesanella, Cesano, Ciarnin, Filetto, Gabriella, Grottino, Mandriola, Marzocca, Montignano, Roncitelli, Sant'Angelo, San Silvestro, Scapezzano, at Vallone. === Klima === Ang klima ay sub-baybayin, o mas madalang na Mediteraneo. Malamig at mahalumigmig ang taglamig (pangkaraniwang 5°C sa Enero), habang mainit at maalinsangan ang tag-araw (pangkaraniwang 24.1°C sa Agosto). Ang pangkaraniwang ulan ay 797 mm sa panahon ng tagsibol at taglagas, ngunit malamang na nangyayari ito sa Enero at Pebrero. Walang pag-ulan ng niyebe o karaniwang limitado sa 3-5 araw bawat taon, at ang lalim ng niyebe sa lupa ay karaniwang mas mababa sa 20 cm. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan == * {{EB1911|wstitle=Senigallia|volume=24|page=644}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.senigallia.an.it Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19981111184251/http://www.comune.senigallia.an.it/ |date=1998-11-11 }} v * [http://crtpesaro.altervista.org/Materiali/Esperienze/Pinocchiate/Senigallia%20in%20a%20Nutshell/index.php Senigallia Sa isang Nutshell: Isang Isinalarawan na Gabay sa Senigallia] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130223082939/http://crtpesaro.altervista.org/Materiali/Esperienze/Pinocchiate/Senigallia%20in%20a%20Nutshell/index.php |date=2013-02-23 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/14013a.htm "Sinigaglia"] &mdash; artikulo sa diyosesis ng Katoliko, mula sa ''New Advent'' Catholic Encyclopædia {{Lalawigan ng Ancona}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 1zewixdp02ed0lhkp3vkbk8teri8xv0 0 138183 2233916 2029218 2026-10-13T03:00:12Z Ryomaandres 8044 2233916 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Sirolo|official_name=Comune di Sirolo|native_name=|image_skyline=Sirolo_arco_interno.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Gotikong arko ng Sirolo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|32|N|13|37|E|type:city(3,747)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=Coppo, Fonte d'Olio, Madonnina, San Lorenzo|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=16.68|population_footnotes=|population_total=3747|population_as_of=Pebrero 2009|pop_density_footnotes=|population_demonym=|telephone=071|elevation_footnotes=|elevation_m=125|twin1=|twin1_country=|postalcode=|istat=|saint=[[San Nicolas]]|day=Mayo 9|postal_code=60020|area_code=071|website={{official website|https://comune.sirolo.an.it/}}|footnotes=}}Ang '''Sirolo''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Italya|Marche]] ng [[Marche|Italya]]. Noong 28 Pebrero 2009 mayroon itong populasyon na 3,747 na naninirahan at may lawak na {{Convert|16.68|km2|mi2}}. Ang bayan ay matatagpuan malapit sa [[Monte Conero]] at noong medyebal na panahon, ito ay isang kastilyo na pag-aari ng pamilya Conti Cortesi. Ito ay isang destinasyon ng turista, lalo na sa panahon ng tag-araw at ito ay patuloy na ginawaran ng isa sa labing-isang asul na bandila sa rehiyon ng [[Marche]] mula noong 1994. Nagtatampok ito ng ipinanumbalik na medyebal na poblacion, na nagtatapos sa isang partikular na maliit na parisukat na may tanawin ng dagat at sa Monte Conero. Bilang tunguhing panturista, maraming restawran at bar ang Sirolo. Mula sa pangunahing plaza, may 10 minutong lakad papunta sa ilang dalampasigan. == Kasaysayan == May mga mahahalagang monumento kabilang ang Badia di San Pietro sul Conero (ika-11 siglo), isang maliit na simbahang Romaniko na tinatanaw ang isang maliit na plasa at isang portadang Baroko; ang simbahang parokya ng San Nicola, na itinayo noong 1765 sa mga guho ng isang dati nang simbahan na itinayo noong 1230; ang simbahan ng SS. Rosario noong ika-18 siglo, ilang hakbang mula sa medyebal na gate; ang maliit na simbahan na inialay sa Madonna (1536) sa lugar ng "La Madonnina"; at ang teatro munisipal ng Cortesi, isang maliit na hiyas sa arkitektura mula sa huling bahagi ng ika-19 na siglo. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:600 height:400 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2091 bar:1871 from: 0 till:2202 bar:1881 from: 0 till:2400 bar:1901 from: 0 till:2534 bar:1911 from: 0 till:2498 bar:1921 from: 0 till:2544 bar:1931 from: 0 till:2731 bar:1936 from: 0 till:2973 bar:1951 from: 0 till:3088 bar:1961 from: 0 till:2686 bar:1971 from: 0 till:1971 bar:1981 from: 0 till:2198 bar:1991 from: 0 till:2481 bar:2001 from: 0 till:3015 PlotData= bar:1861 at:2091 fontsize:S text: 2383 shift:(-8,5) bar:1871 at:2202 fontsize:S text: 2703 shift:(-8,5) bar:1881 at:2400 fontsize:S text: 2985 shift:(-8,5) bar:1901 at:2534 fontsize:S text: 2676 shift:(-8,5) bar:1911 at:2498 fontsize:S text: 2639 shift:(-8,5) bar:1921 at:2544 fontsize:S text: 2682 shift:(-8,5) bar:1931 at:2731 fontsize:S text: 2466 shift:(-8,5) bar:1936 at:2973 fontsize:S text: 2618 shift:(-8,5) bar:1951 at:3088 fontsize:S text: 2949 shift:(-8,5) bar:1961 at:2686 fontsize:S text: 3028 shift:(-8,5) bar:1971 at:1971 fontsize:S text: 3079 shift:(-8,5) bar:1981 at:2149 fontsize:S text: 2988 shift:(-8,5) bar:1991 at:2481 fontsize:S text: 3104 shift:(-8,5) bar:2001 at:3015 fontsize:S text: 3313 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references />{{Lalawigan ng Ancona}} amsfayc50jvsplmx7qqpciet73brubf 0 138184 2233917 2029434 2026-10-13T03:03:15Z Ryomaandres 8044 2233917 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Staffolo|official_name=Comune di Staffolo|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|26|N|13|11|E|type:city(2,304)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona]] (AN)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=27.6|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=60039|area_code=0731|website=|footnotes=}} Ang '''Staffolo''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Italya|Marche]] ng [[Marche|Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Ancona]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 2,304 at may lawak na {{Convert|27.6|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Staffolo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Apiro]], [[Cingoli]], [[Cupramontana]], [[Iesi|Jesi]], at [[San Paolo di Jesi]]. Kabilang sa mga simbahan sa bayan ay: * [[San Francesco, Staffolo|San Francesco]] * [[Santa Maria della Castellaretta, Staffolo|Chiesa della Madonna della Castellaretta]] * [[Sant'Egidio, Staffolo|Sant'Egidio]] == Kasaysayan == === Panahon ng Napoleoniko at modernong kasaysayan === Noong Agosto 25, 1808, noong panahon ng Republikang Napoleoniko, isang malaking grupo ng mga [[Mga anti-Pranses na rebelyon sa Italya|rebelde]] ang sumakop sa Staffolo at binihag ang alkalde at mga matatanda ng bayan, na nagdulot ng takot sa mga kalapit na bayan, mula Jesi hanggang Massaccio at Montecarotto. Isang kawili-wiling dokumentong gastronomiko mula sa karanasan ni Napoleoniko sa Staffolo ang nananatili, isa sa mga pinakamatandang koleksiyon ng mga [[Lutuing Marcas|recipe ng Marcas]], na inspirasyon ng mga panlasang Pranses na noon ay uso, ang gawa ni Ginang Clementina Leoni. Matapos magwakas ang panahon ng Pransya sa bagong paghahati ng teritoryo na iniutos ni Consalvi, ang Staffolo ay naging sentro ng isang pamahalaan, kung saan ang mga bayan ng Massaccio (kasama ang Scisciano at Poggio Cupo), Castelbellino, Monteroberto, San Paolo, at Majolati ay sumailalim. Sa plebisito para sa pagsasanib sa Kaharian ng Saboya, noong Nobyembre 4 at 5, 1860, ang mga tao ng Marche ay tinanong: "Nais mo bang maging bahagi ng monarkiyang konstitusyonal ni Haring Victor Manuel?" Sa Staffolo, mula sa 556 na kwalipikadong botante, 60 ang bumoto, mas mababa sa 11%, kumpara sa rehiyonal na pangkaraniwang 63.7%. Ngunit ang boto sa Staffolo para sa Nagkakaisang Italya ay taos-puso at, higit sa lahat, nagkakaisa: 60 ang bumoto, 61 ang bumoto pabor. Ang boto ay, higit sa lahat, isang pagpapakita ng malakas na propaganda ng simbahan laban sa pagsasanib sa estado ng Saboya, na pangunahing isinagawa ng kura paroko ng Sant'Egidio, si Don Tommaso Leoni, na sinentensiyahan ng apat na buwang pagkabilanggo dahil sa pagtanggi sa mga sakramento sa mga bumoto para sa pagsasanib. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2340 bar:1871 from: 0 till:2496 bar:1881 from: 0 till:2597 bar:1901 from: 0 till:2757 bar:1911 from: 0 till:3065 bar:1921 from: 0 till:3432 bar:1931 from: 0 till:3466 bar:1936 from: 0 till:3406 bar:1951 from: 0 till:3443 bar:1961 from: 0 till:2854 bar:1971 from: 0 till:2427 bar:1981 from: 0 till:2226 bar:1991 from: 0 till:2153 bar:2001 from: 0 till:2217 PlotData= bar:1861 at:2340 fontsize:XS text: 2340 shift:(-8,5) bar:1871 at:2496 fontsize:XS text: 2496 shift:(-8,5) bar:1881 at:2597 fontsize:XS text: 2597 shift:(-8,5) bar:1901 at:2757 fontsize:XS text: 2757 shift:(-8,5) bar:1911 at:3065 fontsize:XS text: 3065 shift:(-8,5) bar:1921 at:3432 fontsize:XS text: 3432 shift:(-8,5) bar:1931 at:3466 fontsize:XS text: 3466 shift:(-8,5) bar:1936 at:3406 fontsize:XS text: 3406 shift:(-8,5) bar:1951 at:3443 fontsize:XS text: 3443 shift:(-8,5) bar:1961 at:2854 fontsize:XS text: 2854 shift:(-8,5) bar:1971 at:2427 fontsize:XS text: 2427 shift:(-8,5) bar:1981 at:2226 fontsize:XS text: 2226 shift:(-8,5) bar:1991 at:2153 fontsize:XS text: 2153 shift:(-8,5) bar:2001 at:2217 fontsize:XS text: 2217 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga kilalang mamamayan == * [[Alessandro Costantini]], Italyanong organista at kompositor, tiyuhin ni [[Vincenzo Albrici]] at kapatid ni * [[Fabio Costantini]] == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Ancona}} d3wt39j9nql32grxmg8kd0jupon6qxw 2233918 2233917 2026-10-13T03:03:43Z Ryomaandres 8044 2233918 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Staffolo|official_name=Comune di Staffolo|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|26|N|13|11|E|type:city(2,304)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Ancona]] (AN)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=27.6|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=60039|area_code=0731|website=|footnotes=}} Ang '''Staffolo''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ancona]] sa rehiyon ng [[Marcas]] ng [[Marche|Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Ancona]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 2,304 at may lawak na {{Convert|27.6|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Staffolo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Apiro]], [[Cingoli]], [[Cupramontana]], [[Iesi|Jesi]], at [[San Paolo di Jesi]]. Kabilang sa mga simbahan sa bayan ay: * [[San Francesco, Staffolo|San Francesco]] * [[Santa Maria della Castellaretta, Staffolo|Chiesa della Madonna della Castellaretta]] * [[Sant'Egidio, Staffolo|Sant'Egidio]] == Kasaysayan == === Panahon ng Napoleoniko at modernong kasaysayan === Noong Agosto 25, 1808, noong panahon ng Republikang Napoleoniko, isang malaking grupo ng mga [[Mga anti-Pranses na rebelyon sa Italya|rebelde]] ang sumakop sa Staffolo at binihag ang alkalde at mga matatanda ng bayan, na nagdulot ng takot sa mga kalapit na bayan, mula Jesi hanggang Massaccio at Montecarotto. Isang kawili-wiling dokumentong gastronomiko mula sa karanasan ni Napoleoniko sa Staffolo ang nananatili, isa sa mga pinakamatandang koleksiyon ng mga [[Lutuing Marcas|recipe ng Marcas]], na inspirasyon ng mga panlasang Pranses na noon ay uso, ang gawa ni Ginang Clementina Leoni. Matapos magwakas ang panahon ng Pransya sa bagong paghahati ng teritoryo na iniutos ni Consalvi, ang Staffolo ay naging sentro ng isang pamahalaan, kung saan ang mga bayan ng Massaccio (kasama ang Scisciano at Poggio Cupo), Castelbellino, Monteroberto, San Paolo, at Majolati ay sumailalim. Sa plebisito para sa pagsasanib sa Kaharian ng Saboya, noong Nobyembre 4 at 5, 1860, ang mga tao ng Marche ay tinanong: "Nais mo bang maging bahagi ng monarkiyang konstitusyonal ni Haring Victor Manuel?" Sa Staffolo, mula sa 556 na kwalipikadong botante, 60 ang bumoto, mas mababa sa 11%, kumpara sa rehiyonal na pangkaraniwang 63.7%. Ngunit ang boto sa Staffolo para sa Nagkakaisang Italya ay taos-puso at, higit sa lahat, nagkakaisa: 60 ang bumoto, 61 ang bumoto pabor. Ang boto ay, higit sa lahat, isang pagpapakita ng malakas na propaganda ng simbahan laban sa pagsasanib sa estado ng Saboya, na pangunahing isinagawa ng kura paroko ng Sant'Egidio, si Don Tommaso Leoni, na sinentensiyahan ng apat na buwang pagkabilanggo dahil sa pagtanggi sa mga sakramento sa mga bumoto para sa pagsasanib. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2340 bar:1871 from: 0 till:2496 bar:1881 from: 0 till:2597 bar:1901 from: 0 till:2757 bar:1911 from: 0 till:3065 bar:1921 from: 0 till:3432 bar:1931 from: 0 till:3466 bar:1936 from: 0 till:3406 bar:1951 from: 0 till:3443 bar:1961 from: 0 till:2854 bar:1971 from: 0 till:2427 bar:1981 from: 0 till:2226 bar:1991 from: 0 till:2153 bar:2001 from: 0 till:2217 PlotData= bar:1861 at:2340 fontsize:XS text: 2340 shift:(-8,5) bar:1871 at:2496 fontsize:XS text: 2496 shift:(-8,5) bar:1881 at:2597 fontsize:XS text: 2597 shift:(-8,5) bar:1901 at:2757 fontsize:XS text: 2757 shift:(-8,5) bar:1911 at:3065 fontsize:XS text: 3065 shift:(-8,5) bar:1921 at:3432 fontsize:XS text: 3432 shift:(-8,5) bar:1931 at:3466 fontsize:XS text: 3466 shift:(-8,5) bar:1936 at:3406 fontsize:XS text: 3406 shift:(-8,5) bar:1951 at:3443 fontsize:XS text: 3443 shift:(-8,5) bar:1961 at:2854 fontsize:XS text: 2854 shift:(-8,5) bar:1971 at:2427 fontsize:XS text: 2427 shift:(-8,5) bar:1981 at:2226 fontsize:XS text: 2226 shift:(-8,5) bar:1991 at:2153 fontsize:XS text: 2153 shift:(-8,5) bar:2001 at:2217 fontsize:XS text: 2217 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga kilalang mamamayan == * [[Alessandro Costantini]], Italyanong organista at kompositor, tiyuhin ni [[Vincenzo Albrici]] at kapatid ni * [[Fabio Costantini]] == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Ancona}} 31pearxeo4a4f856m91omn3fg6l8xmg 0 139815 2233869 2084137 2026-10-13T01:57:06Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233869 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} {{better translation}} {{Infobox former country |native_name = ''Československo'', ''Česko-Slovensko'' |conventional_long_name = Czechoslovakia |common_name = Czechoslovakia |continent = Europa |government_type = Republika |year_start = 1918 |event_start = Kalayaan magmula sa Austria–Hungarya |date_start = 28 Oktubre |year_end = 1992 |life_span = 1918–1992 <!-- Please don't change this, the Czechoslovak state did not stop de jure existing during World War 2. --> |event_end = Paglansag ng Czechoslovakia |date_end = 31 Disyembre |event1 = Pananakop ng [[Alemanyang Nazi|Alemanya]] |date_event1 = 1939 |event2 = [[Kalayaan]] |date_event2 = 1945 |p1 = Austria–Hungarya |flag_p1 =Flag_of_Austria-Hungary_(1869-1918).svg |s1 = Republikang Czech |flag_s1 = Flag of the Czech Republic.svg |s2 = Slovakia |flag_s2 = Flag of Slovakia.svg |s3 = Zakarpattia Oblast#History |flag_s3 = Flag of Ukrainian SSR (1937-1949).svg |image_flag = Flag of the Czech Republic.svg |flag = Watawat ng Czechoslovakia |flag_type = Flag since 1920 |flag_border = Watawat ng Czechoslovakia |image_coat = {{wikidata|property|raw|P94}} |symbol = Coat of arms of Czechoslovakia |symbol_type = Eskudo ng armas noong 1990–1992 |image_map = LocationCzechoslovakia.png |latd=50|latm=05|latNS=N|longd=14|longm=28|longEW=E| |national_motto = {{lang-cs|Pravda vítězí}}<br /> ("Truth prevails"; 1918–1990)<br /> {{lang-la|Veritas Vincit}}<br /> ("Truth prevails"; 1990–1992) |national_anthem = ''[[Kde domov můj]]'' at ''[[Nad Tatrou sa blýska]]'' |capital = [[Praga]] (''Praha'') |common_languages = [[Wikang Tseko|Tseko]] at [[Wikang Eslobako|Eslobako]] |currency = [[Czechoslovak koruna]] |drove on = left (later right) <!-- If there are more than 4 leaders, only give first and last - the infobox is not intended to list everything. --> |leader1 = [[Tomáš Masaryk|Tomáš G. Masaryk]] (first) <!-- |leader2 = Edvard Beneš |leader3 = Emil Hácha |leader4 = Klement Gottwald |leader5 = Antonín Zápotocký |leader6 = Antonín Novotný |leader7 = Ludvík Svoboda |leader8 = Gustáv Husák --> |leader2 = [[Václav Havel]] (last) |year_leader1 = 1918–1935 <!-- |year_leader2 = 1935–1938, 1945–1948 |year_leader3 = 1938–1939 |year_leader4 = 1948–1953 |year_leader5 = 1953–1957 |year_leader6 = 1957–1968 |year_leader7 = 1968–1975 |year_leader8 = 1975–1989 --> |year_leader2 = 1989–1992 |leader = |title_leader = [[List of Presidents of Czechoslovakia|Pangulo]] |deputy1 = Karel Kramář |deputy2 = Jan Stráský |year_deputy1 = 1918–1919 |year_deputy2 = 1992 |title_deputy = [[List of Prime Ministers of Czechoslovakia|Punong Ministro]] |stat_year1 = 1921 |stat_area1 = 140446 |stat_pop1 = 13607385 |stat_year2 = 1993 |stat_area2 = 127900 |stat_pop2 = 15600000 |cctld = [[.cs]] |calling_code = 42 |footnotes = Kasalukuyang kodigo ng [[ISO 3166-3]]: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;CSHH |footnotes2 = Ang kodigong pantawag na 42 ay iniretiro noong Taglamig ng 1997. Ang saklaw ng numero ay pinaghati-hati, at muling inilaan para sa [[Czech Republic]], [[Slovakia]] at [[Liechtenstein]]. }} Ang '''Czechoslovakia''' o '''Czecho-Slovakia''',<ref>{{cite web|url=http://www.firstworldwar.com/source/versailles1-30.htm|title=Treaty of Versailles|date=1919|accessdate=6 April 2010}}</ref> [[wikang Tseko|Tseko]] at [[wikang Eslobako|Eslobako]]: ''Československo'', ''Česko-Slovensko''<ref name="KulturaSlova">{{cite web|url= http://juls.savba.sk/ediela/ks/1990/6/ks1990-6.lq.pdf|title= Ján Kačala: Máme nový názov federatívnej republiky (The New Name of the Federal Republic), In: Kultúra Slova (official publication of the Slovak Academy of Sciences Ľudovít Štúr Institute of Linguistics) 6/1990 pp. 192-197|access-date= 2010-10-10|archive-date= 2011-08-19|archive-url= https://web.archive.org/web/20110819043026/http://juls.savba.sk/ediela/ks/1990/6/ks1990-6.lq.pdf|url-status= dead}}</ref>) ay isang [[estadong soberano]] sa [[Gitnang Europa]] na nabuhay mula noong Oktubre 1918, na kung saan ay idineklara nito ang pagiging malaya sa [[Austria–Hungary|Imperyong Austro-Hungarian]], hanggang 1992. Mula noong 1939 hanggang 1945, ang estado ay hindi nakakuha ng [[de facto]] pagkabuhay, dahil sa dibisyong militar at pakikisali sa [[Nazi Germany]], subalit ang pinatapong gobyerno ng Czechoslovak ay hindi man lang tumuloy sa panahong ito.. Noong 1945 ang silangang bahagi ng [[Carpathian Ruthenia]] ay nakuha ng [[Unyong Sobyet]]. Noong 1 Enero 1993, ang Tseko-Slobakya ay [[pagkakahiwalay ng Czechoslovakia|payapang nahati]] sa '''[[Tsekya]] ''' at '''[[Eslobakya]]'''. [[Talaksan:Czechoslovakia color.png|thumb]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talaaklatan== * Heimann, Mary. ''Czechoslovakia: The State That Failed'' (2009). the best scholarly history in English, but with a negative tone stressing maltreatment of minorities. * Hermann, A. H. ''A History of the Czechs'' (1975) * Kalvoda, Josef. ''The Genesis of Czechoslovakia'' (1986) * Leff, Carol Skalnick. ''National Conflict in Czechoslovakia: The Making and Remaking of a State, 1918-87'' (1988) * Mantey, Victor. ''A History of the Czechoslovak Republic'' (1973) * Myant, Martin. ''The Czechoslovak Economy, 1948-88'' (1989) * Naimark, Norman, and Leonid Gibianskii, eds. ''The Establishment of Communist Regimes in Eastern Europe, 1944-1949'' (1997) [https://web.archive.org/web/20121102183605/http://www.questia.com/library/3274982/the-establishment-of-communist-regimes-in-eastern online edition] * Paul, David. ''Czechoslovakia: Profile of a Socialist Republic at the Crossroads of Europe'' (1990) * Renner, Hans. ''A History of Czechoslovakia since 1945'' (1989); * Seton-Watson, R. W. ''A History of the Czechs and Slovaks'' (1943) * Stone, Norman, and E. Strouhal, eds.''Czechoslovakia: Crossroads and Crises, 1918-88'' (1989) * Wheaton, Bernard; Zdenek Kavav. "The Velvet Revolution: Czechoslovakia, 1988-1991". (1992). * Wolchik, Sharon L. ''Czechoslovakia: Politics, Society, and Economics'' (1990) * [https://web.archive.org/web/20051001064725/http://www.questia.com/library/history/european-history/eastern-europe/czechoslovakian-history.jsp online books and articles] <gallery> File: Czechoslovakia01.png File:Czechoslovakia.png </gallery> {{Council of Europe}} [[Kategorya:Czechoslovakia| ]] [[Kategorya:Mga dating bansa sa Europa|Czechoslovakia (1945-1992)]] [[Kategorya:Estadong komunista]] 9dnds9o6o4c0nalwab19hg4rhcbr11b 10 155156 2233770 1480491 2026-10-12T17:32:36Z Ryomaandres 8044 2233770 wikitext text/x-wiki {{Navbox Province of Italy | nocat={{{nocat|yes}}} | province_code=AV | list={{WrapItemsAfterSeparator|[[Aiello del Sabato]] | [[Altavilla Irpina]] | [[Andretta]] | [[Aquilonia]] | [[Ariano Irpino]] | [[Atripalda]] | [[Avella]] | [[Avellino]] | [[Bagnoli Irpino]] | [[Baiano, Campania|Baiano]] | [[Bisaccia]] | [[Bonito, Campania|Bonito]] | [[Cairano]] | [[Calabritto]] | [[Calitri]] | [[Candida, Campania|Candida]] | [[Caposele]] | [[Capriglia Irpina]] | [[Carife]] | [[Casalbore]] | [[Cassano Irpino]] | [[Castel Baronia]] | [[Castelfranci]] | [[Castelvetere sul Calore]] | [[Cervinara]] | [[Cesinali]] | [[Chianche]] | [[Chiusano di San Domenico]] | [[Contrada, Campania|Contrada]] | [[Conza della Campania]] | [[Domicella]] | [[Flumeri]] | [[Fontanarosa]] | [[Forino]] | [[Frigento]] | [[Gesualdo (town)|Gesualdo]] | [[Greci, Campania|Greci]] | [[Grottaminarda]] | [[Grottolella]] | [[Guardia Lombardi]] | [[Lacedonia]] | [[Lapio]] | [[Lauro]] | [[Lioni]] | [[Luogosano]] | [[Manocalzati]] | [[Marzano di Nola]] | [[Melito Irpino]] | [[Mercogliano]] | [[Mirabella Eclano]] | [[Montaguto]] | [[Montecalvo Irpino]] | [[Montefalcione]] | [[Monteforte Irpino]] | [[Montefredane]] | [[Montefusco]] | [[Montella]] | [[Montemarano]] | [[Montemiletto]] | [[Monteverde, Campania|Monteverde]] | [[Montoro]] | [[Morra De Sanctis]] | [[Moschiano]] | [[Mugnano del Cardinale]] | [[Nusco]] | [[Ospedaletto d'Alpinolo]] | [[Pago del Vallo di Lauro]] | [[Parolise]] | [[Paternopoli]] | [[Petruro Irpino]] | [[Pietradefusi]] | [[Pietrastornina]] | [[Prata di Principato Ultra]] | [[Pratola Serra]] | [[Quadrelle]] | [[Quindici]] | [[Rocca San Felice]] | [[Roccabascerana]] | [[Rotondi]] | [[Salza Irpina]] | [[San Mango sul Calore]] | [[San Martino Valle Caudina]] | [[San Michele di Serino]] | [[San Nicola Baronia]] | [[San Potito Ultra]] | [[San Sossio Baronia]] | [[Santa Lucia di Serino]] | [[Santa Paolina]] | [[Sant'Andrea di Conza]] | [[Sant'Angelo a Scala]] | [[Sant'Angelo all'Esca]] | [[Sant'Angelo dei Lombardi]] | [[Santo Stefano del Sole]] | [[Savignano Irpino]] | [[Scampitella]] | [[Senerchia]] | [[Serino]] | [[Sirignano]] | [[Solofra]] | [[Sorbo Serpico]] | [[Sperone]] | [[Sturno]] | [[Summonte]] | [[Taurano]] | [[Taurasi]] | [[Teora]] | [[Torella dei Lombardi]] | [[Torre Le Nocelle]] | [[Torrioni]] | [[Trevico]] | [[Tufo]] | [[Vallata]] | [[Vallesaccarda]] | [[Venticano]] | [[Villamaina]] | [[Villanova del Battista]] | [[Volturara Irpina]] | [[Zungoli]]}} }}<noinclude> </noinclude> jxaf35ih5kfc23idxmt3dvlye149yxo 0 155170 2233847 2233519 2026-10-13T00:54:19Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233847 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Calitri|province=[[Lalawigan ng Avellino|Avellino]] (AV)|website={{official website|http://www.calitri.asmenet.it/}}|area_code=0827|postal_code=83045|day=Mayo 25|saint=[[San Canio]]|elevation_m=601|elevation_footnotes=|population_demonym=Calitrani|population_footnotes=|area_total_km2=100.88|area_footnotes=|mayor=Michele Di Maio|mayor_party=|frazioni=[[Calitri Scalo]]|region=[[Campania]]|official_name=Comune di Calitri|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|54|11|N|15|25|53|E|region:IT_type:city|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Calitri-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Calitri Landscape.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Calitri''' ({{Lang-la|Caletrium}} o {{Lang|la|Aletrium}} ; [[Diyalektong Irpino|Irpino]]: {{Lang|nap|Calìtr}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[Avellino|lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Italya]]. == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang relihiyoso === ==== Simbahan ng Inmaculada Concepción ==== Binuksan ang simbahan para sa pagsamba noong 1714, sa burol ni [[San Blas]]. Itinatag doon ang Arkonfraternidad ng Inmaculada Conecpción, na ang mga Patakaran ay inaprubahan ni Carlos ng Borbon noong 1759. Noong 1840, ginamit ito bilang libingan sa unang pagkakataon. Ito ay malubhang napinsala ng lindol noong 1980 at kalaunan ay muling itinayo; nanatiling maayos ang harapan, gayundin ang pasukan at ang dalawang batong portad sa gilid.<ref>{{cita web|url=http://www.calitritradizioni.it/chiese_calitri2.asp|titolo=Chiesa Immacolata Concezione|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20071010155424/http://www.calitritradizioni.it/chiese_calitri2.asp|urlmorto=sì|sito=Calitritradizioni.it}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010155424/http://www.calitritradizioni.it/chiese_calitri2.asp |date=2007-10-10 }}</ref> ==== Simbahan ng San Berardino ==== Ito ay matatagpuan sa pinakamatandang distrito ng Calitri. Ito ay itinayo noong mga ika-16 na siglo bilang isang kapilya ng mga layko, na sumasalamin sa kawanggawa ng ilang mamamayan sa mga mahihirap. Sa loob, bukod sa isang estatwa ni San Berardino, mayroong isang estatwa ng Madonna, mula sa Abbey ng Santa Maria sa Elce; ang portada na bato ay kapansin-pansin.<ref>[http://www.calitritradizioni.it/chiese_calitri3.asp Chiesa San Berardino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304204641/http://www.calitritradizioni.it/chiese_calitri3.asp|data=4 marzo 2016}} Calitritradizioni.it</ref> == Mga mamamayan == * [[Vinicio Capossela]], mang-aawit-manunulat ng kanta * [[Angelo Maffucci]], isang Italyanong patologo na inaalala sa paghihiwalay ng bacteria na nagdudulot ng tuberculosis sa mga ibon. == Kapatid na lungsod == * {{Flagicon|ITA}} [[Lavena Ponte Tresa]] ([[Italya]]) == Tingnan din == * [[Irpinia]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan == * ''Ang papel ng seismic trigger sa Calitri landslide (Italy): Historical Reconstruction and Dynamic Analysis'' Martino; Salvador; Scarascia Mugnozza; Gabriele Publisher: Elsevier Ltd Petsa ng pag-publish: 2005-12 == Mga panlabas na link == * {{wikivoyage-inline|Calitri}} * {{In lang|it}} [https://web.archive.org/web/20090810022301/http://calitri.asmenet.it/ Calitri official website] * [http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~calitri/Calitri/Index.htm Extracted Civil Records of Calitri] {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] fjk9hbdquhg9nrsmmm6pk295nqz0m8b 0 155172 2233853 2233521 2026-10-13T01:05:28Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233853 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Caposele|elevation_min_m=|mayor=Lorenzo Melillo|area_footnotes=|area_total_km2=41.28|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati Istat - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Caposelesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Buoninventre, [[Materdomini (Caposele)|Materdomini]]|elevation_m=415|saint=[[San Lorenzo]]; [[Gerard Majella]] sa [[Materdomini (Caposele)|Materdomini]]|day=Agosot 10 at Oktubre 16|postal_code=83040|area_code=0827|website={{official website|http://www.comune.caposele.av.it}}|mayor_party=|province=[[Lalawigan ng Avellino|Avellino]] (AV)|official_name=Comune di Caposele|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Caposele.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Caposele-Stemma.png|image_map=|region=[[Campania]]|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|48|55|N|15|13|27|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Caposele''' ([[Diyalektong Irpino|Irpino]]: {{Lang|nap|Capussela}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[Avellino|lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Italya]]. Ang bayan ay malubhang napinsala ng [[Lindol sa Irpinia noong|lindol sa Irpinia noong 1980]]. May hangganan ito sa [[Calabritto]], [[Bagnoli Irpino]], [[Lioni]], [[Teora]], [[Conza della Campania]], [[Castelnuovo di Conza]], [[Laviano]], at [[Valva, Campania|Valva]]. Ang bayan, na may taas na 415m, ay sinasabing pinagmulan ng [[Sele (ilog)|ilog Silarius]]. == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang militar === Ang mga guho ng kastilyo noong ika-11 siglo ay makikita pa rin sa lugar ng Castello, sa likod ng pangunahing simbahan ng San Lorenzo. Dahil sa lindol at kapabayaan noong 1980, ang gusali ay nasa kalagayan ng matinding pagkabulok. == Kultura == === Edukasyon === ==== Mga museo ==== Ang Museo ng Tubig<ref name="ce">{{cita web|url=http://caposele.asmenet.it/index.php?action=index&p=335|titolo=CE.AG.G. (da caposele.asmenet.it)|accesso=11 maggio 2012|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20121007064803/http://caposele.asmenet.it/index.php?action=index&p=335|urlmorto=sì}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121007064803/http://caposele.asmenet.it/index.php?action=index&p=335 |date=2012-10-07 }}</ref> ay itinatag malapit sa mga pinagmumulan ng Sele, na nangongolekta ng ilang patotoo sa kasaysayan ng Akwedukto ng Apulia. Noong 2012,<ref name="museleo">{{cita news|url=http://www.corriereirpinia.it/default.php?id=16&art_id=19687|titolo=Caposele, inaugurato il Museo delle Macchine di Leonardo|pubblicazione=Corriere dell'Irpinia|giorno=28|mese=aprile|anno=2012|accesso=10 maggio 2012|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160304195125/http://www.corriereirpinia.it/default.php?id=16&art_id=19687}}</ref> kasunod ng donasyon mula sa Orden ng mga Kabalyerong Krusada ng Malta,<ref>{{cita news|url=http://www.irpinianews.it/Comuni/news/news/?news=101329&comune=17|titolo=I Cavalieri Crociati di Malta presentano “Le Macchine di Leonardo”|pubblicazione=Irpinia News|giorno=20|mese=aprile|anno=2012|accesso=24 marzo 2021|urlarchivio=https://archive.is/20120904172731/http://www.irpinianews.it/Comuni/news/news/?news=101329&comune=17}}</ref> itinatag ng Munisipalidad ang Museo ng mga Makina ni Leonardo, na naglalaman ng mga reproduksiyon ng ilang makinang idinisenyo ni [[Leonardo da Vinci]].<ref name="museleo2">{{cita news|url=http://www.corriereirpinia.it/default.php?id=16&art_id=19687|titolo=Caposele, inaugurato il Museo delle Macchine di Leonardo|pubblicazione=Corriere dell'Irpinia|giorno=28|mese=aprile|anno=2012|accesso=10 maggio 2012|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160304195125/http://www.corriereirpinia.it/default.php?id=16&art_id=19687}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] mirr1rsz18y7x56wpgsn75mcc3trzu2 0 155191 2233742 2024943 2026-10-12T15:22:34Z Ryomaandres 8044 2233742 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Manocalzati|elevation_min_m=|mayor=Lucio Pasquale Tirone|area_footnotes=|area_total_km2=8.62|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/6/2009]</ref>|population_demonym=Manocalzatesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=San Barbato|elevation_m=450|saint=[[San Marcos Ebanghelista]]|day=Abril 25|postal_code=83030|area_code=0825|website={{official website|http://www.comune.manocalzati.av.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Manocalzati|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Progress (A.Capaldo) store in Manocalzati (AV).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Manocalzati-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|56|33|N|14|51|2|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Manocalzati''' ([[Diyalektong Irpino|Irpino]]: {{Lang|nap|Manëcaozàti}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania|rehiyon ng Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. Ang lugar ay may produksiyon ng mga [[kastanyas]], [[Nuwes|mani]], at [[Ubas (prutas)|ubas]]. == Kasaysayan == Ang mga bakas mula sa [[Panahon ng Bakal]] ay nagpapahiwatig na ang bayang ito ay umiral noong ika-8 siglo BK. Ang Manocalzati ay kalaunan ay isang distrito ng pamilya San Barbato. == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang Relihiyoso === ==== Inang Simbahan ng San Marco Evangelista ==== Ang Simbahan ng San Marco Evangelista ay ang inahang simbahan ng Manocalzati, na matatagpuan sa plaza na may parehong pangalan na nagpapakilala sa makasaysayang sentro ng bayan ng Irpinia. Hindi tiyak ang pinagmulan ng gusaling pangrelihiyon: ayon sa ilang sanggunian, ito ay nagsimula pa noong ika-12 siglo; ayon sa ibang sanggunian, noong bandang kalagitnaan ng ika-16 na siglo. Walang alinlangang sumasalamin ang simbahan sa kulto ni San Marco Evangelista, na kilala at laganap sa lokal na komunidad, salamat sa sikat na perya na ginanap sa kalapit na Atripalda at sa kalakalan sa pagitan ng mga bayan ng Amalfi Coast at mga panloob na lugar ng Campania sa pamamagitan ng Via Nucerina. Ang Simbahan ng San Marco Evangelista ay ipinanumbalik nang ilang beses salamat sa pagkabukas-palad ng mga mananampalataya, lalo na pagkatapos ng misyon ng mga Ama ni San Vicente de Paul noong 1826. Noong 1986, ang parokya ng San Barbato, isang [[Frazione|''frazione'']] ng Manocalzati na may partikular na interes sa kasaysayan, ay pinagsama sa parokya ng San Marco. Sa kasalukuyan, namumukod-tangi ang simbahan dahil sa harapan nito, na nagtatampok ng isang magandang portal na bato, at ng kampana nito noong ika-17 siglo, na naglalaman ng limang kampana: tatlo para sa mga konsiyerto at dalawa para sa hudyat ng oras. Sa pagitan ng mga dingding, makikita pa rin ang isang bloke ng bato mula sa sinaunang panahon na naglalarawan ng dalawang pigurang kalahating haba, na kumakatawan sa mga Banal na Apostol na sina Pedro at Pablo. Sa loob ng gusaling pangrelihiyon, ilang sinaunang ipinintang larawan noong ika-18 siglo na naglalarawan ng mga eksena mula sa buhay ng iba't ibang santo ang napanatili pa rin, na lalong nagpapatingkad sa kahalagahan nito. Isang marilag at taimtim na lugar, ang simbahan ng San Marco Evangelista ay isa sa mga simbolo ng makasaysayang sentro ng Manocalzati. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.manocalzati.av.it/ Opisyal na website] * [http://www.irpinia.info/sito/towns/manocalzati/sbarbatocastle.htm Kastilyo ng San Barbato] {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] s8nz6qotm4yx06dx432jdrsqamcyk7q 0 155192 2233743 2176119 2026-10-12T15:25:44Z Ryomaandres 8044 2233743 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Marzano di Nola|elevation_max_m=|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_total=1704|population_as_of=Mayo 1, 2009|pop_density_footnotes=|population_demonym=Marzanesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=120|area_footnotes=|saint=[[San Trifon]]|day=Nobyembre 10|postal_code=83020|area_code=081|website={{official website|http://www.comune.marzanodinola.av.it}}|footnotes=|istat=064047|area_total_km2=4.62|mayor=Dr. Greco Trifone|official_name=Comune di Marzano di Nola|image_map=|native_name=|image_skyline=Vesuviomarzanodinola.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tanaw ng [[Vesubio]] mula sa santuwaryo ng Marzano di Nola|image_shield=Marzano di Nola-Stemma.gif|shield_alt=|map_alt=|mayor_party=Civic List "Torre con stelle"|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|54|13|N|14|35|5|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|frazioni=[[Domicella]], [[Liveri]] (NA), [[Pago del Vallo di Lauro]], [[Visciano]] (NA)}}Ang '''Marzano di Nola''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania|rehiyon ng Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. Ang bayang ito ay matatagpuan sa Lambak Lauro. Ito ay may hangganan sa Liveri (Kalakhang Lungsod ng ng Napoles), Pago, Lauro, Domicella, at Visciano (lalawigan ng Avelino). == Mga monumento == Ang mga pangunahing monumento ay: parokya ng San Trifon; ang santuwaryo ng "Madonna dell'Abbondanza"; ang medyebal na tore; ang rural na sinaunang Romanong villa; ang manor na sakahan na "il Fossato". === Inang Simbahan ng San Trifone Martire === Ang inahang simbahan ng San Trifone Martire ay matatagpuan sa Piazza Marconi at inspirasyon ng estilong [[Barokong Napolitano]] na nagmula pa noong ika-18 siglo.<ref name="san.trifone">{{cita web|url=http://www.comune.marzanodinola.av.it/index.php?action=index&p=236|titolo=Chiesa di San Trifone Martire|accesso=8 marzo 2025}}</ref> Mayroon itong patsadang agilon, habang ang kampana ay oktagonal, na sumisimbolo sa kawalang-hanggan, at nasa tuktok ng isang simboryo na itinayo ng alkalde na si Giacomo Simonelli at ng kura paroko na si Don Gennaro Nappi. Ang huli rin ang responsable sa pagtatayo ng bakal na gate na naghihiwalay sa bakuran ng simbahan mula sa runang palapag ng plasa. Mababasa pa rin ang pangalan ni Don Gennaro hanggang ngayon sa kartutso sa mismong tarangkahan. == Sport == Ang Rinascita Marzanese club ng futbol, na naglalaro sa Campania [[Seconda Categoria|Ikalawang Kategorya]], group C, sa season ng 2025-26, ay nakabase sa munisipalidad.<ref>{{cita web|url=https://www.tuttocampo.it/Campania/SecondaCategoria/GironeC/Squadra/RinascitaMarzanese/1044581/Scheda|titolo=Rinascita Marzanese|accesso=11 febbraio 2026}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] mu3nc4jagprrpduen62t5v7ln1bpmui 0 155201 2233771 1927200 2026-10-12T17:33:06Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Avellino]] to [[Gesualdo, Campania]] 2233771 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gesualdo, Campania]] bl0vzhqbx2ouzfh0pecama45e4gqcnd 0 155262 2233744 2025940 2026-10-12T15:28:47Z Ryomaandres 8044 2233744 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Melito Irpino|elevation_max_m=|population_footnotes=<ref name="istat">{{in lang|it}} [http://demo.istat.it/bil20111009/index.html Source] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161127113922/http://demo.istat.it/bil20111009/index.html |date=2016-11-27 }}: [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]] 2011</ref>|population_total=1927|population_as_of=31 Disyembre 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Melitese|elevation_footnotes=<ref>{{cite web|url=https://www.tuttitalia.it/campania/77-melito-irpino/|title=Melito Irpino|website=Tuttitalia|language=Italian}}</ref>|elevation_min_m=|elevation_m=461|area_footnotes=|twin1=|twin1_country=|istat=|saint=[[San Gil]]|day=Setyembre 1|postal_code=83030|area_code=0825|area_total_km2=20.68|mayor=|official_name=Comune di Melito Irpino|image_map=Melito Irpino 2016.png|native_name=|image_skyline=Melito Irpino - Town Hall.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Munisipyo ng Melito|image_shield=|shield_alt=|map_alt=|mayor_party=|map_caption=Melito Irpino sa loob ng Lalawigan ng Avellino|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|6|15|N|15|3|12|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|frazioni=Cozza, Fontana del Bosco, Incoronata|website={{official website|http://www.comunemelitoirpino.gov.it/}}}}Ang '''Melito Irpino''' ([[Diyalektong Irpino|Irpino]]: {{Lang|nap|Militë}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], sa [[Campania|rehiyon ng Campania]] sa timog-kanlurang [[Italya]]. == Kasaysayan == Ang mga labi ng sinaunang Melito ay natagpuan noong 1880. Ayon sa ilang mga teorya, ito ay maaaring isang suburbanong pamayanan na kabilang sa [[Aeclanum]], ngunit ang umiiral na teorya ay nagpapahiwatig na ito ay ang sinaunang nayon ng ''Melae'' (o ''Melas'' ). Sa ''[[Ab Urbe Condita Libri (Livy)|Ab Urbe Condita]]'' (aklat XXIV, kabanata X), isinulat ni [[Livio|Tito Livio]] na nawasak ang Melae noong 215 BK ng mga tropa nina [[Marcus Claudius Marcellus (Julio-Claudian dynasty)|Claudius Marcellus]] at [[Quintus Fabius Maximus Eburnus|Quintus Fabius]], noong [[Ikalawang Digmaang Puniko]].<ref name="melito">[http://www.comunemelitoirpino.gov.it/la-storia.html History of Melito Irpino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126075510/http://www.comunemelitoirpino.gov.it/la-storia.html |date=2021-01-26 }} (municipal website)</ref> === Ang katapusan ng lumang Melito === Mula 1862 hanggang 1923 ang pangalan ng nayon ay Melito Valle di Bonito<ref name="arch">{{cita web|url=http://www.archemail.it/arche9/0melito.htm|titolo=Melito Irpino|sito=Archemail|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150919192650/http://www.archemail.it/arche9/0melito.htm|dataarchivio=19 settembre 2015}}</ref> at ang munisipalidad ay administratibong pinagsama-sama sa Mandamento ng Grottaminarda sa loob ng [[Sirkondaryo ng Ariano di Puglia]], sa loob ng Lalawigan ng Avellino. Kung titingnan ang plano ng Melito Vecchia, makikita ang tipikal na medyebal na urbanong pagkakaayos, na may makakapal na network ng mga gusali, eskinita at hagdanan na bumabalot sa kastilyo. Ang sentro ng bayan, ang Piazza Vittoria, kung saan nagtitipon ang populasyon pagkatapos dumalo sa misa, ay nahiwalay sa ilog ng [[Ilog Ufita|Ufita]], na maaaring madaanan ng isang maliit na tulay (na umiiral pa rin), sa pamamagitan ng isang payak na hanay ng mga bahay. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comunemelitoirpino.gov.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130415002722/http://www.comunemelitoirpino.gov.it/ |date=2013-04-15 }} {{In lang|it}} * [http://www.comuni-italiani.it/064/048/ Melito Irpino sa comuni-italiani.it] {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 8ahkolom0bj3nqem50m8qrr7eciyg66 0 155263 2233745 2083655 2026-10-12T15:30:13Z Ryomaandres 8044 2233745 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Mercogliano|elevation_footnotes=|area_total_km2=19.76|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=12379|population_as_of=2007|pop_density_footnotes=|population_demonym=Mercoglianesi|elevation_m=550|mayor=Massimiliano Carullo|twin1=|twin1_country=|saint=San Modestino|day=Pebrero 14|postal_code=83013|area_code=0825|website={{official website|http://www.comunemercogliano.it/}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Città di Mercogliano|image_map=|native_name=|image_skyline=ViaSanModestino-Mercogliano.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang sentrong kalsada Via San Modestino|image_shield=Mercogliano-Stemma.gif|shield_alt=|map_alt=|frazioni=[[Montevergine]], [[Torelli (Mercogliano)|Torelli]], [[Torrette (Mercogliano)|Torrette]]|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|55|33|N|14|44|34|E|region:IT_type:city|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Campania]]|province=[[lalawigan ng Avellino|Avellino]] (AV)|footnotes=}}Ang '''Mercogliano''' ay isang [[komuna]] sa [[Italya]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[katimugang Italya]]. == Heograpiya == Ang Mercogliano ay isang bayang burol na matatagpuan malapit sa kanlurang arabal ng [[Avellino]] at sa ilalim ng bundok Partenio (o Montevergine). Ang munisipalidad na ito ay may hangganan sa [[Avellino]], [[Monteforte Irpino]], [[Mugnano del Cardinale]], [[Ospedaletto d'Alpinolo]], [[Quadrelle]], at [[Summonte]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalang Mercogliano ay tila nagmula sa Mercurianum na, ayon sa ilang iskolar, ay nagpapahiwatig ng presensiya sa mga lugar na ito ng mga pag-aari, praedia, ng mga magistri mercuriales, ang mga mahistrado, karamihan ay mga pinalayang tao, na namamahala sa kulto ni [[Mercuryo]], isang diyos na kinakatawan din sa eskudo de armas ng munisipalidad. == Kasaysayan == Ang peyudo ay ibinigay ni Roger II kay Richard ng Aquila, na nabanggit din sa ''[[Catalogas baronum]]'' dahil sa pagpapadala ng ilang kabalyero at mga sundalong nasa hukbo sa Banal na Lupain. Si Ricardo ng Aquila ay hinalinhan pagkalipas ng ilang taon nina Roger (1161) at Kondesa Pierrone ng Aquila (1183), asawa ni Roger ng Castelvetere. == Mga pangunahing tanawin == * Katolikong Santuwaryo ng Montevergine * Palasyong Abadia ng Loreto malapit sa Torelli<ref>{{in lang|it}} [http://www.cir.campania.beniculturali.it/luoghi-della-cultura/copy2_of_biblioteca-di-montevergine-a-mercogliano Loreto Abbey Palace on cir.campania.beniculturali.it] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805053606/http://www.cir.campania.beniculturali.it/luoghi-della-cultura/copy2_of_biblioteca-di-montevergine-a-mercogliano|date=2013-08-05}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{commonscat-inline|Mercogliano}} * {{In lang|it}} [http://www.comunemercogliano.it/ Mercogliano official website] {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] aqw4xecj2xyaw060clv25na3ekm3f9u 0 155264 2233748 2025917 2026-10-12T15:34:50Z Ryomaandres 8044 2233748 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montaguto|elevation_min_m=|mayor=Marcello Zecchino|area_footnotes=|area_total_km2=18.38|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Montagutesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=|elevation_m=730|saint=San Cresencio|day=Agosto 13|postal_code=83030|area_code=0825|website={{official website|http://www.comune.montaguto.av.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Montaguto|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Veduta_montaguto.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|14|59|N|15|14|57|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Montaguto''' ([[Diyalektong Irpino|Irpino]]: {{Lang|nap|Mundaùtë}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. Matatagpuan sa mga [[Kabundukang Apenino|Apenino]] sa pagitan ng makasaysayang distrito ng [[Irpinia]] at mga [[kabundukang Dauno]], ang bayan ay bahagi ng [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Ariano Irpino-Lacedonia]]. Ang teritoryo nito ay may hangganan sa mga munisipalidad ng [[Greci]], [[Osara di Puglia]], [[Panni]], at [[Savignano Irpino]]. == Kasaysayan == Noong ika-13-14 na siglo, ang nayon ay tahanan ng isang malaking komunidad ng mga [[Mga Valdense|Valdense]]. Kasunod nito, isang serye ng mga epidemya at lindol ang nagbawas sa populasyon sa pinakamababa, kaya noong 1660 ang '[[Fuoco|fuochi]]' (ibig sabihin, mga pamilyang napapailalim sa pagbubuwis) ay tatlo na lamang ang bilang. Nakasaksi ang ika-18 siglo ng isang pagbangon ng demograpiko, na nagtapos noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, simula sa ikalawang kalahati ng ika-20 siglo, isang matinding pagbaba sa populasyon ng mga residente ang naganap.<ref name="idi">{{cita testo|autore=AA.VV.|curatore=Antonio Angino|titolo=I Dauni-Irpini|editore=Generoso Procaccini|città=Napoli|data=1990|pp=129-133}}</ref> Si Montaguto ay itinaas sa isang prinsipalidad sa pamamagitan ng diploma ng biseregal na may petsang Disyembre 1, 1703, sa katauhan ni Luigi Pinto y Mendoza, na nagmana ng peyudo ng Montaguto mula sa kanyang ina, kasama ang kay Romagnano. Mula sa mga Pinto, ito ay naipasa bilang isang mana sa mga prinsipe ng Spinelli ng Cariati, na humawak dito hanggang sa pag-aalis ng piyudalismo. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link ==  {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] dbcdt8i6q7jyi3no54uwiz07m77r6eu 2233749 2233748 2026-10-12T15:35:03Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2233749 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montaguto|elevation_min_m=|mayor=Marcello Zecchino|area_footnotes=|area_total_km2=18.38|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Montagutesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=|elevation_m=730|saint=San Cresencio|day=Agosto 13|postal_code=83030|area_code=0825|website={{official website|http://www.comune.montaguto.av.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Montaguto|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Veduta_montaguto.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|14|59|N|15|14|57|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Montaguto''' ([[Diyalektong Irpino|Irpino]]: {{Lang|nap|Mundaùtë}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. Matatagpuan sa mga [[Kabundukang Apenino|Apenino]] sa pagitan ng makasaysayang distrito ng [[Irpinia]] at mga [[kabundukang Dauno]], ang bayan ay bahagi ng [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Ariano Irpino-Lacedonia]]. Ang teritoryo nito ay may hangganan sa mga munisipalidad ng [[Greci]], [[Osara di Puglia]], [[Panni]], at [[Savignano Irpino]]. == Kasaysayan == Noong ika-13-14 na siglo, ang nayon ay tahanan ng isang malaking komunidad ng mga [[Mga Valdense|Valdense]]. Kasunod nito, isang serye ng mga epidemya at lindol ang nagbawas sa populasyon sa pinakamababa, kaya noong 1660 ang '[[Fuoco|fuochi]]' (ibig sabihin, mga pamilyang napapailalim sa pagbubuwis) ay tatlo na lamang ang bilang. Nakasaksi ang ika-18 siglo ng isang pagbangon ng demograpiko, na nagtapos noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, simula sa ikalawang kalahati ng ika-20 siglo, isang matinding pagbaba sa populasyon ng mga residente ang naganap.<ref name="idi">{{cita testo|autore=AA.VV.|curatore=Antonio Angino|titolo=I Dauni-Irpini|editore=Generoso Procaccini|città=Napoli|data=1990|pp=129-133}}</ref> Ang Montaguto ay itinaas sa isang prinsipalidad sa pamamagitan ng diploma ng biseregal na may petsang Disyembre 1, 1703, sa katauhan ni Luigi Pinto y Mendoza, na nagmana ng peyudo ng Montaguto mula sa kanyang ina, kasama ang kay Romagnano. Mula sa mga Pinto, ito ay naipasa bilang isang mana sa mga prinsipe ng Spinelli ng Cariati, na humawak dito hanggang sa pag-aalis ng piyudalismo. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link ==  {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] fyxva2huonvgdjpd7ppntii7vk9qewa 0 155265 2233746 2083625 2026-10-12T15:32:24Z Ryomaandres 8044 2233746 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Mirabella Eclano|elevation_footnotes=|area_total_km2=33.96|population_footnotes=<ref name="istat">{{in lang|it}} [http://demo.istat.it/bil20111009/index.html Source]: [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]] 2011</ref>|population_total=7549|population_as_of=31 Marso 2018|pop_density_footnotes=|population_demonym=Eclanesi o Mirabellani|elevation_m=372|mayor=Francescantonio Capone|twin1=|twin1_country=|saint=Madonna del Latte, Saint Blaise|day=Pebrero 2|postal_code=83036|area_code=0825|website={{official website|http://www.comune.mirabellaeclano.av.it}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Mirabella Eclano|image_map=|native_name=|image_skyline=Mirabella esposta ad ovest.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=MirabellaEclano.gif|shield_alt=|map_alt=|frazioni=[[Calore (AV)|Calore]], [[Passo di Mirabella]], Pianopantano|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|2|45|N|14|59|59|E|region:IT_type:city(8237)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|footnotes=}}Ang '''Mirabella Eclano''' ay isang [[Italya|bayang Italyano]] at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], sa rehiyon ng [[Campania]]. {{Magmula noong|2011}}ang populasyon nito ay 7,904. == Heograpiyang pisikal == === Klima === Ang Mirabella Eclano ay isang lugar sa looban ng Apenino, kaya ang klima nito ay nailalarawan sa pamamagitan ng makabuluhang pagkakaiba-iba ng temperatura, mas kaunting ulan, at hangin kaysa sa mga pinakakanlurang lugar ng lalawigan at rehiyon. Ang isang tipikal na katangian ng lugar ay ang pagkakaroon ng mga simoy ng bundok sa gabi; sa kabila nito, madalas na nangyayari ang malalakas na pagbabaligtad ng temperatura, na nagdudulot ng makabuluhang pagbaba ng temperatura pagkatapos ng paglubog ng araw at negatibong pagbaba sa mga buwan ng taglamig. Karaniwan ang pag-ulan ng niyebe, na tumataas kasabay ng altitud, bagaman sa mga nakaraang taon ay nagiging paminsan-minsan ito. Madalas ang mga hamog na nagyelo sa gabi. == Kasaysayan == Ang [[Sinaunang Roma|Romanong]] pook ng [[Aeclanum]] ay dating nakatayo sa malapit. Isa na itong liwasang arkeolohiko at matatagpuan sa ''frazione'' ng Passo di Mirabella.<ref>{{in lang|it}} [http://www.comunemirabellaeclano.gov.it/parco-archeologico.html Aeclanum on Mirabella municipal website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150121021334/http://www.comunemirabellaeclano.gov.it/parco-archeologico.html|date=2015-01-21}}</ref> == Kultura == === Mga tradisyon at alamat === ==== Ang Kapistahan ng Kariton ==== Sa Sabado bago ang ikatlong Linggo ng Setyembre, ipinagdiriwang ang Mahal na Birhen ng mga Hapis kasama ang Kapistahan ng Kariton. Ang gawaing pangrelihiyon/alamat na ito ay kinabibilangan ng pagdadala ng isang 25-metrong taas na obelisko na natatakpan ng hinabing dayami sa mga lansangan ng lungsod, partikular mula sa lugar ng Santa Caterina patungo sa sentro ng nayon. Ang kariton ay may istrukturang kahoy, na gawa sa 23 magkakapatong na biga, gamit ang isang pamamaraan na nagbibigay ng kakayahang umangkop at kadalian sa pagsasaayos. Sa pamamagitan ng naaangkop na pagkakaayos ng mga biga, pitong antas ang nalilikha, na ang bawat isa, mula sa ibaba hanggang sa itaas, ay mas mababa kaysa sa nauna; ang huling tatlong antas ay bumubuo ng simboryo, na nasa tuktok ng isang estatwa ng Mahal na Birhen ng mga Hapis, ang pangunahing motibo ng tradisyong ito. Ang unang antas ay anim na metro ang taas, kung saan ang mga panggitnang antas ay lumiliit ang laki, na nagtatapos sa ikapitong antas, isa at kalahating metro ang taas. Ang buong kagamitan ay nakakabit sa isang kariton na katulad ng mga ginamit sa agrikultura maraming taon na ang nakalilipas. Ang kariton ay hinihila ng anim na pares ng kahanga-hangang mga baka. Ang obelisko ay pinapanatiling balanse ng 38 50-metrong lubid na abaka na hinihila ng mga gumagawa ng lubid. == Mga mamamayan == * [[Julian ng Eclanum]] (c. 386 – c. 455), obispo ng Aeclanum == Tingnan din == * [[Irpinia]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{commonscat-inline|Mirabella Eclano}} {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 54vk1kllgopymhdsp2kfg923vjobh7f 2233747 2233746 2026-10-12T15:33:20Z Ryomaandres 8044 /* Ang Kapistahan ng Kariton */ 2233747 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Mirabella Eclano|elevation_footnotes=|area_total_km2=33.96|population_footnotes=<ref name="istat">{{in lang|it}} [http://demo.istat.it/bil20111009/index.html Source]: [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]] 2011</ref>|population_total=7549|population_as_of=31 Marso 2018|pop_density_footnotes=|population_demonym=Eclanesi o Mirabellani|elevation_m=372|mayor=Francescantonio Capone|twin1=|twin1_country=|saint=Madonna del Latte, Saint Blaise|day=Pebrero 2|postal_code=83036|area_code=0825|website={{official website|http://www.comune.mirabellaeclano.av.it}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Mirabella Eclano|image_map=|native_name=|image_skyline=Mirabella esposta ad ovest.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=MirabellaEclano.gif|shield_alt=|map_alt=|frazioni=[[Calore (AV)|Calore]], [[Passo di Mirabella]], Pianopantano|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|2|45|N|14|59|59|E|region:IT_type:city(8237)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|footnotes=}}Ang '''Mirabella Eclano''' ay isang [[Italya|bayang Italyano]] at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], sa rehiyon ng [[Campania]]. {{Magmula noong|2011}}ang populasyon nito ay 7,904. == Heograpiyang pisikal == === Klima === Ang Mirabella Eclano ay isang lugar sa looban ng Apenino, kaya ang klima nito ay nailalarawan sa pamamagitan ng makabuluhang pagkakaiba-iba ng temperatura, mas kaunting ulan, at hangin kaysa sa mga pinakakanlurang lugar ng lalawigan at rehiyon. Ang isang tipikal na katangian ng lugar ay ang pagkakaroon ng mga simoy ng bundok sa gabi; sa kabila nito, madalas na nangyayari ang malalakas na pagbabaligtad ng temperatura, na nagdudulot ng makabuluhang pagbaba ng temperatura pagkatapos ng paglubog ng araw at negatibong pagbaba sa mga buwan ng taglamig. Karaniwan ang pag-ulan ng niyebe, na tumataas kasabay ng altitud, bagaman sa mga nakaraang taon ay nagiging paminsan-minsan ito. Madalas ang mga hamog na nagyelo sa gabi. == Kasaysayan == Ang [[Sinaunang Roma|Romanong]] pook ng [[Aeclanum]] ay dating nakatayo sa malapit. Isa na itong liwasang arkeolohiko at matatagpuan sa ''frazione'' ng Passo di Mirabella.<ref>{{in lang|it}} [http://www.comunemirabellaeclano.gov.it/parco-archeologico.html Aeclanum on Mirabella municipal website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150121021334/http://www.comunemirabellaeclano.gov.it/parco-archeologico.html|date=2015-01-21}}</ref> == Kultura == === Mga tradisyon at alamat === ==== Ang Kapistahan ng Karo ==== Sa Sabado bago ang ikatlong Linggo ng Setyembre, ipinagdiriwang ang Mahal na Birhen ng mga Hapis kasama ang [[Kapistahan ng Karo]]. Ang gawaing pangrelihiyon/alamat na ito ay kinabibilangan ng pagdadala ng isang 25-metrong taas na obelisko na natatakpan ng hinabing dayami sa mga lansangan ng lungsod, partikular mula sa lugar ng Santa Caterina patungo sa sentro ng nayon. Ang karo ay may istrukturang kahoy, na gawa sa 23 magkakapatong na biga, gamit ang isang pamamaraan na nagbibigay ng kakayahang umangkop at kadalian sa pagsasaayos. Sa pamamagitan ng naaangkop na pagkakaayos ng mga biga, pitong antas ang nalilikha, na ang bawat isa, mula sa ibaba hanggang sa itaas, ay mas mababa kaysa sa nauna; ang huling tatlong antas ay bumubuo ng simboryo, na nasa tuktok ng isang estatwa ng Mahal na Birhen ng mga Hapis, ang pangunahing motibo ng tradisyong ito. Ang unang antas ay anim na metro ang taas, kung saan ang mga panggitnang antas ay lumiliit ang laki, na nagtatapos sa ikapitong antas, isa at kalahating metro ang taas. Ang buong kagamitan ay nakakabit sa isang karo na katulad ng mga ginamit sa agrikultura maraming taon na ang nakalilipas. Ang karo ay hinihila ng anim na pares ng kahanga-hangang mga baka. Ang obelisko ay pinapanatiling balanse ng 38 50-metrong lubid na abaka na hinihila ng mga gumagawa ng lubid. == Mga mamamayan == * [[Julian ng Eclanum]] (c. 386 – c. 455), obispo ng Aeclanum == Tingnan din == * [[Irpinia]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{commonscat-inline|Mirabella Eclano}} {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 7mj8scc3d1ut7nymbkz55k4ql9e30bz 0 155266 2233752 2083399 2026-10-12T15:41:17Z Ryomaandres 8044 2233752 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montefalcione|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.montefalcione.av.it/}}|area_code=0825|postal_code=83030|day=Hunyo 13|saint=[[San Antonio ng Padua]]|elevation_m=523|elevation_footnotes=|population_demonym=Montefalcionesi|population_footnotes=<ref>Population data from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|area_total_km2=15.15|area_footnotes=|mayor=Maria Antonietta Belli|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Montefalcione|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|57|45|N|14|53|5|E|region:IT_type:city(3445)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Montefalcione|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Montefalcione.JPG|footnotes=}} Ang '''Montefalcione''' ([[Diyalektong Irpino|Irpino]]: {{Lang|nap|Mundëfaucionë}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[Italya]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[katimugang Italya]]. Ang bayan ay nasa isang burol na nasa tuktok nito ay {{Convert|523|m|ft}} itaas ng antas ng dagat. Noong 1861 ito ang lokasyon ng isang pag-aalsa laban sa bagong tatag na [[Pag-iisa ng Italya|pamahalaan ng Italya]]. == Kasaysayan == Ang Montefalcione ay isang bayan sa tuktok ng burol sa lalawigan ng Avellino, na matatagpuan humigit-kumulang 561 metro sa ibabaw ng antas ng dagat. Sa mga sulatin ng [[Lombardo]], ang Montefalcione ay tinawag na Montefalsone Oppidum; noong panahon ng [[Normando]], Montefalzone; sa ilalim ng mga [[Pamilya Anjou|Angevino]], Montefaucione; at pagkatapos sa ilalim ng mga pamilyang Puderico at Tocco, ito ay tinawag na Montefalcione at Monte Falcione. Ang eskudo ng Montefalcione ay nagtatampok ng isang brakamarte na tinatanaw ang tatlong burol, malamang na Castello, San Marco, at Santa Marina, na siyang tatlong elebasyon ng kanayunan ng Montefalcione. Gayunpaman, ang brakamarte ay pinili bilang simbolo ng trabaho at kabihasnan sa kanayunan. Ang pinagmulan ng Montefalcione ay nagsimula maraming siglo bago ang panahon ng Kristiyanismo, gaya ng pinatutunayan ng mga dokumento at testimonya na nagsasaad ng magkakasunod na pamumuno ng mga [[Kabihasnang Etrusko|Etrusko]], [[Mga Samnita|Samnita]], at [[Sinaunang Roma|Romano]]. Ang pagkakatuklas ng mga libingan at plorera na may malaking kahalagahan ay nagpapatotoo sa pagkakaroon nito noon pang 1100 BK. Ang Montefalcione ay pinamunuan ng mga Etrusko, na namuno sa Campania at sa mga katimugang rehiyon hanggang sa palayasin sila ng mga Griyego at Samnita. Ang kumpirmasyon ng pamamahala ng mga Etrusko ay ang pagkakatuklas noong 1902 ng dalawang libingan ng mga Etrusko, na naglalaman ng isang baryang tanso ng mga Etrusko at isa sa pinakamagandang plorera ng lacrimal ng mga Etrusko. Ang pamamahala ng mga Etrusko ay sinundan ng pamamahala ng mga Samnita, na gayunpaman, walang natitirang bakas. Ang pamamahalang ito ay natapos noong 82 BK nang ang mga Samnita ay nasakop ng mga Romano. Ang pagkakatuklas ng mga natuklasang arkeolohiko, tulad ng mga barya mula sa panahon ni Constantino, mga guho ng mga gusaling Romano, mga libingan ng mga Romano, at mga inskripsiyon na nakakalat sa buong lugar ng Montefalcione, ay nagpapatotoo sa presensya ng mga Romano. Ang pamamahalang ito ay tumagal hanggang sa unang bahagi ng [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang]] [[Gitnang Kapanahunan|Kapanahunan]], noong ang Montefalcione ay isang koleksiyon ng mga nayon at mga bahay-bukid na nakakalat sa mga burol ng Santa Marina, San Marco, Fortuna, Rogliano, at Villani San Pietro. Gayunpaman, marami sa mga lupang ito ay inabandona ng mga naninirahan dito dahil madali itong mapupuntahan ng kaaway. Matapos ang maraming taon ng ganap na pag-abandona, ang bayan ay napasailalim sa pamamahala ng mga Lombardo. Ang Montefalcione ay naging bahagi ng [[Dukado ng Benevento]], na itinatag noong 570, at ang mga [[Kahariang Lombardo|Lombardo]], upang ipagtanggol ang teritoryo at lumikha ng isang ligtas na kanlungan para sa mga mamamayan ng Montefalcione, ay nagtayo ng isang kastilyo sa pinakamataas na burol ng bayan. == Mga mamamayan == * [[Nicola Mancino]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.montefalcione.av.it/ Opisyal na website] * [https://web.archive.org/web/20121021224724/http://montefalcione.org/ Impormasyong turista sa Montefalcione] {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 2vhj6g2q2uicp57d0nx9rsoal2zm3a2 0 155267 2233750 2025952 2026-10-12T15:37:12Z Ryomaandres 8044 2233750 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montecalvo Irpino|elevation_min_m=|mayor=Mirko Iorillo|area_footnotes=|area_total_km2=53.53|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Montecalvesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni={{ill|Corsano (Montecalvo Irpino)|lt=Corsano|it}}, {{ill|Malvizza|it|Bolle della Malvizza}}|elevation_m=623|saint=[[Felix and Adaucto|San Felix]]|day=Agosto 30|postal_code=83037|area_code=0825|website={{official website|http://www.comune.montecalvoirpino.av.it}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Montecalvo Irpino|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Montecalvo_Irpino.jpeg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Montecalvo Irpino-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|11|48|N|15|2|3|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Montecalvo Irpino''' ay isang [[komuna]] sa [[Italya]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[katimugang Italya]]. Matatagpuan sa isang burol na nagmamasid sa Lambak [[Ufita]], kilala ang bayan sa tinapay nito ({{Interlanguage link|pane di Montecalvo|it}}), na binibigyan ng marka ng kalidad ng [[Prodotto agroalimentare tradizionale|PAT]], at {{Interlanguage link|Irpinia - Colline dell'Ufita|it}} [[Denominazione di origine protetta|DOP]] langis ng oliba. == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang sibil === ==== Palazzo de Cillis ==== Matatagpuan sa kahabaan ng Corso Umberto, ito ay nailalarawan sa pamamagitan ng kadakilaan nito. Partikular na kapansin-pansin ang portal na bato, na nabuo ng dobleng serye ng dalawampung pinong inukit na puting panel ng bato. Sa loob ng palasyo ay ang kapilya ng Santa Maria della Neve (o del Soccorso) na may katangiang sahig na majolica, marahil ay mula pa noong ika-17 siglo.<ref name="vdm">{{cita testo|autore=Archeoclub d'Italia (sede di Casalbore)|curatore=Giovanni Bosco Maria Cavalletti|altri=Regione Campania (Centro di Servizi Culturali - Ariano Irpino)|titolo=Progetto itinerari turistici Campania interna - La Valle del Miscano|vol=1|pp=109-159|città=Avellino|anno=1995|url=https://books.google.it/books/about/Progetto_Itinerari_turistici_Campania_in.html?id=gOBbMwEACAAJ&redir_esc=y}}</ref> == Kultura == === Mga tradisyon at alamat === Sa Montecalvo Irpino, isang tradisyonal na kasuotan ng kababaihan, ang pacchiana, ang isinusuot. Binubuo ng isang serye ng makukulay at burdadong mga piraso, ang partikular na kasuotang ito ay nagpapahusay sa pagkababae ng nagsusuot, salamat din sa ilang karagdagang palamuti: ang còcole (mga kuwintas na may mga hugis-itlog na elemento), ang sciacquaglia (tipikal at kapansin-pansing mga hikaw), at ang pannuccia (isang natatanging uri ng palamuti sa ulo) na ikinakabit sa buhok gamit ang spùngolo (ipit sa buhok). Samakatuwid, ito ay isang seremonyal na damit, na pangunahing isinusuot sa mga pangyayaring maalamat.<ref>{{cita testo|autore=AA.VV.|titolo=I Dauni-Irpini|editore=Generoso Procaccini|p=144|città=Napoli|data=1990}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] k0230fxkzq75ndb27q7eoeh30s1ljpk 2233751 2233750 2026-10-12T15:37:47Z Ryomaandres 8044 /* Kultura */ 2233751 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montecalvo Irpino|elevation_min_m=|mayor=Mirko Iorillo|area_footnotes=|area_total_km2=53.53|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Montecalvesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni={{ill|Corsano (Montecalvo Irpino)|lt=Corsano|it}}, {{ill|Malvizza|it|Bolle della Malvizza}}|elevation_m=623|saint=[[Felix and Adaucto|San Felix]]|day=Agosto 30|postal_code=83037|area_code=0825|website={{official website|http://www.comune.montecalvoirpino.av.it}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Montecalvo Irpino|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Montecalvo_Irpino.jpeg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Montecalvo Irpino-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|11|48|N|15|2|3|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Montecalvo Irpino''' ay isang [[komuna]] sa [[Italya]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[katimugang Italya]]. Matatagpuan sa isang burol na nagmamasid sa Lambak [[Ufita]], kilala ang bayan sa tinapay nito ({{Interlanguage link|pane di Montecalvo|it}}), na binibigyan ng marka ng kalidad ng [[Prodotto agroalimentare tradizionale|PAT]], at {{Interlanguage link|Irpinia - Colline dell'Ufita|it}} [[Denominazione di origine protetta|DOP]] langis ng oliba. == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang sibil === ==== Palazzo de Cillis ==== Matatagpuan sa kahabaan ng Corso Umberto, ito ay nailalarawan sa pamamagitan ng kadakilaan nito. Partikular na kapansin-pansin ang portal na bato, na nabuo ng dobleng serye ng dalawampung pinong inukit na puting panel ng bato. Sa loob ng palasyo ay ang kapilya ng Santa Maria della Neve (o del Soccorso) na may katangiang sahig na majolica, marahil ay mula pa noong ika-17 siglo.<ref name="vdm">{{cita testo|autore=Archeoclub d'Italia (sede di Casalbore)|curatore=Giovanni Bosco Maria Cavalletti|altri=Regione Campania (Centro di Servizi Culturali - Ariano Irpino)|titolo=Progetto itinerari turistici Campania interna - La Valle del Miscano|vol=1|pp=109-159|città=Avellino|anno=1995|url=https://books.google.it/books/about/Progetto_Itinerari_turistici_Campania_in.html?id=gOBbMwEACAAJ&redir_esc=y}}</ref> == Kultura == === Mga tradisyon at kulturang-bayan === Sa Montecalvo Irpino, isang tradisyonal na kasuotan ng kababaihan, ang pacchiana, ang isinusuot. Binubuo ng isang serye ng makukulay at burdadong mga piraso, ang partikular na kasuotang ito ay nagpapahusay sa pagkababae ng nagsusuot, salamat din sa ilang karagdagang palamuti: ang còcole (mga kuwintas na may mga hugis-itlog na elemento), ang sciacquaglia (tipikal at kapansin-pansing mga hikaw), at ang pannuccia (isang natatanging uri ng palamuti sa ulo) na ikinakabit sa buhok gamit ang spùngolo (ipit sa buhok). Samakatuwid, ito ay isang seremonyal na damit, na pangunahing isinusuot sa mga pangyayaring kulturang-bayan.<ref>{{cita testo|autore=AA.VV.|titolo=I Dauni-Irpini|editore=Generoso Procaccini|p=144|città=Napoli|data=1990}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 03dt5k028k0mypp4zru2tt6ohta53mg 0 155268 2233754 2227948 2026-10-12T15:43:53Z Ryomaandres 8044 2233754 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monteforte Irpino|elevation_min_m=|mayor=Costantino Giordano|area_footnotes=|area_total_km2=26.70|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Montefortesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Alvanella, Campi, Fenestrelle, Gaudi, Molinelle, Vetreria|elevation_m=502|saint=[[Martin ng Tours|San Martin]]|day=Nobyembre 11|postal_code=83024|area_code=0825|website={{official website|http://www.comune.monteforteirpino.av.it}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Monteforte Irpino|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Monteforte Irpino-Stemma.gif|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|53|34|N|14|43|10|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Monteforte Irpino''' ay isang [[komuna]] sa [[Italya]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[katimugang Italya]]. Isang [[2013 Pagbangga ng Bus sa Italya|banggaan ng bus]] malapit sa bayan ang pumatay ng 39 katao noong 2013.<ref>{{Cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2013-07/29/c_132582175.htm |title=Archive copy |access-date=2021-11-10 |archive-date=2013-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130803114829/http://news.xinhuanet.com/english/world/2013-07/29/c_132582175.htm |url-status=dead}}</ref> Ang mga biktima ay mga peregrino na pauwi mula sa isang paglalakbay sa isang dambanang Katoliko nang ang bus ay dumausdos sa kalsada malapit sa Monteforte Irpino at nahulog ng {{Convert|100|ft|m}} isang tulay. == Kasaysayan == Pagkatapos ng pagpasok ng Italya sa digmaan noong Hunyo 1940, itinatag ng rehimeng Pasista ang isang kampo ng detensiyon sa Monteforte Irpino: ito ay matatagpuan sa lugar ng isang dating ampunan sa gitna ng isang residensiyal na lugar. Ang mga bilanggo ay mga mandirigmang Italyano at mga antipasista na kadalasang nagseserbisyo ng mahahabang sentensiya sa bilangguan. Ang kampo ng Monteforte Irpino ay binuwag lamang noong huling bahagi ng tag-araw ng 1943.<ref>{{cita libro |pp=229-230 |autore=Carlo Spartaco Capogreco |titolo=I campi del duce. L'internamento civile nell'Italia fascista (1940-1943) |città=Torino |anno=2004 |editore=Einaudi}}</ref> == Mga monumento at tanawin == Mula pa noong ika-17 siglo, ang inang simbahan ng San Nicola di Bari ay nagpapanatili ng ilang mga ipinintang larawan noong ika-18 siglo mula sa mga paaralang Napolitano at Solimen na may mga paksang pangrelihiyon (mga santo at mga eksena mula sa Bagong Tipan). Ang mga guho ng kastilyo at simbahan ng San Martino ang bumubuo sa pinakamahalagang sentro ng sinaunang Monteforte. Sa burol ng San Martino, na napapalibutan ng isang nababakuran at tanwin na kagubatan ng pino, ay ang mga kapansin-pansing guho ng hindi magagapi na kuta ng medyebal, na itinayo sa isang estratehikong posisyon noong panahong Lombardo. Pinalawak ng mga Angevino at Aragones, ang bahagi ng mga pader na bato sa paligid, isang pabilog na tore, at isang artistikong dapugan ay maaari pa ring hangaan. Malapit sa kastilyo, ang simbahan ng San Martino ay mula pa noong ika-13 siglo sa orihinal nitong estruktura. Ilang beses na ni-renovate, nagtatampok ito ng isang magandang pangunahing portada, isang estatwa ni Saint Martin, isang mataas na tore ng kampanilya, at isang silindrong parol. Sa loob ng nag-iisang nabe, mahahanap mo ang kisameng gawa sa kahoy, ang sahig na majolica, at isang ipinintang larawan ni San Martin, na ibinigay sa komunidad ng pintor na si Massimo Marano. Ang puso ng bayan ay ang Piazza Umberto I, tahanan ng dating munisipyo, na ngayon ay ang Casa della Cultura, at ang simbahang parokya ng San Nicola. == Pamamahala == Ang bayan ay bahagi ng [[Partenio - Vallo di Lauro pamayanang pambundok]]. Bahagi ng munisipyong teritoryo ang kasama sa sakop ng [[Liwasang Rehiyonal ng Partenio]]. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] fmptfvu4dc4kwaaz4jk0vfloepsh33g 2233755 2233754 2026-10-12T15:44:20Z Ryomaandres 8044 2233755 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monteforte Irpino|elevation_min_m=|mayor=Costantino Giordano|area_footnotes=|area_total_km2=26.70|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Montefortesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Alvanella, Campi, Fenestrelle, Gaudi, Molinelle, Vetreria|elevation_m=502|saint=[[Martin ng Tours|San Martin]]|day=Nobyembre 11|postal_code=83024|area_code=0825|website={{official website|http://www.comune.monteforteirpino.av.it}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Monteforte Irpino|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Monteforte Irpino - Castello - 202209251125.jpeg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Kastilyo|image_shield=Monteforte Irpino-Stemma.gif|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|53|34|N|14|43|10|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Monteforte Irpino''' ay isang [[komuna]] sa [[Italya]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[katimugang Italya]]. Isang [[2013 Pagbangga ng Bus sa Italya|banggaan ng bus]] malapit sa bayan ang pumatay ng 39 katao noong 2013.<ref>{{Cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2013-07/29/c_132582175.htm |title=Archive copy |access-date=2021-11-10 |archive-date=2013-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130803114829/http://news.xinhuanet.com/english/world/2013-07/29/c_132582175.htm |url-status=dead}}</ref> Ang mga biktima ay mga peregrino na pauwi mula sa isang paglalakbay sa isang dambanang Katoliko nang ang bus ay dumausdos sa kalsada malapit sa Monteforte Irpino at nahulog ng {{Convert|100|ft|m}} isang tulay. == Kasaysayan == Pagkatapos ng pagpasok ng Italya sa digmaan noong Hunyo 1940, itinatag ng rehimeng Pasista ang isang kampo ng detensiyon sa Monteforte Irpino: ito ay matatagpuan sa lugar ng isang dating ampunan sa gitna ng isang residensiyal na lugar. Ang mga bilanggo ay mga mandirigmang Italyano at mga antipasista na kadalasang nagseserbisyo ng mahahabang sentensiya sa bilangguan. Ang kampo ng Monteforte Irpino ay binuwag lamang noong huling bahagi ng tag-araw ng 1943.<ref>{{cita libro |pp=229-230 |autore=Carlo Spartaco Capogreco |titolo=I campi del duce. L'internamento civile nell'Italia fascista (1940-1943) |città=Torino |anno=2004 |editore=Einaudi}}</ref> == Mga monumento at tanawin == Mula pa noong ika-17 siglo, ang inang simbahan ng San Nicola di Bari ay nagpapanatili ng ilang mga ipinintang larawan noong ika-18 siglo mula sa mga paaralang Napolitano at Solimen na may mga paksang pangrelihiyon (mga santo at mga eksena mula sa Bagong Tipan). Ang mga guho ng kastilyo at simbahan ng San Martino ang bumubuo sa pinakamahalagang sentro ng sinaunang Monteforte. Sa burol ng San Martino, na napapalibutan ng isang nababakuran at tanwin na kagubatan ng pino, ay ang mga kapansin-pansing guho ng hindi magagapi na kuta ng medyebal, na itinayo sa isang estratehikong posisyon noong panahong Lombardo. Pinalawak ng mga Angevino at Aragones, ang bahagi ng mga pader na bato sa paligid, isang pabilog na tore, at isang artistikong dapugan ay maaari pa ring hangaan. Malapit sa kastilyo, ang simbahan ng San Martino ay mula pa noong ika-13 siglo sa orihinal nitong estruktura. Ilang beses na ni-renovate, nagtatampok ito ng isang magandang pangunahing portada, isang estatwa ni Saint Martin, isang mataas na tore ng kampanilya, at isang silindrong parol. Sa loob ng nag-iisang nabe, mahahanap mo ang kisameng gawa sa kahoy, ang sahig na majolica, at isang ipinintang larawan ni San Martin, na ibinigay sa komunidad ng pintor na si Massimo Marano. Ang puso ng bayan ay ang Piazza Umberto I, tahanan ng dating munisipyo, na ngayon ay ang Casa della Cultura, at ang simbahang parokya ng San Nicola. == Pamamahala == Ang bayan ay bahagi ng [[Partenio - Vallo di Lauro pamayanang pambundok]]. Bahagi ng munisipyong teritoryo ang kasama sa sakop ng [[Liwasang Rehiyonal ng Partenio]]. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 41ygskdqsbm2vock9brtk0l7tm1el39 0 155269 2233756 2083264 2026-10-12T15:46:23Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2233756 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montefredane|frazioni=Alimata (Frazione Gaita), Arcella, Boscomagliano (o Bosco Magliano), Montefredane|website={{Official website|http://www.comune.montefredane.av.it}}|area_code=0825|postal_code=83030|day=Disyembre 6|saint=[[San Nicolas|San Nicola]]|elevation_m=593|elevation_footnotes=|population_demonym=Montefredanesi|population_footnotes=<ref name="istat">Demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); {{in lang|it}}[http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|area_total_km2=9.45|area_footnotes=|mayor=Valentino Tropeano|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Montefredane|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|58|N|14|49|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Montefredane-Stemma.gif|image_caption=Ang sentro ay makikita mula sa lugar ng Sant'Antonio|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Montefredane veduta.png|footnotes=}} Ang '''Montefredane''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. == Kasaysayan == Ang pook kung saan nakatayo ngayon ang Montefredane ay tinitirhan noong unang panahon ng mga [[Mga Samnita|Samnita]]. Nang maglaon, ang mga populasyon ng Romano ay nanirahan malapit sa kasalukuyang nayon ng [[Arcella]]. Ang mga pangunahing gusali ng Montefredane ay nagsimula noong ika-anim na siglo AD, nang ang mga naninirahan sa [[Avellino|Abellinum]] (ngayon ay [[Atripalda]]) ay tumakas dito matapos ang pagkawasak ng kanilang nayon. Noong Gitnang Kapanahunan, nabanggit ang Montefredane sa ''[[Catalogus Baronum]]'' (1150 &ndash; 68) bilang bahagi ng kondado ng [[Avellino]]. Sa mga sumunod na siglo, sa pamamagitan ng mga pagtaas at pagbaba na may kaugnayan sa mga pangalan ng ilang marangal na pamilya, tulad ng De Tufo, Capece, Brancaccio, at [[Pamilya Orsini|Orsini]], ang Montefredane ay nagkamit ng pagtaas ng kahalagahan, hanggang sa ang salot ng 1656 ay lubos na nabawasan ang pag-unlad nito. Sa pagitan ng 1650 at 1806 ang lupain ay pagmamay-ari ng marangal na pamilya [[Pamilya Caracciolo|Caracciolo]], na nagdala nito sa dati nitong karilagan sa pagtatayo ng kastilyo. Ang bayan ay lubhang napinsala ng [[lindol sa Irpina noong 1980]]. == Ekonomiya == Ang Montefredane ay isang nayon na may mga sinaunang tradisyong pastoral, salamat sa pagsasaka ng gatas, na nagpasikat dito dahil sa mga produktong gatas at keso nito, na may mga dairy na itinatag sa nayon ng [[Arcella (Montefredane)|Arcella]] (sa kahabaan ng [[Daang Apia]]), pati na rin sa produksiyon ng agrikultura (mga kastanyas, abelyana, legume, prutas, at gulay, at ubas). Ang iba't ibang mga winery ay responsable para sa makabuluhang produksiyon at marketing ng alak: Ang Montefredane, sa partikular, ay nasa loob ng lugar ng produksiyon ng [[Fiano di Avellino|Fiano]] DOCG. Pantay na mahalaga sa ekonomiya ang pagkakaroon ng maraming industriya na kilala sa buong bansa at internasyonal na antas sa munisipalidad, na matatagpuan sa Arcella bilang isang mahalagang bahagi ng sonang industriyal ng Avellino. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 5izqp4d6x6xzf324gzz3khu6kb5scja 0 155270 2233757 2026360 2026-10-12T15:47:53Z Ryomaandres 8044 2233757 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Montefusco|elevation_max_m=|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/6/2009]</ref>|population_total=1.393|population_as_of=9 October 2011|pop_density_footnotes=|population_demonym=Montefuscani or Fuscolomontani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=707|area_footnotes=|saint=|day=|postal_code=83030|area_code=0825|website={{official website|http://www.comune.montefusco.av.it/}}|footnotes=|istat=064056|area_total_km2=8|mayor=|official_name=Comune di Montefusco|image_map=|native_name=|image_skyline=Montefusco.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Montefusco|image_shield=Montefusco-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|mayor_party=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|2|N|14|51|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|frazioni=[[Montemiletto]], [[Pietradefusi]], [[San Martino Sannita]] (BN), [[San Nazzaro (Italia)|San Nazzaro]] (BN), [[San Nicola Manfredi]] (BN), [[Santa Paolina]], [[Torrioni]]}}Ang '''Montefusco''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. Ang bayan ay matatagpuan sa tuktok ng isang burol kung saan matatanaw ang lambak ng ilog ng Sabato. == Heograpiya == Ang Montefusco ay nakatayo sa isang burol, humigit-kumulang 700 metro mula sa antas ng dagat, sa bulubunduking lugar ng Surte, na sumasaklaw sa mga lalawigan ng Avellino at [[Lalawigan ng Benevento|Benevento]]. Ang isang panig ay nakaharap sa lugar ng Avellino at bumababa sa lambak ng Santa Paolina sa ibaba, habang ang isa naman ay nakaharap sa lugar ng Benevento at bumababa sa nayon ng Sant'Angelo a Cancelli (munisipalidad ng Pietradefusi) at sa mababang bahagi ng San Nazzaro. Hinahangganan din nito ang mga munisipalidad ng Torrioni (sa distrito ng Piana delle Mele), Montemiletto (sa lugar ng Serra), San Martino Sannita, at San Nicola Manfredi. Ang sentro ng munisipyo ay matatagpuan sa taas na 705 metro mula sa antas ng dagat, ngunit ang munisipalidad ay mayroon ding mas matataas na lugar (tulad ng Monte Gloria, sa taas na 778 metro) at mas mababang lugar (hanggang 400 metro). Mayroon ding maraming lambak at batis (partikular na kapansin-pansin ang Sapa ng Mele at ang Lambak Giacala, na tumatawid sa kalsada ng munisipyo sa pagitan ng Cucciano at Montefusco mismo). Ang klima ay tipikal sa Apeninos: mainit ang tag-araw at malamig ang taglamig. Nag-iiba ang halumigmig depende sa lugar: mas mataas ito sa mga lambak at mas mababa sa mga tuktok, kaya naman laganap ang maalinsangan na panahon at hamog sa mas mababang mga altitude. Bukod pa rito, ang tag-araw ay nakakaranas ng mahahabang panahon ng tagtuyot, kung saan walang ulan maliban sa ilang lokal na bagyo sa tag-araw sa pagtatapos ng panahon. Sa kabilang banda, sa taglamig, ang ulan ay madalas, kadalasan sa anyo ng likido, bagaman hindi bihira ang pag-ulan ng niyebe, mas malakas pa nga, lalo na sa pagitan ng Pebrero at Marso kung kailan pinakamataas ang posibilidad ng malamig na alon ng hangin mula sa Balkaniko (ang pag-ulan ng niyebe noong Pebrero 2012 ay isang kapansin-pansing halimbawa). Ang temperatura ay nasa humigit-kumulang 30°C sa panahon ng tag-araw, gayunpaman, sa presensya ng Aprikanong antisiklon, ang temperatura ay maaaring tumaas sa humigit-kumulang 40°C. Sa Enero at Pebrero, na itinuturing na pinakamalamig na buwan, ang pinakamataas na temperatura ay karaniwang nasa pagitan ng 5-7°C at bihirang tumaas sa higit sa 10°C. Ang pinakamababang temperatura, sa kabilang banda, ay karaniwang umaabot sa 2-3°C ngunit hindi mahirap bumaba sa zero (sa katunayan, sa lambak, sa mga kondisyon ng mataas na presyon, madalas na nangyayari na ang termometro ay nagpapakita ng mga negatibong halaga sa unang liwanag). Ang Montefusco ay may anim na mga ''[[frazione]],'' o mga pagkakahati. Kabilang dito ang mga nayon ng: * Marotta * Piano delle Mele * Sant'Antonio Abate * Sant'Egidio * Serra == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 8f1r051kxchb3ge26100tf48bnluzds 0 155271 2233758 2139147 2026-10-12T17:05:45Z Ryomaandres 8044 2233758 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montella|frazioni=|website={{official website|http://www.comunemontella.it/}}|area_code=0827|postal_code=83048|day=Agosto 16|saint=[[San Roque]]|istat=|elevation_m=546|elevation_footnotes=|population_demonym=Montellese|population_footnotes=|area_total_km2=83.32|area_footnotes=<ref>{{Cite web|url=http://www.comuni-italiani.it/064/057/clima.html|title=Montella|website=Comuni Italiani|language=it}}</ref>|mayor=Rizieri Buonopane|mayor_party=|province=[[lalawigan ng Avellino|Avellino]] (AV)|official_name=Comune di Montella|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Montella.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Montella-Stemma.svg|image_map=|region=[[Campania]]|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|51|N|15|1|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Montella''' ay isang [[Italya]]nong bayan at ''[[komuna]]'' (munisipyo) sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], na may populasyon na 7,699. Ang sona ay pinaninirahan na noon pang panahon ng [[neolitiko]].  Ang bayan ay itinatag ng mga [[Mga Samnita|Samnita]] noong ika-1 milenyo BK,  upang maging isang [[munisipalidad]] ng [[Imperyong Romano]] at naging isang bayan sa ilalim ng mga [[Mga Lombardo|Lombardo]]. == Heograpiyang pisikal == Mayroong apat na talon sa lugar: ang talon ng Tufara, ang talon ng Madonnella, ang talon ng Fascio – na itinayo noong panahon ng mga Pasista upang mag-agos ng tubig papunta sa akwedukto ng Montella, at isa sa mga panimulang punto para sa mga pamamasyal – at ang talon ng Lavandaia (la Pelata), na naroon na noong itinayo ang tulay na may parehong pangalan (ika-1 siglo BK), na sumailalim sa mga renobasyon noong ika-15 siglo upang paganahin ang gilingan na ipinagawa ng mga mamamayan. Ang gilingan na ito, na aktibo hanggang noong 1950s, ay sira-sira na ngayon. == Kultura == [[Talaksan:Montellaconneve.gif|left|thumb|240x240px| Montella na may niyebe.]] Ang Montella ay isang sentro ng produksiyon ng mga [[kastanyas]], at ang komuna ay nag-oorganisa ng Sagra Castagna di Montella (Pista ng Kastanyas ng Montella) tuwing taglagas.<ref name="proloco2">{{cite web|url=http://www.prolocomontella.it/|title=Pro Loco Montella|access-date=7 November 2016|archive-date=8 Nobiyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161108140513/http://www.prolocomontella.it/|url-status=dead}}</ref> Isang ekomuseo na nakatuon sa kastanyas, ang Museo della Castagna Montella, ay binuksan noong 2014.<ref name="mucam2">{{cite news|url=http://www.mucam.it/news_item.aspx?id=758e512c-ac23-4c40-b734-bb310f01c0db|title=Montella nasce il primo Eco-Museo della castagna|work=Museo della Castagna Montella|date=6 November 2014|access-date=7 November 2016|archive-date=8 Nobiyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161108134354/http://www.mucam.it/news_item.aspx?id=758e512c-ac23-4c40-b734-bb310f01c0db|url-status=dead}}</ref> == Mga kambal na bayan == * {{Flagicon|USA}} [[Norristown, Pennsylvania|Norristown]], [[Pennsylvania]], USA<ref name="montgomery2">{{cite news|url=http://www.montgomerynews.com/articles/2015/08/11/colonial_news/news/doc55c971e36bc66921491358.txt|title=Holy Saviour Feast in Norristown celebrates Italian heritage|work=Montgomery Media|date=11 August 2015|access-date=7 November 2016|author=Puleo, Gary|location=Montgomery, Pennsylvania}}</ref> == Tingnan din == * [[Laceno]] * [[Terminio]] * [[Monti Picentini|Picentini]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comunemontella.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] i9j58v1vjgswhpfjvjbq4ocaqc2hpso 0 155272 2233759 2083350 2026-10-12T17:12:45Z Ryomaandres 8044 2233759 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montemarano|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.montemarano.av.it}}|area_code=0827|postal_code=83040|day=Agosto 21|saint=San Juan ng Montemarano|elevation_m=820|elevation_footnotes=|population_demonym=Montemaranesi|population_footnotes=|area_total_km2=34.01|area_footnotes=|mayor=Beniamino Palmieri|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Montemarano|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|54|58|N|14|59|54|E|region:IT_type:city(3039)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Montemarano 20 06 2019 27.jpg|footnotes=}} Ang '''Montemarano''' ay isang bayan at [[komuna]], dating Latin na obispado at kasalukuyang [[tituladong luklukan]] sa [[lalawigan ng Avellino]] sa rehiyon ng [[Campania]] sa [[katimugang Italya]]. == Kasayayan == Ayon sa historyador na si [[Appiano ng Alejandria]], ang Montemarano ay itinatag ng matapang na heneral na Samnita na si Mario Egnazio, na nagawa pang talunin ang mga hukbong Romano malapit sa Bundok Toro.<ref name="promontemarano">{{Cita web|url=http://www.promontemarano.it/storiaEterritorio.html|titolo=La storia di Montemarano|accesso=21 luglio 2013}}</ref> == Mga monumento at tanawin == === Munisipyo === Ang munisipyo ng Montemarano ay ipinangalan sa Italyanong komisyoner ng pulisya at [[Antipasismo|antipasistang]] si Feliciano Ricciardelli. Ito ay pagmamay-ari ng munisipalidad. === Alaala ng Digmaan === Ang alaala ng digmaan ng munisipalidad ng Montemarano ay matatagpuan malapit sa bulwagan ng bayan. Ang mga pag-alaala na nagpapagunita sa mga namatay sa lahat ng digmaan ay isinasagawa sa harap ng alaalang ito. == Kultura == Ang pinakamahalagang pangyayari ay ang Montemarano Carnival kasama ang ''[[tarantella]] montemaranese'' nito, isang sinaunang tradisyon ng lugar. == Ekonomiya == Ang ekonomiya ay nakasalalay sa agrikultura, karamihan sa mga [[ubasan]]. == Tingnan din == * [[Katimugang Italya|Mezzogiorno]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/t1189.htm GigaCatholic na may kasalukuyang mga link sa talambuhay] * [http://campania.indettaglio.it/eng/comuni/av/montemarano/montemarano.html Montemarano] * [http://www.italyworldclub.com/campania/avellino/montemarano.htm Montemarano, Lalawigan ng Avellino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233912/http://www.italyworldclub.com/campania/avellino/montemarano.htm |date=2016-03-03 }} {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] e0z45lpot6idsc2jamh5uajh2xx6vjr 2233760 2233759 2026-10-12T17:13:02Z Ryomaandres 8044 /* Kasayayan */ 2233760 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montemarano|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.montemarano.av.it}}|area_code=0827|postal_code=83040|day=Agosto 21|saint=San Juan ng Montemarano|elevation_m=820|elevation_footnotes=|population_demonym=Montemaranesi|population_footnotes=|area_total_km2=34.01|area_footnotes=|mayor=Beniamino Palmieri|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Montemarano|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|54|58|N|14|59|54|E|region:IT_type:city(3039)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Montemarano 20 06 2019 27.jpg|footnotes=}} Ang '''Montemarano''' ay isang bayan at [[komuna]], dating Latin na obispado at kasalukuyang [[tituladong luklukan]] sa [[lalawigan ng Avellino]] sa rehiyon ng [[Campania]] sa [[katimugang Italya]]. == Kasayayan == Ayon sa historyador na si [[Apiano ng Alejandria]], ang Montemarano ay itinatag ng matapang na heneral na Samnita na si Mario Egnazio, na nagawa pang talunin ang mga hukbong Romano malapit sa Bundok Toro.<ref name="promontemarano">{{Cita web|url=http://www.promontemarano.it/storiaEterritorio.html|titolo=La storia di Montemarano|accesso=21 luglio 2013}}</ref> == Mga monumento at tanawin == === Munisipyo === Ang munisipyo ng Montemarano ay ipinangalan sa Italyanong komisyoner ng pulisya at [[Antipasismo|antipasistang]] si Feliciano Ricciardelli. Ito ay pagmamay-ari ng munisipalidad. === Alaala ng Digmaan === Ang alaala ng digmaan ng munisipalidad ng Montemarano ay matatagpuan malapit sa bulwagan ng bayan. Ang mga pag-alaala na nagpapagunita sa mga namatay sa lahat ng digmaan ay isinasagawa sa harap ng alaalang ito. == Kultura == Ang pinakamahalagang pangyayari ay ang Montemarano Carnival kasama ang ''[[tarantella]] montemaranese'' nito, isang sinaunang tradisyon ng lugar. == Ekonomiya == Ang ekonomiya ay nakasalalay sa agrikultura, karamihan sa mga [[ubasan]]. == Tingnan din == * [[Katimugang Italya|Mezzogiorno]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/t1189.htm GigaCatholic na may kasalukuyang mga link sa talambuhay] * [http://campania.indettaglio.it/eng/comuni/av/montemarano/montemarano.html Montemarano] * [http://www.italyworldclub.com/campania/avellino/montemarano.htm Montemarano, Lalawigan ng Avellino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233912/http://www.italyworldclub.com/campania/avellino/montemarano.htm |date=2016-03-03 }} {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] q2otc7khii7o1lhqb1620xzia4nnzur 0 155273 2233761 2083348 2026-10-12T17:15:39Z Ryomaandres 8044 2233761 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montemiletto|elevation_min_m=|mayor=Eugenio Abate|area_footnotes=|area_total_km2=21|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Montemilettesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Caponi, Festola, Lomba, Montaperto, San Bartolomeo, San Giovanni, San Nicola, Sant'Angelo, Serra, Stazione di Montemiletto|elevation_m=600|saint=San Cajetan, San Eustacio|day=|postal_code=83038|area_code=0825|website={{official website|http://www.comune.montemiletto.av.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Montemiletto|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Panorama (Montemiletto) 01 08 2023 01.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Montemiletto-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|1|N|14|54|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|footnotes=<!-- These are currently unused -->}} Ang '''Montemiletto''' ({{Lang-la|Mons Militum}}; [[Diyalektong Irpino|Irpino]]: {{Lang|nap|Mundemelétte}}) ay isang bayan at [[Komuna|comune]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Italya]]. Ang populasyon ng Montemiletto ay humigit-kumulang 5,400. == Kasaysayan == Ang nayon ay nagmula sa simula ng Gitnang Kapanahunan kahit na ang lugar ay madalas na pinupuntahan mula pa noong sinaunang panahon. Ang unang tiyak na impormasyon tungkol sa Montemiletto ay nagsimula noong ika-12 siglo. Ito ay bahagi ng mga pamilyang Della Leonessa at [[Pamilya De Tocco|De Tocco]] hanggang 1806.<ref>Annuario Irpino. Edizione per il 1996. Per conoscere l'Irpinia. Editrice Service e service.</ref> Ang makasaysayang sentro ng bayan ay umuunlad sa paligid ng Kastilyo ng Leonessa, na matatagpuan sa isang nangingibabaw na posisyon sa mga burol ng Irpinia. == Mga monumento at tanawin == Ang "Tarangkahan ng Daigdig" ay isang sinaunang arko na katabi ng kastilyo. Kapag nalagpasan na, mararating ang distrito na kilala sa [[diyalekto]] bilang 'ngoppa 'a chiazza, o Piazza Umberto I, kung saan matatagpuan ang pangunahing pasukan sa kastilyo. Ang Nayong Medyebal ay partikular na kapansin-pansin, na paikot-ikot sa Via Regina Margherita at sa maraming "ruve" nito, na katangian ng mga eskinita na bato. Ang inang simbahan ng Santa Maria Assunta ay matatagpuan sa Via Regina Margherita at napapaligiran ng toreng kampanaryo, na hiwalay sa gusali ng simbahan. == Tingnan din == * [[Irpinia]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|fractions]] [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|fiscal code]] [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] km1chpti2jiiknuliple6q3235hncm9 0 155274 2233762 2083254 2026-10-12T17:17:02Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2233762 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monteverde|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.monteverde.av.it/}}|area_code=0827|postal_code=83049|day=Nobyembre 25|saint=Santa Catalina ng Alejandria|elevation_m=740|elevation_footnotes=|population_demonym=Monteverdesi|population_footnotes=|area_total_km2=39|area_footnotes=|mayor=Francesco Ricciardi|mayor_party=|province=[[lalawigan ng Avellino|Avellino]] (AV)|official_name=Comune di Monteverde|region=[[Campania]]|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|59|59|N|15|32|6|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Monteverde-Stemma.svg|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Monteverde.JPG|footnotes=}} Ang '''Monteverde''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]] sa [[Katimugang Italya|Timog Italya]].<ref>http://www.comuni-italiani.it/064/060/index.html</ref> == Kasaysayan == Noong ika-11 siglo, naging obispado ang Monteverde at nagkaroon ng obispo hanggang 1531, nang ang diyosesis ng Monteverde ay pinagsama sa diyosesis ng [[Canne, Apulia|Canne]]. Mula 1532 hanggang 1641, ito ay isang baron na [[sinyoriya]], na hawak ng isang sangay ng [[pamilya Grimaldi]].<ref>{{cite book|first=M.|last=Ulino|title=L'Età Barocca dei Grimaldi di Monaco nel loro Marchesato di Campagna|publisher=Giannini editore|location=Naples|year=2008}}</ref> Ang diyosesis ay tuluyang kinansela noong 1818. == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang sibil === ==== Kastilyo ==== Ang Kastilyo ng Monteverde, na itinayo ng mga [[Mga Lombardo|Lombardo]], ay nangingibabaw sa lambak na tinatawid ng Ilog Ofanto at ng sanga nito, ang Osento. Ang burol kung saan ito nakatayo ay mayroon nang mga estrukturang pandepensa noong panahon ng [[Mga Samnita|Samnita]]. Ang mga unang maaasahang tala ay nagmula sa isang pergamino mula noong 897. Sa mga maharlikang pamilya na nanirahan sa kastilyo, ang pamilyang Grimaldi ng Monaco ang pinakaprominente, pati na rin ang nagbigay ng pangalan sa gusali. Nanatili pa rin sa istraktura ang orihinal nitong hugis na trapesoide, na, noong Gitnang Kapanahunan, ay dinagdagan ng pagtatayo ng apat na tore sa sulok—dalawang silindro at dalawang parisukat. Sa loob, ang mga butas ng palaso at mga parihabang bintana ay nananatiling buo. Mayroon ding kapilya na may altar, isang banal na tubig, at ilang mga fresco.<ref>{{Cita web|url=http://www.castellidirpinia.com/monteverde_it.html|sito=Castelli d'Irpinia|titolo=Il castello dei principi Grimaldi di Monteverde|accesso=21 agosto 2018}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 9k11yi77xcyfekit3floa776kyzydq8 0 155277 2233763 2026392 2026-10-12T17:21:19Z Ryomaandres 8044 2233763 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Morra De Sanctis|elevation_min_m=|mayor=Pietro Gerardo Mariani|area_footnotes=|area_total_km2=30.41|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Morresi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Cervino, Chiancheroni, Orcomone, Selvapiana, Caputi|elevation_m=863|saint=[[San Roque]]|day=Agosot 23|postal_code=83040|area_code=0827|website={{official website|http://www.comune.morradesanctis.av.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Morra De Sanctis|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Town Hall in Morra de Sanctis.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Munisipyo.|image_shield=Morra De Sanctis-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|55|48|N|15|14|37|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Morra De Sanctis''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ang kabuuang lawak ng munisipyo ay humigit-kumulang 30 kilometro kuwadrado, mula sa 902 metro ng Monte Calvario hanggang sa humigit-kumulang 450 metro ng ilog ng Ofanto. Ang teritoryo ay binubuo ng isang pangunahing terigenous na pagkakasunod-sunod ng edad na Oligoseno-Plioseno. Ang bayan ay nasa taas na 860 metro mula sa antas ng dagat at itinayo sa mga konglomeradong [[Latak|sedimentong]] kalupaan mula sa Huling Plioseno.<ref>{{Cita web|url=https://prolocomorra.altervista.org/paese.html|titolo=Il territorio|sito=Pro Loco Morra De Sanctis|accesso=2025-02-25}}</ref> Ayon sa ilang pag-aaral ng CNR sa neotektoniko, ang buong lugar ng Morrese ay itinuturing na sumasailalim sa pag-angat.<ref name=":0">{{Cita libro |p=309 |autore=Gerardo Di Pietro |titolo=Vocabolario del dialetto Morrese |città=Morra De Sanctis}}</ref> Ang munisipalidad ay bahagyang tinatawid din ng talampas ng [[Formicoso]]. == Sports == Ang pangunahing koponan ng futbol ay ang Morra United ng patron na si Buscetto na naglalaro sa Ikatlong Kategorya. Sa panahon ng 2001-02 ay nanalo ito ng kampeonato at noong panahon ng 2009-10 ay nagtapos siya sa ikaapat. Pagkatapos ng isang panahon ng pagkawala sa mundo ng futbol, noong 2019 ay nagbago ang Morra United. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] m5xa8uwhjf8zvnphxc7onhe1meypa35 0 155278 2233766 2083259 2026-10-12T17:26:14Z Ryomaandres 8044 2233766 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Moschiano|elevation_min_m=|mayor=Angelo Mazzocca|area_footnotes=|area_total_km2=13|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Moschianesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=|elevation_m=276|saint=|day=|postal_code=83020|area_code=081|website={{official website|http://www.comune.moschiano.av.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Moschiano|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Moschiano-Stemma.gif|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|52|N|14|40|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Moschiano''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. == Pisikal na heograpiya == Ang Moschiano ay matatagpuan sa Vallo di Lauro sa isang kakaibang posisyon sa ulunan ng lambak na nagsisimula sa Avellino at papunta sa Nolano. Ang [[portipikasyon|kuta]] ay mas mahusay na konektado sa Napoles kaysa sa Avellino. Ang paggawa ng kahoy ay lubos na mahalaga salamat sa pagkakaroon ng mga siglo na gulang na kakahuyan. == Kasayayan == Ang toponimo na Moschiano ay lumitaw sa mga dokumentong administratibo noon pang ika-13 siglo sa mga alternatibong anyo ng ''Musclano'', ''Moscano'', ''Muschiano'', o maging ang ''Muscano civitatis Lauri''. Sa kasaysayan ng Moschiano, mahalagang isaalang-alang na ito ay isang nayon ng Estado ng Lauro, tulad ng lahat ng mga munisipalidad sa Vallo, at samakatuwid ay umaasa sa mga Lordship na namamahala sa fiefdom ng Lauro hanggang 1806, nang ang pyudalismo ay pinawalang-bisa kasunod ng mga repormang Napoleoniko. Sa pag-iisa ng Italya at ng Dekretong Maharlika noong Pebrero 17, 1861, ang Moschiano at ang iba pang mga munisipalidad sa Vallo di Lauro ay naipasa sa lalawigan ng Avellino.<ref>{{cita web|url=https://comune.moschiano.av.it/vivere-il-comune/cenni-storici/|titolo=Cenni storici|sito=Comune di Moschiano}}</ref> == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang relihiyoso === * Simbahan ng Parokya ni Maria SS. della Carità: isang lugar ng pagsamba na may malaking kahalagahang pangkasaysayan at pang-espiritwal para sa lokal na komunidad..<ref>{{cita web|url=https://www.madonnadellacarita.it/Santuario/La_leggenda.htm|titolo=Santuario della Madonna della Carità}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] o14ri81rqzy0natm20x9yrw8o4s273v 2233767 2233766 2026-10-12T17:26:32Z Ryomaandres 8044 /* Pisikal na heograpiya */ 2233767 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Moschiano|elevation_min_m=|mayor=Angelo Mazzocca|area_footnotes=|area_total_km2=13|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Moschianesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=|elevation_m=276|saint=|day=|postal_code=83020|area_code=081|website={{official website|http://www.comune.moschiano.av.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Moschiano|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Moschiano-Stemma.gif|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|52|N|14|40|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Moschiano''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. == Pisikal na heograpiya == Ang Moschiano ay matatagpuan sa Vallo di Lauro sa isang kakaibang posisyon sa ulunan ng lambak na nagsisimula sa Avellino at papunta sa Nolano. Ang [[portipikasyon|kuta]] ay mas mahusay na konektado sa [[Napoles]] kaysa sa [[Avellino]]. Ang paggawa ng kahoy ay lubos na mahalaga salamat sa pagkakaroon ng mga siglo na gulang na kakahuyan. == Kasayayan == Ang toponimo na Moschiano ay lumitaw sa mga dokumentong administratibo noon pang ika-13 siglo sa mga alternatibong anyo ng ''Musclano'', ''Moscano'', ''Muschiano'', o maging ang ''Muscano civitatis Lauri''. Sa kasaysayan ng Moschiano, mahalagang isaalang-alang na ito ay isang nayon ng Estado ng Lauro, tulad ng lahat ng mga munisipalidad sa Vallo, at samakatuwid ay umaasa sa mga Lordship na namamahala sa fiefdom ng Lauro hanggang 1806, nang ang pyudalismo ay pinawalang-bisa kasunod ng mga repormang Napoleoniko. Sa pag-iisa ng Italya at ng Dekretong Maharlika noong Pebrero 17, 1861, ang Moschiano at ang iba pang mga munisipalidad sa Vallo di Lauro ay naipasa sa lalawigan ng Avellino.<ref>{{cita web|url=https://comune.moschiano.av.it/vivere-il-comune/cenni-storici/|titolo=Cenni storici|sito=Comune di Moschiano}}</ref> == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang relihiyoso === * Simbahan ng Parokya ni Maria SS. della Carità: isang lugar ng pagsamba na may malaking kahalagahang pangkasaysayan at pang-espiritwal para sa lokal na komunidad..<ref>{{cita web|url=https://www.madonnadellacarita.it/Santuario/La_leggenda.htm|titolo=Santuario della Madonna della Carità}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] l4aleqy1pv6l3x045jx0blh69715ttp 0 155279 2233765 2083627 2026-10-12T17:23:30Z Ryomaandres 8044 2233765 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mugnano del Cardinale|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.mugnanodelcardinale.av.it//}}|area_code=081|postal_code=83027|day=|saint=|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=12|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Mugnano del Cardinale|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|56|N|14|38|E|region:IT_type:city(4910)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Santuario di Santa Filomena|image_alt=|imagesize=|image_skyline=8. Santuario di Santa Filomena. (8571) d.jpg|footnotes=}} Ang '''Mugnano del Cardinale''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]] sa rehiyon ng [[Campania]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiya == Ang mga kalapit na bayan ay [[Baiano, Campania|Baiano]], [[Mercogliano]], [[Monteforte Irpino]], [[Quadrelle]], [[Sirignano]], at [[Visciano]]. == Kasayayan == Mayroong iba't ibang teorya tungkol sa pinagmulan ng pangalan ng bayan. Sa kasalukuyan, pinaniniwalaan na ang pangalan ay nagmula sa kabanalan ni Jupiter Ammon, na malamang ay inialay sa isang templo sa burol ng Litto. Ang tiyak ay ang bayan ay may napakatandang pinagmulan. Ang kasalukuyang Mugnano del Cardinale ay nagmula sa pagsasanib ng ilang tinitirhang nukleo, na may iba't ibang pinagmulan at edad. Ang unang naitala na balita tungkol sa pagkakaroon ng Mugnano del Cardinale ay nagsimula pa noong 1135 (parchment n.219 ng Sinupang Montevergine).<ref>Pasquale Colucci, ''Il feudo di Litto e Ponte Mignano fra XIII e XIV secolo'', Mugnano del Cardinale 1999.</ref> Noong 1805, dumating ang mga labi ni Santa Filomena sa bayan, na nagpatanyag sa pangalan ng Mugnano del Cardinale sa buong mundo. Sa pagitan ng pagtatapos ng ika-19 na siglo at mga unang dekada ng ika-20 siglo, ang Mugnano ay naging isang mahalagang sentro ng pag-aaral, kasama ang gymnasium na "A. Manzoni", malapit sa San Pietro a Cesarano, at ang normal na paaralan ni Maria Cristina di Savoia. Gaya ng nabanggit na, ang bayan ay naging tanyag salamat sa isang santo na nagngangalang Filomena. Siya ay isang batang martir na ang mga relikya ay dinala mula Roma patungong Mugnano del Cardinale. Si Ponzetti, ang tagapag-alaga ng mga relikyang ito, ang nagkumpirma na ang batang babae sa loob ay nasa pagitan ng labintatlo at labing-apat na taong gulang. Naiulat din na sa loob ay may isang plorera na naglalaman ng dugo ni Filomena. Iba't ibang himala ang kalaunan ay iniugnay sa pagdating ni Santa Filomena sa Mugnano del Cardinale. Si Santa Filomena ang patron ng kabataan, tumutulong sa mga babaeng nanganganak, at umaaliw sa mga bilanggo. Ang araw ng kapistahan ng santo ay Agosto 11 sa santuwaryo at ipinagdiriwang sa pamamagitan ng pabinyagan. Ang santo ay ipinagdiriwang hindi lamang sa Mugnano kundi pati na rin sa iba pang mga bayan kung saan siya ay pinararangalan. == Mga tanawin == Ang bayan ay naglalaman ng Basilika of [[Filomena|Santa Filomena]] na naging mahalaga bilang isang lugar ng [[peregrinasyon]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 6kz2sfo80qkii10ds3kozxt6nm46pgm 0 155280 2233768 2087036 2026-10-12T17:28:06Z Ryomaandres 8044 2233768 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Nusco|elevation_m=914|population_footnotes=|population_total=4148|population_as_of=30 Nobyembre 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Nuscani|telephone=|elevation_footnotes=|twin1=|area_footnotes=|twin1_country=|postalcode=|istat=064066|saint=[[Amato ng Nusco|Sant'Amato]]|day=Setyembre 30|postal_code=83051|area_code=0827|website={{official website|http://www.comune.nusco.gov.it/}}|area_total_km2=53.6|mayor=[[Ciriaco De Mita]]|official_name=Comune di Nusco|image_map=|native_name=|image_skyline=Nusco_cattedrale.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Katedral ng Nusco.|image_shield=|shield_alt=|map_alt=|mayor_party=[[Italy is Popular|IP]]|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|53|13|N|15|5|2|E|region:IT_type:city(4,420)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|province=[[lalawigan ng Avellino|Avellino]] (AV)|frazioni=Ponteromito|footnotes=}}Ang '''Nusco''' ([[Diyalektong Irpino|Irpino]]: {{Lang|nap|Nùscu}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]] sa rehiyon ng [[Campania]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ay nasa silangan ng [[Napoles]], na may c. 4,100 na naninirahan. Ito ay matatagpuan sa mga bundok sa pagitan ng mga lambak ng Ilog [[Calore Irpino]] at [[Ofanto]]. == Kasaysayan == Noong 1311, napilitan si Filippo De Giamvilla ni Haring [[Roberto ng Anjou]] na pakasalan si Ilaria De Souz, isang unyon na naggarantiya sa pangangalaga ng maharlikang Nusco. Hindi nagustuhan si Ilaria ng mga taga-Nusco, na noong 1311 ay sumabog sa isang hayagang paghihimagsik, na nagresulta sa pagkamatay ni Riccardo Parler, ang piiyudal na bikaryo. Samakatuwid, bilang pagtatanggol sa kondesa, itinaas ni Haring Robert si De Giamvilla sa pinakamataas na posisyon sa estado. Si Filippotto ay hinirang na mahistrado ng Terra di Lavoro at Molise, pati na rin bilang kapitan heneral ng Lalawigan; namatay siya noong Agosto 20, 1315. Pagkamatay ng kaniyang asawa, pinakasalan ni Ilaria De Souz si Benedetto Caetani, ngunit, dahil naging balo na rin niya, pinakasalan niya si Tommaso III De Aquino, na naging bagong panginoon ng Nusco, tagapayo, at miyembro ng maharlikang pamilya. Noong 1329, hinirang ni Ilaria si Nicola De Ginestra bilang kaniyang bikaryo, na nagdulot ng kawalang-kasiyahan sa mga taga-Bagnoli, na pumatay sa kaniya at nanloob sa kanayunan. Ito ang nagpabalik sa mga dating pagtatalo tungkol sa mga karapatang sibiko sa kagubatan ng Pantàno: ang mga munisipalidad ng Nusco, Montella, at Cassano ay umapela sa mahistrado, na, gayunpaman, ay inakusahan ang mga taga-Nusco ng pagsira sa malalaking puno. Ang pag-uugaling ito ang nag-udyok sa mag-asawa na kumilos, partikular sa pamamagitan ng paghiling sa hari na hatiin ang kagubatan; ipinagkaloob ng hari ang kanilang kahilingan. == Mga kambal na bayan == * {{Flagicon|ITA}} [[Lanciano]], Italya * {{Flagicon|ITA}} [[Vinci, Tuscany|Vinci]], Italya == Mga mamamayan == * [[Nicholas Laucella]] (1882-1952), Prinsipal na Plautista kasama ang Orkestrang [[New York Philharmonic]] at [[Metropolitan Opera]]<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=qIEFAAAAMAAJ&q=John+Serry&pg=PA359|title=International Who's who in Music and Musical Gazetteer|date=July 9, 1918|publisher=Current Literature Publishing Company|via=Google Books}}</ref> == Tingnan din == * [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis Sant'Angelo dei Lombardi-Conza-Nusco-Bisaccia]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga pinagkuhanan at panlabas na link == * [http://www.comune.nusco.gov.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130104154727/http://www.comune.nusco.gov.it/ |date=2013-01-04 }} {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 3pis3w3ymss9hb90xau6xze3fgy5ago 0 155281 2233769 2026786 2026-10-12T17:31:54Z Ryomaandres 8044 2233769 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Ospedaletto d'Alpinolo|elevation_max_m=|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_total=1879|population_as_of=1 Mayo 2009|pop_density_footnotes=|population_demonym=Ospedalettesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=|area_footnotes=|saint=San Filippo at Giacomo|day=Mayo 3|postal_code=83014|area_code=0825|website={{official website|http://www.comuneospedaletto.it/}}|footnotes=|istat=064067|area_total_km2=5|mayor=|official_name=Comune di Ospedaletto d'Alpinolo|image_map=|native_name=|image_skyline=Juta dei femminielli a Montevergine 2017 (32640912356).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tanaw mula sa [[Santuario di Montevergine]]|image_shield=|shield_alt=|map_alt=|mayor_party=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|56|N|14|45|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|frazioni=[[Avellino]], [[Mercogliano]], [[Summonte]]}}Ang '''Ospedaletto D'Alpinolo''' ay isang lungsod at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]] sa rehiyon ng [[Campania]] sa [[katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Ang Ospedaletto d'Alpinolo ay konektado sa [[Abadia ng Montevergine]] at may mga pinagmulang medyebal. Orihinal na kilala, lumalabas, bilang "Fontanelle," at matatagpuan malapit sa Summonte. Kalaunan, ang maliit na nayon ay inilipat patungo sa simbahan ng Santa Maria del Preposito at tinawag na Casale di Santa Maria del Preposito. Noong ika-14 na siglo, nagkaroon ng malaking paglipat ng populasyon mula Casale patungong Rione Terra (o Casale dell'Ospedale Nuovo di Montevergine, dahil isang ospital na pagmamay-ari ng Montevergine ang matatagpuan doon, na itinayo muli noong 1296—kaya naman nagbunga ang pangalang "Ospedale Nuovo"), na umiral na noong ika-12 siglo. Ang Ospedaletto ay nagmula sa ospital na ito. Matapos ang [[pag-iisa ng Italya]] noong 1861, ang pangalang "D'Alpinolo" ay idinagdag upang maiba ito mula sa iba pang mga munisipalidad ng Italya. == Kultura == === Tradisyon at kuwentong-bayan === [[File:San_Rocco_Ospedaletto_AV.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:San_Rocco_Ospedaletto_AV.jpg|left|thumb|249x249px|Ang estatwa ni Saint Rocco na pinarangalan sa Ospedaletto d'Alpinolo]] ==== San Rocco ==== Ang pinakamahalagang relihiyosong pagdiriwang na ginaganap sa Ospedaletto, tuwing Agosto 18 at 19, ay ang bilang parangal kay [[San Roque|San Rocco]], ang kapuwa-patron ng bayan. Sinusundan ito ng isang nobena. == Mga wika at diyalekto == Bukod sa wikang [[Wikang Italyano|Italyano]], ang diyalektong [[Diyalektong Irpino|Irpino]] ay sinasalita rito. == Kultura == === Lutuin === Ang bayan ay kilala sa [[Turon (lutuing Kastila)|turon]] nito. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] far0dc5txo47928ludy111w7r76d2pb 0 155282 2233887 2026922 2026-10-13T02:21:57Z Ryomaandres 8044 2233887 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pago del Vallo di Lauro|elevation_min_m=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=4|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Paghesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Pernosano, [[Sopravia]]|elevation_m=|saint=[[Antonio ng Padua|Sant'Antonio]]|day=Hunyo 13|postal_code=83020|area_code=081|website=|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Pago del Vallo di Lauro|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Piazza di sopravia.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Pago del Vallo di Lauro-Stemma.gif|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|54|N|14|36|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=<!-- These are currently unused -->}} Ang '''Pago del Vallo di Lauro''' ([[Wikang Napolitano|Campano]]: {{Lang|nap|Pào}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]] sa rehiyon ng [[Campania]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ay may 1,798 na naninirahan. == Heograpiyang pisikal == Matatagpuan sa paanan ng Bundok Dinico, kakakakitaan ang bayan ng mga kaparangang agrikultural at bahay sa mga bukirin.<ref name=":1">{{Cite web |title=Pago del Vallo di Lauro |url=http://sistemairpinia.provincia.avellino.it/en/comuni/pago-del-vallo-di-lauro |access-date=2026-10-13 |website=Sistema Irpinia |language=en}}</ref> == Kasaysayan == Bagaman walang tiyak na impormasyon tungkol sa pinagmulan ng Pago del Vallo di Lauro, walang duda na ang iba't ibang labi na natagpuan sa ilang arkeolohikong paghuhukay, kabilang ang mga haliging marmol at ang sahig ng isang templo, mga guho ng mga simpleng villa, mga libingan at mga batong pang-alaala ay nagpapahiwatig ng posibleng pundasyon ng [[panahong Romano]]. Samakatuwid, maipapalagay na ang Pago noong panahon ng mga Romano ay isang sentro ng kahalagahan, kahit man lang hanggang sa pagdating ng mga [[Mga Lombardo|Lombardo]], na naglipat ng sentro ng mga aktibidad sa kalapit na Lauro.<ref name=":1" /> == Mga simbolo == "Isang asul na eskudo de armas, isang kulay arhente, na may kasamang isang tungkos ng mga uhay ng trigo o, kung itatali rito, ay itinanim sa isang patag na bertikal na bahagi."<ref>{{Cita web|url=https://araldicairpina.jimdofree.com/comuni-m-z/lettera-p/pago-del-vallo-di-lauro/|titolo=Pago del Vallo di Lauro|accesso=8 febbraio 2026|sito=Araldica Irpina}}</ref> Ang gonfalon ay isang asul na bandila. == Pamamahala == Ang bayan ay bahagi ng [[Samahan ng mga Munisipalidad ng Antico Clanis]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|fractions]] [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|fiscal code]] [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 8husldmi8ywnzesy2yrwop2lbz0s03i 0 155283 2233889 2026919 2026-10-13T02:26:21Z Ryomaandres 8044 2233889 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Parolise|elevation_footnotes=|area_total_km2=3|population_footnotes=|population_total=653|population_as_of=|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_m=|mayor=|twin1=|twin1_country=|saint=[[San Roque]]|day=Agosto 16|postal_code=83050|area_code=0825|website={{official website|http://parolise.asmenet.it}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Parolise|image_map=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|map_alt=|frazioni=Serra|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|56|N|14|53|E|region:IT_type:city(653)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|footnotes=}}Ang '''Parolise''' ([[Diyalektong Irpino|Irpino]]: {{Lang|nap|Parulìsë}}) ay isang nayon at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]] sa rehiyon ng [[Campania]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiya == Ang Parolise ay matatagpuan sa mataas na pook [[Irpinia]] ng kabundukang [[Kabundukang Apenino|Apenino]]. Kalapit nito ang mga bayan ng [[Candida, Campania|Candida]], [[Chiusano di San Domenico]], [[Lapio]], [[Montefalcione]], [[Salza Irpina]], at [[San Potito Ultra]]. == Mga monumento at tanawin == === Ang sentrong pangkasaysayan === Ang sentrong pangkasaysayan, sa kabila ng maraming renobasyon, lalo na ang mga kasunod ng [[Lindol sa Irpinia noong 1980|lindol noong 1980]], ay nananatili ang mga katangian at kapaligiran ng orihinal na nayon, kasama ang orihinal nitong sistema ng depensa noong medyebal. Ang inang simbahan, na inialay kay [[Vitaliano ng Capua|San Vitaliano]], ay matatagpuan dito. Itinayo noong ika-17 siglo, ang loob nito ay nasa estilong Baroko, kabilang ang isang altar na gawa sa kahoy na inialay kay [[San Roque|San Rocco]], na inalis noong dekada 1970. Ang patsada ay pinahiran ng paletada na may lateral na base at nagtatampok ng isang portal na gawa sa lokal na bato. Ang parisukat na planong toreng orasan ay matatagpuan sa parehong plasa ng Inang Simbahan ni San Vitaliano. Walang alinlangan na ang pangunahing tungkulin nito ay bilang isang tore ng bantay at tore ng depensa. Ang Kongregasyon ng Santa Maria delle Grazie ay naroroon din sa sentrong pangkasaysayan. Ang mga palasyo ng pamilyang Lombardi, ang pamilyang Rotondi-De Rienzi, at ang pamilyang Nazzaro-Cavallo at Scorta ay nananatili sa kanilang mga patyo noong huling bahagi ng ika-18 siglo. == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] ko15ovw86ncm3s8idp2ta2cla3i75p5 0 155284 2233919 2087051 2026-10-13T03:05:03Z Ryomaandres 8044 2233919 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Paternopoli|elevation_min_m=|mayor=Salvatore Cogliano|area_footnotes=|area_total_km2=18.43|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Paternesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=|elevation_m=480|saint=San Nicolas|day=Disyembre 6|postal_code=83052|area_code=0827|website={{official website|http://www.comune.paternopoli.av.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Paternopoli|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|58|N|15|2|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Paternopoli''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. == Pisikal na heograpiya == === Teritoryo === Ang mga tinitirhang pook ay umunlad sa mga burol ng gitnang [[Irpinia]], sa gitnang lambak ng ilog [[Calore Irpino|Calore]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang toponimo na Paternopoli ay nagmula sa kombinasyon ng mga salitang-ugat na [[Wikang Latin|Latin]] at [[Wikang Griyego|Griyego]]. Ang unang bahagi, ang Paternum, ay nagmula sa Latin na pater ("ama"), habang ang pangalawa, ang -poli, ay nagmula sa Griyegong pòlis (πόλις), na nangangahulugang "lungsod." Samakatuwid, ang pangalan ay maaaring bigyang-kahulugan bilang "lungsod ng ama." Ang interpretasyon ng "ama" ay paksa ng iba't ibang mga ipotesis. Isang malawakang teorya ang nag-uugnay dito sa pagkakaroon ng mga ermitanyo sa lugar, na kadalasang tinatawag na pater, na nakaimpluwensya sa pangalan ng lugar. Ang ipotesis na ito ay sinusuportahan ng tradisyon na ang lugar ay naging isang kanlungan para sa mga ermitanyo mula pa noong panahon ng mga Romano.<ref>{{Cita web|url=https://sistemairpinia.provincia.avellino.it/it/comuni/paternopoli|titolo=Paternopoli|sito=Sistema Irpinia|data=2023-09-23|accesso=2025-01-07}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.comune.paternopoli.av.it/index.php?action=index&p=76#contentBody|titolo=Storia|sito=Comune di Paternopoli|accesso=2025-01-07}}</ref> Hanggang Enero 29, 1864, ang nayon ay kilala lamang bilang "Paterno",<ref>{{Cita legge italiana|tipo=RD|anno=1863|mese=12|giorno=13|numero=1616|titolo=Decreto che autorizza varii Comuni ad assumere una nuova denominazione.|originale=sì}}</ref> kung saan nagmula ang diyalektong terminong "Patierno". Sa petsang iyon, idinagdag ang hulaping -poli upang mabuo ang kasalukuyang pangalang Paternopoli. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] am6kg1zs7ri7lcesc02qsthbyi2aczi 2233920 2233919 2026-10-13T03:05:47Z Ryomaandres 8044 2233920 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Paternopoli|elevation_min_m=|mayor=Salvatore Cogliano|area_footnotes=|area_total_km2=18.43|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Paternesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=|elevation_m=480|saint=San Nicolas|day=Disyembre 6|postal_code=83052|area_code=0827|website={{official website|http://www.comune.paternopoli.av.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Paternopoli|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Panorama (Paternopoli) 30 07 2023 01.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|58|N|15|2|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Paternopoli''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. == Pisikal na heograpiya == === Teritoryo === Ang mga tinitirhang pook ay umunlad sa mga burol ng gitnang [[Irpinia]], sa gitnang lambak ng ilog [[Calore Irpino|Calore]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang toponimo na Paternopoli ay nagmula sa kombinasyon ng mga salitang-ugat na [[Wikang Latin|Latin]] at [[Wikang Griyego|Griyego]]. Ang unang bahagi, ang Paternum, ay nagmula sa Latin na pater ("ama"), habang ang pangalawa, ang -poli, ay nagmula sa Griyegong pòlis (πόλις), na nangangahulugang "lungsod." Samakatuwid, ang pangalan ay maaaring bigyang-kahulugan bilang "lungsod ng ama." Ang interpretasyon ng "ama" ay paksa ng iba't ibang mga ipotesis. Isang malawakang teorya ang nag-uugnay dito sa pagkakaroon ng mga ermitanyo sa lugar, na kadalasang tinatawag na pater, na nakaimpluwensya sa pangalan ng lugar. Ang ipotesis na ito ay sinusuportahan ng tradisyon na ang lugar ay naging isang kanlungan para sa mga ermitanyo mula pa noong panahon ng mga Romano.<ref>{{Cita web|url=https://sistemairpinia.provincia.avellino.it/it/comuni/paternopoli|titolo=Paternopoli|sito=Sistema Irpinia|data=2023-09-23|accesso=2025-01-07}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.comune.paternopoli.av.it/index.php?action=index&p=76#contentBody|titolo=Storia|sito=Comune di Paternopoli|accesso=2025-01-07}}</ref> Hanggang Enero 29, 1864, ang nayon ay kilala lamang bilang "Paterno",<ref>{{Cita legge italiana|tipo=RD|anno=1863|mese=12|giorno=13|numero=1616|titolo=Decreto che autorizza varii Comuni ad assumere una nuova denominazione.|originale=sì}}</ref> kung saan nagmula ang diyalektong terminong "Patierno". Sa petsang iyon, idinagdag ang hulaping -poli upang mabuo ang kasalukuyang pangalang Paternopoli. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] suqzod3n1coffz8nkzc5snrxfegfnoz 0 155285 2233922 2083389 2026-10-13T03:10:30Z Ryomaandres 8044 2233922 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Petruro Irpino|elevation_min_m=|mayor=Giuseppe Lombardi|area_footnotes=|area_total_km2=3.14|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/6/2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100120110924/http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html |date=2010-01-20 }}</ref>|population_demonym=Petruresi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=|elevation_m=500|saint=San Bartolome|day=|postal_code=83010|area_code=0825|website={{official website|http://www.petruroirpinonline.com/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Petruro Irpino|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Petruro Irpino - La nuova piazza.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang bagong plaza|image_shield=Petruro Irpino-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|2|N|14|48|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Petruro Irpino''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. == Pisikal na heograpiya == Ang Petruro Irpino ay nakatayo sa isang malawak na posisyon sa isang mabatong pataas sa gitnang lambak ng ilog [[Ilog Sabato|Sabato]], kung saan ito pumapasok sa lokalidad na kilala bilang [[Kipot ng Barba]].<ref>{{Cita web|url=http://www.irpinia.info/sito/towns/petruro/petruro.htm|titolo=Petruro Irpino|editore=Irpinia.info|accesso=15 febbraio 2018|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20080618062311/http://www.irpinia.info/sito/towns/petruro/petruro.htm|dataarchivio=18 giugno 2008|urlmorto=no}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.comuni-italiani.it/064/071/|titolo=Comune di Petruro Irpino|editore=Comuni-Italiani.it|accesso=15 febbraio 2018|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20050315070728/http://www.comuni-italiani.it/064/071/|dataarchivio=15 marzo 2005|urlmorto=no}}</ref> == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang sibil === ==== Palasyo ng Troisi ==== Palasyo ng makasaysayang pamilyang Troisi, na ngayon ay isang pribadong tirahan. ==== Palasyo ng Capozzi ==== Palasyo ng makasaysayang pamilyang Capozzi, na ngayon ay isang pribadong tirahan. ==== Parke ng Pag-alaala ==== Isang maliit na parke ng lungsod, na dating pribadong hardin ng Palazzo Annecchini, ngayon ay naglalaman ng Alaala ng Digmaan ng Dalawang Digmaang Pandaigdig, ang bukal na kilala bilang "'A Pila," at isang maliit na palaruan == Mga simbolo == Ang eskudo de armas ng munisipyo at ang gonfalon ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Disyembre 21, 1988.<ref>{{cita web|titolo=Petruro Irpino, decreto 1988-12-21 DPR, concessione di stemma e gonfalone|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4904|sito=Archivo Centrale dello Stato|accesso=1º settembre 2022|urlmorto=no}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] laq4lhx6p4lcoqrumfzbylvd1qyqfvt 0 155286 2233923 2027119 2026-10-13T03:12:23Z Ryomaandres 8044 2233923 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Pietradefusi|elevation_footnotes=|area_total_km2=9|population_footnotes=|population_total=2524|population_as_of=1 Enero 2008|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_m=400|mayor=Giulio Belmonte|twin1=|twin1_country=|saint=San Faustino|day=|postal_code=83030|area_code=0825|website={{official website|http://www.comunedipietradefusi.too.it/}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Pietradefusi|image_map=|native_name=|image_skyline=Municipio di Pietradefusi (AV).jpeg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Munisipyo|image_shield=Pietradefusi-Stemma.gif|shield_alt=|map_alt=|frazioni=Dentecane, Sant'Angelo a Cancelli, Sant'Elena Irpina, Pappaceci|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|03|N|14|53|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Campania]]|province=[[Lalawigan ng Avellino|Avellino]] (AV)|footnotes=}}Ang '''Pietradefusi''' ([[Diyalektong Irpino|Irpino]]: {{Lang|nap|'A Preta}}) ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. == Kasaysayan == Ang unang paninirahan ng tao sa Pietradefusi ay nagmula pa sa isang grupo ng mga [[Mga Osco|Osci]], o mga [[Mga Samnita|Samnita]], na nagbubunga ng mga matabang burol na tinatanaw ang lambak ng Ilog [[Calore Irpino|Calore]], na maaari pa ring lakarin noong panahong iyon. Ayon sa ilang mga iskolar, ang Pietradefusi ay nasa pook ng sinaunang ''Fusolae'', isang bayan na binanggit ni [[Livio]] bilang kaalyado ni [[Hannibal|Anibal]] noong mga [[Mga Digmaang Puniko|Digmaang Puniko]], at kalaunan ay winasak ng mga Romano. Dito ipinanganak si Cardinal [[Niccolò Coscia]]. == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang militar === Ang Toreng Aragones: Ito ang sentro kung saan nabuo ang kasalukuyang sentrong pangkasaysayan. Itinayo ito noong 1431 ng maharlikang si Giacomo de Tocco. Ang Tore ay tinawag na Aragones hango sa mga Duke ng Acquaviva ng Aragon, na mga piyudal na panginoon mula ika-15 hanggang ika-17 siglo. Ang buong istraktura ay naisip bilang isang maringal na palasyo, na may karagdagan na isang malaking parisukat na tore. Sa pangkalahatan, ang Tore ay 11 metro ang taas. Ang Tore ay sumailalim sa restorasyon, at ang mga eksibisyon at kaganapan ay paminsan-minsang ginaganap doon. Sa sentrong pangkasaysayan, na nabuo sa paligid ng Tore, makikita mo ang mga guho ng Romano na nakabaon sa mga dingding ng isang bahay, na naglalarawan ng isang kalahating-haba na mag-asawa at isang buong-haba na bata. == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 38d0c20v3mp4ngofs02m8pxrcltazid 0 155287 2233926 2083370 2026-10-13T03:22:50Z Ryomaandres 8044 2233926 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Prata di Principato Ultra|frazioni=Tavernanova, Ponte Sabato|website={{official website|http://www.comune.pratadiprincipatoultra.av.it/}}|area_code=0825|postal_code=83030|day=Hulyo 25|saint=[[Santiago, anak ni Zebedeo|Santiago]]|elevation_m=310|elevation_footnotes=|population_demonym=Pratesi|population_footnotes=<ref>Population data from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|area_total_km2=10.99|area_footnotes=|mayor=Bruno Francesco Petruzziello|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Prata di Principato Ultra|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|59|N|14|50|E|region:IT_type:city(3011)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Prata di Principato Ultra-Stemma.png|image_caption=Panorama ng Prata mula sa mga burol sa [[:wikt:kanang pampang|kanang pampang]] ng ilog Sabato|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Prata Principato d' Ultra.JPG|footnotes=}} Ang '''Prata di Principato Ultra''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. Ang bayan ay kumalat sa isang burol sa kaliwang baybayin ng [[Benevento|ilog Sabato]]. Ang lugar ay nabanggit sa unang pagkakataon sa isang makasaysayang dokumento noong 1070. == Heograpiya == === Teritoryo === Ang munisipalidad ng Prata di Principato Ultra ay matatagpuan sa isang pahaba at matarik na tagaytay na tinatanaw ang Ilog Sabato. Napapaligiran ito ng mga kakahuyan at iba't ibang taniman ng prutas. Bagama't 310 metro lamang ang taas mula sa antas ng dagat, mayroon itong estratehikong posisyon kung saan makokontrol ang mga ruta sa pagitan ng [[Napoles]] at [[Puglia|Apulia]] at sa pagitan ng [[Benevento]] at [[Salerno]]. == Kasaysayan == Ang teritoryo na ngayon ay pag-aari ng munisipalidad ay tinitirhan mula pa noong sinaunang panahon at ang mga labi ng ilang mga nayon ng [[Irpinia]] ay lumitaw sa mga tawiran ng ilog. Ang paninirahan ay binanggit sa unang pagkakataon sa isang nakasulat na dokumento mula 1070. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.pratadiprincipatoultra.av.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] ox6xelwtt0jsb5rs7xxee506rapqaad 0 155288 2233924 2027131 2026-10-13T03:21:21Z Ryomaandres 8044 2233924 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pietrastornina|elevation_min_m=|mayor=Amato Rizzo|area_footnotes=|area_total_km2=15|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Pietrastorninesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=|elevation_m=513|saint=|day=|postal_code=83015|area_code=0825|website={{official website|http://pietrastornina.asmenet.it}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Pietrastornina|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Pietrastornina.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|0|N|14|44|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Pietrastornina''' ([[Wikang Napolitano|Campano]]: {{Lang|nap|A Prèta}} ) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. == Kasaysayan == Ang orihinal na paninirahan ng Pietrastornina ay nagsimula pa noong [[Maagang Gitnang Kapanahunan]]. Ang "castellum" ng "Petra Sturmina" ay binanggit bilang hangganan ng teritoryo ng dakilang korte ng "Monte Virgine," na ibinigay sa kumbento ng Santa Sofia ng Benevento ng prinsipe ng Lombardong si Arechi II noong Nobyembre 774. Ang bayan ay umunlad sa mahabang panahon at utang ang pangalan nito sa "plesco" na nabanggit sa diploma ng Arequiano, ang pinatibay na mabatong tore kung saan nabuo ang orihinal na paninirahan. Ang terminong medyebal na "sturminare" ay nangangahulugang "i-proicere," itulak palayo o itaboy, kaya naman ang "Petrasturminea," mahalagang "ang batong nagtatanggol," na kalaunan ay pinasikat bilang kasalukuyang Pietrastornina. Ang Pietrastornina ay isang bayan sa paanan ng Partenio, isang bundok sa gitna ng rehiyon ng Campania. Ang pinakamataas na tuktok sa Partenio ay ang Acerone di Avella, na may taas na 1,598 m. Ang taas ng Pietrastornina ay umaabot sa 1,483 m sa Toppa Riviezzo (kinakikitaan ng pagkakaroon ng isang dating tore ng telekomunikasyon, na ngayon ay hindi na ginagamit). Ang pinakamapatag na taas ay nasa nayon ng Starza, na nasa hangganan ng Altavilla Irpina, sa mahigit 200 m sa ibabaw ng antas ng dagat. Ang mga kalapit na bayan ay ang mga may hangganan sa bundok kasama ang Pietrastornina: Summonte, Sant'Angelo a Scala, at Pannarano. Ang iba pang mga munisipalidad na may hangganan sa lambak (bilang karagdagan sa Sant'Angelo a Scala at Pannarano, na nakalista na), ay kinabibilangan ng Altavilla Irpina, Roccabascerana, at Arpaise. Ang munisipalidad ng Pietrastornina ay nasa hangganan ng lalawigan sa pagitan ng dalawang lalawigan sa loob ng nayon ng Campania, Avellino, at [[Lalawigan ng Benevento|Benevento]]. Sa katunayan, dalawa sa mga kalapit na bayan, ang Pannarano at Arpaise, ay nasa loob ng lalawigan ng Benevento. Ang lokasyon ng munisipalidad ay ganap na makikita sa makasaysayang pinagmulan nito bilang isang pamayanan. Ito ay umunlad sa loob ng mahabang panahon, simula sa maagang medyebal na paninirahan na kilala bilang pag-abandona sa mga lugar sa ilalim ng lambak. Nangyari ito nang ang kalat-kalat na populasyon sa loob ng peninsula ay nagsimulang umakyat sa maburol na mga tagaytay, na iniwan ang mga ruta ng komunikasyon ng mga Romano pabor sa mga lokasyon na mas madaling depensahan. Samakatuwid, ang pinagmulan ng lungsod ng Pietrastornina ay matatagpuan sa toponimo nito, na kilala sa mga dokumentaryong sanggunian mula 774 AD. Noong panahon ng dominasyon ng mga Lombardo sa lungsod ng Benevento, ang panloob na kabesera ng dukado, itinaguyod nito ang paglaganap ng mga pinatibay na pamayanan, na maaari ring magsilbing isang depensibong himpilan at nakapalibot sa pangunahing sentro. Ang mga nayon na "pinakamalapit sa Daigdig", ang "Forti" at ang "Pascone," ay pinagsama. Pagkatapos ay dumating ang Casali, mga kakaunti at kalat-kalat na kumpol ng mga bahay, na pinananatili sa lupang sinasaka, upang suportahan ang isang sapat na pamumuhay. Mga pamayanan na nakakalat sa buong kanayunan ng lambak, mula silangan hanggang kanluran: mula sa "De Strada" hanggang sa "Fazi," at pagkatapos ay ang "Rossi," ang "Sacconi," ang "Verzara" at "Grastiello"; pagkatapos ay ang Casale na tinatawag na Jardino, kung saan mula noong kalagitnaan ng ika-labingwalong siglo ang mga "natural" na tao ay nag-organisa ng kanilang sariling parokya, na kalaunan ay tinawag na "Cappella." Kabilang sa mga pinakamalayong [[Frazione|''frazione'']], ngunit mapupuntahan sa pamamagitan ng isang network ng mga mahirap na landas na lupa at ilang mga sementadong seksiyon, ay ang mga ''frazione'' ng "Furago o Furmo"; Ragucci at Antonelli, at pagkatapos ay Sellitti at Ciardelli. Taglay ang katangian na kinukuha ng mga naninirahan ang kanilang mga apelyido mula sa kanilang lugar ng tirahan o vice versa. Ang pamayanan sa itaas ng Pietrastornina, partikular na ang plaza kasama ang puwente nito at ang simbahan-kumbento ng mga Verginiani, ay napili bilang lugar para sa pagtatayo ng tirahan ng unang pyudal na panginoong nanirahan sa nayon. Noong 1614, nais ng mga Pagano, sina Ugone at Cesare, na ang kanilang palasyong baronyal (mas kilala sa loob ng kalahating siglo bilang Palazzo Ronconi) ay matatagpuan sa labas ng sentro ng Rupe, ngunit ang portada nito ay nakahanay at nakaharap sa Via Castello. Mula sa pagtatapos ng ika-17 siglo, nawala ang sentro ng Rupe, gaya ng pinatunayan ng paggiba ng sinaunang Simbahan ng San Giovanni at Bartolomeo noong 1696. Isang bago ang itinayo sa kabila ng batis ng San Martino, lampas sa tulay na nagdurugtong sa buong sentro ng bato sa nayon, na lumawak patungo sa mga ruta papunta at pabalik mula sa kanayunan sa lambak at patungo sa mga ruta ng panggatong sa agos. Kaya, itinayo ang Simbahan at ang katabing Ospital ng San Rocco, na isinama ang mga titulo nina San Giovanni at Bartolomeo. Noong unang bahagi ng ika-18 siglo, ang sentro ng Via Castello at ang distrito ay nawalan din ng presensiya ng Simbahan ng Arsepreste ng Santa Maria de Iuso (mahalagang Santa Maria di Sotto). Ito ay sanhi ng pagguho ng lupa o posibleng pagbaha sa kalapit na batis ng San Martino sa ibaba. Samakatuwid, ang estrukturang urbano ng bayan ay nanatiling halos hindi nagbabago hanggang sa muling pagtatayo pagkatapos ng lindol noong 1980. Noong ika-18 siglo, ang pagtatayo ng bagong Inang Simbahan, na inilaan noong 1762 at inialay sa Santissima Annunziata, ay may malaking kahalagahan. Ito ay isang magandang halimbawa ng arkitekturang Baroko noong huling bahagi ng panahon, na natatangi higit sa lahat dahil sa katangi-tanging dekorasyon sa loob nito. Ang konstruksiyong ito ay batay sa iisang proyekto, sa halip na resulta ng mga kasunod na pag-aangkop at pagpapalawak, tulad ng nakikita sa iba pang mga gusaling pangrelihiyon sa mga kalapit na bayan. Isang testamento, kung gugustuhin mo, sa isang bayan na lumipat, lumawak, at iniwan ang mga orihinal na gusali nito. Sa katunayan, noong 1836, nagpasya ang administrasyong munisipal noon na gibain ang natitira sa matarik na kuta ng bato kung saan kinuha ng bayan ang pangalan nito at ang pinagmulan nito sa lungsod. Sa unang kalahati rin ng ika-19 na siglo, bilang resulta ng batas na nabuo noong dekada ng Pransiya, nakakuha ang Pietrastornina ng isang bagong sementeryo. Pinalitan nito ang hindi sapat at kalaunan ay inabandunang "sementeryo" ng Santa Maria de Iuso, at ang hindi gaanong maayos na paggamit ng mga libingan sa ilalim ng tatlong simbahang naglilingkod sa bayan: Santa Maria delle Grazie, San Rocco, at ang Santissima Annunziata. Ang unang sementeryo (na kalaunan ay tinawag na lumang sementeryo) ay itinayo sa itaas ng burol ng Isca, na sa simula ay ginamit ang makitid na kalsadang Isca bilang daanan para sa mga prusisyon ng libing. Ang kondisyong ito ay hindi kanais-nais sa mga residente, na humiling ng pagtatayo ng isang bago at nakalaang kalsada patungo sa sementeryo, ang sangandaan ng Via Torre. Ang kalsadang ito, na sumasanga mula sa kalsadang Partenio na ginagawa pa lamang, ay kalaunan ay magbibigay sa lugar ng mas malawak na direksiyon at pakiramdam ng isang kalye sa nayon. Ganito nabuo ang Pietrastornina mula sa ikalawang kalahati ng ika-19 na siglo pataas. Ang estrukturang urbano ng bayan ay lubos na nagbago pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, na halos katulad ng nakikita natin ngayon. Sa Piazza Vittorio Veneto matatagpuan ang Alaala sa Digmaan, na itinayo noong unang kalahati ng dekada '20. Ang tinatawag na mga taon ng "modernisasyon" ay humantong sa pagtatayo ng iba't ibang mga pagpapaunlad ng pabahay panlipunan. Ang mga interbensiyong ito ay inilaan upang matugunan ang kakulangan sa pabahay na nagreresulta mula sa pagpapaalis sa mga bahay sa Via Castello. Ang mga hakbang na ito ay lubos na mapanghimasok para sa isang teritoryo at isang nakapaloob na kapaligiran na may marupok na balanseng estruktura. Walang arkitektura sa pinakamalawak na kahulugan, ngunit pinagkalooban ng kahinahunan ng isang nakapaloob na kapaligiran na unti-unti at unti-unting umunlad sa mahabang panahon. Sa mga parehong taon, ang bayan ay mayroon: ang bago at malaking gusali ng paaralang munisipal at ang bagong sementeryo na matatagpuan sa kalsada ng karwahe. == Sports == Mayroong dalawang soccer field, na matatagpuan isa sa Furmo at isa sa gitnang lugar ilang hakbang mula sa bayan. Mayroon ding football field kung saan naglaro ang Real Pietrastornina at isang estrukturang ginamit bilang lokal na gym pang-volleyball, na pag-aari ng munisipyo. == Galeriya == <gallery> File:Pietrastornina (AV)..jpg File:Pietrastornina (AV), Processione di San Biagio del 1904..jpg File:Pietrastornina (AV), 1963, località Acqua delle Vene la sorgente. (2).jpg File:Pietrastornina (AV), 1970..jpg </gallery> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] qxzjkn7wwv0wac99mnlm614tjf6wxbi 0 155289 2233927 2083347 2026-10-13T03:24:15Z Ryomaandres 8044 2233927 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pratola Serra|elevation_min_m=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bil2010/index.html Dati - Population 31/12/2010]</ref>|population_demonym=Pratolani|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Serra di Pratola, San Michele di Pratola, Nocione, Acquaviva, Saudelle, Cocciacavallo|elevation_m=280|saint=[[Mahal na Ina ng Pighati|Madonna Addolorata]] at [[Gerard Majella|San Gerardo]]|day=Unang Linggo ng Setyembre|postal_code=83039|area_code=0825|website={{official website|http://pratolaserra.asmenet.it}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Pratola Serra|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Pratola Serra seen from Prata PU.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Pratola Serra na tanaw mula sa Prata Principato Ultra|image_shield=Pratola Serra-Stemma.gif|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|59|N|14|51|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=<!-- These are currently unused -->}} Ang '''Pratola Serra''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. Ang lugar ng komuna ay kumalat sa [[wiktionary:right bank|kanang pampang]] ng ilog [[Sabato (ilog)|Sabato]]. Ang pinakamatandang bahagi ng komuna ay ang nayon ng Serra di Pratola na nasa isang burol na tinatanaw ang lambak ng ilog Sabato. Ang nayon ng Pratola ay isinilang kalaunan na umaabot sa kahabaan ng isang pangunahing daan patungo sa [[Apulia]]. Ito ay nasa lambak at kalaunan ay kumalat sa mga kalapit na burol. Ang komuna ay isinilang noong 1812 na pinagsanib ang dalawang nayon ng Pratola at Serra. Ang nayon ng Pratola mula noon ay naging pangunahing bayan ng comune at ito ang luklukan ng munisipyo. Ang isang pangunahing planta ng makina ng [[FIAT]] ang matatagpuan sa bayan,<ref>https://www.researchgate.net/publication/295365591_Pratola_serra_fiat's_latest_engine_plant</ref> ang bayan ay nagbigay ng pangalan nito sa isang serye ng mga [[Mga modular na makina ng Fiat Pratola Serra|modular na makina]] na ginawa roon. == Heograpiyang pisikal == Ang [[etimolohiya]] ng pangalang Pratola ay nagmula sa salitang Latin na ''pratulum'' (maliit na parang), na pangmaramihan ay ''pratula''. Ang toponimong serra, na nangangahulugang burol o burol, ay nagmula rin sa Latin. Ang lugar ay tinitirhan na mula pa noong sinaunang panahon, gaya ng pinatutunayan ng maraming natuklasang arkeolohiko. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] ikqezmf9ps7fj2kc10679clyclz51ay 0 155290 2233931 2027938 2026-10-13T03:26:36Z Ryomaandres 8044 2233931 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Quindici|frazioni=|website=|area_code=081|postal_code=83020|day=|saint=|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=Quindicese|population_footnotes=|area_total_km2=23|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Quindici|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|52|N|14|39|E|region:IT_type:city(3030)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama_-_Quindici.jpg|footnotes=}} Ang '''Quindici''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]] sa rehiyon ng [[Campania]] sa [[katimugang Italya]]. Ang populasyon nito ay humigit-kumulang 3,000 na naninirahan. Ang mga kalapit na bayan ay [[Bracigliano]], [[Forino]], [[Lauro]], [[Moschiano]], [[Sarno]], at [[Siano]]. == Kasaysayan == Ang Quindici ay pinaninirahan ng mga [[Mga Ausonio|Ausonio]], [[Mga Osco|Osco]], [[Kabihasnang Etrusko|Etrusko]], [[mga Griyego|Griyego]], at [[Mga Samnita|Samnita]], na sinundan ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]] na pinangalanan ang nayon na Quindecim. Ang pangalang Quindici, na nagpapahiwatig ng ikalabinlima, ay nagmula sa salitang Latin na 'Quindecim'. Noong panahon ng mga Romano, umabot sa "labinlimang" masserie, o mga sakahan na pinamamahalaan ng pamilya, sa lugar. Ang mga Romano, sa paghahanap ng pangalang maglalarawan sa lugar na ito, ay nagsimulang gumamit ng ekspresyong Latin na "ad quindecim praedia" o "ad quindecim villas." Sa paglipas ng panahon, ang parirala ay sumailalim sa ilang pagbabago: pinaikli ito, dahil sa mga kadahilanan ng pagbigkas, sa bilang na "Quindecim"; pagkatapos, sa jargon ng korte noong ika-16 na siglo, binigyan ito ng pangngalan, "Quindecium," at sa huli, ginawa itong Italyano bilang "Quinci." Sa katotohanan, maraming mga hypotheses ang umiiral upang ipaliwanag ang toponym na "Quinci." Ipinagtanggol ng ilang historyador na ang "Quinci" ay pinangalanang ganito dahil ito ang "labinlimang" na nayon ng Vallo di Lauro. Ang teoryang ito, ayon sa lokal na historyador na si Domenico Amelia, ay hindi kapani-paniwala, dahil ang lugar ay kasalukuyang may labing-anim na grupong etniko, at noong sinaunang panahon ay marami pa. == Mga tala at sanggunian == {{Reflist|30em}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] dfn5vula9b8dtyq7sqhh1wnjhxvcues 0 155291 2233930 2027932 2026-10-13T03:25:53Z Ryomaandres 8044 2233930 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Quadrelle|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|area_code=081|postal_code=83020|day=|saint=|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=6|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|official_name=Comune di Quadrelle|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|57|N|14|38|E|region:IT_type:city(1574)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Pangkalahatang tanaw sa Quaderelle|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Quaderelle.JPG|website=}} Ang '''Quadrelle''' ay isang nayon at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]] sa rehiyon ng [[Campania]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiya == Ito ay matatagpuan sa isang burol sa paanan ng [[Bundok Litto]] at nasa loob ng teritoryo ng [[Baianese]]. Ang pinakamataas na punto sa teritoryo ng munisipyo ay 1368 m, ang pinakamababa ay 264 m. Ang bayan ay matatagpuan 300 m sa ibabaw ng antas ng dagat.<ref>{{Cita web|url=https://www.tuttitalia.it/campania/28-quadrelle/|titolo=Quadrelle|sito=Tuttitalia|accesso=5 novembre 2020}}</ref> Ang hanay ng altimetriko ay 1104 m. == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Disyembre 2, 1998.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?6695|titolo=Quadrelle|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=24 febbraio 2024}}</ref> == Mga pagdiriwang == Bawat taon, tuwing Agosto, mayroong isang relihiyosong pagdiriwang na inialay kay [[San Juan Bautista|Juan Bautista]]. Tuwing Enero 17, mayroong isang tradisyonal na pagdiriwang na tinatawag na Maio ni San [[Antonio Abad]]. == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 5xgato701z15g9ma8i7o9b5jrljmgxt 0 155292 2233932 2083263 2026-10-13T03:28:14Z Ryomaandres 8044 2233932 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Roccabascerana|elevation_min_m=|mayor=Roberto Del Grosso|area_footnotes=|area_total_km2=12.46|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Cassano Caudino, Squillani, Tufara Valle, Tuoro, Zolli|elevation_m=350|saint=[[San Jorge]] at [[San Leonardo]]|day=Abril 23|postal_code=83016|area_code=0825|website={{official website|http://www.comune.roccabascerana.av.it}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Roccabascerana|shield_size=40px|native_name=|image_skyline=Cassano Valle Caudino - Via Giordano Bruno - panoramio.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Via Giordano Bruno|image_shield=Roccabascerana-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|1|N|14|43|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Roccabascerena''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]] sa rehiyon ng [[Campania]] sa [[katimugang Italya]]. == Pisikal na heograpiya == Matatagpuan ito sa makasaysayan-heograpikong rehiyon ng [[Irpinia]]. Ang teritoryo ng Roccabascerana ay nasa hangganan sa pagitan ng mga lalawigan ng [[Avellino]] at [[Benevento]]. Ang bayan ay matatagpuan malapit sa isang burol sa mga dalisdis ng Apenino na naghahati sa [[Valle Caudina]] at Valle del Sabato. == Sport == Ang A.S.D. US Roccabascerana ay naglalaro sa kampeonato ng Ikatlong Kategorya ng Lalawigan ng Avelino. Itinatag ito noong Setyembre 21, 1985, ng mga lokal na kabataan. Sa unang dalawang taon, dahil sa kakulangan ng pasilidad sa palakasan sa Roccabascerana, naglaro ito sa kaparangang [[Rotondi]]. Noong 1987, pinasinayaan ang sarili nitong pasilidad sa palakasan, na noon ay tinawag na "San Giorgio" at kalaunan ay pinalitan ng pangalan na "Massimo Pirone" (hango sa pangalan ng isa sa mga tagapagtatag ng koponan), kung saan nilalaro pa rin nito ang mga laro sa kanilang tahanan hanggang ngayon. Noong 1991, nanalo ito ng kampeonato ng Ikatlong Kategorya, kaya nakakuha ng pagkamit sa Kampeonatong Rehiyonal sa Ikalawang Kategorya. Upang payagan ang mga batang manlalarong bago sa futbol na umunlad at magsaya sa isang pederal na kampeonato, nagpasya ang club na bumuo ng dalawang koponan: ang U.S. Roccabascerana, na naglalaro sa Ikatlong Kategorya, at ang Silvestri Linea Ceramica, na naglalaro sa Ikalawang Kategorya. Ang dalawang koponan ay umiral sa loob ng dalawang taon, at pagkatapos nito, dahil sa hindi mabilang na mga kahirapan sa pagsasakatuparan ng proyektong ito, napagpasyahan na bumalik sa iisang koponan, ang makasaysayang U.S. Roccabascerana. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 4rxzkqqh15eqdgkts6fawq2rt31jx8q 0 155293 2233933 2175047 2026-10-13T03:30:30Z Ryomaandres 8044 2233933 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rocca San Felice|frazioni=|area_code=0827|postal_code=83050|day=|saint=|elevation_m=740|elevation_max_m=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=Rocchesi|population_footnotes=<ref name="istat">{{in lang|it}} All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]): [http://demo.istat.it/bilmens2011gen/index02.html 2011 population statistics]</ref>|area_total_km2=14.41|area_footnotes=|mayor=Guido Cipriano|mayor_party=|province=[[lalawigan ng Avellino|Avellino]] (AV)|official_name=Comune di Rocca San Felice|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Rocca S. Felice, panorama.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Rocca San Felice-Stemma.png|image_map=|region=[[Campania]]|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|57|N|15|10|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|website={{official website|http://www.comune.roccasanfelice.av.it/}}}} Ang '''Rocca San Felice''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]] sa rehiyon ng [[Campania]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiya == Matatagpuan sa gitnang lugar ng [[Irpinia]], ang munisipalidad ay may hangganan sa [[Frigento]], [[Guardia Lombardi]], [[Sant'Angelo dei Lombardi]], [[Sturno]], at [[Villamaina]]. Wala itong binibilang na mga nayon (''[[frazione]]'') ngunit mayroon itong ilang lokalidad tulad ng Carmasciano, Fontana dell'Olmo, Palombaia, Santa Felicita, Serro del Bosco, Taverna Bruciata, Toriello, at Valli. == Kasaysayan == Hanggang ika-19 na siglo, ang Rocca San Felice ay bahagi ng lalawigan ng [[Principato Ultra]]. Sa loob ng apat na taong panahon mula 1743 hanggang 1746, ang teritoryo nito ay nasa ilalim ng hurisdiksiyon ng [[Maharlikang Konsuladong Pangkomeriyo]] ng [[Ariano Irpino|Ariano]].<ref>{{cita libro |url=https://books.google.it/books?id=vW2YUtbHbH0C&pg=PA174 |p=174|Tommaso|Vitale|Storia della Regia città di Ariano e sua Diocesi|1794|Salomoni|Roma}}</ref> == Mga simbolo == Ang eskudo at bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo blg. 1705 noong Marso 3, 1988.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4855|titolo=Rocca San Felice|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=24 febbraio 2024}}</ref> Ang eskudo ay asul, na may pigura ni San Felix, ang kanyang mukha at mga kamay ay maputla ang kutis, ang kaniyang anit ay itim, nababalutan ng ginto, nakasuot ng pilak na tunika at pulang balabal, hawak ang [[palad ng pagkamartir]] sa kaniyang kanang kamay, luntian.<ref>{{Cita web|url=https://araldicairpina.jimdofree.com/comuni-m-z/lettera-r/rocca-san-felice/|titolo=Rocca San Felice|accesso=10 febbraio 2026|sito=Araldica Irpina}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.roccasanfelice.av.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160623194745/http://www.comune.roccasanfelice.av.it/ |date=2016-06-23 }} {{In lang|it}} * [http://www.roccasanfelice.net Portal ng impormasyon ng Rocca San Felice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903132611/http://www.roccasanfelice.net/ |date=2019-09-03 }} {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] pg16h4symub3razmagjr2qa9bp0iurz 0 155295 2233934 2028386 2026-10-13T03:32:44Z Ryomaandres 8044 2233934 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rotondi|mayor_party=|website={{official website|http://www.comune.rotondi.av.it/}}|area_code=0824|postal_code=83017|day=Setyembre 29|saint=[[San Miguel]]|elevation_m=272|elevation_max_m=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=Rotondesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|area_total_km2=7|area_footnotes=|mayor=Antonio Russo|frazioni=[[Campizze]]|official_name=Comune di Rotondi|image_map=|native_name=|image_skyline=Rotondi - Panorama dal Santuario della Stella.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang bayan na tinatanaw mula sa santuwaryo ng Madonna della Stella, kasama ang [[Lambak Caudina]] at [[Taburno Camposauro|Taburno]] sa likuran|image_shield=|map_alt=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|1|57|N|14|35|45|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|footnotes=}} Ang '''Rotondi''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]] sa rehiyon ng [[Campania]] sa [[katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], pagkatapos ng pagbagsak ng Pasismo, ang Rotondi ay sinakop at sinamsam ng mga Nazi hanggang 1944 nang ito ay palayain ng mga tropang Amerikano at Ingles sa daan patungong Roma. == Mga pangunahing tanawin == === Arkitekturang panrelihiyoso === * Santuario Maria Santissima della Stella * Simbahan ng Santissima Annunziata * Kapilya ng Sant'Antonio Abate * Kapilya ng Santo Stefano * Simbahan ng San Sebastiano, sa Campizze === Mga natural na pook === * Villa Comunale * Ilog Isclero * Ilog Carmignano * Kapatagan ng Chiana * Kapatagan ngSan Berardo * Kapatagan ng Fieno * Kapatagan ng Occhio * Kapatagan ng Pozzo * Pambansang Liwasan ng Partenio === Arkitekturang sibil === * Makasaysayang Nayon * Toreng Orasan na matatagpuan sa Piazza Vittorio Emanuele, na itinayo noong ika-18 siglo (dating kilala bilang Piazza Grande). Ang presensiya nito ay dahil, sa simula, sa pagkakaugnay ng estruktura nito sa isang simbahan, na ngayon ay pinalitan ng kasalukuyang bangko. Ang toreng kampanaryo ay nailigtas lamang dahil sa pagsisikap ng mga mamamayan ng Rotondi, na nangolekta ng maraming lagda upang maiwasan ang paggiba nito. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] pypvhsog7mzi4geumam0v4gj8vu35dh 0 155319 2233935 2029445 2026-10-13T03:33:48Z Ryomaandres 8044 2233935 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Taurano|elevation_footnotes=|area_total_km2=9|population_footnotes=|population_total=1538|population_as_of=|pop_density_footnotes=|population_demonym=Tauranesi|elevation_m=300|mayor=|twin1=|twin1_country=|saint=Maria SS. Assunta|day=Agosto 15|postal_code=83020|area_code=081|website=|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Taurano|image_map=|native_name=|image_skyline=Taurano (AV), 2007, Abbazia di SantAngelo..jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|map_alt=|frazioni=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|53|N|14|38|E|region:IT_type:city(1538)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|footnotes=}}Ang '''Taurano''' ay isang nayon at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], rehiyon ng [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. == Heograpiya == Ang bayan ay nasa Lambak Lauro. Ito ay nasa hangganan ng [[Lauro]], [[Monteforte Irpino]], [[Moschiano]], [[Pago del Vallo di Lauro]], at [[Visciano]]. === Teritoryo === Isang bayan sa tuktok ng burol na matatagpuan sa gilid ng Kapatagan ng Campania, malapit sa mga unang bundok bago ang panahon ng Apenino, na nakapatong sa isang prominenteng bahagi ng tagaytay ng Bundok Pietra Maula. Tinatanaw nito ang isang tanawin na umaabot hanggang sa labas ng [[Napoles]], sa isang kapaligirang nailalarawan sa mga taniman ng roble, olibo, at abelyana. Ang lugar ay nailalarawan sa pagkakaroon ng maraming (kahit na maliit at medyo mababaw) na mga bukal ng mineral. Ang maliit na sentro ng bayan ay nagtatampok ng mga katangiang arkitektura at pangkapaligiran na minarkahan ng mahigpit, simple, at mahigpit na mga linya, na ang mga gusali ay bihirang lumampas sa tatlong palapag ang taas, na bumubuo ng isang halos walang putol na continuum na maganda ang paghahalo sa nakapalibot na halaman. Ang teritoryo ng munisipyo ay umaabot sa pagitan ng 225 at 948 metro sa ibabaw ng antas ng dagat, habang ang residential area ay nasa pagitan ng 250 at 320 metro sa ibabaw ng antas ng dagat. == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] giai4m4sxaso4az49x0vazk7ei0i64d 0 155320 2233925 2083361 2026-10-13T03:21:59Z Ryomaandres 8044 2233925 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Taurasi|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.taurasi.av.it/}}|area_code=0827|postal_code=83030|day=|saint=San Marcian|istat=|elevation_m=384|elevation_footnotes=|population_demonym=Taurasini|population_footnotes=|area_total_km2=14.41|area_footnotes=|mayor=Antonio Tranfaglia|mayor_party=|province=[[lalawigan ng Avellino|Avellino]] (AV)|official_name=|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Taurasi (5289110742).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|image_map=|region=[[Campania]]|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|0|N|14|57|E|region:IT_type:city|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Taurasi''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], rehiyon ng [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. Noong unang panahon ito ay isang bayan sa [[Samnio]]. Ang pangalan ng bayan ay malamang na nagmula sa Latin na ''Taurus''. Sa paglipas ng panahon, nagbago ito mula sa ''Taurasos'' patungong ''Taurasia'' (hindi dapat ipagkamali sa Taurasia na itinatag sa hilagang Italya ng [[Taurini]], na ngayon ay tinatawag na [[Lungsod ng Turin|Turin]]) bago nagbago sa kasalukuyang anyo nito. Kilala ang Taurasi sa lalong sikat na pulang bino nito na pinangalanang [[Taurasi (alak)|Taurasi]], na gawa sa mga ubas [[Aglianico]] kasama ng mga ubas [[Piedirosso]] at [[Barbera]]. == Mga pangunahing tanawin == * Porta Maggiore (Pangunahing Tarangkahan). Ito ay itinayo ng mga Lombardo noong ikapitong siglo sa itaas ng mga guh ng Romano na natuklasan sa panahon ng mga pagsasaayos noong 1997. Ito ang pangunahing punto ng pagpasok para sa sentrong pangkasaysayan. Noong nakaraan, ito ang daanan sa mga pader ng lungsod. * Palazzo Baronale, tinatawag na simpleng "kastilyo" ng mga lokal. Ang mga pinagmulan nito ay nagmula sa panahong Romano, ngunit ito ay nasa estilong Renasimiyento. Mayroon itong malaking bulwagan na dating bulwagang pangkarunungan, kapilya, at bulwagan ng mga armas. * Chiesa dell'Immacolata, isang simbahan na natapos noong 1590. Ipinapalagay na ito ay ekstensiyon ng simbahan ng San Cataldo, na itinayo noong ikapitong siglo. Mayroon din itong kripta ng Confraternita dell'Immacolata Concezione, na naglalaman ng katawan ni Saint Benigno na martir mula noong 1804. ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.consorziotutelataurasi.it/ sito del vino Taurasi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191108153551/http://www.consorziotutelataurasi.it/ |date=2019-11-08 }} {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] b8skxt99w2ecxh946zxnvu1gg0eav66 0 155321 2233936 2137594 2026-10-13T03:35:23Z Ryomaandres 8044 2233936 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Teora|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|website={{official website|http://www.comune.teora.av.it/}}|area_code=0827|postal_code=83056|day=Disyembre 6|saint=[[San Nicolas]]|elevation_m=660|elevation_footnotes=|population_demonym=Teoresi|population_footnotes=|area_total_km2=23.21|area_footnotes=|mayor=Stefano Farina|mayor_party=|frazioni=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|official_name=Comune di Teora|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|51|08|N|15|15|14|E|region:IT_type:city|display=it}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Teorainvernoblog.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Teora''' ay isang maliit na bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], rehiyon ng [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. == Heograpiya == Ang Teora ay nasa hangganan ng mga bayan ng [[Caposele]], [[Conza della Campania]], [[Lioni]], at [[Morra De Sanctis]]. == Kasaysayan == Ang pinagmulan ng nayon ay naitala ng Griyegong [[Manunulat ng kasaysayan|mananalaysay]] na si [[Dionisio ng Alicarnassus]] (unang siglong BK) at ng Romanong mananalaysay na si [[Marcus Terentius Varro]]. == Mga monumento at tanawin == === Fontana del Monte === Ang bukal, na kilala rin bilang Puwente ng mga Patay, ay may sinaunang pinagmulan, mula pa noong ika-12 siglo, nang ang simbahan ng Conza ay itinalaga ni Papa [[Calixto II]] bilang isang pinagpalang nekropolis, at ang mga kariton ay dumaan sa bukal patungo sa Conza upang ilibing ang mga patay. Ang bukal, na ganap na itinayong muli noong mga sumunod na siglo, ngayon ay binubuo ng isang simpleng parihabang estrukturang masonerya na may mga regular na kornisa, na katabi ng isang simpleng palanggana na bato kung saan lumalabas ang tatlong pabilog na butas ng bato. === Simbahan ng San Nicola di Mira === Hindi tiyak ang eksaktong petsa ng pagtatayo ng simbahan, dahil nawala ang lahat ng talaan sa isang sunog noong 1690. Malamang na muling itinayo ang simbahan nang ilang beses sa paglipas ng mga siglo, at ang anyo na nanatili hanggang 1980 ay natapos noong ika-16 na siglo. Ang simbahan ay nawasak ng mga lindol nang apat na beses (1604, 1694, 1732, at 1980). Sa kasalukuyan, isang mala-multo na piraso na lamang ng pader ng abside, ang kalansay ng mataas na altar noong ika-18 siglo, at ang mga batong base ng mga sinaunang haligi ang natitira sa maringal na estruktura. Ang bagong simbahan, na itinayo pagkatapos ng lindol noong 1980, ay nagpapanatili ng ilang mga artepakto at pinta na gawa sa kahoy at bato mula sa nawasak na simbahan at sa Congrega dei Morti, na nawasak din ng lindol noong 1980. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan == * {{cite book|first1=Filomena|last1=Donatello|title=Teora nei documenti e nei monumenti|publisher=IRB Redi Editore|location=Avellino|year=1998}}  == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.teora.av.it/ Opisyal na website]{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] ecwtf5c1jgv4icc2tph4i4ytm657kg6 0 155322 2233937 2083662 2026-10-13T03:36:29Z Ryomaandres 8044 2233937 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Torella dei Lombardi|elevation_min_m=|mayor=Amado Delli Gatti<ref>{{in lang|it}} [http://www.comune.torelladeilombardi.av.it/c064109/images/AMMINISTRATORI/Giunta%202016.pdf Torella dei Lombardi town council]</ref>|area_footnotes=|area_total_km2=26.57|population_footnotes=<ref name="istat">{{in lang|it}} [http://demo.istat.it/bil20111009/index.html Source]: [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]] 2011</ref>|population_demonym=Torellesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Aquara, Piano Marotta, San Vito, Montanaldo, Ss. Giovanni e Paolo.|elevation_m=666|saint=[[San Eustacio]]|day=Setyembre 20|postal_code=83057|area_code=0827|website={{official website|http://www.comune.torelladeilombardi.av.it/home_en.aspx}}|mayor_party=''[[Civic List (Italy)|Civic List]]'', from 2016|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Torella dei Lombardi|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Torella dei Lombardi - Via Angelo Appia (May 2015).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang sentrong kalye, "Via Angelo Appia"|image_shield=Torella dei Lombardi-Stemma.png|image_map=Torella dei Lombardi.png|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=Torella sa loob ng Lalawigan ng Avellino|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|56|22.3|N|15|06|49.5|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Torella dei Lombardi''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], rehiyon ng [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. == Kasaysayan == Ang unang pagbanggit sa nayon noong medyebal na panahon ay nagsimula pa noong 850 bilang "Turrella" (maliit na tore). Hanggang 1862, ang Torella dei Lombardi ay tinawag lamang na Torella, habang ang "dei Lombardi" ay idinagdag lamang pagkatapos ng [[pag-iisa ng Italya]], upang maiwasan ang mga kaso ng omonimo at bilang pag-alaala sa katotohanan na ang pundasyon ng nayon ay naganap sa pagitan ng ika-10 at ika-11 siglo, sa ilalim ng [[Dukado ng Benevento|pamamahalang Lombardo]]. Noong 1980, kasama ang maraming iba pang mga pamayanan sa lalawigan at mga karatig na lugar, ay lubhang napinsala sa noong [[Lindol sa Irpinia noong 1980|lindol]] sa Irpinia.<ref>{{In lang|it}} [http://www.ottopagine.it/av/daicomuni/102873/torella-dei-lombardi-scatti-dal-sisma-del-1980.shtml Article about the 1980 earthquake in Torella dei Lombardi] (ottopagine.it)</ref> == Heograpiya == Ang Torella ay isang bayan sa tabi saburol na matatagpuan sa gitna ng [[Irpinia]], malapit sa mga pinagmumulan ng ilog [[Ofanto]], 11&nbsp;km sa kanluran ng [[Lioni]] at 41 sa silangan ng [[Avellino]]. Ito ay may hangganan sa mga munisipalidad ng [[Castelfranci]], [[Nusco]], [[Paternopoli]], [[Sant'Angelo dei Lombardi]], at [[Villamaina]].<ref>{{OSM|r|40900|Torella dei Lombardi}}</ref> == Mga pangunahing tanawin == * Ang Kastilyong [[Mga Lombardo|Lombardo]] na Candriano, na matatagpuan sa gitna ng bayan.<ref>{{In lang|it}} [http://www.museodeicastelli.it/castelli/69-torella-dei-lombardi-castello-candriano.html The castle of Torella dei Lombardi on museodeicastelli.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120221857/http://museodeicastelli.it/castelli/69-torella-dei-lombardi-castello-candriano.html |date=2021-01-20 }}</ref> * Ang Monumental na Balong (ika-19 na siglo), na matatagpuan sa ibabang bahagi ng bayan.<ref>{{In lang|it}} [http://www.irpinia.info/sito/towns/torelladeilombardi/fontanamonumentale.htm The fountain of Torella dei Lombardi on irpinia.info]</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.torelladeilombardi.av.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [http://www.tuttitalia.it/campania/16-torella-dei-lombardi/ Torella dei Lombardi sa tuttaitalia.it] {{In lang|it}} * [http://www.ottopagine.it/av/comuni/108/torella-dei-lombardi/1.shtml ''Ottopagine'' : Mga artikulong nauugnay sa Torella dei Lombardi] (dyaryo ng probinsiya) {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] gnwk1aeq5eu7aqa89tmbd2x2qht2acw 0 155323 2233938 2083660 2026-10-13T03:39:12Z Ryomaandres 8044 2233938 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Torre Le Nocelle|province=[[lalawigan ng Avellino|Avellino]] (AV)|website=|area_code=0825|postal_code=83030|day=Marso 16 at Agosto 8|saint=San Ciriaco|elevation_m=420|elevation_footnotes=|population_demonym=Torresi|population_footnotes=|area_total_km2=10|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region=[[Campania]]|official_name=Comune di Torre Le Nocelle|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Felette, Torre Le Nocelle, veduta sul fiume Calore.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=TorreLeNocelle-Stemma.gif|shield_size=px|coordinates_footnotes=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|01|N|14|54|E|display=inline,title}}|footnotes=}} Ang '''Torre Le Nocelle''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], rehiyon ng [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. == Kasaysayan == === Ang mga pinagmulan === Ayon sa ilang mga salaysay, ang pinagmulan ng bayan ay nagmula pa noong panahon ng mga Romano at bago ang panahon ng mga Romano. Ito ay pinatutunayan ng mga bagay at mga guho na natuklasan sa lugar ng Vitico, ang mga labi ng isang Romanong akwedukto sa tabi ng Ilog [[Calore Irpino|Calore]], at tatlong haliging marmol na Cipollino mula sa isang paganong templo, na ngayon ay matatagpuan sa Santuwaryo ng San Ciriaco. == Mga pangunahing tanawin == Kapansin-pansin ang santuwaryo ng [[San Ciriaco]], ang pinakamahalaga sa Italya sa mga inialay sa santong iyon. Ang kampanilya, na hiwalay sa simbahan, ay itinayo mga isang dekada pagkatapos ng pagtatayo ng simbahan at marahil sa mga pundasyon ng tore na ginagamit para tumanaw, kung saan kinuha ang pangalan ng bayan. == Sports == Ang lokal na koponan ng futbol ay ang A.S.D. Atletico Torre 2018, militante sa grupo B ng Ikatlong kampeonato ng Category-Avellino. ==Mga sanggunian== <references /> {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] d8bl4csy35h43ebg9mxfxqrqwrwipkk 0 155324 2233939 2029561 2026-10-13T03:40:07Z Ryomaandres 8044 2233939 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Torrioni|elevation_m=645|area_total_km2=4|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009]</ref>|population_demonym=Torrionesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|saint=[[Arkanghel Miguel|San Michele Arcangelo]]|mayor=|day=Setyembre 29|postal_code=83010|area_code=0825|website={{official website|http://www.comune.torrioni.av.it/}}|footnotes=|istat=064111|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Torrioni|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Torrioni (AV).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|image_map=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|2|N|14|49|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|frazioni=[[Montefusco]], [[Petruro Irpino]], [[San Martino Sannita]] (BN), [[San Nicola Manfredi]] (BN), [[Santa Paolina]], [[Tufo (Italia)|Tufo]]}} Ang '''Torrioni''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. == Pisikal na heograpiya == Tumataas ito sa gitna ng lambak ng [[Sabato]] sa tagpuan ng batis ng Corvo. Ang distansiya mula sa kabesera habang lumilipad ang uwak ay 13.5&nbsp;km . Ang Torrioni ay may malawak na lokasyon sa gitnang Lambak Sabato. Ang teritoryo ng munisipyo ay umaabot patimog, patungong Tufo, na may malalalim na lambak na tinatawid ng mga batis na dumadaloy patungo sa Ilog Sabato pababa. Malaki ang saklaw ng elebasyon, mula 300 metro sa distrito ng Casale Bosco hanggang 700 metro sa distrito ng Campore. Ang sentro ng munisipyo ay matatagpuan sa 645 metro mula sa antas ng dagat. === Klima === Ang klima ay apektado ng altitud: mainit ang tag-araw ngunit hindi maalinsangan, ang temperatura ay kadalasang lumalagpas sa 30°C, at may mahahabang panahon ng tagtuyot, na may kaunti o walang ulan. Gayunpaman, ang mga bagyo sa tag-araw ay hindi bihira, na may kakayahang magbuhos ng napakaraming dami ng ulan sa loob lamang ng ilang minuto. Sa lambak, ang temperatura ay karaniwang mas mataas ng ilang digri at mas mataas ang halumigmig, na ginagawang hindi kayang tiisin ang init. Malupit ang taglamig, na ang pinakamataas na temperatura ay karaniwang hindi hihigit sa 10°C at ang pinakamababang temperatura ay malapit o minsan ay mas mababa sa zero zero. Ang niyebe ay bumabagsak ng 2-3 beses sa isang taon, na may malaking akumulasyon na nagsisimula sa 600 m. Ang lamig ay karaniwang mas tuyo sa matataas na lugar at mas basa sa mga lambak dahil sa kalapitan nito sa Ilog Sabato. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] ma6vyhukzxpoh6dc7hpj72213cfe4e3 0 155325 2233940 2083344 2026-10-13T03:41:06Z Ryomaandres 8044 2233940 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Trevico|elevation_min_m=|mayor=Nicolino Rossi|area_footnotes=|area_total_km2=11|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Dati - Popolazione residente all'1/5/2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100120110924/http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html |date=2010-01-20 }}</ref>|population_demonym=Trevicani|elevation_footnotes=<ref>{{cite web|url=https://www.tuttitalia.it/campania/72-trevico/|website=Tuttitalia|title=Trevico|language=Italian}}</ref>|elevation_max_m=|frazioni=Caprareccia, Farullo, Molini, Santa Lucia, Santa Marena, San Vito, Vecito|elevation_m=1090|saint=[[San Euplio]]|day=Agosto 12|postal_code=83058|area_code=0827|website={{official website|http://www.comune.trevico.av.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AV}} (AV)|official_name=Comune di Trevico|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Montagna di Trevico.jpeg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Trevico na tanaw mula sa [[Ariano Irpino]]|image_shield=|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|3|N|15|14|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Trevico''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Avellino]], rehiyon ng [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. Matatagpuan sa mga [[Kabundukang Apenino|Apenino]] sa isang matarik na burol sa taas na 3,576 talampakan (1,090 m), ang Trevico ang pinakamataas na lugar na tinitirhan sa Campania.<ref>{{cite web|url=https://www.tuttitalia.it/campania/96-comuni/altitudine/|title=Comuni campani per altitudine|trans-title=Campanian communes by elevation|website=Tuttitalia|language=Italian}}</ref> Ang pangunahing ani nito ay mga ham, kastanyas, at patatas, bawat isa sa kanila ay iginawad sa marka ng kalidad ng [[Prodotto agroalimentare tradizionale|PAT]]. Ang bayan ay bahagi ng [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Ariano Irpino-Lacedonia]] at ang teritoryo nito ay nasa hangganan ng mga munisipalidad ng [[Carife]], [[Castel Baronia]], [[San Nicola Baronia]], [[San Sossio Baronia]], [[Scampitella]], [[Vallata]], at [[Vallesaccarda]]. == Heograpiya == Ang sentro ng bayan, na matatagpuan sa tuktok ng Bundok Trevico, ay tahanan lamang ng isang maliit na bahagi ng populasyon ng mga residente. Isang malaking bahagi ng populasyon ang naninirahan sa mga nayon na matatagpuan sa hilagang dalisdis, sa kalagitnaan ng burol. Kabilang sa mga pinakatanyag na ''[[frazione]]'' ay ang Molini, Caprareccia, Farullo, at Lungarella. == Mga tao == * [[Rosa Giannetta]], mamamahayag at isang propesor ng sosyolohiya ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.trevico.av.it/}} {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 8e7rybww1y9v4msk5aqz66g7n1g4pq5 0 155327 2233941 2029780 2026-10-13T03:42:34Z Ryomaandres 8044 2233941 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Tufo|population_demonym=tufesi|coordinates_footnotes=|pushpin_map_alt=|map_caption=|map_alt=|shield_alt=|image_alt=|imagesize=|footnotes=|website={{official website|http://www.comunetufo.it}}|day=Mayo 8|saint=[[Miguel Arkanghel|San Miguel]]|istat=|postal_code=83010|population_footnotes=|native_name=|area_total_km2=5|area_footnotes=|elevation_m=|elevation_footnotes=|mayor_party=|mayor=Nunzio Donnarumma|province=Avellino|region=[[Campania]]|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|41|00|N|14|49|E|display=inline,title}}|image_map=|image_caption=|image_skyline=Tufo (18346038138).jpg|official_name=Comune di Tufo|area_code=0825}} Ang '''Tufo''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. Noong 2009 ang populasyon nito ay 938.<ref>{{In lang|it}} [http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Source] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100120110924/http://www.demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html |date=2010-01-20 }} : [[Istat]] 2009</ref> == Heograpiya == === Idrograpiya === Ang [[Ilog Sabato]], isang kaliwang sanga ng Ilog [[Calore Irpino|Calore]], ay dumadaloy pababa mula sa munisipalidad ng Tufo. Ito rin ay pinapakain ng maraming sapa at daluyan ng tubig sa lugar ng Tufo. == pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ay nagmula sa batong bulkan na [[Toba (bato)|toba]], na matatagpuan sa buong ilalim ng lupa ng buong bayan, na nagbigay ng batayan para sa mga unang pamayanan sa lugar. == Kasaysayan == Ang munisipalidad ay umunlad sa paligid ng kastilyo, na nakatayo sa ibabaw ng isang batong bulkan. Ang estratehikong posisyon nito ay nagbigay dito ng malaking kahalagahan dahil kinokontrol nito ang nakapailalim na teritoryo mula [[Terminio]] hanggang [[Sannio]]. == Kasaysayan == Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa [[Toba (bato)|toba]],<ref>Sa [[Italian language|Italyano]] ''tufo''</ref> ang [[bulkanikong bato]] na malawak na matatagpuan sa [[Sa ilalim ng lupa|subsoil]] ng lupa ng buong lugar ng bansa. == Mga mamamayan == * [[Xavier J. Barile]] (1891 – 1981), pintor * [[Dante Troisi]] (1920 – 1989), manunulat == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{In lang|it}} [https://web.archive.org/web/20090707024836/http://www.comunetufo.it/ Official website of Tufo] {{Lalawigan ng Avellino}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] coqi43wd0wyurxr8zn3ltp0gfdnrqeg 0 155338 2233945 1967464 2026-10-13T03:51:36Z Ryomaandres 8044 2233945 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Arpaia|elevation_m=283|metropolitan_city=|province=[[lalawigan ng Benevento|Benevento]] (BN)|established_title=|established_date=|frazioni=|mayor=Mario Carmine D'Ambrosio|mayor_party=|area_total_km2=5.2|area_footnotes=|elevation_max_m=|coordinates_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_footnotes=<ref>{{cite web |url=http://demo.istat.it/pop2020/index3_e.html |title=Resident population |publisher=Istat |date=1 January 2020 |accessdate=1 March 2021 |archive-date=31 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831200256/http://demo.istat.it/pop2020/index3_e.html |url-status=dead }}</ref>|population_demonym=Arpaiuoli o Arpaioli|postal_code=82012|area_code=0823|istat=062005|saint={{plainlist| *[[Mahal na Ina ng mga Grasya]] *[[San Miguel Arkanghel]] }}<ref>{{cite web |url=http://en.comuni-italiani.it/062/005/ |title=Comune di Arpaia |publisher=Comuni Italiani |accessdate=1 March 2021}}</ref>|day=|website={{official website|http://www.comune.arpaia.bn.it/}}|region=[[Campania]]|coordinates={{coord|41|2|N|14|33|E|type:city(1,920)_region:IT|display=inline}}|official_name=Comune di Arpaia|image_shield=|native_name=|settlement_type=|image_skyline=Arpaia_(Benevento).jpg|image_caption=|image_size=|image_alt=|image_flag=|flag_size=|flag_alt=|shield_size=|pushpin_map_alt=|shield_alt=|nickname=|motto=|map=|map_caption=|mapsize=|map_alt=|pushpin_map=|pushpin_mapsize=|pushpin_label_position=|footnotes=}} Ang '''Arpaia''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) at dating (ngayon ay tituladong) luklukang episkopal sa [[Lalawigan ng Benevento]] sa rehiyon ng [[Campania]] ng [[Italya]], matatagpuan mga 35&nbsp;km hilagang-silangan ng [[Napoles]] at 25&nbsp;km timog-kanluran ng [[Benevento]]. Ang Arpaia ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Airola]], [[Forchia]], [[Paolisi]], at [[Roccarainola]]. == Heograpiya == Ang bayan ay matatagpuan sa pagitan ng mga bundok ng Tairano at Paraturo at tinatawid ng [[Daang Apia]]. Ang teritoryo ng munisipyo nito ay mula 202 hanggang 897 metro sa ibabaw ng antas ng dagat, na katumbas ng hanay ng altitud na 695 metro sa ibabaw ng antas ng dagat. Napapaligiran ito ng lugar ng [[Lugar ng Nola|Nola]] na napakaikling bahagi. == Kasaysayan == Ang unang pagbanggit dito ay sa ilalim ng pangalang Appadium (ika-12 siglo), na humantong sa mungkahi na ito ay nagmula sa Daang Apia, kung saan talaga ito matatagpuan (Meomartini, 10). Ang katotohanan ay nananatili na ang Arpaia, na may parehong ugat sa Arpaise, Arpino, Arpe, atbp., ay maaari ring hango sa Etruskong Arpen, "mabundok na lugar" (Mazzocchi). Mayaman ang Arpaia sa mga sinaunang labi ng mga Romano. == Ekonomiya == Sa mga lokal na produkto, nangingibabaw ang mga cereal at prutas. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga mapagkukunan at panlabas na link == * [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/t0199.htm GCatholic - dating at titular see = Caudium] {{Lalawigan ng Benevento}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 53jmfaea40yvbt2p6l3li0y1qqdlkid 0 155339 2233946 2003702 2026-10-13T03:54:02Z Ryomaandres 8044 2233946 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Arpaise|elevation_m=|metropolitan_city=|province=[[lalawigan ng Benevento|Benevento]] (BN)|established_title=|established_date=|frazioni=Mignolli, Terranova, Russi, Casalpreti|mayor=Vincenzo Forni Rossi|mayor_party=|area_total_km2=6.66|area_footnotes=|elevation_max_m=|coordinates_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_footnotes=<ref>{{cite web |url=http://demo.istat.it/pop2020/index3_e.html |title=Resident population |publisher=Istat |date=1 January 2020 |accessdate=1 March 2021 |archive-date=31 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831200256/http://demo.istat.it/pop2020/index3_e.html |url-status=dead }}</ref>|population_demonym=Arpaisani|postal_code=82010|area_code=0824|istat=062006|saint=[[San Roque]]<ref>{{cite web |url=http://www.comuni-italiani.it/062/006/index.html |title=Comune di Arapaise |publisher=Comuni di Italia |accessdate=31 March 2021}}</ref>|day=16 August|website={{official website|http://www.comunearpaise.it/}}|region=[[Campania]]|coordinates={{coord|41|2|N|14|45|E|type:city(886)_region:IT|display=inline,title}}|official_name=Comune di Arpaise|image_shield=|native_name=|settlement_type=|image_skyline=Comune di Arpaise - Foto di Amato Iuliano.jpg|image_caption=Munisipyo|image_size=|image_alt=|image_flag=|flag_size=|flag_alt=|shield_size=|pushpin_map_alt=|shield_alt=|nickname=|motto=|map=|map_caption=|mapsize=|map_alt=|pushpin_map=|pushpin_mapsize=|pushpin_label_position=|footnotes=}} Ang '''Arpaise''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Benevento]] sa rehiyon ng [[Campania]] ng [[Italya]], matatagpuan mga 50&nbsp;km hilagang-silangan ng [[Napoles]] at mga 11&nbsp;km timog ng [[Benevento]]. Ang Arpaise ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Altavilla Irpina]], [[Ceppaloni]], [[Pietrastornina]], at [[Roccabascerana]]. == Kasaysayan == Hanggang 1833, ang Arpaise ay isang lokalidad ng munisipalidad ng Terranova Fossaceca. Mula 1834, ang administrasyon at samakatuwid ang sentro ng munisipalidad ay naipasa sa Arpaise.<ref>Regno delle Due Sicilie, Regio decreto nº 1452 del 6 aprile 1833.</ref> Noong ika-13 siglo, ito ay isang peyudo ng Guglielmo di Fossaceca. Noong ika-15 siglo, ito ay nasa kamay ng pamilyang [[Orsini]]. Si Francesco Orsini,<ref>(†1456) Capitano di ventura, servì il re di Napoli, Ladislao e la Santa Sede. Fu conte e poi duca di Gravina.</ref> kasunod ng pagkawasak ng Fossaceca, ay nagtatag ng bagong pamayanan ng [[Terranova (Arpaise)|Fossaceca-Terranova]] noong 1453 (marahil ay inilipat sa isang mas mataas na lugar). Kasunod nito, ito ay naging piyudal na pag-aari ng pamilyang Di Capua (1496), ng pamilyang [[Sambiase]] (1566), ng pamilyang [[Carafa (pamilya)|Carafa]] ng sangay ng Montebello (1573), pagkatapos ay ng pamilyang Carafa ng sangay ng [[Stigliano]] (1580), at pagkatapos ay naipasa sa pamilyang Pagano (1594), ng pamilyang [[Capece Minutolo (pamilya)|Capece Minutolo]] (1638), at sa huli ay sa pamilyang [[Della Leonessa (pamilya)|Della Leonessa]] (1641-1806).<ref>{{cita|Ricca|v. I, p. 500}}.</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}}{{Lalawigan ng Benevento}}{{Clear}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] mfq2yi62d6ymiduzh6w69nlua10gkoe 0 155340 2233947 2001026 2026-10-13T03:55:58Z Ryomaandres 8044 2233947 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Baselice|elevation_m=620|metropolitan_city=|province=[[lalawigan ng Benevento|Benevento]] (BN)|established_title=|established_date=|frazioni=|mayor=Lucio Ferella|mayor_party=|area_total_km2=47.82|area_footnotes=|elevation_max_m=|coordinates_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_footnotes=<ref>{{cite web |url=http://demo.istat.it/pop2020/index3_e.html |title=Resident population |publisher=Istat |date=1 January 2020 |accessdate=22 February 2021 |archive-date=31 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831200256/http://demo.istat.it/pop2020/index3_e.html |url-status=dead }}</ref>|population_demonym=Baselicesi|postal_code=82020|area_code=0824|istat=062007|saint=[[Leonardo ng Noblac]]<ref>{{cite web |url=http://www.comuni-italiani.it/062/007/index.html |title=Comune di Baselice |publisher=Comuni di Italia |accessdate=31 March 2021}}</ref>|day=Nobyembre 6|website={{official website|http://www.comune.baselice.bn.it/}}|region=[[Campania]]|coordinates={{coord|41|24|N|14|58|E|type:city(2,720)_region:IT|display=inline,title}}|official_name=Comune di Baselice|image_shield=|native_name=|settlement_type=|image_skyline=Panorama di Baselice.jpg|image_caption=Panorama ng Baselice|image_size=|image_alt=Panorama ng Baselice|image_flag=|flag_size=|flag_alt=|shield_size=200|pushpin_map_alt=|shield_alt=Eskudo de Armas ng Baselice|nickname=|motto=|map=|map_caption=|mapsize=|map_alt=|pushpin_map=|pushpin_mapsize=|pushpin_label_position=|footnotes=}} Ang '''Baselice''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Benevento]] sa rehiyon ng [[Campania]] ng [[Italya]], mga 90&nbsp;km hilagang-silangan ng [[Napoles]] at mga 35&nbsp;km hilagang-silangan ng [[Benevento]]. Ang Baselice ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castelvetere in Val Fortore]], [[Colle Sannita]], [[Foiano di Val Fortore]], [[San Bartolomeo in Galdo]], at [[San Marco dei Cavoti]]. == Heograpiya == Ang bayan ay matatagpuan sa taas na 620 metro mula sa antas ng dagat. Ang teritoryo nito ay mula 303 hanggang 966 metro mula sa antas ng dagat, na katumbas ng hanay ng taas na 663 metro mula sa antas ng dagat. Hanggang kamakailan lamang, ang teritoryo nito ay kilala sa dalawang bukal ng mineral na tubig: ang isa ay feruhinoso sa distrito ng Scaletta at ang isa ay sulpuroso, na kilala bilang Acqua di Puccini sa distrito ng Costafilaccia. == Kasaysayan == Ang bayan, na kalaunan ay ihiniwalay sa Porcara at Monte Saraceno, ay naging isang hiwalay na lupain. Noong 1727, halos buo itong natabunan ng isang pagguho ng lupa. Sa pagsisimula ng ika-18 siglo, lumaki ang populasyon nito kasama ng mga naninirahan sa mga nayon ng Porcara at Monte Saraceno na ngayon ay nawasak na. == Mga sanggunian == {{reflist}}{{Lalawigan ng Benevento}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 4r86xsxi4wet4fvadlibsj7vchufdee 0 169760 2233807 2162603 2026-10-12T23:18:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233807 wikitext text/x-wiki Ang '''antidepressant''' ("panlaban sa [[depresyon]]") ay isang [[sikayatrikong]] [[medikasyon]] (gamot) na ginagamit upang paginhawain ang mga [[diperensiya ng mood]] (mood disorders) gaya ng [[diperensiyang bipolar]], [[pangunahing depresyon]] (major depression), [[dysthimia]] at mga [[diperensiyang pagkabalisa]] (anxiety disorders) gaya ng [[diperensiya ng pagkabalisa sa pakikisalamuha]] (social anxiety disorder). Ayon kina Gelder, Mayou & Geddes (2005), ang mga indbidwal na may sakit na [[depresyon]] ay makararanas ng terapeutiko o nagpapagaling na epekto sa kanilang mood (damdamin). Ang mga medikasyong ito ay kasama sa pinakaraniwang [[reseta|nirereseta]] ng mga [[sikayatrist]] at mga [[medikal na doktor]]. Ang epektibo at mga [[adbersong epekto]] ng mga ito ay nasa ilalim ng maraming mga pag-aaral at ilang magkakatunggaling pag-aangkin. Ang maraming mga droga ay lumilikha ng epektong antidepressant o nag-aalis ng [[depresyon]] ngunit ang mga restriksiyon sa paggamit ng mga ito ay nagdulot ng kontrobersiya at ang [[wala sa tandang paggamit]] (pagrereseta sa hindi inaprubahang paggamit) ay isang panganib kahit pa sa mga pag-aangkin ng superior (mataas) na pagiging epektibo. Ang karamihan sa mga tipikal na antidepressant ay may huling pagsisimula(delayed onset) ng pagkilos sa mga pasyente na mula 2 hanggang 5 linggo at karaniwang iniinom sa loob ng mga buwan hanggang mga taon. ==Mga klase== ===Mga droga=== Ang mga klase ng drogang ito ay kinabibilangan ng: *[[Selektibong tagapigil ng muling pagsisipsip ng serotonin]] (''selective serotonin reuptake inhibitors'' o SSRI): ito ay klase ng mga antidepressant na tinuturing na pamantayang droga sa paggamot ng mga [[sakit sa pag-iisip]]. Ang isang posibleng sanhi ng [[depresyon]] ang hindi sapat na halaga ng [[serotonin]] na isang [[neurotransmitter]] na ginagamit upang magpadala ng mga hudyat(signals) sa pagitan ng mga [[neuron]] sa [[utak]] ng tao. Ang mga SSRI ay kumikilos sa pamamagitan ng pagpipigil sa [[muling pagsisipsip]](reuptake) ng serotonin ng presinaptikong neuron upang mapanatili ang mataas na lebel ng serotonin sa [[sinapse]]. Ang unang drogang SSRI na [[fluoxetine]] ay natuklasan ng mga kemikong sina Klaus Schmiegel at Bryan Molloy. Kabilang sa mga drogang SSRI ang Citalopram (Celexa, Cipramil), Escitalopram (Lexapro, Cipralex, Seroplex, Lexamil), Fluoxetine (Prozac, Sarafem, Symbyax), Fluvoxamine (Luvox), Paroxetine (Paxil, Aropax), Sertraline (Zoloft), Vilazodone (Viibryd) at iba pa. *[[Tagapigil ng monoaminong oksidasa]] (''monoamine oxidase inhibitors'' o MAOI) : Ito ang klase ng mga antidepressant na maaaring gamitin kung ang ibang mga klase ng antidepressant ay hindi epektibo sa isang pasyente. Ang MAOI ay kumikilos sa pamamagitan ng paghaharang ng [[ensaym]] na [[monoaminong oxidase]] na sumisira sa mga neurotransmitter na dopamino, serotonin at norepineprino. Dahil sa mga potensiyal na nakakamatay na mga interaksiyon sa klaseng ito ang antidepressant at ilang mga pagkain lalo na ang mga naglalaman ng [[tyramino]] gayundin ng ilang mga droga, ang mga klasikong MAOI ay hindi bihira na lang ireseta. Gayunpaman, ito ay hindi lumalapat sa tinatagpi sa balat na [[selegilino]] na dahil sa paglagpas nito [[tiyan]] ay may mas mahinang kagawian na magsanhi ng mga pangyayaring ito. Ang mga MAOI ay maaaring kasing epektibo ng mga TCA bagaman hindi na ito gaanong ginagamit dahil sa mataas na insidensiya ng mga mapanganib na pangalawang epekto at mga interaksiyon. Ito ay kinabibilangan ng mga drogang Isocarboxazid (Marplan), Moclobemide (Aurorix, Manerix), Phenelzine (Nardil), Selegiline (Eldepryl, Emsam), Tranylcypromine (Parnate) at iba pa. *[[Trisiklikong antidepressant]] (''tricyclic antidepressants'' o TCA) : Ito ang pinakamatandang klase ng mga antidepressant. Ito ay kumikilos sa pamamagitan ng paghaharang ng muling pagsisipsip ng ilang mga [[neurotransmitter]] gaya ng [[norepineprino]] at serotonin. Hindi na ito gaanong nirereseta ngayon dahil sa pagkakalikha ng mas selektibo at ligtas na mga antidepressant. Ang mga [[pangalawang epekto]] (side effects) nito ay kinabibilangan ng pagtaas ng pagtibok ng puso, [[kaantukan]], tuyong bibig, [[konstipasyon]], [[pagpapanatili ng ihi]], malabong paningin, kalituhan, pagkahilo, at hindi pagganang sekswal (sexual dysfunction). Ang pagiging nakalalason nito ay tinatayang nangyayari sa 10 beses na normal na dosis nito. Ang mga ito ay kalimitang nakamamatay dahil ang mga ito ay maaaring magsanhi ng nakamamatay na [[arrhythmia]]. Gayunpaman, ang mga trisiklikong antidepressant ay ginagamit pa rin ng ilan dahil sa kanilang pagiging epektibo lalo na sa mga matinding kaso ng [[malaking depresyon]]. Ang mga drogang TCA ay kinabibilangan ng Amitriptyline (Elavil, Endep), Clomipramine (Anafranil), Doxepin (Adapin, Sinequan), Imipramine (Tofranil), Trimipramine (Surmontil) at iba pa. *[[Tetrasiklikong antidepressant]] (''tetracyclic antidepressants'' o TeCA) *[[Nagpipigil ng muling pagsisipsip ng serotonin-norepineprino]] (''serotonin-norepinephrine reuptake inhibitors'' o SNRI) : Ito ay kumikilos sa parehong [[norepineprino]] at [[serotonin]]. Ito ay karaniwang may katulad na mga pangalang epekto sa SSRI bagaman maaaring magkaroon ng [[sindromang pagbawi]] (withdrawal syndrome) sa biglaang paghinto ng pag-inom ng drogang na mangangailangan ng unti unting pagbabawas ng dosis nito. Ang mga SNRI ay kinabibilangan ng Desvenlafaxine (Pristiq), Duloxetine (Cymbalta), Milnacipran (Ixel), Venlafaxine (Effexor) at iba pa. *[[Nagpipigil ng muling pagsisipsip ng dopamino-norepineprino]] (''Norepinephrine-dopamine reuptake inhibitors''): Ito ay nagpipigil ng neuronal na muling pagsisipsip ng dopamino at norepineprino. Ito ay kinabibilangan ng Bupropion (Wellbutrin, Zyban). ===Iba pa=== *Mga pandagdag na droga na natuklasang gumagawang mas epektibo sa ilang antidepressant sa ilang mga pasyente kung kasamang iinomin nito. Kabilang dito ang mga tranquilizer at [[sedatibo]] na mga pampakalma kabilang ang [[benzodiazepino]]. Ang Quetiapine fumarate (Seroquel) ay pangunahing dinesenyo upang gamutin ang [[eskisoprenya]] at [[diperensiyang bipolar]] ngunit kalimitan ay nagsasanhi ng pagkaantok dahil sa apinidad nito sa mga [[reseptor ng histamino]]. Ang mga [[antisikotiko]] gaya ng risperidone (Risperdal), olanzapine (Zyprexa), at quetiapine (Seroquel) ay nirereseta bilang [[pampanatag ng mood]] at upang gamutin ang [[diperensiyang pagkabalisa]]. Gayunpaman, ang mga ito ay maaring magsanhi ng seryosong mga pangalawang epekto partikular sa mataas na dosis. Ang mga sikostimulant gaya ng amphetamine (Adderall), methylphenidate (Ritalin) o modafinil (Provigil, Alertec) ay minsang dinadagdag sa rehimenng antidepressant. *Mga [[herbal]] katulad ng St. Johns wort ==Pinaka-nireresetang mga antidepressant sa iba't ibang bansa== Ang pinaka-[[reseta|nireresetang]] mga antidepressant sa pamilihang tingian sa [[Estados Unidos]] noong 2010 ay:<ref>{{cite web | title = Top 200 generic drugs by units in 2010 | url = http://drugtopics.modernmedicine.com/drugtopics/data/articlestandard//drugtopics/252011/727243/article.pdf | access-date = 2011-12-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121215070930/http://drugtopics.modernmedicine.com/drugtopics/data/articlestandard//drugtopics/252011/727243/article.pdf | archive-date = 2012-12-15 | url-status = dead}} {{cite web | title = Top 200 brand drugs by units in 2010 | url = http://drugtopics.modernmedicine.com/drugtopics/data/articlestandard//drugtopics/252011/727256/article.pdf | access-date = 2011-12-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120422181417/http://drugtopics.modernmedicine.com/drugtopics/data/articlestandard//drugtopics/252011/727256/article.pdf | archive-date = 2012-04-22 | url-status = dead}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- | [[Sertraline]] | Zoloft | [[SSRI]] | 33,409,838 |- | [[Citalopram]] | Celexa | [[SSRI]] | 27,993,635 |- | [[Fluoxetine]] | Prozac | [[SSRI]] | 24,473,994 |- | [[Escitalopram]] | Lexapro | [[SSRI]] | 23,000,456 |- | [[Trazodone]] | | [[Serotonin antagonist and reuptake inhibitor|SARI]] | 18,786,495 |- | [[Duloxetine]] | Cymbalta | [[Serotonin-norepinephrine reuptake inhibitor|SNRI]] | 14,591,949 |- | [[Paroxetine]] | Paxil | [[SSRI]] | 12,979,366 |- | [[Amitriptyline]] | | [[tricyclic antidepressant|TCA]] | 12,611,254 |- | [[Venlafaxine|Venlafaxine XR]] | Effexor XR | [[Serotonin-norepinephrine reuptake inhibitor|SNRI]] | 7,603,949 |- | [[Bupropion|Bupropion XL]] | | [[Norepinephrine-dopamine reuptake inhibitor|NDRI]] | 7,317,814 |- | [[Mirtazapine]] | | [[Tetracyclic antidepressant|TeCA]] | 6,308,288 |- | [[Venlafaxine|Venlafaxine ER]] | | [[Serotonin-norepinephrine reuptake inhibitor|SNRI]] | 5,526,132 |- | [[Bupropion|Bupropion SR]] | | [[Norepinephrine-dopamine reuptake inhibitor|NDRI]] | 4,588,996 |- | [[Desvenlafaxine]] | Pristiq | [[Serotonin-norepinephrine reuptake inhibitor|SNRI]] | 3,412,354 |- | [[Nortriptyline]] | | [[tricyclic antidepressant|TCA]] | 3,210,476 |- | [[Bupropion|Bupropion ER]] | | [[Norepinephrine-dopamine reuptake inhibitor|NDRI]] | 3,132,327 |- | [[Venlafaxine]] | | [[Serotonin-norepinephrine reuptake inhibitor|SNRI]] | 2,980,525 |- | [[Bupropion]] | Wellbutrin XL | [[Norepinephrine-dopamine reuptake inhibitor|NDRI]] | 753,516 |} Sa [[Alemanya]], ang pinakakaraniwang nirereseta ay iniulat na (mga konsentradong katas ng) hypericum perforatum ([[St John's Wort]]).<ref>{{Cite book|last=Tyler|first=VE|editor=Janick J|title=Perspectives on New Crops and New Uses|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/proceedings1999/|accessdate=2009-05-29|year=1999|publisher=ASHS Press|isbn=978-0-9615027-0-6|page=528|chapter=Herbs Affecting the Central Nervous System|chapterurl=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/proceedings1999/v4-442.html}}</ref> Sa [[Netherlands]], ang paroxetine na tinitinda na Seroxat na kasama sa iba pang mga [[henerikong gamot|henerikong]] preparasyon ang pinakakaraniwang nirereseta sa bansang ito kasunod ng [[trisiklikong antidepressant]] na amitriptyline, citalopram at venlafaxine.<ref>{{cite web |url=http://www.gipdatabank.nl/index.asp?scherm=tabellenFrameSet&infoType=g&tabel=01-basis&item=N06AB |title=GIPdatabank |publisher=Gipdatabank.nl |date= |accessdate=2008-11-06 |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206123718/http://www.gipdatabank.nl/index.asp?scherm=tabellenFrameSet&infoType=g&tabel=01-basis&item=N06AB |url-status=dead }}</ref> ==Mga adbersong epekto== Ang mga antidepressant ay kalimitang nagsasanhi ng mga [[adbersong epeketo]] at ang kahirapan sa [[toleransiya sa droga]] sa isang pasyente ang karaniwang dahilan sa hindi pagpapatuloy ng epektibong medikasyon. Ang mga [[pangalawang epekto]](side effects) ng SSRI ay kinabibilangan ng: [[nausea]], [[pagtatae]], [[agitasyon]], [[sakit sa ulo]]. Ang mga epekto sa aspetong sekswal ay karaniwan rin sa SSRI gaya ng kawalan ng pananabik sekswal, pagkabigong magkamit ng [[orgasmo]] at [[di paggana ng titi]](erectile dysfunction). Kabilang din sa pagkabahalang kondisyon na kaugnay sa paggamit ng SSRI ang [[sindromang serotonin]]. Ang Administrasyon ng Pagkain at Droga (Food and Drug Administration) sa Estados Unidos ay nag-aatas ng mga babalang [[Itim na Kahon]] sa lahat ng SSRI na nagsasaad na ang mga ito ay may dobleng rate ng [[pagpapatiwal]](mula 2 sa 1,000 katao hanggang 4 sa 1,000 katao) sa mga bata at [[adolesente]] bagaman kontrobersiyal pa rin kung ito ay sanhi ng medikasyon o bahagi ng mismong [[depresyon]] (i.e. ang epektibong epekto ng antidepressant ay maaaring magsanhi sa mga may labis na depresyon na nasa punto ng labis na pagpipigl [[sikomoto]] (psychomotor) na mas maging alerto kaya ang mga ito ay may mas mataas na kakayahan na magsagawa ng [[pagpapatiwakal]] bagaman ang mga ito ay relatibong napabuti sa katayuan). Ang tumaas na panganib sa pagnanais o pag-aasal na [[pagpapatiwakal|mapagpatiwakal]] sa mga matanda(adult) sa ilalim ng edad na 25 ay lumalapit sa mga nakikita sa bata at adolesente. Ang mga pangalawang epekto ng trisiklikong antidepressant (TCA) ay kinabibilangan ng karaniwang mga epekto kabilang ang [[tuyong bibig]], [[malabong paningin]], [[pagkaantok]], [[pagkahilo]], [[panginginig]], [[mga problemang sekswal]], [[pantal sa balat]] at pagtaas o pagbawas ng timbang. Ang mga pangalawang epekto naman ng mga nagpipigil ng monoaminong oxidase (MAOI) ay kinabibilangan ng mga bihirang epekto sa ilang drogang MAOI gaya ng phenelzine (Nardil) at tranylcypromine (Parnate) na [[hepatitis]], [[atake sa puso]], [[stroke]], at [[pangingisay]] (seizures). Ang [[sindromang Serotonin]] ay isang pangalawang epekto ng mga drogang MAOI kung pagsasamahin sa ilang mga medikasyon. ===Pangkalahatan=== Ang mga MAOI ay maaaring lumikha ng potensiyal na nakamamatay na [[hypertension|hypertensibong]] reaksiyon kung iinuming kasama ng mga pagkaing may labis na lebel ng [[tyramino]] gaya ng may edad na [[keso]], [[kuradong karne]] o katas ng [[lebadura]]. Gayundin, ang mga nakamamatay na reaksiyon sa parehong [[reseta|nirereseta]] at sa walang resetang [[medikasyong over the counter]] ay umiiral. Ang mga pasyenteng sumasailalim sa terapiyang MAOI ay malapit na minomonitor ng mga nagreresetang doktor na kinokonsulta muna bago ang pag-inom ng mga nirereseta o over the counter na medikasyon. Kailangan ding ipagbigay alam ng ilang mga pasyenteng na sila ay umiinom ng MAOI. Bagaman ang mga reaksiyong ito ay nakamamatay, ang kabuuang bilang ng mga kamatayan sanhi ng interaksiyong MAIO sa ilang pagkain ay maikukumpara sa kabuuang bilang sa mga medikasyong over the counter. Ang mga antidepressant ay ginagamit ng may ingat na karaniwan ay kasabay ng mga [[pampanatag ng mood]] sa paggamot ng [[diperensiyang bipolar]] dahil ang mga ito ay maaaring magpalala ng mga sintomas ng [[mania]]. Ang mga ito ay maaari ring pumukaw ng mania o [[hypomania]] sa ilang mga pasyenteng may diperensiyang bipolar at sa ilang maliit na persentaheng may [[depresyon]]. Ang mga SSRI ang antidepressant na kalimitang inuugnay sa mga pangalawang epektong ito. Ang ilang mga nakaligtas sa [[kanser ng suso]] ay maaaring manganib na balikan ng sakit na ito kung gagamit sila ng ilang mga antidepressant habang umiinom ng pang-iwas sa kanser na drogang tamoxifen ayon sa pagsasaliksik na inilabas noong 2009. Ang mga antidepressant ay hindi [[adiktibo]]ng [[sikolohikal]] sa karamihan ng tao ngunit hindi kailangang tangkain ang biglaang paghinto ng medikasyong ito nang walang kaalaman at patnubay ng isang doktor. ===Pagpapatiwakal=== Ang mga pasyenteng may [[depresyon]] ay nasa pinakamataas na panganib sa pagsasagawa ng [[pagpapatiwakal]] kaagad pagkatapos ng pagsisimula ng pag-inom ng antidepressant dahil ang mga ito ay maaaring magbawas ng mga sintomas ng depresyon gaya ng pagkawalang [[sikomotor]] o kawalan ng [[motibasyon]] bago ang [[mood]] (damdamin) ay magsimulang bumuti. Ang mga [[manupakturer]] at doktor ay kalimitang nagrerekomiyenda na ang ibang mga kasapi ng pamilya ay magmonitor ng pag-aasal ng mga kabataang pasyente para sa mga tanda ng pag-iisip o pagnanais ng [[pagpapatawal]] lalo na sa unang mga walong linggo ng paggamot nito. Bago ang mga babalang [[itim na kahon]] ay ininsyu ng FDA sa mga drogan ito, ang mga pangalawang epekto at pag-aalerto sa pamilya ng panganib ay karamihang hindi pinansin o winawalang bahala ng mga manupakturer at doktor. Ang mataas na insidensiya ng pag-iisip ng [[pagpapatiwakal]] sa mga pasyenteng umiinom nito sa ilang mga pag-aaral ay nagdala ng pansin at babala kung paanong ang mga drogang ito ay ginagamit. Ang indibidwal na nasa ilalim ng edad na 24 taong gulang na dumaranas ng depresyon ay binabalaan na ang paggamit ng antidepressant ay maaaring magdagdag ng panganib sa pag-iisip at pagsasagawa ng pagpapatiwakal. Ang mga opisyal ng kalusugan sa [[Estados Unidos]] ay nagmungkahi ng mga pagbabago sa mga tanda(label) sa mga antidepressant upang balaan ang mga tao sa panganib nito. Isinaad din ng FDA na ang SSRI na Paxil ay dapat iwasan sa mga bata at tinedyer at sa mga kaso ng mga kasong pambatang depresyon, ang drogang dapat gamitin ay Prozac. Ang isang maasahang pamamaraan [[epidemiolohikal]] ay sumasangkot sa pagsusuri ng mga ugnayan sa pagitan ng kagawian ng paggamit ng mga antidepressant at pagpapatiwakal sa paglipas ng panahon sa malaking bilang ng malilit na heograpikong rehiyon. Hanggang ang mga resulta ng mas detalyadong pagsusuri ay malaman, ang kahinahunan ay nagdidikta ng pagpipigil ng paghatol tungkol sa mga epekto sa kalusugang pampubliko ng mga babala ng FDA. Ang mga kalaunang kasunod na pag-aaral ay sumusuporta sa [[hipotesis]] na ang antidepressant ay maaaring magbawas ng panganib ng pagpapatiwakal. Ayon sa isang pag-aaral, ang kabuuang rate ng pag-aasal na mapagpatiwakal ay 27 kada 1000 tao-mga taon, at karamihan sa mga pangyayaring ito ay nagaganap sa loob ng anim na buwan ng pagsisimula ng medikasyong ito. Ayon sa pag-aaral na ito, walang karaniwang ginagamit na antidepressant ay may kalamangan hinggil sa nauugnay sa pagpapatiwakal na kaligtasan. Nanantili pa ring isang tanong kung ang ibang mga pamamaraang terapeutiko gaya ng patuloy na pagpapayo(counselling) ay nagbibigay ng protektibong kontra epekto sa mga nauugnay sa pagpapatiwakal na pag-aasal at pag-iisip sa mga bata at adolesente. ===Seksuwal=== Ang hindi pagganang sekswal ng isang pasyente ang pinakaraniwang epekto ng SSRI. Kabilang dito ang problema sa pagnanasang sekswal, kawalan ng interes sa pakikipagtalik, at anorgasmia (kahirapan sa pagkakamit ng orgasmo). Bagaman ang mga ito ay karaniwang nababaligtad kapag hininto ang pag-inom ng drogang ito, sa ilang mga bihirang kaso, ang mga epektong ito ay maaaring tumagal ng ilang mga buwan o mga taon pagkatapos ng kompletong paghinto sa drogang ito. Ito ay tinatawag na Post SSRI Sexual Dysfunction. Ang mga pinupukaw ng SSRI na hindi pagganang sekswal ay umaapekto sa 30% hanggang 50% o higit pa sa mga indbidwal na umiinom ng mga drogang ito para sa depresyon. Ang mga biokemikal na mekanismong minumungkahing sanhi nito ay kinabibilangan ng dumaming serotonin na partikular na umaapekto sa mga reseptor na 5-HT2 at 5-HT3; pagbabawas ng dopamino; pagpipigil ng nitric oxide synthetase; at pagtaas ng mga lebel ng prolactin. Ang Bupropion ay kalimitang nagsasanhi ng medyo tumaas na pagnanasang sekswal dahil sa tumaas na aktibidad ng dopamino. Ang epektong ito ay makikita rin sa mga nagpipigil ng muling pagsisipsip ng dopamino, mga nakapupukaw na CNS, mga agonista ng dopamino at ito ay sanhi ng tumaas na produksiyon ng testosterone (dahil sa pagipigil ng prolactin) at nitric oxide synthesis. Ang Mirtazapine (Remeron) ay iniulat na may mas kaunting mga epektong sekswal na ang pinakamalamang na dahilan ang paghaharang (antagonize) ng mga reseptor na 5-HT2 at 5-HT3. Ang Mirtazapine ay maaari sa ilang mga kaso ng pagbabaliktad ng hindi pagganang sekswal na pinukaw ng SSRI na maaaring sanhi rin ng paghaharang nito ng mga reseptor na 5-HT2 at 5-HT3. Ang Apomorphine, nefazodone, at nitroglycerin ay naipakitang bumabaliktad ng ilang mga hindi pagganang sekswal sa pamamagitan ng tumaas na aktibidad ng nitric oxide. Ang mga MAOI ay iniulat na may mas kaunting negatibong mga epekto sa pagnanasang sekswal partikular na ang moclobemide sa 1.9% rate ng pag-iral. Ang Bethanechol ay iniulat na bumabaliktad ng pinukaw ng MAOI na hindi pagganang sekswal sa pamamagitan ng katangiang agonista (pumupukaw) na cholinerhiko. ==Tignan din== *[[Sakit sa pag-iisip]] *[[Pampanatag ng mood]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sikiyatriya]] [[Kategorya:Antidepressant]] a1pqso3dolw1agr82vxlwaas21uuqhp 0 181916 2233810 2198324 2026-10-12T23:27:11Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2233810 wikitext text/x-wiki {{fansite|date=Abril 2012}} {{Infobox musical artist <!-- For groups; see Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | name = Shinee<!-- Per [[WP:MOSTM]], this is the correct capitalization. --><br />샤이니 | image = SHINee live in BKK2.jpg | caption = | image_size = | landscape = yes | background = group_or_band | alias = | origin = [[Seoul]], [[South Korea]] | genre = [[contemporary R&B]], [[dance-pop]], [[electropop]], [[K-pop]] | years_active = 2008–present | label = [[SM Entertainment]]<br />[[EMI Music Japan]]<br />[[Avex Taiwan]] | associated_acts = [[SM Town]] | website = [http://shinee.smtown.com/ Korean]<br />[http://www.shinee.jp/ Japanese] | current_members = [[Onew]]<br />[[Kim Jong-hyun|Jonghyun]]<br />[[Key (singer)|Key]]<br />[[Choi Minho|Minho]]<br />[[Lee Taemin|Taemin]] | past_members = }} {{Infobox Korean name/Musical artist | background = group_or_band | hangul = 샤이니 | rr = Syaini | mr = Syaini }} {{Contains Korean text}} Ang''' SHINee''' ( {{IPAc-en|icon|ˈ|ʃ|aɪ|n|iː}} {{respell|shy|nee}} ; {{lang|ko|[[Hangul|샤이니]]}} ; Thai: ชาย นี่; [[Wikang Hapones|Japanese:]]シャイニー; karaniwang isinusulat bilang '''SHINee)''' ay isang sikat na R&amp;B boy group <ref name="shineenewsen">{{ko icon}} {{cite web|url=http://www.newsen.com/news_view.php?uid=200805190845361002|title=SM's new 5-member group - SHINee|publisher=Kim Hyeong Woo|work=Newsen|accessdate=21 Mayo 2008|date=19 Mayo 2008}}</ref> na nagmula sa South Korea. Ang grupong ito ay binuo ng [[SM Entertainment]] noong 2008 at kinabibilangan nina Onew (pinuno), Jonghyun, Key, Minho at Taemin. Una silang nag-public debut noong 25 Mayo 2008 sa programang Inkigayo ng [[Seoul Broadcasting System|SBS]], sa pamamagitan ng kanilang kantang "Replay" ( {{lang-ko|누난 너무 예뻐 (Replay)}} ). Simula noong kanilang debut, mayroon nang tatlong full-length album, apat na mini-album, isang live album at iba't ibang mga single ang SHINee. Nanalo na rin sila ng maraming mga award, nagkaroon ng isang concert tour at lumabas sa kanilang sariling mga reality show. Itinuturing na fashion icon ang SHINee, bilang sila ang nagsimula "SHINee trend".<ref name="shineetimes"/> Noong 22 Hunyo 2011 ay isinagawa ang kanilang [[Hapon (bansa)|Japan]] ese debut sa pamamagitan ng paglabas ng Japanese na bersyon ng kanilang kantang ''Replay.'' <ref name="shineeJP"/> Sinundan ito ng kanilang unang Japanese na studio album na pinamagatang ''The First'' , noong 7 Disyembre 2011. == Kasaysayan == === 2008: Debut at ''The SHINee World'' === Inilabas noong 25 Mayo 2008 ang unang mini-album na ''Replay'' ng grupo, mula sa label company na SM Entertainment.<ref name="shineetimes">{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2008/11/143_34146.html|title=SHINee Open to New Opportunities|publisher=Han, Sang-hee|work=[[The Korea Times]]|accessdate=25 Nobyembre 2008|date=10 Nobyembre 2008}}</ref> Una itong napabilang sa mga Korean music chart sa #10 at tumaas hanggang sa #8, at 17,957 kopya ang naibenta sa unang anim na buwan ng 2008.<ref>{{ko icon}}{{cite web|url=http://www.miak.or.kr/stat/kpop_2008_1.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822090153/http://www.miak.or.kr/stat/kpop_2008_1.htm|archivedate=2008-08-22|title=2008 First Half-year Sales|publisher=Music Industry Association of Korea|accessdate=18 Enero 2009|url-status=live}}</ref> Noong 7 Hunyo 2008, lumahok ang SHINee sa Dream Concert sa Seoul Olympic Stadium kasama ang iba pang mang-aawit at mga grupo ng South Korea.<ref>{{ko icon}} {{cite web|url=http://star.moneytoday.co.kr/view/stview.php?no=2008060710040918427&type=1|title=Jewelry, ET Unique Martial Arts, Dance, Dance In Public|publisher=|work=Star News|accessdate=9 Enero 2009|date=7 Hunyo 2008}}</ref><ref>{{ko icon}} {{cite web|url=http://star.moneytoday.co.kr/view/stview.php?no=2008060718250756221&type=1|title=Photo-Shinee "Poses a Different"|publisher=|work=Star News|accessdate=9 Enero 2009|date=7 Hunyo 2008}}</ref> Napanalunan ng SHINee ang kanilang unang award na "Rookie of the Month", sa [[Cyworld]] Digital Music Awards noong 22 Hunyo 2008.<ref name="CDMA">{{ko icon}} {{cite web|url=http://www.afpbb.co.kr/article/korean/korean-entertainment/korean-music/2023540/235200|title=[Video] Alex's' fern ', Source Cyworld Month award!|work=Afpbb|accessdate=2009-02-04|date=23 Hunyo 2008}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nakibahagi rin sila sa ''SMTown Live '08'' na ginanap noong 18 Agosto 2008 sa Seoul Olympic Stadium.<ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2008/12/143_29078.html|title=Concerts to Rock Independence Day|publisher=Han, Sang-hee|work=The Korea Times|accessdate=18 Enero 2009|date=10 Agosto 2008}}</ref> Noong 23 Agosto 2008 ay dumalo sila sa MNet 20 Choice Awards 2008, kung saan napanalunan nila ang "Hot New Star" award.<ref name="BNS">{{ko icon}} {{cite web|url=http://star.moneytoday.co.kr/view/stview.php?no=2008082318483063265&type=1|title=Lee Hyori- 2 Gold The Harmony|publisher=|work=Star News|accessdate=9 Enero 2009|date=23 Agosto 2008}}</ref> Inilabas ng SHINee ang kanilang unang full-length album na ''The SHINee World,'' noong 28 Agosto 2008.<ref name="interview">{{ko icon}} {{cite web|url=http://star.moneytoday.co.kr/view/stview.php?no=2008082808334606194&type=1|title=SHINee "Newcomer Goals, Still Stands Out!" (Interview)|publisher=|work=Star News|accessdate=9 Enero 2009|date=28 Agosto 2008}}</ref> Ang album ay agad na nag-debut sa #3&nbsp;ng mga music chart, at 30,000 kopya ang naibenta.<ref>{{ko icon}} {{cite web|url=http://www.miak.or.kr/stat/kpop_200808.htm|title=August Album Sales|publisher=Music Industry Association of Korea|accessdate=18 Enero 2009|archive-date=2008-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211011829/http://www.miak.or.kr/stat/kpop_200808.htm|url-status=dead}}</ref> Ang unang single na inilabas mula sa album ay ang "Sanso Gateun Neo (Love Like Oxygen)", isang cover ng "Show the World" ni Martin Hoberg Hedegaard,<ref>{{ko icon}} {{cite web|url=http://star.moneytoday.co.kr/view/stview.php?no=2008082009252063444&type=1&HSV2|title=SHINee Sanso Gateun Neo (Love Like Oxygen)|work=Star News|accessdate=19 Enero 2009|date=20 Agosto 2008}}</ref> orihinal na isinulat ng Danish songwriting at production team ng Thomas Troelsen, Remee at ang Lucas Secon.<ref name="albumreview">{{cite web|url=http://shinee.iple.com/pages/shinee/version03/albuminfo.sm?info=review|title=SHINee iple Album Review Page, In English|publisher=S.M. Entertainment|accessdate=18 Enero 2009|archive-date=2009-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090123020830/http://shinee.iple.com/pages/shinee/version03/albuminfo.sm?info=review|url-status=dead}}</ref> Noong 18 Setyembre 2008, ang "Sanso Gateun Neo (Love Like Oxygen)" ay naging numero unong kanta sa ''M!'' ''Countdown.'' <ref>{{ko icon}} {{cite web|url=http://article.joins.com/article/article.asp?total_id=3303438|title=SHINee, No. 1 Debut, The First Four Months Tears|work=Joins|accessdate=19 Enero 2009|date=26 Oktubre 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120327102016/http://article.joinsmsn.com/news/article/article.asp?total_id=3303438|archivedate=2012-03-27|url-status=dead}}</ref> Pagdaan ng ilang araw ay natanggap ng SHINee ang "Mutizen" award para sa nabanggit na single sa ''Popular Songs'' ng SBS. [[Talaksan:SHINee live in BKK2.jpg|thumb|SHINee gumaganap sa SMTown Live Tour sa Bangkok]] Sumali ang SHINee sa ika-5 Asia Song Festival, kung saan sila ay nakatanggap ng "Best New Artist" award kasama ang Japanese girl group na Berryz Kobo.<ref name="asiasong">{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2008/10/135_32160.html|title=5th Asia Song Festival Bigger Than Ever|publisher=Cathy Rose A. Garcia |work=The Korea Times|accessdate=18 Enero 2009|date=19 Setyembre 2008}}</ref> Dumalo rin ang grupo sa 2008 Style Icon Awards noong 30 Oktubre 2008, kung saan nanalo sila ng "Best Style Icon Award".<ref name="styleicon">{{ko icon}} {{cite web|url=http://article.joins.com/article/article.asp?total_id=3358948|title=SHINee - Michael Jackson Surprise Transformation|publisher=|work=Joins|accessdate=19 Enero 2009|date=30 Oktubre 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120327102025/http://article.joinsmsn.com/news/article/article.asp?total_id=3358948|archivedate=2012-03-27|url-status=dead}}</ref> Inilabas ang repackage album ng ''The SHINee World na'' pinamagatang ''Amigo'' sa pareho ring araw. Naglalaman ng tatlong bagong kanta ang nabanggit na repackage album. Ang mga awit na ito ay: "Forever or Never", remix ng "Sa. Gye. Han (Love Should Go On) "( {{lang|ko|사.계.한}} ) at ang promotional single na "Amigo" ( {{lang|ko|아.미.고}} ).<ref>{{ko icon}} {{cite web|url=http://kr.news.yahoo.com/service/news/shellview.htm?linkid=4&articleid=2008102610360042502&newssetid=1352|title=SHINee New Song, Amigo|publisher=|work=[[Yahoo!|Yahoo Korea]]|accessdate=19 Enero 2009|date=26 Oktubre 2008|archive-date=2007-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20070218161620/http://kr.news.yahoo.com/service/news/shellview.htm?linkid=4|url-status=dead}}</ref> Ang "Amigo" ay isang pinaikling bersyon ng Korean parirala na "Areumdaun Minyeorueljoahamyeon Gosaenghanda" ({{lang|ko|아름다운 미녀를 좋아하면 고생한다}} Heart Aches When You Fall In Love With A Beauty).<ref name="albumreview"/> Noong 15 Nobyembre 2008, napanalunan ng SHINee ang "Best New Male Group" award sa 10th Annual Mnet Asian Music Awards, matapos nilang talunin ang kapwa mga baguhang grupo na U-KISS, [[2PM]], 2AM at Mighty Mouth.<ref name="rookie">{{ko icon}} {{cite web|url=http://www.newsen.com/news_view.php?uid=200811151853161001|title=SHINee and Davichi Win At MKMF|work=Newsen|accessdate=19 Enero 2009|date=15 Nobyembre 2008}}</ref> Sa 23rd Annual Golden Disk Awards, nagtanghal sila ng isang medley ng kanilang mga kanta at nanalo sila ng award na "Album YEPP Newcomer Album".<ref name="YEPP">{{ko icon}} {{cite web|url=http://article.joins.com/article/article.asp?total_id=3414866|title=Golden Disk SHINee Newcomer|publisher=|work=Joins|accessdate=19 Enero 2009|date=10 Disyembre 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120327102039/http://article.joinsmsn.com/news/article/article.asp?total_id=3414866|archivedate=2012-03-27|url-status=dead}}</ref> === 2009: ''Romeo'' at ''2009, Year of Us'' === Sa unang bahagi ng Pebrero 2009, nakamit ng SHINee ang award na "Best Newcomer" kasama ang Davichi at Mighty Mouth sa 18th Seoul Music Awards.<ref name="18sma"/> Pagkaraan ay inihayag ng SM Entertainment na magkakaroon ng pagbabalik ang SHINee sa pamamagitan ng kanilang pangalawang mini-album na ''Romeo'' sa 21 Mayo 2009.<ref>{{ko icon}} {{cite web|title=샤이니, 로미오로 누나들 마음 ‘설레게 한다’|url=http://www.ibtimes.co.kr/article/news/20090512/5361757.htm|publisher=|work=IB Times|accessdate=12 Mayo 2009|date=12 Mayo 2009|archive-date=2012-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419044625/http://www.ibtimes.co.kr/article/news/20090512/5361757.htm|url-status=dead}}</ref> Ang unang single na "Juliette" ay inilabas noong Mayo 18. Isa itong instrumental remake ng '"Deal with It" ni [[Corbin Bleu]].<ref>{{ko icon}} Park, Se-yeon. [http://www.newsen.com/news_view.php?news_uid=326207 '로미오' 변신 샤이니 '줄리엣' 노래하다 .. 21 일 2nd 미니 앨범 공개 (ang ''SHINee Pagbabago sa "Romeos" at kantahin ang "Juliette" ... 2nd Mini-Album Inilabas sa 21)'' ] . ''Newsen.'' 18 Mayo 2009. Ikinuha 12 Nobyembre 2009.</ref> Matapos nito ay inihayag na ang kanilang pagbabalik ay maaantala dahil nasira ni Onew ang kanyang ngipin at ang release ng mini-album ay ipinagpaliban sa 25 Mayo 2009.<ref name="onewteeth"/><ref>{{ko icon}} {{cite news|url=http://www.mydaily.co.kr/news/read.html?newsid=200905201323191137|title=SHINee Releases Second Mini Album on 1-Year Anniversary|last=Kang|first=Seung-hoon|date=21 Mayo 2009|work=Asia Economy|accessdate=22 Mayo 2009}}</ref> Ang SHINee ay nagkaroon ng return performace noong 5 Hunyo 2009, sa programang Music Bank ng KBS, kung saan nila natanggap ang award para sa unang gantimpala.<ref>{{ko icon}} Kim, Hyeong-Wu. [http://news.joins.com/article/3637204.html?ctg=15 샤이니 컴백 첫 무대 에 눈물 흘린 사연 은? ][http://news.joins.com/article/3637204.html?ctg=15 신곡 '줄리엣' 뮤직 뱅크 1 위 대박 ''(SHINee ng Dahilan para sa pag-iyak sa Unang pagbalik Pagganap?'' ]''[http://news.joins.com/article/3637204.html?ctg=15 New Song "Juliette" Music Bank # 1)]'' . ''Joins.com'' / ''Newsen.'' 5 Hunyo 2009. Ikinuha 5 Hunyo 2009.</ref> Inilabas ng grupo ang kanilang ikatlong mini-album na ''2009, Year Of Us,'' noong 19 Oktubre 2009, limang buwan matapos ang release ng ''Romeo.'' Nagsaad ang SM Entertainment na ipapakita ng EP na ito ang talento ng grupo sa pagkanta at itatanghal ang kanilang mga katangiang walang katulad.<ref>{{ko icon}} [http://www.yonhapnews.co.kr/entertainment/2009/10/08/1101000000AKR20091008050600005.HTML 샤이니, 19 일 세번째 앨범 발표 ''(SHINee, Third Mini-album Inilabas sa 19)'' ] . ''Yonhap News.'' 8 Oktubre 2009. Ikinuha 7 Oktubre 2009.</ref><ref>{{ko icon}} [http://news.joins.com/article/603/3812603.html?ctg=15 샤이니 19 일 깜짝 컴백 '파격 변신 선언 기대 증폭' ''(SHINee Nagbabalik nakakagulat na sa 19, natatanging mga katangian sa Showcased)'' ] . ''Joins.com'' / ''Newsen.'' 31 Oktubre 2009. Ikinuha 7 Oktubre 2009.</ref> Ang lead single na "Ring Ding Dong", ay nagkaroon ng digital release noong Oktubre 14. Ang comeback stage naman ng grupo ay idinaos noong Oktubre 16 sa programang Music Bank ng KBS. Sa unang bahagi ng Disyembre 2009, napanalunan ng SHINee ang "Popularity" award, kasama ang grupo at kapwa labelmate na [[Super Junior|Super Junior,]] sa 24th Golden Disk Awards.<ref name="popular"/> Noong Pebrero 2010, nanalo ang grupo won ng pangunahing "BonSang" award sa 19th Seoul Music Awards.<ref name="19SEOULMUSIC"/> Noong Disyembre, sinimulan na ring ipalaganap ng SHINee ang kanilang kantang "Jo Jo" gamit ang mga live performances sa mga lokal na programang pang-musika. === 2010: ''Lucifer'' at ang konsiyertong ''SHINee World'' === Inilahad ng SM Entertainment ang mga indibidwal na litratong teasers ng bawat miyembro para sa bagong album na nagsimula kay Minho noong 8 Hulyo 2010 at nagtapos kay Key sa 12 Hulyo 2010. Inilabas ang isang teaser para sa music video lead single noong 14 Hulyo 2010 sa opisyal na channel ng SM Entertainment sa [[YouTube|YouTube.]] <ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=1bQ4FJ2o-vA.|title=SHINee(샤이니)_LUCIFER_티져무비(TEASER MOVIE)|date=14 Hulyo 2010|work=SM Entertainment|publisher=YouTube|accessdate=7 Oktubre 2010}}</ref> Orihinal na itinakda ang comeback stage ng grupo sa KBS Music Bank noong Hulyo 16 upang simulan ang kanilang mga promotions para sa bagong album. Gayunpaman,<ref name="design">{{ko icon}} {{cite web|url=http://news.nate.com/view/20100708n04225|title=Countdown to SHINee's Comeback + flame's Revealed Concept Teaser Photo|work=Newsen|accessdate=13 Hulyo 2010|date=8 Hulyo 2010}}</ref> nagkaroon ng ankle injury si Minho sa filming ng Dream Team Season 2 noong Hulyo 8, kaya naipagpaliban ang pagbalik nila sa 23 Hulyo 2010.<ref name="comeback">{{ko icon}} {{cite web|url=http://newsen.com/news_view.php?uid=201007150844351001&search=title&searchstring=%BB%FE%C0%CC%B4%CF|title=샤이니, 민호 부상 딛고 23일 ‘뮤직뱅크’ 컴백|work=Newsen|accessdate=15 Hulyo 2010|date=17 Hulyo 2010}}</ref> Ang ikalawang full-length studio album, pinamagatang ''Lucifer,'' ay inilabas noong 19 Hulyo 2010 sa South Korea. Ang music video, na nagsilbing promotional video ng lead single (na pinangalanan ring ''Lucifer'' ) ay ipinilabas rin sa parehong araw.<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=Dww9UjJ4Dt8|title=SHINee(샤이니)_LUCIFER_뮤직비디오(MusicVideo) HD|date=19 Hulyo 2010|work=SM Entertainment|publisher=YouTube|accessdate=7 Oktubre 2010}}</ref> Sa loob ng ilang oras matapos ang release, nanguna ang album sa iba't ibang physical at digital sales chart sa South Korea.<ref>{{cite web|url=http://www.mydaily.co.kr/news/read.html?newsid=201007201127121133|title=샤이니, '루시퍼' 음반·음원차트 1위 '올킬'|publisher=Baek, Sol-mi|date=20 Hulyo 2010|accessdate=20 Hulyo 2010|language=Korean}}</ref> Ang mga kanta sa album ay "were more carefully selected than ever", at ang album ay sinasabing "[give] listeners a great chance to experience the diverse musical characters and more mature vocal skills of the members." <ref name="smtown">{{cite web|url=http://shinee.smtown.com/pages/shinee/version06/albuminfo.sm?info=intro|title=The Second Album: Lucifer - Introduce|publisher=smtown.com|accessdate=2010-07-26|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716095653/http://shinee.smtown.com/pages/shinee/version06/albuminfo.sm?info=intro|url-status=dead}}</ref> Isinagawa ng grupo ang kanilang pagbabalik noong 23 Hulyo 2010 sa KBS Music Bank.<ref name="comeback"/> Inilabas sa parehong YouTube channel noong 3 Agosto 2010 ang choreography ng "Lucifer".<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=ovztfpWPo5M&feature=channel|title=SHINee(샤이니) - LUCIFER_Dance ver. |date=3 Agosto 2010|work=SM Entertainment|publisher=YouTube|accessdate=7 Oktubre 2010}}</ref> Noong 1 Oktubre 2010, ang nasabing studio album ay muling inilabas bilang isang repackaged version at pinangalanang ''Hello'' . Ang music video ng promotional single na pinangalanan ring "Hello", ay inilabas noong 4 Oktubre 2010. Ang muling inilabas na bersyon ay naglalaman ng tatlong bagong mga tracks. Sa gitna ng kanilang mga promotional activities para sa ikalawang studio album, sumali rin ang grupo sa ''SMTown Live '10 World Tour'' kasama ang kanilang label-mates. Noong 21 Agosto 2010, nagtanghal sila sa isang konsiyerto sa Seoul Olympic Stadium sa [[Seoul|Seoul.]] <ref>''[http://www.koreatimes.co.kr/www/news/special/2010/07/178_68702.html SM Entertainment upang ilunsad ang mundo sa paglilibot] Ang mga Times Korea.'' 2 Hulyo 2010. Ikinuha 5 Hulyo 2010.</ref> Noong 4 Setyembre 2010 ay muli silang nagtanghal sa isang konsiyerto sa Staples Center sa [[Los Angeles, Kaliporniya|Los Angeles.]] <ref>{{ko icon}} {{cite web|url=http://www.mydaily.co.kr/news/read.html?newsid=201010151451501130 |title=SM 타운 LA 공연, 美 빌보드 선정 세계 공연 흥행 10위 기염|accessdate=3 Agosto 2011|date=15 Oktubre 2010|publisher=My Daily}}</ref> Lumahok rin ang SHINee sa isa pang konsiyerto sa Hongkou Stadium noong 11 Setyembre 2010 sa [[Shanghai|Shanghai.]] <ref>Jonathan Hicap: [http://www.mb.com.ph/articles/265001/sm-entertainment-artists-including-super-junior-hold-world-tour ''SM Entertainment artist na kasama ang Super Junior sa hawakan ang paglilibot ng mundo'' ] . ''Manila Bulletin.'' 3 Hulyo 2010. Ikinuha 4 Hulyo 2010</ref> Noong 26 Disyembre 2010, sinumulan ng SHINee ang kanilang ''SHINee The 1st "SHINee World"'' cocnert tour, sa pamamagitan ng pagdaos ng kanilang unang konsiyerto sa Yoyogi Mamaya, sa 11 Setyembre 2010, National Gymnasium sa [[Tokyo|Tokyo.]] Humigit-kumulang 24,000 ang dumalo sa nasabing pangyayari. Inihayag rin ng grupo na sila ay maglalabas ng kanilang unang studio release sa wikang Japanese sa 2011 sa ilalim ng EMI Music Japan, isang [[record label]] na kilala dahil sa tagumpay ng kanilang tanyag na Japanese-American singer-songwriter na si [[Hikaru Utada|Hikaru Utada.]] <ref name="shineeJP">{{ja icon}} {{cite web|url=http://www.shinee.jp/|title=SHINee|publisher=SM Entertainment Japan and EMI Music Japan|work=|accessdate=26 Disyembre 2010|date=|archive-date=24 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424113148/http://www.shinee.jp/|url-status=dead}}</ref> === 2011: Japanese debut at ''The First'' === Noong 1 Enero 2011, nagkaroon ang SHINee ng isang konsiyerto sa Olympic Gymnastics Arena sa [[Seoul]] bilang bahagi ng kanilang tour na ''SHINee World.'' Nooong 2 Enero 2011, bago ang repeat performance ng kanilang konsiyerto sa Seoul ay nagkaroon ng isang press conference ang SHINee. Sumagot ang grupo ng maraming katanungan na may kaugnayan sa kanilang mga plano; nagpahayag sila na sa Marso 2011 ay magkakaroon sila ng debut sa bansang Japanese. Ang mga miyembro ay nag-isp-isip rin tungkol sa kanilang tagumpay sa taong 2010. Nagpatuloy ang konsiyerto sa [[Taiwan|Taiwan,]] Tsina, [[Singgapur|Singapore,]] at [[Hapon (bansa)|Japan]] sa buong 2011. Noong Enero 25 at 26, 2011, ang grupo ay sumali sa Japan leg ng ''SMTown Live '10 World Tour'' kasama ang kapwa labelmates sa Yoyogi National Gymnasium sa [[Tokyo]] kung saan nagpatuloy din ito sa dalawa pang konsiyerto sa [[Paris]] sa Zenith de ​​Paris, tatlong concert sa [[Tokyo]] sa Tokyo Dome at sa Madison Square Garden sa [[Lungsod ng Bagong York|New York City.]] <ref>{{cite web|url=http://grooveasia.com/news/30193/SM-Town-Live-in-Tokyo-rescheduled-for-September.html|title=SM Town Live in Tokyo rescheduled for September|date=27 Abril 2011|accessdate=9 Mayo 2011|archive-date=2011-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110817130206/http://grooveasia.com/news/30193/SM-Town-Live-in-Tokyo-rescheduled-for-September.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.koreaherald.com/national/Detail.jsp?newsMLId=20111024000741|title=SM Town wraps up world tour at N.Y.|date=24 Oktubre 2011|accessdate=9 Nobyembre 2011|publisher=[[The Korea Herald]]|work=koreaherald.com|archive-date=24 Oktubre 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111024200016/http://www.koreaherald.com/national/Detail.jsp?newsMLId=20111024000741|url-status=dead}}</ref> Noong 16 Mayo 2011, ipinakita ng EMI Music Japan ang isang teaser para sa Japanese na bersyon ng "Replay" sa pamamagitan ng kanilang opisyal na YouTube channel. Ang music video ay inilabas gamit ang parehong channel noong 27 Mayo 2011.<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=Ld95rZy27hI|title=SHINee - JAPAN DEBUT SINGLE 「Replay -君は僕のeverything-」Music Video|accessdate=27 Mayo 2011}}</ref> Ang single ay inilabas sa Japan noong 22 Hunyo 2011 at nakabenta nang higit sa 91,000 kopya sa unang linggo. Ito ay sertipikadong 'Gold' ng RIAJ para sa pagbenta nang higit sa 100,000 kopya sa Hunyo 2011.<ref>{{cite web | title=ゴールド等認定作品一覧　2011年06月 | trans_title=Works Receiving Certifications List (Gold, etc) (Hunyo 2011) | url=http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201106.html | work=[[RIAJ]] | language=Japanese | date=10 Hulyo 2011 | accessdate=14 Hulyo 2011 | archive-date=15 Septiyembre 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130915104658/http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201106.html | url-status=dead }}</ref> Noong 19 Hunyo 2011, ang SHINee ay nagkaroon ng ''Japan Debut Premium Reception'' sa Abbey Road Studios, London. Ang nasabing pangyayari ay eksklusibo lamang sa 130 piling tao, karamihan ay nabibilang sa press.Noong 22 Hulyo 2011, siimulan ng SHINee ang kanilang ''Japan Debut Premium Reception Tour.'' Nag-perform sila sa ilang mga konsiyerto habang isinasagawa ang tour sa iba't ibang lungsod sa buong bansang Japanese kabilang ang [[Lungsod ng Fukuoka|Fukuoka]] noong Hulyo 22, [[Lungsod ng Kobe|Kobe]] noong Hulyo 23, [[Tokyo]] noong Hulyo 27 at 28, [[Sapporo, Hokkaido|Sapporo]] noong Agosto 8 at [[Nagoya, Aitsi|Nagoya]] noong 11 Agosto 2011. Noong 8 Agosto 2011, ipinakita ng EMI Music Japan ang music video para sa Japanese version ng "Juliette" sa pamamagitan ng kanilang opisyal na YouTube channel.<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=lT-iBCuoNS4&feature=feedbul |title=SHINee - JULIETTE (Japanese ver.) Music video - full|accessdate=9 Agosto 2011}}</ref> Ang single na ito ay inilabas sa Japan noong 28 Agosto 2011. Noong 12 Oktubre 2011, ang grupo ay muling naglabas ng kanilang ikatlong Japanese single na "Lucifer" matapos ang opisyal na music video para sa single ay inilabas sa EMI Music Japan sa knailang opisyal na YouTube channel noong 15 Setyembre 2011.<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=VEOKSpViv3s |title=SHINee - 「LUCIFER」Music Video |accessdate=9 Nobyembre 2011}}</ref> Ipinahayag sa website ng Oricon na ang SHINee ang unang dayuhan na artist, sa 44 taong kasaysayan ng Oricon, na nagkaroon ng tatlong iba't ibang singles na inilabas sa Japan at ang lahat ng tatlong iyon ay napabilang sa unang tatlong pwesto sa kanilang lingguhang singles sales chart. Ang mga singles na ito ay ang kanilang unang tatlong Japanese singles: "Replay", "Juliette" at "Lucifer" <ref>{{cite web|url=http://www.allkpop.com/2011/10/shinee-sets-a-new-record-in-the-44-year-history-of-the-oricon|title=SHINee sets a new record in the 44 year history of the Oricon|date=19 Oktubre 2011|publisher=Allkpop|work=allkpop.com|accessdate=9 Nobyembre 2011}}</ref> Noong 17 Oktubre 2011, inihayag ng EMI Music Japan na ang SHINee ay maglalabas ng kanilang unang Japanese studio album, ''The First'' sa 23 Nobyembre 2011.<ref>{{cite web|url=http://www.allkpop.com/2011/10/shinee-to-release-first-japanese-album-in-november|title=SHINee to release first Japanese album in November|date=17 Oktubre 2011|publisher=Allkpop|work=allkpop.com|accessdate=9 Nobyembre 2011}}</ref> Gayunpaman, ang Japanese release date ay naantala sa 7 Disyembre 2011. Ang album ay magtatampok ng limang bagong kantang karagdagan pa sa mga Japanese remakes ng pitong naunang inilabas na mga Korean songs. Ang regular version ng album ay itinatampok din ang theme song ng dramang Stranger 6, isang track na tinawag na "Stranger" bilang bonus.<ref>{{cite web|url=http://www.soompi.com/news/shinees-the-first-tracklist-is-made-public|title=SHINee's ''The First'' tracklist is made public|date=7 Nobyembre 2011|publisher=Soompi|work=soompi.com|accessdate=9 Nobyembre 2011|archive-date=2012-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407120238/http://www.soompi.com/news/shinees-the-first-tracklist-is-made-public|url-status=dead}}</ref> Inimbitahan ang grupo bilang opening act ng 6th London Korean Film Festival na ginanap sa Odeon West End Theater noong 3 Nobyembre 2011.<ref>{{cite web|url=http://www.theeast.org/?p=208427|publisher=theeast.org|title=SHINee to perform at the London Korean Film Festival|accessdate=31 Disyembre 2011|archive-date=15 Hulyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160715220015/http://www.theeast.org/shinee-in-london-the-6th-london-korean-film-festival-opening-gala-concert/|url-status=dead}}</ref> Gumanap din sila sa kanilang gala concert na umabot ng isang oras, ang ''SHINee in London.'' Nagkaubusan ng mga tiket sa loob ng isang minuto matapos magsimulang magbenta noong 1:00 pm noong 27 Oktubre 2011.<ref>{{cite web|url=http://www.allkpop.com/2011/10/shinees-london-concert-tickets-sell-out-in-a-minute|title=SHINee’s London concert tickets sell out in a minute|date=31 Oktubre 2011|publisher=''allkpop.com''|accessdate=1 Nobyembre 2011}}</ref> Ito rin ay tanda ng unang pagkakataon na maykaroong Korean artist(s) ay nakapagdaos ng isang independent concert sa London. Noong 18 Nobyembre 2011, nagkaroon ng pahayag na sina Onew, Key, at Taemin ay gagawa ng libro tungkol sa kanilang mga paglalakbay sa [[Lungsod ng Barcelona|Barcelona,]] [[Espanya|Spain,]] at sila ang naging unang Korean idols na nakapag-akda ng isang "vacation guide". Gumawa sila ng koleksiyon ng kanilang mga paglalakbay at pinamagatan itong Son of the Sun. Ang libro ay inilabas noong 8 Disyembre 2011.<ref>{{cite web|url=http://www.allkpop.com/2011/11/shinees-onew-key-and-taemin-to-release-book-about-their-travels-in-barcelona|title=SHINee’s Onew, Key, and Taemin to release book about their travels in Barcelona|date=18 Nobyembre 2011|publisher=''allkpop.com''|accessdate=18 Nobyembre 2011}}</ref> Ang SHINee ay lumahok sa ''2011 Winter SMTown - The Warmest Gift'' album na may kantang "Last Christmas". Ang compilation album ng mga SM artists ay inilabas noong 13 Disyembre 2011.<ref>{{Cite web |title=SM Town 2011 Winter SMTown - Ang Warmest na release ng Regalo |url=http://koreangossipgirl.com/2011-smtown-winter-the-warmest-gift-member-ver-christmas-concept-photo-release/ |access-date=2012-04-16 |archive-date=2012-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601064125/http://koreangossipgirl.com/2011-smtown-winter-the-warmest-gift-member-ver-christmas-concept-photo-release/ |url-status=dead }}</ref> Noong 24 Disyembre 2011, ibinalita ng EMI Music Japan na simula Abril 2012, ang SHINee ay magsasagawa ng kanilang unang Japan nationwide concert tour na pinamagatang ''"SHINee World 2012"'' , na magsisimula sa [[Lungsod ng Fukuoka|Fukuoka]] sa 25 Abril 2012. Ang tour na ito ay tatagal ng kabuuan sa 20 concert sa 7 lungsod at gaganapin sa loob ng dalawang buwan. Sa parehong araw ay idinaos ng SHINee ang isang commemorative live concert sa karangalan ng matagumpay na release ng kanilang unang Japanese album, ''The First,'' sa Tokyo International Forum Hall A Ang knosiyertong ito ay naganap nang tatlong beses upang mapaunlakan ang 15,000 tagahanga na nanalo ng isang lottery upang makadalo. Sila ay nagtanghal ng anim na kanta, kasama na ang kanilang Japanese debut single, ''Replay (Kimi wa Boku no Everything)'' at ''Lucifer,'' pati na rin ang isang bagong kanta sa kanilang album na pinamagatang ''To Your Heart.'' <ref>{{cite web|url=http://www.allkpop.com/2011/12/shinee-announces-their-first-japanese-tour-at-christmas-eve-event|title= SHINee announces their first Japanese tour at Christmas Eve event|date=O24 Disyembre 2011|publisher=''allkpop.com''|accessdate=24 Disyembre 2011}}</ref> Noong 28 Disyembre 2011, inanunsiyo ng Tower Records Japan na ang SHINee ay nanalo ng parangal na 'Artist of the Year' sa ''K-Pop Lovers!'' ''Awards 2011,'' , matapos nilang talunin ang iba pang mga prestihiyosong K-Pop groups tulad ng Kara at [[Super Junior]] para sa nasabing award.<ref>{{cite web|url="http://www.allkpop.com/2011/12/shinee-and-b1a4-win-artist-and-rookie-of-the-year-on-japans-tower-records"|title=SHINee wins 'Artist of the Year' aware at K-Pop Lovers! Awards 2011|date=28 Disyembre 2011|publisher=allkpop.com|accessdate=6 Enero 2012}}</ref> === 2013-kasalukuyan: ''Dream Girl'' === Noong 1 Enero 2012 ay inihayag ni Propesor Kim Nando sa kanyang [[Twitter]] na "I’m currently ripping my hair out over writing the lyrics for SHINee’s new song." <ref>{{cite web|url=http://www.allkpop.com/2012/01/professor-kim-nando-to-write-shinees-comeback-song|title=SHINee Korean comeback confirmed|date=1 Enero 2012|publisher=allkpop.com|accessdate=1 Enero 2012}}</ref> Ang cosmetic brand na ''Etude House'' ay naglabas ng isang video clip na itinatatampok ang SHINee bilang mga endorsement models noong 17 Enero 2012. Sa video ay kinanta ng SHINee ang isang awit na nag-eendorse ng bagong skin care line ng Etude House, ang '''Skin Malgami.''' Isinagawa ng SHINee ang kanilang Korean comeback isang taon at anim na buwan matapos ang release ng ''Hello,'' kasama ang pag-anunsiyo ng kanilang ika-apat na mini-album, pinamagatang ''Sherlock.'' Ang digital na bersyon ng album ay inilabas online sa pamamagitan ng iba't ibang mga online music source, tulad ng mga Korean music portals at iTunes noong 19 Marso 2012.<ref>{{cite web|url="http://www.allkpop.com/2012/03/shinee-releases-new-mini-album-sherlock"|title='Sherlock' released digitally|date=19 Marso 2012|publisher=allkpop.com|accessdate=19 Marso 2012}}</ref> Matapos nito, ang kanilang title song na "Sherlock" ay umabot sa # 1&nbsp;ng iba't ibang mga music charts. Ang mga physical copies ng ''Sherlock'' album ay inilabas noong 21 Marso 2012 sa South Korea. Kinabukasan (Marso 22) ay ipinalabas naman sa YouTube channel ng SM Entertainment ang music video ng SHINee para sa kanilang title song na "Sherlock".<ref>{{cite web|url="http://www.allkpop.com/2012/03/shinee-releases-mv-for-sherlock"|title=SHINee's "Sherlock" MV released|date=22 Marso 2012|publisher=allkpop.com|accessdate=22 Marso 2012}}</ref> Ang kantang ito ay # 1 noong 27 Marso 2012 sa ''Music Champion.'' <ref>{{cite web|url="http://www.allkpop.com/2012/03/kim-shin-young-shindong-perform-parodies-of-touch-bubble-pop-shinees-win-on-show-champion"|title=SHINee wins #1 on Show Champion|date=27 Marso 2012|publisher=allkpop.com|accessdate=29 Marso 2012}}</ref> Makaraan ang ilang araw, natanggap ng SHINee ang # 1 award para sa parehong single sa ''M!'' ''Countdown'' at ''Inkigayo.'' <ref>{{cite web|url="http://www.allkpop.com/2012/03/shinee-wins-1-performances-from-march-29ths-m-countdown"|title=SHINee wins #1 on M! Countdown|date=29 Marso 2012|publisher=allkpop.com|accessdate=29 Marso 2012}}</ref> Ipinahayag ng EMI Music Japan noong 2 Abril 2012 na maglalabas ang SHINee ng Hapong bersyon ng Sherlock bilang kanilang pang-apat na single isinalin sa Japanese sa 16 Mayo 2012.<ref>{{cite web|url="http://www.allkpop.com/2012/04/shinee-to-release-japanese-version-of-sherlock|title=SHINee to release japanese version of sherlock|date=2 Abril 2012|publisher=allkpop.com|accessdate=2 Abril 2012}}</ref> == Imahe at kasiningan == Kilala ang SHINee sa kanilang estilo ng pananamit, na nilikha ng designer na si Ha Sang Baek ( {{lang|ko|하상백}} ). Ito ay makikilala sa pagsuot ng high-top sneakers, skinny jeans at makulay na mga sweater.<ref name="design"/> Ang kanilang estilo ay nakalikha ng isang fashion trend sa mga mag-aaral na binansagang "SHINee trend" ng media.<ref name="shineetimes"/> == Mga miyembro == *Onew - lider, Lead Vocalist *Jonghyun - Main Vocalist *Key-Vocalist, Lead Dancer, Lead Rapper *Choi Minho - Main Rapper, Sub-vocalist *Lee Taemin - Main Dancer, Vocalist == Discography == {{main|Shinee discography}} == Filmography == === Pelikula === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- style="background:#b0c4de" ! Taon ! Pamagat ! Mga Tala |- | 2012 | I AM | SM Town |} === Television Drama === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- style="background:#b0c4de" ! Taon ! Pamagat ! Papel ! TV Network |- | 2008 | ''My Precious Child'' | Cameo (Ep. 9 at 10) | KBS2 |} === Katotohanan nagpapakita === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- style="background:#b0c4de" ! Taon ! Pamagat ! Papel ! TV Network |- | 2008 | ''SHINee's Yunhanam'' | Kanilang mga sarili | Mnet |- | 2010 | ''SHINee's Hello Baby'' | Kanilang mga sarili | KBS Joy |} == Mga Tour == *The 1st Concert "SHINee World" ''(2010-2011)'' *Japan Debut Premium Reception Tour ''(2011)'' *The 1st Arena Japan Tour "SHINee World 2012" ''(2012)'' === Pakikilahok sa mga concert === *SMTown Live '08 ''(2008-2009)'' *SMTown Live '10 World Tour ''(2010-2011)'' *SMTown Live '12 World Tour ''(2012-2013)'' === Suppporting act === *TVXQ The 3rd Asia Tour "Mirotic" ''(2009)'' *[[Girls' Generation]] The 1st Asia Tour "Into the New World" ''(2009-2010)'' == Mga Parangal == * K-Pop Lovers ! Awards 2011: Artist of the Year * MBC ng Gayo Daejun 2011: Most Anticipated Group for 2012 === Music Show awards === Ito ay koleksiyon ng mga mga napanalunan ng SHINee sa mga music show na ipinalabas sa telebisyon ng Korea. Ang ''Inkigayo'' ay ipinapalabas sa SBS, ang ''M!'' ''Countdown'' ay sa Korean cable channel na Mnet, ''Music Bank'' ay sa KBS at ang ''Music Show Champion'' ay sa [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC.]] ==== M! Countdown ==== {| class="wikitable" |- ! style="width:70px"|Taon ! style="width:90px"|Petsa ! style="width:200px"|Kanta |- style="text-align:center" | | 2008 | | Setyembre 18 | | "Love Like Oxygen" |- style="text-align:center" | | 2009 | | Nobyembre 5 | | "Ring Ding Dong" |- style="text-align:center" | | 2012 | | Marso 29 | | "Sherlock (Clue + Note)" |} '''Tandaan:''' Ang isang artista ay maaari lamang manalo nang tatlong beses para sa isang kanta sa ''M!'' '' Countdown'' bago sila ay alisin listahan ng mga nominado. ==== Music Bank ==== {| class="wikitable" |- ! style="width:70px"|Taon ! style="width:90px"|Petsa ! style="width:200px"|Kanta |- style="text-align:center" | rowspan="4"|2009 | | Hunyo 5 | rowspan="2"|"Juliette" |- | style="text-align:center"|Hunyo 19 |- style="text-align:center" | | Oktubre 30 | rowspan="2"|"Ring Ding Dong" |- | style="text-align:center"|Nobyembre 6 |- style="text-align:center" | rowspan="3"|2010 | | Hulyo 30 | rowspan="2"|"Lucifer" |- | style="text-align:center"|Agosto 6 |- style="text-align:center" | | Oktubre 15 | | "Hello" |- style="text-align:center" | rowspan="2"|2012 | | Abril 6 | rowspan="2"|"Sherlock (Clue + Note)" |- | style="text-align:center"|Abril 13 |} ==== Inkigayo ==== {| class="wikitable" |- ! style="width:70px"|Taon ! style="width:90px"|Petsa ! style="width:200px"|Kanta |- style="text-align:center" | | 2008 | | Setyembre 21 | | "Love Like Oxygen" |- style="text-align:center" | rowspan="5"|2009 | | Hunyo 28 | rowspan="2"|"Juliette" |- | style="text-align:center"|Hulyo 5 |- style="text-align:center" | | Nobyembre 1 | rowspan="3"|"Ring Ding Dong" |- | style="text-align:center"|Nobyembre 8 |- | style="text-align:center"|Nobyembre 15 |- style="text-align:center" | rowspan="3"|2010 | | Agosto 8 | rowspan="2"|"Lucifer" |- | style="text-align:center"|Agosto 15 |- style="text-align:center" | | Oktubre 17 | | "Hello" |- style="text-align:center" | rowspan="3"|2012 | | Abril 1 | rowspan="3"|"Sherlock (Clue + Tandaan)" |- | style="text-align:center"|Abril 8 |- | style="text-align:center"|Abril 15 |} '''Tandaan:''' Ang isang artista ay maaari lamang manalo nang tatlong beses para sa isang kanta sa ''Inkigayo'' bago sila ay alisin sa "Take 7" na listahan ng mga nominado. ==== Kampeon ng Music Show ==== {| class="wikitable" |- ! style="width:70px"|Taon ! style="width:90px"|Petsa ! style="width:200px"|Kanta |- style="text-align:center" | rowspan="2"|2012 | | Marso 27 | rowspan="2"|"Sherlock (Clue + Note)" |- | style="text-align:center"|Abril 3 |} == Sanggunian == {{Reflist|2}} == Panlabas na mga koneksiyon == {{Commons category}} * {{Official website|http://shinee.smtown.com}} {{ko icon}} * {{Official website|http://www.shinee.jp}} {{jp icon}} {{s-start}} {{s-ach|aw&ach}} {{s-bef|before=[[Big Bang (Korean band)|Big Bang]]}} {{s-ttl|title=Mnet/KM Music Festival/ MNET Asian Music Festival(MAMA)-Best New Male Group |years=2008}} {{s-aft|after=Supreme Team}} {{end}} {{Shinee}} {{S.M. Entertainment}} {{Good article}} {{Authority control}} [[Kategorya:SHINee]] [[Kategorya:Mga artista ng SM Entertainment]] [[Kategorya:Mga South Korean dance music group]] [[Kategorya:Mga musical group na itinatag noong 2008]] [[Kategorya:Musical quintets]] [[Kategorya:Mga banda mula sa Timog Korea]] je3ls9cqwa7sky46nmi1hu30zc2j253 0 187203 2233973 2208518 2026-10-13T06:43:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233973 wikitext text/x-wiki {{better translation|date=Enero 2014}} {{Economics sidebar}} Ang '''ekonomiks na pangsipnayan''' o '''ekonomiks na pangmatematika''' (Ingles: '''''mathematical economics''''') ay ang paglalapat ng mga paraang [[pangmatematika]] upang kumatawan ng mga teoriyang pang-ekonomiya at suriin ang mga suliraning hinaharap sa [[ekonomiks]]. Nagpapahintulot ito ng pormulasyon at paghango (deribasyon) ng susing mga ugnayan sa isang teoriya na mayroong linaw, pagkapanglahatan, kahigpitan, kapayakan. Ayon sa nakaugalian, ang [[nilalapat na mga paraan]] ay tumutukoy sa mga lampas sa payak na [[heometriya]], katulad ng [[kalkulo]]ng [[kalkulong diperensiyal|diperensiyal]] at [[kalkulong integral|integral]], mga [[ekwasyon ng diperensiya|diperensiya]] at mga [[ekwasyong diperensiyal]], [[Matris (matematika)|alhebra ng matris]], at [[pagpoprogramang pangmatematika]]<ref name = "Chiang">{{cite book | last = Chiang | first = Alpha C. | author2 = and Kevin Wainwright | title = Fundamental Methods of Mathematical Economics | publisher = McGraw-Hill Irwin | year = 2005 | pages = [https://archive.org/details/fundamentalmetho0000alph_4ed/page/3 3]–4 | url = https://archive.org/details/fundamentalmetho0000alph_4ed | doi = | isbn = 0-07-010910-9}} [http://www.mhprofessional.com/product.php?isbn=0070109109 TOC.]</ref> at iba pang mga [[Ekonomiks na komputsyunal|paraang pangkomputasyon]].<ref>Search of ''The New Palgrave Dictionary of Economics Online'', [http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=%22mathematical++economics%22+Computational+&edition=current&button_search=GO "mathematical economics" "computational".]</ref> Nagpapahintulot ang matematika sa mga ekonomista na makabuo ng makahulugan at masusubok na mga proposisyon o mungkahi hinggil sa maraming mga paksa na malawak ang nasasakupan at kumplikado na hindi pormal na maipapahayag nang sapat. Bilang karagdagan, ang wika ng matematika ay nagpapahintulot sa mga ekonomista upang makagawa ng malinaw, espesipiko, at [[agham na positibo|positibo]]ng mga pag-aangkin hinggil sa mga paksang kontrobersiyal o matututulan na maaaring imposible kapag wala ang paggamit ng matematika.<ref>[[Hal Varian|Varian, Hal]] (1997). "What Use Is Economic Theory?" in A. D'Autume and J. Cartelier, ed., ''Is Economics Becoming a Hard Science?'', Edward Elgar. Pre-publication [http://www.sims.berkeley.edu/~hal/Papers/theory.pdf PDF.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060625062619/http://www.sims.berkeley.edu/~hal/Papers/theory.pdf |date=2006-06-25 }} Retrieved 2008-04-01.</ref> Ang karamihan ng teoriyang ekonomika ay kasalukuyang ihinaharap sa pamamagitan ng mga [[Modelo (ekonomiks)|modelong pang-ekonomiya]] na pangmatematika. isang pangkat ng inistiluhan at pinapayak na mga ugnayang pangmatematika na naglilinaw ng mga pagpapalagay at mga kahihinatnan.<ref>• Katulad ng nasa loob ng ''Handbook of Mathematical Economics'', mga kawing sa kabanata na nasa unang pahina:<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Arrow, Kenneth J., at Michael D. Intriligator, patnugot, (1981), v. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=PublicationURL&_tockey=%23TOC%2324615%231981%23999989999%23565707%23FLP%23&_cdi=24615&_pubType=HS&_auth=y&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=01881ea3fe7d7990fed1c5b78d9f7be6 1]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; _____ (1982). v. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=PublicationURL&_tockey=%23TOC%2324615%231982%23999979999%23565708%23FLP%23&_cdi=24615&_pubType=HS&_auth=y&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=80dbd8f22c229a3640dc02e59ff80fe4 2]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; _____ (1986). v. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=PublicationURL&_tockey=%23TOC%2324615%231986%23999969999%23565709%23FLP%23&_cdi=24615&_pubType=HS&_auth=y&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=56f86ec2f0a1d2881e15bd1d0a45accd 3]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[Werner Hildenbrand|Hildenbrand, Werner]], at [[Hugo Sonnenschein]], patnugot (1991). v. [http://www.sciencedirect.com/science/handbooks/15734382 4.]<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Gérard Debreu|Debreu, Gérard]] (1983). ''Mathematical Economics: Twenty Papers of Gérard Debreu'', [http://books.google.com/books?id=wKJp6DepYncC&pg=PR7&source=bl&ots=mdhM3H6nCb&sig=zu38qa9R-3AiWqypwplcMibgdPo&hl=en&ei=etaJTu_XG6Lb0QG1nvXTAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CF4Q6AEwBg#v=onepage&q&f=false Contents].<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Stephen Glaister|Glaister, Stephen]] (1984). ''Mathematical Methods for Economists'', ika-3 edisyon, Blackwell. [http://books.google.com/books?id=Ct2nrJSHxsQC&printsec=find&pg=PR5=onepage&q&f=false#v=onepage&q&f=false Contents.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Takayama, Akira (1985). ''Mathematical Economics'', ika-2 edisyon. Cambridge. [http://books.google.com/books/about/Mathematical_economics.html?id=685iPEaLAEcC Description] at [http://books.google.com/books?id=685iPEaLAEcC&printsec=find&pg=PR9=onepage&q&f=false#v=onepage&q&f=false Contents].<br/>&nbsp;&nbsp; • Michael Carter (2001). ''Foundations of Mathematical Economics'', MIT Press. [http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=8630 Paglalarawan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060915230536/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=8630 |date=2006-09-15 }} at [http://books.google.sh/books?id=KysvrGGfzq0C&printsec=find&pg=PR7=onepage&q&f=false mga Nilalaman].</ref> Kabilang sa paggamit o paglalapat na malawakan ang: * Mga problema ng [[optimisasyong matematikal|optimisasyon]] ayon sa ekilibriyo o pagbabalanse ng layunin, maging ng isang sambahayan man, kompanyang pangnegosyo, o kaya tagagawa ng patakaran * Ang istatik/hindi gumagalaw (o [[ekilibriyong ekonomiko|ekilibriyo]]) na analisis na pinagmodeluhan ng yunit na ekonomiko (katulad ng sambahayan) o sistemang pang-ekonomiya (katulad ng isang pamilihan o ang [[ekonomiya]]) bilang hindi nagbabago * [[comparative statics|Estatikang komparatibo]] (estatikang hambingan) na katulad ng isang pagbabago mula sa isang ekilibriyo papunta sa ibang inudyok ng isang pagbabago sa isa o mas marami pang mga bagay-bagay * Analisis na [[Ekilibriyong dinamiko|dinamiko]] o masigla, na bumabakas ng mga pagbabago sa loob ng isang sistemang pang-ekonomiya sa paglipas ng panahon, halimbawa na ang magmula sa [[paglaking pang-ekonomiya]].<ref name = "Chiang"/><ref>Chiang, Alpha C. (1992). ''Elements of Dynamic Optimization'', Waveland. [http://www.waveland.com/Titles/Chiang.htm TOC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101211093859/http://www.waveland.com/Titles/Chiang.htm |date=2010-12-11 }} & Amazon.com [http://www.amazon.com/Elements-Dynamic-Optimization-Alpha-Chiang/dp/157766096X kawing] na papasok, unang mga pahina.</ref><ref name="Samuelson">{{cite book|last=Samuelson|first=Paul| authorlink =Paul Samuelson|title=[[Foundations of Economic Analysis]]|publisher=Harvard University Press|date= (1947) [1983]|isbn=0-674-31301-1|url=}}</ref> Ang pormal na pagmomodelong ekonomiko ay nagsimula sa loob ng ika-19 daantaon sa pamamagitan ng paggamit ng [[kalkulong diperensiyal]] upang katawanin at ipaliwanag ang gawi na pang-ekonomiya, katulad ng maksimisasyon o lalong pagpapataas ng [[utilidad]] (paggamit), isang maagang pang-ekonomiyang paggamit ng [[optimisasyong pangmatematika]]. Ang ekonomiks ay naging mas makamatematika bilang isang disiplina sa kahabaan ng unang hati ng ika-20 daantaon, subalit ang pagpapakilala ng bao at panglahatang mga teknik sa loob ng kapanahunan na nakapaligid sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], katulad ng [[teoriya ng laro]], ay magpapalawak ng paggamit ng mga pormulasyong pangmatematika sa ekonomiks.<ref name="DebreuNeumann">• [[Gérard Debreu|Debreu, Gérard]] ([1987] 2008). "mathematical economics", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', ika-2 edisyon. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000107&edition=current&q=Mathematical%20economics&topicid=&result_number=1 Abstrakto.] (Unang nalimbag na mayroong mga rebisyon mula noong 1986, "Theoretic Models: Mathematical Form and Economic Content", ''Econometrica'', 54(6), pp. [http://www.jstor.org/pss/1914299 1259]-1270.)<br/>&nbsp;&nbsp; • [[John von Neumann|von Neumann, John]], at [[Oskar Morgenstern]] (1944). ''[[Theory of Games and Economic Behavior]]''. Princeton University Press.</ref><ref name="Samuelson"/> Ang matulin na pagsisistema ng ekonomiks ang nagbigay ng alarma sa mga manunuri ng disiplina pati na sa ilang kilalang mga ekonomista. Tinuligsa nina [[John Maynard Keynes]], [[Robert Heilbroner]], [[Friedrich Hayek]] at iba pa ang malawakang panggamit ng mga modelong pangmatematika para sa ugali ng tao, na nangangatwiran na ang ilan sa mga pagpili ng tao ay hindi maipabababa bilang matematika. ==Modernong ekonomikang matematikal== Mula huli nang mga 1930, ang isang kalipunan ng mga bagong kasangkapang matematikal mula sa kalkulong diperensiyal at mga ekwasyong diperensiyal, mga [[hanay na konbeks]] at [[teoriya ng grapo]] ay ginamit upang isulong ang teoriyang ekonomiko sa paraang tulad ng mga bagong pamamaraang matematikal na mas unang nilapat sa [[pisika]].<ref name="DebreuNeumann"/><ref>{{cite journal|last=Herstein|first=I.N.|month=October | year=1953|title=Some Mathematical Methods and Techniques in Economics|url=https://archive.org/details/sim_quarterly-of-applied-mathematics_1953-10_11_3/page/n3|journal=Quarterly of Applied Mathematics|publisher=[[American Mathematical Society]]|volume=11|issue=3|pages=249, 252, 260|issn=1552-4485}} [Pp. [http://cowles.econ.yale.edu/P/cp/p00b/p0078.pdf 249-62].</ref> Ang proseso ay kalaunang inilarawan bilang paglipat mula sa [[mekanika]] tungo sa [[aksiyomatika]].<ref>• Weintraub, E. Roy (2008). "mathematics and economics", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000372&edition=current&q=&topicid=&result_number=1 Abstract].<br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (2002). ''How Economics Became a Mathematical Science''. Duke University Press. [http://www.dukeupress.edu/Catalog/ViewProduct.php?productid=6807&viewby=series&categoryid=47&sort=newest Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729022635/http://www.dukeupress.edu/Catalog/ViewProduct.php?productid=6807&viewby=series&categoryid=47&sort=newest |date=2010-07-29 }} and [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=ntc_Fs36AoQC&oi=fnd&pg=PR7&dq=&f=false#v=onepage&q&f=false preview].</ref> ===Kalkulong diperensiyal=== Siniyasat ni [[Vilfredo Pareto]] ang [[mikroekonomika]] sa pamamagitan ng pagtatrato ng mga desisyon ng mga aktor na ekonomiko bilang mga pagtatangka sa pagbabago sa isang ibinigay na pamamahagi ng mga kalakal sa isa pang mas ninanais na pamamahagi. Ang mga hanay ng mga pamamahagi ay maari namang tratuhin bilang [[kaigihang Pareto|maiging Pareto]] (ang optimal na Pareto ay isang katumbas na termino) kapag walang mga palitan ay maaaring mangyari sa mga aktor na maaaring gumawa sa hindi bababa sa isang indibidwal na mas mabuti nang hindi gumagawa sa anumang isa pa mas masahol.<ref>{{cite book|last=Nicholson|first=Walter|author2=Snyder, Christopher|title=Intermediate Microeconomics and Its Applications|publisher=Thompson|year=2007|edition=10th|pages=364, 365|chapter=General Equilibrium and Welfare|isbn=0-324-31968-1}}</ref> Ang patunay ni Pareto ay karaniwang ay hinahalo sa ekwilibrium na Walrassian o inpormal na itinuro sa hipotesis na [[hindi makikitang kamay]] ni [[Adam Smith]].<ref>{{cite book|author=Jolink, Albert|chapter=What Went Wrong with Walras?|title=From Walras to Pareto|editor=Backhaus, Juergen G.; Maks, J.A. Hans|publisher=Springer|year=2006|series=The European Heritage in Economics and the Social Sciences |volume=IV|isbn=978-0-387-33756-2 |doi=10.1007/978-0-387-33757-9_6}}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite journal|last=Blaug|first=Mark|year=2007|title=The Fundamental Theorems of Modern Welfare Economics, Historically Contemplated |url=https://archive.org/details/sim_history-of-political-economy_summer-2007_39_2/page/186|journal=History of Political Economy|publisher=Duke University Press|volume=39|issue=2|pages=186–188|doi=10.1215/00182702-2007-001|issn=0018-2702}}</ref> Rather, Pareto's statement was the first formal assertion of what would be known as the [[Fundamental theorems of welfare economics#Proof of the first fundamental theorem|first fundamental theorem of welfare economics]].<ref>Blaug (2007), p. 185, 187</ref> Ang modelong ito ay nagkukulang sa mga inekwalidad ng sumunod na henerasyo ng ekonomikang matematika. Sa isang mahalagang treatise na ''[[Foundations of Economic Analysis]]'' (1947), tinukoy ni [[Paul Samuelson]] ang isang karaniwang [[paradigm]] at istrakturang matematikal sa buong mga maraming larangan ng paksa na nagtatayo sa nakaraang akda ni [[Alfred Marshall]]. Ang ''Foundations'' ay kumuha ng mga konseptong matemtikal mula sa [[pisika]] at inilipat ang mga ito sa mga problemang ekonomiko. Ang malawak na pananw na ito (halimbawa ang paghahambing ng [[prinsipyo ni Chatelier]] sa [[subastang Walrasian]]) ay nagpapatakbo ng pundamental na premisa ng ekonomikang matematika: ang mga sistema ng mga aktor na ekonomika ay maaaring imodelo at ang mga pag-aasal nito ay mailalarawan tulad ng ibang mga sistema. Ang pagpalawig na ito ay sumunod sa akda ng mga marhinalista sa nakaraang siglo at malaki itong pinalawaig. Pinakitunguhan ni Samuelson ang mga problema sa pamamagitan ng paglalapat ng maksimisasyon ng utilidad ng indibidwal sa ibabaw ng mga agregatong pangkat sa [[kompartaibong statika]] na naghahambing ng dalawang magkaibang mga estadong [[ekwilibirium]] pagkatapos ng pagbabagong [[eksohenoso]] sa isang bariabulo. Ito ang iba pang mga paraan sa aklat ay nagbigay ng pundasyon para sa ekonomikang matematikal noong ika-20 siglo.<ref name="Samuelson"/><ref>{{cite journal|last=Metzler|first=Lloyd |authorlink=Lloyd Metzler |year=1948|title=Review of ''Foundations of Economic Analysis''|url=https://archive.org/details/sim_american-economic-review_1948-12_38_5/page/905|journal=American Economic Review|volume=38|issue=5|pages=905–910|issn=0002-8282|jstor=1811704|publisher=The American Economic Review, Vol. 38, No. 5}}</ref> ===Mga modelong linyar=== {{See also|linear algebra|Pagpoprogramang linyar|teoremang Perron-Frobenius}} Ang mga nilimitahang model ng pangkalahatang ekwilibrium ay pinormula ni [[John von Neumann]] noong 1937.<ref name="Neumann1937">Neumann, J. von (1937). "Über ein ökonomisches Gleichungssystem und ein Verallgemeinerung des Brouwerschen Fixpunktsatzes", ''Ergebnisse eines Mathematischen Kolloquiums'', 8, pp. 73–83, translated and published in 1945–46, as "A Model of General Equilibrium", ''Review of Economic Studies'', 13, pp. 1–9.</ref> Hindi tulad ng mga mas naunang bersiyon, ang mga modelo ni von Neurmann ay may mga pagtatakdang inekwalidad. Para sa kanyang modelo ng lumalawaig na [[ekonomikya]], pinatunayan ni von Neumann ang pag-iral at pagiging walang katulad ng isang ekwilibrium gamit ang kanyang paglalahat ng [[teoriyang nakapirmeng punto ni Brouwer]]. Ang modelo ni von Neumann ng lumalawig na eknonomiya ay nagsaalang alang ng [[problemang nilahat na eigenhalaga|lapis na matriks]]&nbsp; '''A''' - λ '''B''' '' na may mga hindi negatibong matriks na &nbsp;'''A''' and '''B'''. Hinanap ni von Neuman ang [[bektor na probabilidad|probabilidad]] na mga [[nilahat na eigenbektor|bektor]] na &nbsp;''p'' at&nbsp;''q'' at isang positibong bilang na &nbsp;''λ'' na lulutas sa ekwasyong [[teoriyang komplementaridad|komplementaridad]] na :'' p^T&nbsp; ('''A''' - λ&nbsp;'''B''')&nbsp;q = 0'', kasama ng dalawang mga sistemang inekwalidad na naghahayag ng kaigihang ekonomiko. Sa modelong ito, ang [[transposo|tinransposong]] probabilidad na bektor na ''p'' ay kumakatawan sa mga presyo ng mga kalakal samantalang ang probabilidad na bektor na q ay kumakatawan sa "intensidad" kung saan ang prosesong produksiyon ay tatakbo. Ang walang katulad na [[problemang nilahat na eigenhalaga|solusyon]]g ''λ'' ay kumakatawan sa [[paglagong ekonomiko|rate ng paglago]] ng [[ekonomiya]] na katumbas ng [[rate ng interes]]. Ang pagpapatunay ng pag-iral ng isang positibong rate ng paglago at pagpapatunay na ang rate ng paglago ay katumbas ng [[rate ng interes]] ay isang kahanga hangang mga pagkakamit kahit para kay von Neumann.<ref>For this problem to have a unique solution, it suffices that the nonnegative matrices&nbsp;'''A''' and&nbsp;'''B''' satisfy an [[Perron–Frobenius theorem|irreducibility condition]], generalizing that of the [[Perron–Frobenius theorem]] of nonnegative matrices, which considers the (simplified) [[eigenvalue|eigenvalue problem]] :'' '''A''' - λ '''I''' q = 0'', where the nonnegative matrix''&nbsp;'''A''''' must be square and where the [[diagonal matrix]]''&nbsp;'''I''' ''is the [[identity matrix]]. Von Neumann's irreducibility condition was called the "whales and [[wrangler (profession)|wrangler]]s" hypothesis by David Champernowne, who provided a verbal and economic commentary on the English translation of von Neumann's article. Von Neumann's hypothesis implied that every economic process used a positive amount of every economic good. Weaker "irreducibility" conditions were given by [[David Gale]] and by [[John George Kemeny|John Kemeny]], [[Oskar Morgenstern]], and [[Gerald L. Thompson]] in the 1950s and then by [[Stephen M. Robinson]] in the&nbsp;1970s.</ref><ref>David Gale. ''The theory of linear economic models''. McGraw-Hill, New York, 1960.</ref><ref>{{cite book | last1=Morgenstern | first1=Oskar | authorlink1=Oskar Morgenstern | last2=Thompson| first2=Gerald L. | authorlink2=Gerald L. Thompson | title=Mathematical theory of expanding and contracting economies | series=Lexington Books| publisher=D. C. Heath and Company | year=1976 | location=Lexington, Massachusetts | pages=xviii+277 | url= }}</ref> Ang mga result ni Von Neumann ay nakita bilang isang espesyal na kaso ng pagpoprogramang linyar kung saan ang modelo ni von Neumanan ay gumagamit lamang ng mga hindi negatibong matriks.<ref>[[Alexander Schrijver]], ''Theory of Linear and Integer Programming''. John Wiley & sons, 1998, ISBN 0-471-98232-6.</ref> Ang pag-aral ng modelo ng ni von Neumann ng isang lumalawig na ekonomiya ay patuloy na nagbibigay interes sa mga ekonomista na may mga interes sa ekonomikang komputasyona.<ref> •{{cite book|last=Rockafellar|first=R. Tyrrell|title=Monotone processes of convex and concave type|series=Memoirs of the American Mathematical Society|publisher=American Mathematical Society|location=Providence, R.I.|pages=i+74|year=1967|issue=77}} <br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last=Rockafellar|first=R. T.|authorlink=R. Tyrrell Rockafellar|chapter=Convex algebra and duality in dynamic models of production|title=Mathematical models in economics (Proc. Sympos. and Conf. von Neumann Models, Warsaw, 1972)|editor=Josef Loz and Maria Loz|pages=351–378|publisher=North-Holland and Polish Adademy of Sciences (PAN)|location=Amsterdam|year=1974}} <br/>&nbsp;&nbsp; •{{cite book|authorlink=R. Tyrrell Rockafellar|first=R. T.|last=Rockafellar|title=Convex analysis|url=https://archive.org/details/convexanalysis0000rock|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, New Jersey|year=1970 (Reprint 1997 as a Princeton classic in mathematics)}} </ref><ref>{{cite book|title=John Von Neumann and modern economics|editor=Mohammed Dore, Sukhamoy Chakravarty, [[Richard Murphy Goodwin|Richard Goodwin]]| publisher=Oxford:Clarendon|year=1989|pages=261|author=[[Kenneth Arrow]], [[Paul Samuelson]], [[John Harsanyi]], [[Sidney Afriat]], [[Gerald L. Thompson]], and [[Nicholas Kaldor]].}}</ref><ref>Chapter 9.1 "The von Neumann growth model" (pages 277–299): [[Yinyu Ye]]. ''Interior point algorithms: Theory and analysis''. Wiley. 1997.</ref> ====Ekonomikang input-output==== {{Main|Modelong input-output}} Noong 1936, itinayo ng ipinanganak sa Rusyang ekonomistang si [[Wassily Leontief]] ang kanyang modelo ng [[modelong input-output]] mula sa mga tablang 'material balance' na nilikha ng mga ekonomistang Soviet na kahit mismong sila ay sumunod sa mas naunang akda ng mga [[pisiokrata]]. Sa kanyang modelo na naglarawan ng isang sistema ng produksiyon at mga proseso ng pangangailangan (''demand''), inilaraan ni Leontief kung paanong ang mga pagbabago sa pangangailangansa isang [[sektor ekonomiko]] ay maiimpluwensiya sa produksiyon ng isa pa.<ref>{{cite book|last=Screpanti|first=Ernesto|author2=Zamagni, Stefano|title=An Outline of the History of Economic Thought|url=https://archive.org/details/outlineofhistory0000scre|publisher=[[Oxford University Press]]|location=New York|year=1993|pages=[https://archive.org/details/outlineofhistory0000scre/page/288 288]–290|isbn=0-19-828370-9|oclc=57281275}}</ref> Sa kasanayan, tinantiya ni Leontief ang mga koepisyente ng kanyang mga simpleng modelo upang sagutin ang mga interesanteng tanong na eknonomiko. <!-- Leontief's work made him a hero to [[George B. Dantzig]], the inventor of the [[simplex algorithm]] of [[linear programming]]. --> Sa [[hanay produksiyon|ekonomikang produksiyon]], ang "Leontief technologies" ay lumikha ng mga output gamit ang mga konstanteng proporsiyon ng mga input kahit pa hindi isaalang alang ang presyo ng mga input na nagpapaliit sa halaga ng mga modelo ni Leontief upang maunawaan ang mga [[ekonomiya]] ngunit pumapayag sa mga parametro nito na matantiyang relatibong madali. Salungat dito, ang modelong von Neumann ng isang lumalawig na eknomomiya ay pumapayag para sa pagpipilian ng mga pamamaraan ngunit ang mga koepisyente ay dapat tantiyahin para sa bawat teknolohiya.<ref>[[David Gale]]. ''The theory of linear economic models''. McGraw-Hill, New York, 1960.</ref><ref>{{cite book|last1=Morgenstern |first1=Oskar|authorlink1=Oskar Morgenstern|last2=Thompson|first2=Gerald&nbsp;L.|authorlink2=Gerald L. Thompson|title=Mathematical theory of expanding and contracting economies|series=Lexington Books|publisher=D.&nbsp;C.&nbsp;Heath and Company|year=1976| location=Lexington, Massachusetts|pages=xviii+277}}</ref> ===Matematikal na optimisasyon=== [[File:MaximumParaboloid.png|right|thumb|Pulang tuldok sa direksiyong z bilang [[maksimum at minimum|maksimum]] para sa punsiyong [[parabolodi]] ng mga input na (x,y)]]{{Main|Matematikal na optimisasyon|Problemang dual}} {{See also|Konbeksidad sa ekonomika|Hindi-konbeksidad (ekonomika)}} Sa matematika, ang [[matematikal na optimisasyon]] ay tumutukoy sa pagpili ng isang pinakamahusay na elemento mula sa isang hanay ng mga makukuhang alternatibo.<ref>"[http://glossary.computing.society.informs.org/index.php?page=nature.html The Nature of Mathematical Programming] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305080324/http://glossary.computing.society.informs.org/index.php?page=nature.html |date=2014-03-05 }}", ''Mathematical Programming Glossary'', INFORMS Computing Society.</ref> Sa pinakasimpleng kaso, ang isang problemang optimisasyon ay kinasasangkutan ng [[maksima at minima|pagmamaksima o pagmiminimisa]] ng isang [[punksiyon ng isang real na bariabulo|real na punsiyon]] sa pamamagitan ng pagpili ng mga halagang [[argumento ng isang punsiyon|input]] ng punsiyon at pagkukwenta ng tumutugong mga halaga ng punsiyon. Ang prosesong solusyon ay kinabibilangan ng pagsasapat sa mga kinakaialangan at sapat ng mga kondisyon para sa optimalidad. Sa mas pangkalahatan, ang optimisasyon ay kinabibilangan ng paghahanp ng pinakamahusay ng makukuhang elemento ng isang punsiyon sa ibinigay na isang inilarawang [[sakop]] at maaaring gumamit ng iba't ibang mga pamamaraang komputasyonal.<ref name="Schmedders">Schmedders, Karl (2008). "numerical optimization methods in economics", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition, v. 6, pp. 138-57. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_N000148&edition=current&q=optimization&topicid=&result_number=1 Abstract.]</ref> Ang eknonomika ay sapat na malapit na iniuugnay sa optimisasyon ng mga ahente sa isang [[ekonomiya]] na ang isang maimpluwensiya ''(influential)'' na depinisyon ay kaugnay na naglalarawan ng ekonomikang ''qua'' agham bilang "pag-aaral ng pag-aasal ng tao bilang relasyon sa pagitan ng mga wakas at salat na mga paran" na may mga alternatibong paggamit.<ref>[[Lionel Robbins|Robbins, Lionel]] (1935, 2nd ed.). ''[[An Essay on the Nature and Significance of Economic Science#Major propositions|An Essay on the Nature and Significance of Economic Science]]'', Macmillan, p. 16.</ref> Ang mga problemang optimisasyon ay tumatakbo sa modenong ekonomika na ang marami ay may mga hayagang pagtatakdang ekonomiko o teknikal. Sa mikroekonomika, ang [[problemang maksimisayon ng utilidad]] at ang [[problemang dual]] nito, ang [[problemang minimisasyon ng paggasta]] para isang ibinigay na lebel ng utilidad ay mga problemang optimisasyong ekonomiko.<ref>[[Lawrence E. Blume|Blume, Lawrence E.]] (2008). "duality", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_D000196 Abstract.]</ref> Ang teoriya ay nagpapalagay na ang mga konsumer ay nagmamaksima ng kanilang utilidad sa ilalim ng mga [[pagtatakdang badyet]] at ang mga negosyo ay nagmamaksima ng kanilang mga [[tubo (ekonomika)|tubo]] sa ilalim ng mga [[punsiyong produksiyon]], mga [[gastos]] ng [[mga paktor ng produksiyon|input]] at [[pangangailangan]] ng pamilihan.<ref name="Dixit1990">[[Avinash Dixit|Dixit, A. K.]] ([1976] 1990). ''Optimization in Economic Theory'', 2nd ed., Oxford. [http://books.google.com/books?id=dHrsHz0VocUC&pg=find&pg=PA194=false#v=onepage&q&f=false Description] and contents [http://books.google.com/books?id=dHrsHz0VocUC&pg=PR7&lpg=PR6&dq=false&lr=#v=onepage&q=false&f=false preview].</ref> Ang [[ekwilibrium na ekonomiko]] ay pinag-aaralan sa teoriyang optimisasyon bilang isang mahalagang sangkapt ng mga teoremang ekonomiko na sa prinsipyo ay maaaring masubok laban sa mga datos na empirikal.<ref name="Samuelson"/><ref>• Samuelson, Paul A., 1998. "How ''Foundations'' Came to Be", ''Journal of Economic Literature'', 36(3), pp. [http://www.jstor.org/pss/2564803 1375]–1386.<br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (1970).[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1970/samuelson-lecture.pdf "Maximum Principles in Analytical Economics"], Nobel Prize lecture.</ref> Ang mas bagong mga pag-unlad ay nangyari sa [[pagpoprogramang dinamiko]] at pagmomodelo ng optimisasyon gamit ang panganib at kawalang katiyakan kabilang ang mga aplikasyon sa [[teoriya ng portfoli]], ang [[eknomika ng impormasyon]] at [[teoriya ng paghahanap]].<ref name="Dixit1990"/> Ang mga katangiang optimalidad para sa buong [[sistemang pamilihan]] ay maaaring isaad sa mga terminong matematikal gaya ng pormulasyon ng dalawang mga [[pundamental na teorema ng ekonomikang kapakanan]]<ref>• Allan M. Feldman (3008). "welfare economics", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_W000050&edition=current&q=fundamental%20theorems%20&topicid=&result_number=3 Abstract]. <br/>&nbsp;&nbsp; • [[Andreu Mas-Colell|Mas-Colell, Andreu]], Michael D. Whinston, and Jerry R. Green (1995), ''Microeconomic Theory'', Chapter 16. Oxford University Press, ISBN 0-19-510268-1. [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MicroeconomicTheory/?view=usa&ci=9780195073409 Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126115547/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MicroeconomicTheory/?view=usa |date=2012-01-26 }} and [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MicroeconomicTheory/?view=usa&sf=toc&ci=9780195073409 contents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126115547/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MicroeconomicTheory/?view=usa |date=2012-01-26 }}.</ref> at sa [[modelong Arrow-Debreu]] ng [[pangkalahatang ekwilibrium]].<ref>• [[John Geanakoplos|Geanakoplos, John]] ([1987] 2008). "Arrow–Debreu model of general equilibrium", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_A000133&edition=current&q=optimization&topicid=&result_number=20 Abstract].<br/>&nbsp;&nbsp;• Arrow, Kenneth J., and Gérard Debreu (1954). "Existence of an Equilibrium for a Competitive Economy", ''Econometrica'' 22(3), pp. [http://www.jstor.org/pss/1907353 265]-290.</ref> Sa mas konkreto, maraming mga problema ay tutugon sa solusyong analitikal. Maraming mga iba ay sapat na komplikado upang mangailangan ng mga [[numerikal na analisis|pamamaraang numerikal]] ng solusyon na tinulungan ng sopwer.<ref name="Schmedders"/> Gayunpaman, ang iba ay komplikado ngunit sapat na mabilis na malulutas upang pumayag sa mga pamamaraang pagkukuwenta ng solusyon, sa partikular ang mga modelong makukwentang pangkalahatang ekwilibrium ng ekonomiya.<ref>• [[Herbert Scarf|Scarf, Herbert E.]] (2008). "computation of general equilibria", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000573&q=computational%20economics&topicid=&result_number=3 Abstract.] <br/>&nbsp; • Kubler, Felix (2008). "computation of general equilibria (new developments)", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000564&q=computational%20economics&topicid=&result_number=2 Abstract.]</ref> Ang pagpoprogramang linyar at hindi linyar ay malalim na umapekto sa mikroekonomika na mas naunang nagsaalang alang lamang ng mga pagtatakdang ekwalidad.<ref>Nicola, p. 133</ref> Marami sa mga ekonomistang matematikal na nakatanggap ng Gantimpalang Nobel ay nagsagawa ng kilalalang pagsasaliksik gamit ang pagpoprogramang linyar:[[Leonid Kantorovich]], [[Leonid Hurwicz]], [[Tjalling Koopmans]], [[Kenneth J. Arrow]], and [[Robert Dorfman]], [[Paul Samuelson]], at [[Robert Solow]].<ref>Dorfman, Robert, Paul A. Samuelson, and Robert M. Solow (1958). ''Linear Programming and Economic Analysis''. McGraw–Hill. Chapter-preview [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=k5_vzaCNQP4C&oi=fnd&pg=PP11&dq=&ots=ticEpVKqDz&sig=FEIiGNmox4KDifmeKEfir7pZZNw#v=onepage&q&f=false links.]</ref> Parehong kinilala nina Kantorovich at Koopmans na si [[George B. Dantzig]] ay nararapat na magsalo sa kanilang [[Gantimpalang Nobel]] para sa pagpoprogramang linyar. Ang mga ekonomistang nagsagawa ng pagsasaliksik sa pagpoprogramang hindi linyar ay nananlo rin ng Gantimpalang Nobel na ang pinakakilala dito ay si [[Ragnar Frisch]] sa karagdagan pa kina Kantorovich, Hurwicz, Koopmans, Arrow, at Samuelson. ====Optimisasyong linyar==== {{Main|Pagpoprogramang linyar|algoritmong simplex}} Ang [[pagpoprogramang linyar]] ay pinaunlad upang makatulong sa pamamahagi ng mga mapagkukunan sa mga negosyo sa mga industriya noong mga 1930 sa Rusya at noong mga 1940 sa Estados Unidos. Noong panahon ng [[Berlin airlift|Berlin airlift (1948)]], ang pagpoprogramang linyar ay ginamit upang planuhin ang paghahatid ng mga suplay upang maiwasan ang Berlin sa pagkagutom pagkatapos ng paghaharang ng Soviet.<ref>M. Padberg, ''Linear Optimization and Extensions'', Second Edition, Springer-Verlag, 1999.</ref><ref>Dantzig, George B. ([1987] 2008). "linear programming", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_L000106&edition=current&q=Linear%20programming&topicid=&result_number=1 Abstract].</ref> ====Pagpoprogamang hindi linyar==== {{See also|Pagpoprogramang linyar|Pamparaming Lagrange|mga kondisyona Karush-Kuhn-Tucker|presyong anino}} Ang mga pagpapalawig sa [[pagpoprogramang hindi linyar|optimisasyong hindi linyar na mga pagtatakdang inekwalidad]] ay nakamit noong 1951 nina [[Albert W. Tucker]] at [[Harold Kuhn]] na nagsaalang alang mga hindi linyar na problemang optimisasyon na: :Minimize <math>f</math>(<math>x</math>) subject to <math>g</math>''_i''(<math>x</math>) ≤ 0 at <math>h</math>''_j''(<math>x</math>) = 0 kung saan ang :<math>f</math>(^'''.''') ang [[punsiyon (matematika)|punsiyon]] na imiminimisa :<math>g</math>''_i''(''^'''.''''') (<math>j</math> = 1, ..., <math>m</math>) ang mga punsiyon ng mga pagtatakdang inekwalidad na <math>m</math> :<math>h</math><sub>j</sup>(^'''.''') (<math>j</math> = 1, ..., <math>l</math>) ang mga punsiyon ng mga pagtatakdang ekwalidad na <math>l</math> Sa pagpayag ng mga pagtatakdang inekwalidad, ang [[mga kondisyon Karush-Kuhn-Tucker|pakikitungong Kuhn-Tucker]] ay naglahat ng klasikong paraan ng mga [[pamparaming Lagrange]] na pumayag lamang ng mga pagtatakdang ekwalidad.<ref>• Intriligator, Michael D. (2008). "nonlinear programming", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_N000083&edition=current&q=non-linear%20programming&topicid=&result_number=3 TOC].<br/>&nbsp;&nbsp; • Blume, Lawrence E. (2008). "convex programming", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000348&edition=current&q=optimization&topicid=&result_number=4 Abstract].<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite conference | first = H. W. | last = Kuhn |authorlink1=Harold W. Kuhn | first2 = A. W. | last2 = Tucker |authorlink2=Albert W. Tucker | booktitle = Proceedings of 2nd Berkeley Symposium | pages = 481–492 | title=Nonlinear programming | publisher = University of California Press | date = 1951 | location = Berkeley }}</ref> Ang pakikitungong Kuhn–Tucker ay nagbigay inspirasyon rin sa karagdagang pagsasaliksik ng dualidad na Lagrangian kabilang ang pagtatrato ng mga pagtatakdang inekwalidad.<ref> • {{cite book | last = Bertsekas | first = Dimitri P. | authorlink = Dimitri P. Bertsekas | title = Nonlinear Programming | edition = Second | publisher = Athena Scientific | year = 1999 | location = Cambridge, Massachusetts. | isbn = 1-886529-00-0 }}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{springer | id=L/l057190 | title=Lagrange multipliers| first=I.B. | last=Vapnyarskii }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last=Lasdon|first=Leon&nbsp;S.|title=Optimization theory for large systems|url=https://archive.org/details/optimizationtheo0000leon|publisher=The Macmillan Company|series=Macmillan series in operations research|location=New York|year=1970|pages=xi+523|mr=337317}}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last=Lasdon|first=Leon&nbsp;S.|title=Optimization theory for large systems|url=https://archive.org/details/optimizationtheo0000lasd|publisher=Dover Publications, Inc.|location=Mineola, New York|year=2002|edition=reprint of the 1970 Macmillan|pages=xiii+523|mr=1888251}}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last1=Hiriart-Urruty|first1=Jean-Baptiste|last2=Lemaréchal|first2=Claude|chapter=XII&nbsp;Abstract duality for practitioners|title=Convex analysis and minimization algorithms, Volume&nbsp;II: Advanced theory and bundle methods|series=Grundlehren der Mathematischen Wissenschaften [Fundamental Principles of Mathematical Sciences]|volume=306|publisher=Springer-Verlag|location=Berlin|year=1993|pages=136–193 (and Bibliographical comments on pp.&nbsp;334–335)|isbn=3-540-56852-2|authorlink2=Claude Lemaréchal}}</ref><ref name="Lemaréchal 2001 112–156">{{cite book|last=Lemaréchal|first=Claude |chapter=Lagrangian relaxation|pages=112–156|doi=10.1007/3-540-45586-8_4|title=Computational combinatorial optimization: Papers from the Spring School held in Schloß Dagstuhl, May&nbsp;15–19,&nbsp;2000|editor=Michael Jünger and Denis Naddef|series=Lecture Notes in Computer Science|volume=2241|publisher=Springer-Verlag|location=Berlin|year=2001|isbn=3-540-42877-1|mr=1900016.{{doi|10.1007/3-540-45586-8_4}}|authorlink=Claude Lemaréchal}}</ref> Ang teoriyang dualidad ng pagpoprogramang hindi linyar ay partikular na nakakasapat kapag inilapat sa mga problemang [[minimisasyon na konbeks]] na nakikinabang sa [[analisis na konbeks|konbeks-analitikong]] [[transpormasyong Legendre|teoriyang dualidad]] nina [[Werner Fenchel|Fenchel]] at [[R. Tyrrell Rockafellar|Rockafellar]]. Ang dualidad na konbeks na ito ay partikular na malakas para sa mga [[punsiyong polihedral konbeks]] gaya ng lumilitaw sa [[pagpoprogramang linyar]]. Ang dualidad na Lagrangian at analisis na konbeks ay araw araw ginagamit sa mga operasyong pagsasaliksik, sa pagiiskedyul ng mga planta ng elektrisidad, sa pagpaplano ng mga skedyul ng produksiyonh para sa mga pabrika at sa pagruruta ng mga eroplano (mga ruta, paglipag, eroplano at tauhan).<ref name="Lemaréchal 2001 112–156"/> ====Kalkulong bariasyonal at kontrol na optimal==== {{See also|Kalkulo ng mga bariasyon|Kontrol na optimal|pagpoprogramang dinamiko}} Ang dinamikang ekonomiko ay pumapayag sa mga pagbabago sa mga bariabulong ekonomika sa paglipas ng panahon kabilang ang mga [[sistemang dinamiko]]. Ang problema ng paghahanap ng mga punsiyong optimal para sa gayong mga pagbabago ay pinag-aaralan sa [[kalkulong bariasyonal]] at sa [[teoriyang kontrol na optimal]]. Bagon ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ginamit nina [[Frank P. Ramsey|Frank Ramsey]] at [[Harold Hotelling]] ang kalkulo ng bariasyon para sa dahilang ito. Kasunod ng akda ni [[Richard Bellman]] sa pagpoprogramang dinamiko at sa saling ingles noong 1962 mas naunang akda nina [[Pontryagin]] at iba,<ref>{{cite book|last=Pontryagin|first=L. S.|author2=Boltyanski, V. G., Gamkrelidze, R. V., Mischenko, E. F.|title=[http://books.google.com/books?id=kwzq0F4cBVAC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false The Mathematical Theory of Optimal Processes]|publisher=Wiley|location=New York|year=1962|isbn=68981}}</ref> ang teoriya ng kontrol na optimal ay ginamit ng mas malawak sa ekonomika upang sagutin ang mga problemang dinamiko lalo na ang ekwilibrium na paglagong ekonomiko at pagiging matatag ng mga sistemang ekonomiko<ref>• Zelikin, M. I. ([1987] 2008). "Pontryagin's principle of optimality", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. Preview [http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=%22Pontryagin%27s+principle+of+optimality%22&edition=current&button_search=GO link].<br/>&nbsp;&nbsp; • Martos, Béla (1987). "control and coordination of economic activity", ''[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]''. Description [http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=control+coordination+Martos+&field=content&edition=all&topicid= link].<br/>&nbsp;&nbsp; • Brock, W. A. (1987). "optimal control and economic dynamics", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics''. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde1987_X001613 Outline].<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last=Shell|first=K., ed.| title= Essays on the Theory of Optimal Economic Growth|url=https://archive.org/details/essaysontheoryof00karl|publisher=The MIT Press|location=Cambridge, Massachusetts|year=1967|isbn=0-262-19036-2}}]</ref> kung saan ang isang halimbawa sa aklat pampaaralan ang pagtitipid at optimal na [[pagkonsumo]].<ref>[[Nancy Stokey|Stokey, Nancy L.]] and [[Robert E. Lucas]] with [[Edward Prescott]] (1989). ''Recursive Methods in Economic Dynamics'', Harvard University Press, chapter 5. [http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674750968 Desecription] and chapter-preview [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=tWYo0QolyLAC&oi=fnd&pg=PR11&dq=#v=onepage&q=f%3Dfalse&f=false links].</ref> Ang isang mahalagang distinksiyon ay sa pagitan nga mga modelong kontrol na deterministiko at stokastiko.<ref>Malliaris, A.G. (2008). "stochastic optimal control", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_S000269&edition=&field=keyword&q=Taylor's%20th&topicid=&result_number=1 Abstract].</ref> Ang ibang mga aplikasyon ng teoriyang kontrol na optimal ay kinabibilangan ng sa pinansiya, mga inbentoryo at produksiyon.<ref>• {{cite book|last=Arrow|first=K. J.|author2=Kurz, M.|title=Public Investment, the Rate of Return, and Optimal Fiscal Policy|url=https://archive.org/details/publicinvestment0000arro|publisher=The Johns Hopkins Press|location=Baltimore, Maryland|year=1970|isbn=0-8018-1124-4}} [http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&collection=ENV&recid=7107596&q=&uid=788819967&setcookie=yes Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309003925/http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&collection=ENV&recid=7107596&q=&uid=788819967&setcookie=yes |date=2013-03-09 }}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last1=Sethi|first1=S. P.|last2=Thompson|first2=G. L.|authorlink2=Gerald L. Thompson|title=Optimal Control Theory: Applications to Management Science and Economics, Second Edition|url=https://archive.org/details/optimalcontrolth0002seth|publisher=Springer|location=New York|year=2000|isbn=0-7923-8608-6 }} Scroll to chapter-preview [http://books.google.com/books?id=gLMmaLYRy4QC&printsec=frontcover&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false links.]</ref> ====Analisis na punisyonal==== {{See also|Analisis na punsiyonal|hanay na konbeks|sumusuportang hiperplano|teoremang Hahn-Banach|teoremang nakapirmeng punto|espasyong dual}} Sa kurso ng pagpapatunay ng pag-iral ng optimal na ekwilibrium sa kanayang modelo ng paglagong ekonomiko noong 1937 nang ipinakilala ni [[John von Neumann]] ang mga pamamaraang [[analisis na punsiyonal]] sa teoriyang ekonomiko sa partikular ang [[teoremang nakapirmeng punto]] sa pamamagitan ng kanyang paglalahat ng [[teoremang nakapirmeng punto ni Brouwer]].<ref name="DebreuNeumann"/><ref name="Neumann1937"/><ref>Andrew McLennan, 2008. "fixed point theorems", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_F000135&edition=current&q= Abstract].</ref> Kasunod ng programa ni von Neumann, sina [[Kenneth Arrow]] at [[Gérard Debreu]] ay nagpormula ng mga modelong abstrakto ng mga ekwilibrium na ekonomiko gamit ang mga [[hanay na konbeks]] at teoriyang nakapirmeng punto. Sa pagpapakilala ng [[modelong Arrow-Debreu]] noong 1954, kanilang pinatunayan ang pag-iral (ngunit hindi ang pagiging walang katulad) ng ekwilibrium at pinatunayan rin na ang bawat ekwilibrium na Walras ay isang [[kaigihang Pareto|magiging Pareto]]. Sa pangkalahatan, ang mga ekwilibrium ay hindi kinakailangang walang katulad.<ref>{{cite book|last=Weintraub|first=E. Roy|authorlink=E. Roy Weintraub|pages=107–109|chapter=General Equilibrium Theory|title=Modern Economic Thought|editor=Weintraub, Sidney|publisher=University of Pennsylvania Press|year=1977|isbn=0-8122-7712-0|url=http://books.google.com/?id=JDqAAAAAIAAJ}}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite journal|last1=Arrow|first1=Kenneth J.|authorlink1=Kenneth Arrow|last2=Debreu|first2=Gérard|authorlink2=Gérard Debreu|year=1954|title=Existence of an equilibrium for a competitive economy|url=https://archive.org/details/sim_econometrica_1954-07_22_3/page/265|journal=[[Econometrica]]|publisher=The Econometric Society|volume=22|pages=265–290|issn=0012-9682|doi=10.2307/1907353|jstor=1907353|issue=3}}</ref> Sa mga modelo nito, ang primal na espasyong bektor ay kinatawan ng mga kantidad samantalang ang dual na espasyong bektor ay kinatawan ng mga presyo.<ref name="LK08" >Kantorovich, Leonid, and Victor Polterovich (2008). "Functional analysis", in S. Durlauf and L. Blume, ed., ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_F000236 Abstract.], ed., Palgrave Macmillan.</ref> Sa Rusya, ang matematikong si [[Leonid Kantorovich]] ay bumuo ng mga modelong ekonomiko sa [[espasyong Riesz|parsiyal na inayo na mga espasyong bektor]] na nagbigay diin sa dualidad sa pagitan ng mga kantidad at mga presyo.<ref>{{cite book|first=L.&nbsp;V|last=Kantorovich|authorlink=Leonid Kantorovich|chapter="My journey in science (supposed report to the Moscow Mathematical Society)" [expanding ''Russian Math. Surveys''&nbsp;42 (1987), no.&nbsp;2, pp.&nbsp;233–270]|pages=8–45|mr=898626|editor=Lev&nbsp;J.&nbsp;Leifman |title=Functional analysis, optimization, and mathematical economics: A collection of papers dedicated to the memory of Leonid Vitalʹevich Kantorovich|publisher=The Clarendon Press, Oxford University Press|location=New York|year=1990|isbn=0-19-505729-5}} </ref> Sa pagkaapi<!-- This is a euphemism, of course. See Polyak --> sa komunismo, muling pinangalanan ni Katorovich ang mga presyo bilang obhektibong matutukoy na mga pagtatasa"<!-- "objective–conditioned estimates", Polyak --> na pinaikli sa Rusyano bilang "o.&nbsp;o.&nbsp;o." na nagpapahiwatig sa kahirapan ng pagtalakay ng mga presyo sa Unyong Sobyet.<ref name="LK08"/><ref>Page&nbsp;406: {{Cite news|last=Polyak|first=B.&nbsp;T.|authorlink=Boris T. Polyak|title=History of mathematical programming in the USSR: Analyzing the phenomenon (Chapter&nbsp;3 The pioneer: L.&nbsp;V.&nbsp;Kantorovich, 1912–1986, pp.&nbsp;405–407)|journal=Mathematical Programming |series=Series&nbsp;'''B'''|volume=91|year=2002|number=3|pages=401–416|doi=10.1007/s101070100258|mr=1888984}}</ref><ref> {{cite web|title=Leonid Vitaliyevich Kantorovich&nbsp;— Prize Lecture ("Mathematics in economics: Achievements, difficulties, perspectives")|work=Nobelprize.org|accessdate=12 Disyembre 2010| url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1975/kantorovich-lecture.html}}</ref> Kahit sa may mga hangganang dimensiyon, ang mga konsepto ng analisis na punsiyonal ay nagliwanag ng teoriyang ekonomiko partikular na ang pagbibigay liwanag sa papel ng mga presyo bilang mga [[normal na bektor]] sa isang [[sumusuportang hiperplano]] sa isang hanay na konbeks na kumakatawan sa mga posibilidad ng produksiyon o konsumpsiyon. Gayunpaman, ang mga problema ng paglalarawan ng optimisasyon sa paglipas ng panahon o ilalim ng kawalang katiyakan ay nangangailangan ng paggamit ng walang hangganang dimenisyonal na mga espasyong punsiyon dahil ang mga ahente ay pumipili sa mga punsiyon o mga prosesong stokastiko.<ref name="LK08"/><ref>{{cite book|last1=Aliprantis |first1=Charalambos&nbsp;D.|authorlink1=Charalambos D. Aliprantis|last2=Brown|first2=Donald&nbsp;J. |last3=Burkinshaw|first3=Owen|title=Existence and optimality of competitive equilibria|publisher=Springer–Verlag|location=Berlin |year=1990|pages=xii+284|isbn=3-540-52866-0|mr=1075992}}</ref><ref>[[R. Tyrrell Rockafellar|Rockafellar, R. Tyrrell]]. ''Conjugate duality and optimization''. Lectures given at the Johns Hopkins University, Baltimore, Maryland, June, 1973. Conference Board of the Mathematical Sciences Regional Conference Series in Applied Mathematics, No. 16. Society for Industrial and Applied Mathematics, Philadelphia, Pa., 1974. vi+74 pp.</ref><ref>[[Lester G. Telser]] and [[Robert L. Graves]] ''Functional Analysis in Mathematical Economics: Optimization Over Infinite Horizons'' 1972. University of Chicago Press, 1972, ISBN 978-0-226-79190-6.</ref> ===Pagbagsak at pag-ahong diperensiyal=== Ang akda ni von Neumann sa [[analisis na punsiyonal]] at [[topolohiya]] ay nagpasulong sa matematika at teoriyang ekonomiko.<ref name="Neumann1937"/><ref name="NeumannMorgenstern">Neumann, John von, and Oskar Morgenstern (1944) ''[[Theory of Games and Economic Behavior]]'', Princeton.</ref> Ito ay nag-iwan rin ng matas na eknomikang matematikal na may ilang mga aplikasyong ng kalkulong diperensiyal. Sa partikular, ang mga teorista ng pangkalahatang ekwilibrium ay gumamit ng [[pangkalahatang topolohiya]], [[heometriyang konbeks]] at [[matematikal na optimisasyon]] ng higit sa kalkulong diperensiyal dahil ang pakikitungo ng kalkulong diperensiyal ay nabigo sa pagpapatunay ng pag-iral ng isang ekwilibrium. Gayunpaman, ang pagbagsak ng kalkulong diperensiyal ay hindi dapat pasidhiin dahil ang ang kalkulong diperensiyal ay palaging ginagamit sa pagsasanay ng edukasyong lagpas kolehiyo at mga aplikasyon. Sa karagdagan, ang kalkulong diperensiyal ay bumalik sa pinakamataas na mga lebel ng ekonomikang matematika, teoriyang pangkalahatang ekwilibrium gaya ng sinasanay ng "[[jet set|GET-set]]". Gayunpaman, noong mga 1960 at 1970, sina [[Gérard Debreu]] at [[Stephen Smale]] ay nanguna sa muling pagbuhay ng paggamit ng kalkulong diperensiyal sa ekonomikang matematika. Sa partikular, nagawa nilang mapatunayan ang pag-iral ng pangkalahatang ekwilibrium na kung saan ang mga mas naunang manunulat ay nabigo dahil sa kanilang nobelang matematika: ang [[kategoryang Baire]] mula sa [[pangkalahatang topolohiya]] at ang [[lemma ni Sard]] mula sa [[topolohiyang diperensiyal]]. Ang ibang mga ekonomistang nauugnay sa paggamit ng analisis na diperensiyal ay kinabibilangan nina Egbert Dierker, [[Andreu Mas-Colell]], at [[Yves Balasko]].<ref>{{cite book|last=Mas-Colell|first=Andreu|authorlink=Andreu Mas-Colell|year=1985|title=The Theory of general economic equilibrium: A ''differentiable'' approach|url=https://archive.org/details/theoryofgenerale0000masc|series=Econometric Society monographs|publisher=Cambridge&nbsp;UP|isbn=0-521-26514-2|mr=1113262|issue=9}}</ref><ref>[[Yves Balasko]]. ''Foundations of the Theory of General Equilibrium'', 1988, ISBN 0-12-076975-1.</ref> Ang mga pagsulong na ito ay nagbago ng tradisyonal na salaysay ng ekonomikang matematikal kasunod ni von Neumann na nagdiwang ng pag-iwan sa kalkulong diperensiyal. ===Teoriya ng laro=== {{Main|Teoriya ng laro}} {{See also|larong pakikipagtulungan|larong hindi pakikipagtulungan|teoriya ng mga laro at pag-aasal ekonomiko|John Forbes Nash, Jr.}} Si John von Neumann na gumagawang kasama ni [[Oskar Morgenstern]] sa [[teoriya ng mga laro at pag-aasal ekonomiko]] ay sumulong sa matematika nong 1944 sa pamamagitan ng pagpapalawig ng mga pamamaraan ng [[analisis na punsiyonal]] na nauugnay sa mga [[hanay na konbeks]] at [[topolohiya|topolohikal]] na [[teoremang nakapirmeng punto (ekonomika)|teoriyang nakapirmeng punto]] sa analisis na ekonomiko.<ref name="DebreuNeumann"/><ref name="NeumannMorgenstern"/> Dahil dito, ang kanilang akda ay umiwas sa tradisyonal na kalkulong diperensiyal kung ang operador na maksimum ay hindi lumapat sa mga punsiyong hindi diperensiyable. Sa pagpapatuloy ng gawa ni von Neumann sa larong pakikipagtulungan, ang mga teorista ng larong sina [[Lloyd S. Shapley]], [[Martin Shubik]], [[Hervé Moulin]], [[Nimrod Megiddo]] at [[Bezalel Peleg]] ay umimpluwensiya sa pananaliksik ekonomiko sa politika at ekonomika. Halimbawa, ang pagsasaliksik sa [[halagang Shapley|mga patas na presyo]] sa mga larong pakikipagtulungan at ang mga patas na halaga para sa larong pagboto ay tumungo sa pagbabago ng mga patakran sa pagbot sa mga lehislatura at sa pagtatasa ng mga gastos sa mga proyektong trabahong publiko. Halimbawa, ang teoriyang larong pakikipagtulungan ay ginamit sa pagdidisenyo ng sistemang distribusyon ng tubig ng Katimugang Sweden at sa pagtatakda ng mga rate para sa nakatuong mga linya ng telepono sa Estados Unidos. Ang mas naunang teoriyang neoklasiko ay nagtakda lamang ng saklaw ng mga baratilyong kalalabasan at sa mga espesyal na kaso, halimbawa sa [[monopolyong bilateral]] o sa kahabaan ng [[kurbang kontrata]] ng [[kahong Edgeworth]].<ref>Creedy, John (2008). "Francis Ysidro (1845–1926)", ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_E000041&edition=current&q=edgeworth&topicid=&result_number=3 Abstract].</ref> Ang mga resulta ng akda nina Von Neumann at Morgenstern ay parehong mahina. Gayunpaman, kasunod ng programan ni von Neumann, si [[John Forbes Nash, Jr.|John Nash]] ay gumamit ng teoriyang nakapirmeng punto upang patunayan ang mga kondisyon sa ilalim ng problemang baratilyo at ang mga larong pakikipagtulungan ay maaaring lumikha ng walang katulad na solusyong [[ekwilibrium na Nash]].<ref>• Nash, John F., Jr. (1950). "The Bargaining Problem", ''Econometrica'', 18(2), pp. [http://www.stern.nyu.edu/networks/Nash_The_Bargaining_Problem.pdf 155-162].<br/>&nbsp;&nbsp; • Serrano, Roberto (2008). "bargaining", ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_B000073&edition=current&q=bargaining&topicid=&result_number=1 Abstract].</ref> Ang teoriyang laro na hindi pakikipagtulungan ay kinuha bilang isang pundamental na aspeto ng [[ekonomikang eksperimental]],<ref>• [[Vernon L. Smith|Smith,Vernon L.]] (1992). "Game Theory and Experimental Economics: Beginnings and Early Influences", in E. R. Weintraub, ed., ''Towards a History of Game Theory'', pp. [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=9CHY2Gozh1MC&oi=fnd&pg=PA241&ots=onepage&q&f=false#v=onepage&q&f=false* 241-] 282.<br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (2001). "Experimental Economics", ''[[International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences]]'', pp. 5100-5108. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080430767022324 Abstract] per sect. 1.1 & 2.1.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Charles R. Plott|Plott, Charles R.]], and Vernon L. Smith, ed. (2008). ''Handbook of Experimental Economics Results'', v. 1, Elsevier, Part 4, Games, ch. 45–66 preview [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=PublicationURL&_hubEid=1-s2.0-S1574072207X00015&_cid=277334&_pubType=HS&_auth=y&_acct=C000228598&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=49f8b6d5e3024eac39ed5fad351fe568 links]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • Shubik, Martin (2002). "Game Theory and Experimental Gaming", in R. Aumann and S. Hart, ed., ''Handbook of Game Theory with Economic Applications'', Elsevier, v. 3, pp. 2327-2351. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574000502030254 Abstract].</ref> ekonomikang pag-aasal,<ref>From ''The New Palgrave Dictionary of Economics'' (2008), 2nd Edition: <br/>&nbsp;&nbsp; • [[Faruk Gul|Gul, Faruk]]. "behavioural economics and game theory." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_G000210&q=Behavioral%20economics%20&topicid=&result_number=2 Abstract.]<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Colin F. Camerer|Camerer, Colin F.]] "behavioral game theory." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_B000302&q=Behavioral%20economics%20&topicid=&result_number=13 Abstract.]</ref> [[information economics]],<ref>• Rasmusen, Eric (2007). ''Games and Information'', 4th ed. [http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-EHEP001009.html Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170624054901/http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-EHEP001009.html |date=2017-06-24 }} and chapter-preview [http://books.google.com/books?id=5XEMuJwnBmUC&printsec=fnd&pg=PR5&dq=gbs_atb#v=onepage&q&f=false links.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Aumann, R., and S. Hart, ed. (1992, 2002). ''Handbook of Game Theory with Economic Applications'' v. 1, links at [http://www.sciencedirect.com/science/handbooks/15740005/1 ch. 3-6] and v. 3, [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574000502030060 ch. 43].</ref> [[organisasayong industriyal]],<ref>• [[Jean Tirole|Tirole, Jean]] (1988). ''The Theory of Industrial Organization'', MIT Press. [http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=8224 Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315131945/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=8224 |date=2010-03-15 }} and chapter-preview links, pp. [http://books.google.com/books?id=HIjsF0XONF8C&printsec=find&pg=PR7=onepage&q&f=false#v=onepage&q&f=false vii-ix], "General Organization", pp. [http://books.google.com/books?id=HIjsF0XONF8C&dq=find&pg=PA5&source=bn&hl=en&ei=e2vES-H-O8T68Abxp_GyDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CB8Q6AEwAw#v=onepage&q&f=false 5-6], and "Non-Cooperative Game Theory: A User's Guide Manual,' " ch. 11, pp. [http://books.google.com/books?id=HIjsF0XONF8C&dq=find&pg=PA423&source=bn&hl=en&ei=e2vES-H-O8T68Abxp_GyDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CB8Q6AEwAw#v=onepage&q&f=false 423-59].<br/>&nbsp;&nbsp; • Bagwell, Kyle, and Asher Wolinsky (2002). "Game theory and Industrial Organization", ch. 49, ''Handbook of Game Theory with Economic Applications'', v. 3, pp. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574000502030126 1851]-1895.</ref> at ekonomiyang politkal.<ref>• Shubik, Martin (1981). "Game Theory Models and Methods in Political Economy", in ''Handbook of Mathematical Economics'',, v. 1, pp. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B7P5Y-4FDF0FN-C&_user=10&_coverDate=01/01/1981&_rdoc=11&_fmt=high&_orig=browse&_origin=browse&_zone=rslt_list_item&_srch=doc-info (%23toc%2324615%231981%23999989999%23565707%23FLP%23display%23Volume)&_cdi=24615&_sort=d&_docanchor=&_ct=14&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=cb34198ec88c9ab8fa59af6d5634e9cf&searchtype=a 285]-330.</ref> Ito ay nagpalitaw rin sa paksa ng [[disenyong mekanismo]] na minsang tinatawag na kabaligtarang [[teoriya ng laro]] na may mga aplikasyong pribado at publiko sa mga paraan ng pagpapabuti ng [[kaigihang ekonomiko]] sa pamamagitan ng mga pabuya para sa pagsasalo ng impormasyon.<ref name="Abstract">• ''The New Palgrave Dictionary of Economics'' (2008), 2nd Edition: <br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[Roger B. Myerson|Myerson, Roger B.]] "mechanism design." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000132&edition=current&q=mechanism%20design&topicid=&result_number=3 Abstract.] <br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; _____. "revelation principle." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_R000137&edition=current&q=moral&topicid=&result_number=1 Abstract.]<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Sandholm, Tuomas. "computing in mechanism design." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000563&edition=&field=keyword&q=algorithmic%20mechanism%20design&topicid=&result_number=1 Abstract.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Nisan, Noam, and Amir Ronen (2001). "Algorithmic Mechanism Design", ''Games and Economic Behavior'', 35(1–2), pp. [http://www.cs.cmu.edu/~sandholm/cs15-892F09/Algorithmic%20mechanism%20design.pdf 166–196].<br/>&nbsp;&nbsp; • Nisan, Noam, ''et al''., ed. (2007). ''Algorithmic Game Theory'', Cambridge University Press. [http://www.cup.cam.ac.uk/asia/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521872829 Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120505140924/http://www.cup.cam.ac.uk/asia/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521872829 |date=2012-05-05 }}.</ref> Noong 1994, sina Nash, [[John Harsanyi]], at [[Reinhard Selten]] ay tumanggap ng Gantimpalang Nobel sa ekonomika para sa kanilang akda sa mga larong hindi pakikipagtulungan. Sina Harsanyi at Selten ay ginantimpalaan para sa kanilang akda sa mga [[larong paulit ulit]]. Ang kalaunang akda ay nagpalawig ng mga resulta sa mga pamamaraang [[ekonomikang komputasyonal]] ng pagmomodelo.<ref name="COMP&GT">• [[Joseph Y. Halpern|Halpern, Joseph Y.]] (2008). "computer science and game theory", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000566&edition=current&q=&topicid=&result_number=1 Abstract].<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; • Shoham, Yoav (2008). "Computer Science and Game Theory", ''Communications of the ACM'', 51(8), pp. [http://www.robotics.stanford.edu/~shoham/www%20papers/CSGT-CACM-Shoham.pdf 75-79] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426005917/http://www.robotics.stanford.edu/~shoham/www%20papers/CSGT-CACM-Shoham.pdf |date=2012-04-26 }}.<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; • [[Alvin E. Roth|Roth,Alvin E.]] (2002). "The Economist as Engineer: Game Theory, Experimentation, and Computation as Tools for Design Economics", ''Econometrica'', 70(4), pp. [http://kuznets.fas.harvard.edu/~aroth/papers/engineer.pdf 1341–1378] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112073316/http://kuznets.fas.harvard.edu/~aroth/papers/engineer.pdf |date=2012-01-12 }}.</ref> ===Batay sa ahenteng ekonomikang komputasyonal=== Ang batay sa ahenteng ekonomikang komputasyonal (ACE) ay isang pinangalanang larangan na relatibong kamakailan lamang na may petsang mula mga 1990. Ito ay nag-aaral ng mga prosesong ekonomiko kabilang ang buong mga [[ekonomiya]] bilang mga sistemang dinamiko ng nag-uugnayang mga ahente sa paglipas ng panahon. Kaya ito ay nahuhulog sa paradigm ng mga sistemng adaptibong kompleks.<ref>• Kirman, Alan (2008). "economy as a complex system", ''The New Palgrave Dictionary of Economics '', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_E000246&edition=current&q=Computational%20economics&topicid=&result_number=20 Abstract].<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Leigh Tesfatsion|Tesfatsion, Leigh]] (2003). "Agent-based Computational Economics: Modeling Economies as Complex Adaptive Systems", ''Information Sciences'', 149(4), pp. [http://copper.math.buffalo.edu/urgewiki/uploads/Literature/Tesfatsion2002.pdf 262-268] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426000037/http://copper.math.buffalo.edu/urgewiki/uploads/Literature/Tesfatsion2002.pdf |date=2012-04-26 }}.</ref> Sa pagtugon sa mga modelong nakabatay sa ahente, ang mga ahente ay hindi mga tunay na tao kundi "mga obhektong komputasyonal na minodelo bilang nag-uugnayan ayon sa mga patakaran...na ang mga interaksiyong mikro-lebel ay lumilikha ng mga paternong umaahon."<ref>Scott E. Page (2008), "agent-based models", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_A000218&edition=current&q=agent-based%20computational%20modeling&topicid=&result_number=1 Abstract].</ref> Ang mga patakaran ay pinormula upang hulaan ang pag-aasal at mga intraksiyong panlipunan batay sa mga gantimpala at impormasyon. Ang asumpsiyong teoretikal ng [[matematikal na optimisasyon]] ng mga ahenteng pamilihan ay pinalitan ng hindi mas restriktibong postulado ng mga ahenteng may tinakdaaang pagiging makatwiran na umaangkop sa mga pwersa ng pamilihan.<ref>• [[John H. Holland|Holland, John H.]], and John H. Miller (1991). "Artificial Adaptive Agents in Economic Theory", ''American Economic Review'', 81(2), pp. [http://www.santafe.edu/media/workingpapers/91-05-025.pdf 365-370] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110105015853/http://www.santafe.edu/media/workingpapers/91-05-025.pdf |date=2011-01-05 }} p. 366.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[W. Brian Arthur|Arthur, W. Brian]], 1994. "Inductive Reasoning and Bounded Rationality", ''American Economic Review'', 84(2), pp. [http://www-personal.umich.edu/~samoore/bit885f2011/arthur-inductive.pdf 406-411] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521145936/http://www-personal.umich.edu/~samoore/bit885f2011/arthur-inductive.pdf |date=2013-05-21 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Thomas C. Schelling|Schelling, Thomas C.]] (1978 [2006]). ''Micromotives and Macrobehavior'', Norton. [http://books.wwnorton.com/books/978-0-393-32946-9/ Description], [http://books.google.com/books?id=DenWKRgqzWMC&printsec=find&pg=PA1=#v=onepage&q&f=false preview]. <br/>&nbsp;&nbsp; • [[Thomas J. Sargent|Sargent, Thomas J.]] (1994). ''Bounded Rationality in Macroeconomics'', Oxford. [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MacroeconomicTheory/?view=usa&ci=9780198288695 Description] and chapter-preview 1st-page [http://www.questia.com/library/book/bounded-rationality-in-macroeconomics-thomas-j-sargent-by-thomas-j-sargent.jsp links] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130604053239/http://www.questia.com/library/98571582/bounded-rationality-in-macroeconomics-thomas-j-sargent |date=2013-06-04 }}.</ref> Ang mga modelong ACE ay naglalapat ng mga [[numerikal na analisis|pamamarang numerikal]] sa batay sa kompyuter na mga simulasyon ng mga problemang dinamikong kompleks kung ang ang mas konbensiyonal na mga pamamaraan gaya ng pormulasyon ng teorema ay maaaring hindi makahanap ng handang paggamit.<ref>• Judd, Kenneth L. (2006). "Computationally Intensive Analyses in Economics", ''Handbook of Computational Economics'', v. 2, ch. 17, Introduction, p. 883. Pp. [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=6ITfRkNmKQcC&oi=fnd&pg=PA881&ots=2j0cCBB5S6&sig=a1DlAKMWcxFQZwSkGVVp2zlHIb8#v=onepage&q&f=false 881-] 893. Pre-pub [http://www2.econ.iastate.edu/tesfatsi/Judd.finalrev.pdf PDF]. <br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (1998). ''Numerical Methods in Economics'', MIT Press. Links to [http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=3257 description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120211061602/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=3257 |date=2012-02-11 }} and [http://books.google.com/books?id=9Wxk_z9HskAC&pg=PR7&source=gbs_toc_r&cad=3#v=onepage&q&f=false chapter previews].</ref> Sa pagsisimula mula sa isang tinukoy na mga inisyal na kondisyon, ang komputasyonal na sistemang ekonomiko ay minomodelo bilang nag-eebolb sa paglipas ng panahon habang ang mga ahenteng bumubuo dito ay paulit ulit na nakikipag-ugnayan sa bawat isa. Sa mga respetong ito, ang ACE ay inilirawan bilang isang pakikitungong baba-pataas na kulturang plato sa pag-aaral ng ekonomiya.<ref>• Tesfatsion, Leigh (2002). "Agent-Based Computational Economics: Growing Economies from the Bottom Up", ''Artificial Life'', 8(1), pp.55-82. [http://www.mitpressjournals.org/doi/abs/10.1162/106454602753694765 Abstract] and pre-pub [http://www.econ.brown.edu/fac/Peter_Howitt/SummerSchool/Agent.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514143904/http://www.econ.brown.edu/fac/Peter_Howitt/SummerSchool/Agent.pdf |date=2013-05-14 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (1997). "How Economists Can Get Alife", in W. B. Arthur, S. Durlauf, and D. Lane, eds., ''The Economy as an Evolving Complex System, II'', pp. 533-564. Addison-Wesley. Pre-pub [http://ageconsearch.umn.edu/bitstream/18196/1/er37.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415135342/http://ageconsearch.umn.edu/bitstream/18196/1/er37.pdf |date=2012-04-15 }}.</ref> Salungat sa ibang mga pamantayang mga pamamaraang pagmomodelo, ang mga pangyayaring ACE ay pinapatakbo lamang ng mga inisyal na kondisyon kahit pa ang ekwilibrium ay umiiral o mabilis na malulutas sa pagkukwenta. Gayunpaman, ang pagmomodelong ACE ay kinabibilangan ng pag-aangkop ng ahente, autonomiya at pagkatuto.<ref>Tesfatsion, Leigh (2006), "Agent-Based Computational Economics: A Constructive Approach to Economic Theory", ch. 16, ''Handbook of Computational Economics'', v. 2, part 2, ACE study of economic system. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574002105020162 Abstract] and pre-pub [http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811162709/http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf |date=2017-08-11 }}.</ref> Ito ay may pagkakatulad at sumasanib sa [[teoriya ng laro]] bilang isang paraang batay sa ahente para sa pagmomodelo ng mga interaksiyong panlipunan.<ref name="COMP&GT"/> Ang ibang mga dimensiyon ng pakikitungo ay kinabibilangan ng gayong mga paksang pamantayang ekonomiko gaya ng [[kompetisyon]] at [[kolaborasyo]],<ref>[[Robert Axelrod|Axelrod, Robert]] (1997). ''The Complexity of Cooperation: Agent-Based Models of Competition and Collaboration'', Princeton. [http://press.princeton.edu/titles/6144.html Description], [http://press.princeton.edu/titles/6144.html#TOC contents], and [http://books.google.com/books?id=J0dgRGMdjmQC&printsec=find&pg=PR11#v=onepage&q&f=false preview].</ref> [[istaktura ng pamilihan]] at [[organisasyong industriyal]],<ref>• Leombruni, Roberto, and Matteo Richiardi, ed. (2004), ''Industry and Labor Dynamics: The Agent-Based Computational Economics Approach.'' World Scientific Publishing ISBN 981-256-100-5. [http://www.worldscibooks.com/economics/5706.html Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727221149/http://www.worldscibooks.com/economics/5706.html |date=2010-07-27 }} and chapter-preview [http://books.google.com/books?id=P5O7A5D55nQC&printsec=fond&pg=PR5#v=onepage&q&f=false links].<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Joshua M. Epstein|Epstein, Joshua M.]] (2006). "Growing Adaptive Organizations: An Agent-Based Computational Approach", in ''Generative Social Science: Studies in Agent-Based Computational Modeling'', pp. 309 [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=543OS3qdxBYC&oi=fnd&pg=PA326&dq=false#v=onepage&q=false&f=false -] 344. [http://press.princeton.edu/titles/8277.html Description] and [http://www.santafe.edu/research/working-papers/abstract/99895b6465e8b87656612f8e3570b34c/ abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019055158/http://www.santafe.edu/research/working-papers/abstract/99895b6465e8b87656612f8e3570b34c/ |date=2016-10-19 }}.</ref> mga [[gastos ng transaksiyon]],<ref>Klosa, Tomas B., and Bart Nooteboom, 2001. "Agent-based Computational Transaction Cost Economics", ''Journal of Economic Dynamics and Control'' 25(3–4), pp. 503–52. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0165188900000348 Abstract.]</ref> [[ekonomikang kapakanan]]<ref>[[Robert Axtell|Axtell, Robert]] (2005). "The Complexity of Exchange", ''Economic Journal'', 115(504, Features), pp. [http://econfaculty.gmu.edu/pboettke/workshop/archives/f05/Axtell.pdf F193-F210].</ref> at disensiyong mekanismo,<ref name="Abstract"/> ekonomikang impormasyon,<ref>Sandholm, Tuomas W., and Victor R. Lesser (2001)."Leveled Commitment Contracts and Strategic Breach", ''Games and Economic Behavior'', 35(1–2), pp. [http://www.cs.cmu.edu/afs/.cs.cmu.edu/Web/People/sandholm/leveled.geb.pdf 212-270].</ref> at [[makroekonomika]].<ref>• [[David Colander|Colander, David]], [[Peter Howitt]], Alan Kirman, [[Axel Leijonhufvud]], and [[Perry Mehrling]] (2008). "Beyond DSGE Models: Toward an Empirically Based Macroeconomics", ''American Economic Review'', 98(2), pp. [http://www.jstor.org/pss/29730026 236]-240. Pre-pub [http://www.econ.brown.edu/fac/peter_howitt/publication/complex%20macro6.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100622214223/http://www.econ.brown.edu/fac/peter_howitt/publication/complex%20macro6.pdf |date=2010-06-22 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Thomas J. Sargent|Sargent, Thomas J.]] (1994). ''Bounded Rationality in Macroeconomics'', Oxford. [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MacroeconomicTheory/?view=usa&ci=9780198288695 Description] and chapter-preview 1st-page [http://www.questia.com/library/book/bounded-rationality-in-macroeconomics-thomas-j-sargent-by-thomas-j-sargent.jsp links] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130604053239/http://www.questia.com/library/98571582/bounded-rationality-in-macroeconomics-thomas-j-sargent |date=2013-06-04 }}.</ref><ref>Tesfatsion, Leigh (2006), "Agent-Based Computational Economics: A Constructive Approach to Economic Theory", ch. 16, ''Handbook of Computational Economics'', v. 2, pp. 832-865. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574002105020162 Abstract] and pre-pub [http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811162709/http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf |date=2017-08-11 }}.</ref> Ang paraang ito ay sinasabing nakikinabang mula sa patuloy na pagpapabuti sa mga pamamaraang pagmomodelo ng [[agham pangkompyuter]] at tumaas na mga kakayahan ng kompyuter. Ang mga isyu ay kinabibilangan ng mga karaniwan sa ekonomikang eksperimental sa pangkalahatan <ref>[[Vernon L. Smith|Smith, Vernon L.]] (2008). "experimental economics", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_E000277&q=experimental%20&topicid=&result_number=2 Abstract].</ref> and by comparison<ref>[[John Duffy (economist)|Duffy, John]] (2006). "Agent-Based Models and Human Subject Experiments", ch. 19, ''Handbook of Computational Economics'', v.2, pp. 949–101. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574002105020198 Abstract].</ref> at pagpapaunlad ng isang karaniwang balangkas para sa balidasyong empirikal at paglutas ng mga bukas na taon sa pagmomodelong batay sa ahente.<ref>• Namatame, Akira, and Takao Terano (2002). "The Hare and the Tortoise: Cumulative Progress in Agent-based Simulation", in ''Agent-based Approaches in Economic and Social Complex Systems''. pp. [http://books.google.com/books?id=nTkwxVUYvfIC&printsec=find&pg=PA3=onepage&q&f=false#v=onepage&q&f=false 3-] 14, IOS Press. [http://www.iospress.nl/book/agent-based-approaches-in-economic-and-social-complex-systems-2/ Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405084745/http://www.iospress.nl/book/agent-based-approaches-in-economic-and-social-complex-systems-2/ |date=2012-04-05 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • Fagiolo, Giorgio, Alessio Moneta, and Paul Windrum (2007). "A Critical Guide to Empirical Validation of Agent-Based Models in Economics: Methodologies, Procedures, and Open Problems", ''Computational Economics'', 30, pp. [http://www.springerlink.com/content/t683473172528275/ 195]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}–226.</ref> Ang huling layuning siyentipiko ng paraang ito ay inilarawan bilang "pagsubok sa mga natuklasang teoretikal laban sa tunay na daigdig na mga datos sa mga paraang papayag na ang mga teoriyang empirikal na sinuportahan ay magtitipon sa paglipas ng panahon na ang mga akda ng mananaliksik ay angkop na magtatayo sa akdang nauna na".<ref>• Tesfatsion, Leigh (2006). "Agent-Based Computational Economics: A Constructive Approach to Economic Theory", ch. 16, ''Handbook of Computational Economics'', v. 2, [pp. 831-880] sect. 5. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574002105020162 Abstract] and pre-pub [http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811162709/http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf |date=2017-08-11 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Kenneth L. Judd|Judd, Kenneth L.]] (2006). "Computationally Intensive Analyses in Economics", ''Handbook of Computational Economics'', v. 2, ch. 17, pp. [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=6ITfRkNmKQcC&oi=fnd&pg=PA881&ots=2j0cCBB5S6&sig=a1DlAKMWcxFQZwSkGVVp2zlHIb8#v=onepage&q&f=false 881-] 893. Pre-pub [http://www2.econ.iastate.edu/tesfatsi/Judd.finalrev.pdf PDF].<br/>&nbsp;&nbsp; • Tesfatsion, Leigh, and Kenneth L. Judd, ed. (2006). ''Handbook of Computational Economics'', v. 2. [http://www.elsevier.com/wps/find/bookdescription.cws_home/660847/description#description Description] & and chapter-preview [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=PublicationURL&_hubEid=1-s2.0-S1574002105X02003&_cid=273377&_pubType=HS&_auth=y&_acct=C000228598&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=e4757b4f65755ed6340a11fee9615200 links.]{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist|2}} [[Kategorya:Nilalapat na matematika]] [[Kategorya:Ekonomika]] p2q1kfz5vzng6eacb9es3asovqc3mma 0 216209 2233694 2233691 2026-10-12T12:25:37Z Jojit fb 38 /* Mga depinisyon batay sa mga pangkat */ 2233694 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga depinisyon== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na depinisyon=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na depinisyon ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga depinisyon batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age".</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120.</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] hskk9iywgu9jwzrlf8cq8y01ksh849i 2233695 2233694 2026-10-12T12:28:09Z Jojit fb 38 /* Mga depinisyon batay sa mga pangkat */ 2233695 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga depinisyon== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na depinisyon=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na depinisyon ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga depinisyon batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age".</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120.</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 6y9hxp5gj89s9pb33o8urayzget63qx 2233696 2233695 2026-10-12T12:28:40Z Jojit fb 38 /* Mga depinisyon batay sa mga pangkat */ 2233696 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga depinisyon== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na depinisyon=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na depinisyon ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga depinisyon batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120.</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 6869wkq5fb3gunyc570xh93fkaet0ll 2233697 2233696 2026-10-12T12:29:08Z Jojit fb 38 /* Mga depinisyon batay sa mga pangkat */ 2233697 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga depinisyon== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na depinisyon=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na depinisyon ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga depinisyon batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] g8phv91rl7kolaa22skr5kh4t39upg6 2233727 2233697 2026-10-12T15:03:38Z Jojit fb 38 /* Mga depinisyon batay sa mga pangkat */ 2233727 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga depinisyon== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na depinisyon=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na depinisyon ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga depinisyon batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips"/>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2.</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 }}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] esupacn5hh4gc9r4gu8i26jgzndn57p 2233729 2233727 2026-10-12T15:05:31Z Jojit fb 38 /* Mga dimensiyon */ 2233729 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga depinisyon== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na depinisyon=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na depinisyon ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga depinisyon batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2.</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 }}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 5xd1qlpl9aal3fhjoi5vix13i56pmay 2233730 2233729 2026-10-12T15:05:53Z Jojit fb 38 /* Mga dimensiyon */ 2233730 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga depinisyon== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na depinisyon=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na depinisyon ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga depinisyon batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2.</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 }}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 60oap11b79rxg1n6s3x9oulpjsyiap4 2233731 2233730 2026-10-12T15:06:26Z Jojit fb 38 /* Mga dimensiyon */ 2233731 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga depinisyon== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na depinisyon=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na depinisyon ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga depinisyon batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 }}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] buj7pdj2r8qj4g04qwty3h0y9sevryb 2233733 2233731 2026-10-12T15:07:17Z Jojit fb 38 /* Mga dimensiyon */ 2233733 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga depinisyon== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na depinisyon=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na depinisyon ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga depinisyon batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] bmfskdx57h0u6xj6xa1nvmgvzx747ak 2233734 2233733 2026-10-12T15:07:59Z Jojit fb 38 /* Mga dimensiyon */ 2233734 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga depinisyon== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na depinisyon=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na depinisyon ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga depinisyon batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] r8y6sjld67hm3gclih6hdzhabl4lwfc 2233811 2233734 2026-10-12T23:34:58Z Jojit fb 38 /* Mga depinisyon batay sa mga pangkat */ 2233811 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na depinisyon ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] n00d82zbbiqwdzoftf9zt2i9kigyo36 2233812 2233811 2026-10-12T23:35:24Z Jojit fb 38 /* Mga kahulugan */ 2233812 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 3eryc56j3k0i8bxwe3mf8b057pu80w3 2233813 2233812 2026-10-13T00:03:51Z Jojit fb 38 /* Mga dimensiyon */ 2233813 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 April 2008}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 March 2022|archive-date=13 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD }}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live }}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5th|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 April 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 June 2016|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=February 1, 2000| access-date=December 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 }}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 }}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=January 29, 2003 | access-date=December 19, 2015 | archive-date=December 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html }}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live }}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live }}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=November 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security }}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 25wemdlrw6k2i1oyoep1exw6pcw8hg3 2233815 2233813 2026-10-13T00:15:10Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233815 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 April 2008}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 March 2022|archive-date=13 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD }}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live }}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5th|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 April 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 June 2016|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=February 1, 2000| access-date=December 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 }}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 }}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=January 29, 2003 | access-date=December 19, 2015 | archive-date=December 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html }}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live }}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live }}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=November 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security }}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 7dbl1py2a0gieivya3c5utuqz775xt8 2233816 2233815 2026-10-13T00:16:09Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233816 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 April 2008}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 March 2022|archive-date=13 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD }}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live }}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5th|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 April 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 June 2016|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=February 1, 2000| access-date=December 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 }}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 }}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=January 29, 2003 | access-date=December 19, 2015 | archive-date=December 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html }}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live }}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live }}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=November 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security }}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] kk7vz0xkzjotjy4066fxuw65hcc33tb 2233817 2233816 2026-10-13T00:16:38Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233817 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 March 2022|archive-date=13 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD }}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live }}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5th|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 April 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 June 2016|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=February 1, 2000| access-date=December 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 }}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 }}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=January 29, 2003 | access-date=December 19, 2015 | archive-date=December 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html }}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live }}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live }}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=November 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security }}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 0a8sxj0bozvvpfql36y88i1jidey2lw 2233818 2233817 2026-10-13T00:17:10Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233818 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD }}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live }}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5th|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 April 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 June 2016|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=February 1, 2000| access-date=December 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 }}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 }}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=January 29, 2003 | access-date=December 19, 2015 | archive-date=December 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html }}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live }}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live }}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=November 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security }}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] nrv4pxzworysgtvfus0babthtntxggo 2233819 2233818 2026-10-13T00:17:30Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233819 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live }}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5th|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 April 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 June 2016|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=February 1, 2000| access-date=December 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 }}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 }}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=January 29, 2003 | access-date=December 19, 2015 | archive-date=December 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html }}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live }}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live }}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=November 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security }}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] pthoiru7um46pf11lx31z527o0lk1ot 2233820 2233819 2026-10-13T00:18:30Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233820 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5th|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 April 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 June 2016|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=February 1, 2000| access-date=December 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 }}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 }}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=January 29, 2003 | access-date=December 19, 2015 | archive-date=December 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html }}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live }}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live }}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=November 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security }}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] nday9vwc7hskbdqtndzp223qlu5ao3f 2233821 2233820 2026-10-13T00:19:05Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233821 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5th|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 April 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 June 2016|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=February 1, 2000| access-date=December 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 }}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 }}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=January 29, 2003 | access-date=December 19, 2015 | archive-date=December 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html }}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live }}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live }}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=November 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security }}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] kilx3fd1kja2h5y944r4qk4aibyp294 2233822 2233821 2026-10-13T00:19:47Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233822 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 June 2016|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=February 1, 2000| access-date=December 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 }}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 }}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=January 29, 2003 | access-date=December 19, 2015 | archive-date=December 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html }}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live }}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live }}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=November 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security }}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 02ls5h6ykz45k7vvisgar9j10nsquu9 2233823 2233822 2026-10-13T00:20:26Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233823 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=February 1, 2000| access-date=December 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 }}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 }}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=January 29, 2003 | access-date=December 19, 2015 | archive-date=December 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html }}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live }}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live }}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=November 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security }}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] a68soqzgy5lgvyvx9hch30zjir6myau 2233824 2233823 2026-10-13T00:21:11Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233824 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 }}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=January 29, 2003 | access-date=December 19, 2015 | archive-date=December 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html }}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live }}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live }}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=November 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security }}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 3o44dd6ltqs89vavukhkgrorwdv132r 2233825 2233824 2026-10-13T00:21:44Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233825 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=January 29, 2003 | access-date=December 19, 2015 | archive-date=December 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html }}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live }}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live }}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=November 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security }}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] nqylb5dmdl5w19t0r2v88ukk9pg0jeg 2233826 2233825 2026-10-13T00:22:27Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233826 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live }}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live }}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=November 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security }}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] oylymgesfaj89vveen3g05f2wli5oe5 2233827 2233826 2026-10-13T00:23:10Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233827 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live }}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=November 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security }}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] lx9ppk5v2daeoj8wkaasbyvfo1oysu8 2233828 2233827 2026-10-13T00:23:37Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233828 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=November 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security }}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 631w3owro0lv46421v4t10powi8tl8q 2233829 2233828 2026-10-13T00:24:13Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233829 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 October 2024}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] h6am8l7twc00ejck1gmhriynt09l6j0 2233830 2233829 2026-10-13T00:24:50Z Jojit fb 38 /* Senior citizen */ 2233830 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] rh5ewrbnq7jpbl6oi0eacwtz02kejai 2233959 2233830 2026-10-13T05:46:57Z Jojit fb 38 /* Mga palatandaan */ 2233959 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa pisikal at mental.<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na edad.<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377.</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Buffalo University at Northwestern University na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] sdcbdmp1abb5bwqjr2zz7cngq3d0u98 2233960 2233959 2026-10-13T05:47:37Z Jojit fb 38 2233960 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa pisikal at mental.<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na edad.<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377.</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Buffalo University at Northwestern University na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] fxrig35cu4ss8vgjrm1j6eeplfqnxf3 2233961 2233960 2026-10-13T05:52:27Z Jojit fb 38 /* Mga palatandaan */ 2233961 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377.</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 4ux5ozsjebsnspdkntcjyqldqwfhsia 2233962 2233961 2026-10-13T05:53:32Z Jojit fb 38 /* Mga palatandaan */ 2233962 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377.</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] inw0qf0hbh5obhojyha2qgh59ldgsyn 2233963 2233962 2026-10-13T05:54:14Z Jojit fb 38 /* Mga palatandaan */ 2233963 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377.</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] eppmlywtqbuwl2pbwjzqfb1eusdeld8 2233964 2233963 2026-10-13T05:54:46Z Jojit fb 38 /* Mga palatandaan */ 2233964 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377.</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] rxowyjmj4o49x9rikud8ap6qokt8218 2233965 2233964 2026-10-13T05:55:12Z Jojit fb 38 /* Mga palatandaan */ 2233965 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 28zerpucnvy8gu1giocmnv6zkbuvib7 2233966 2233965 2026-10-13T05:55:40Z Jojit fb 38 /* Mga palatandaan */ 2233966 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]] ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] lfup3gegn2aetn3amnwnphe4ns3n1wd 0 240632 2233764 2233516 2026-10-12T17:21:46Z Ryomaandres 8044 2233764 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng 119 ''[[comune]]'' ng [[Lalawigan ng Avellino]], [[Campania]], sa [[Italya]]. {| class="wikitable sortable" !Kodigo [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]] !''[[Comune]]'' !Populasyon <br>(2005) |- |064001 |[[Aiello del Sabato]] | align="right" |3,454 |- |064002 |[[Altavilla Irpina]] | align="right" |4,242 |- |064003 |[[Andretta]] | align="right" |2,219 |- |064004 |[[Aquilonia, Campania|Aquilonia]] | align="right" |2,008 |- |064005 |[[Ariano Irpino]] | align="right" |23,330 |- |064006 |[[Atripalda]] | align="right" |11,336 |- |064007 |[[Avella]] | align="right" |7,756 |- |064008 |[[Avellino]] | align="right" |56,993 |- |064009 |[[Bagnoli Irpino]] | align="right" |3,370 |- |064010 |[[Baiano, Campania|Baiano]] | align="right" |4,740 |- |064011 |[[Bisaccia]] | align="right" |4,275 |- |064012 |[[Bonito, Campania|Bonito]] | align="right" |2,549 |- |064013 |[[Cairano]] | align="right" |392 |- |064014 |[[Calabritto]] | align="right" |2,758 |- |064015 |[[Calitri]] | align="right" |5,603 |- |064016 |[[Candida, Campania|Candida]] | align="right" |1,115 |- |064017 |[[Caposele]] | align="right" |3,720 |- |064018 |[[Capriglia Irpina]] | align="right" |2,370 |- |064019 |[[Carife]] | align="right" |1,642 |- |064020 |[[Casalbore]] | align="right" |2,051 |- |064021 |[[Cassano Irpino]] | align="right" |970 |- |064022 |[[Castel Baronia]] | align="right" |1,202 |- |064023 |[[Castelfranci]] | align="right" |2,217 |- |064024 |[[Castelvetere sul Calore]] | align="right" |1,707 |- |064025 |[[Cervinara]] | align="right" |10,182 |- |064026 |[[Cesinali]] | align="right" |2,434 |- |064027 |[[Chianche]] | align="right" |591 |- |064028 |[[Chiusano di San Domenico]] | align="right" |2,494 |- |064029 |[[Contrada, Campania|Contrada]] | align="right" |2,984 |- |064030 |[[Conza della Campania]] | align="right" |1,433 |- |064031 |[[Domicella]] | align="right" |1,750 |- |064032 |[[Flumeri]] | align="right" |3,300 |- |064033 |[[Fontanarosa]] | align="right" |3,439 |- |064034 |[[Forino]] | align="right" |5,200 |- |064035 |[[Frigento]] | align="right" |4,115 |- |064036 |[[Gesualdo, Campania|Gesualdo]] | align="right" |3,811 |- |064037 |[[Greci, Campania|Greci]] | align="right" |863 |- |064038 |[[Grottaminarda]] | align="right" |8,352 |- |064039 |[[Grottolella]] | align="right" |1,929 |- |064040 |[[Guardia Lombardi]] | align="right" |1,963 |- |064041 |[[Lacedonia]] | align="right" |2,994 |- |064042 |[[Lapio]] | align="right" |1,713 |- |064043 |[[Lauro]] | align="right" |3,611 |- |064044 |[[Lioni]] | align="right" |6,279 |- |064045 |[[Luogosano]] | align="right" |1,253 |- |064046 |[[Manocalzati]] | align="right" |3,156 |- |064047 |[[Marzano di Nola]] | align="right" |1,698 |- |064048 |[[Melito Irpino]] | align="right" |1,987 |- |064049 |[[Mercogliano]] | align="right" |12,293 |- |064050 |[[Mirabella Eclano]] | align="right" |8,286 |- |064051 |[[Montaguto]] | align="right" |550 |- |064052 |[[Montecalvo Irpino]] | align="right" |4,169 |- |064053 |[[Montefalcione]] | align="right" |3,443 |- |064054 |[[Monteforte Irpino]] | align="right" |9,752 |- |064055 |[[Montefredane]] | align="right" |2,325 |- |064056 |[[Montefusco]] | align="right" |1,477 |- |064057 |[[Montella]] | align="right" |7,852 |- |064058 |[[Montemarano]] | align="right" |3,022 |- |064059 |[[Montemiletto]] | align="right" |5,332 |- |064060 |[[Monteverde, Campania|Monteverde]] | align="right" |909 |- |064063 |[[Morra De Sanctis]] | align="right" |1,363 |- |064064 |[[Moschiano]] | align="right" |1,711 |- |064065 |[[Mugnano del Cardinale]] | align="right" |5,108 |- |064066 |[[Nusco]] | align="right" |4,432 |- |064067 |[[Ospedaletto d'Alpinolo]] | align="right" |1,704 |- |064068 |[[Pago del Vallo di Lauro]] | align="right" |1,838 |- |064069 |[[Parolise]] | align="right" |709 |- |064070 |[[Paternopoli]] | align="right" |2,645 |- |064071 |[[Petruro Irpino]] | align="right" |379 |- |064072 |[[Pietradefusi]] | align="right" |2,527 |- |064073 |[[Pietrastornina]] | align="right" |1,597 |- |064074 |[[Prata di Principato Ultra]] | align="right" |2,881 |- |064075 |[[Pratola Serra]] | align="right" |3,376 |- |064076 |[[Quadrelle]] | align="right" |1,774 |- |064077 |[[Quindici]] | align="right" |2,938 |- |064078 |[[Roccabascerana]] | align="right" |2,355 |- |064079 |[[Rocca San Felice]] | align="right" |871 |- |064080 |[[Rotondi]] | align="right" |3,479 |- |064081 |[[Salza Irpina]] | align="right" |822 |- |064082 |[[San Mango sul Calore]] | align="right" |1,230 |- |064083 |[[San Martino Valle Caudina]] | align="right" |4,669 |- |064084 |[[San Michele di Serino]] | align="right" |2,452 |- |064085 |[[San Nicola Baronia]] | align="right" |842 |- |064086 |[[San Potito Ultra]] | align="right" |1,479 |- |064087 |[[San Sossio Baronia]] | align="right" |1,888 |- |064088 |[[Santa Lucia di Serino]] | align="right" |1,525 |- |064089 |[[Sant'Andrea di Conza]] | align="right" |1,870 |- |064090 |[[Sant'Angelo all'Esca]] | align="right" |893 |- |064091 |[[Sant'Angelo a Scala]] | align="right" |735 |- |064092 |[[Sant'Angelo dei Lombardi]] | align="right" |4,404 |- |064093 |[[Santa Paolina]] | align="right" |1,443 |- |064095 |[[Santo Stefano del Sole]] | align="right" |2,072 |- |064096 |[[Savignano Irpino]] | align="right" |1,295 |- |064097 |[[Scampitella]] | align="right" |1,385 |- |064098 |[[Senerchia]] | align="right" |879 |- |064099 |[[Serino]] | align="right" |7,307 |- |064100 |[[Sirignano]] | align="right" |2,607 |- |064101 |[[Solofra]] | align="right" |12,082 |- |064102 |[[Sorbo Serpico]] | align="right" |584 |- |064103 |[[Sperone]] | align="right" |3,397 |- |064104 |[[Sturno]] | align="right" |3,238 |- |064105 |[[Summonte]] | align="right" |1,597 |- |064106 |[[Taurano]] | align="right" |1,597 |- |064107 |[[Taurasi]] | align="right" |2,735 |- |064108 |[[Teora]] | align="right" |1,577 |- |064109 |[[Torella dei Lombardi]] | align="right" |2,265 |- |064110 |[[Torre Le Nocelle]] | align="right" |1,368 |- |064111 |[[Torrioni]] | align="right" |639 |- |064112 |[[Trevico]] | align="right" |1,217 |- |064113 |[[Tufo, Campania|Tufo]] | align="right" |919 |- |064114 |[[Vallata]] | align="right" |3,026 |- |064115 |[[Vallesaccarda]] | align="right" |1,456 |- |064116 |[[Venticano]] | align="right" |2,604 |- |064117 |[[Villamaina]] | align="right" |980 |- |064118 |[[Villanova del Battista]] | align="right" |1,967 |- |064119 |[[Volturara Irpina]] | align="right" |4,218 |- |064120 |[[Zungoli]] | align="right" |1,363 |- | |[[Montoro, Campania|Montoro]] | |- | |Kabuuan | align="right" |437,560 |- |} ==Sanggunian== *[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]] {{Lalawigan ng Avellino}} [[Category:Mga lungsod at bayan sa Campania| ]] 4470cqrrwqk1xug0cs3etmpyo6uxkyb 0 243310 2233778 2171412 2026-10-12T19:28:42Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233778 wikitext text/x-wiki {{Philippine name|Alonzo|Wurtzbach}} {{Infobox pageant titleholder | name = Pia Alonzo Wurtzbach | image = Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg | caption = Si Wurtzbach noong Enero 2019 | birth_name = Pia Angela Alonzo Wurtzbach | birth_date = {{birth date and age|1989|09|24|mf=yes}} | birth_place = [[Stuttgart]], [[Baden-Württemberg]], [[West Germany]] | alias = Pia Romero, Pia Wurtzbach, Pia Alonzo Wurtzbach | years_active = 1994–kasalukuyan | spouse = {{marriage|Jeremy Jauncey|2023}} | height ={{height|ft=5|in=8}}<ref name="Philstar">{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/2014/03/07/1297895/pldt-presents-2014-bb.-pilipinas-pageant|title=PLDT presents 2014 Bb. Pilipinas pageant|work=[[The Philippine Star]]|date=March 7, 2014| first= Ricky| last=Lo | archivedate= October 8, 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151008073239/http://www.philstar.com/entertainment/2014/03/07/1297895/pldt-presents-2014-bb.-pilipinas-pageant | deadurl =no}}</ref> | hair_color = Brown | eye_color = Brown | occupation = Beauty queen, aktres, modelo | agency = [[Star Magic]] | title = [[Miss Universe Philippines|Miss Universe Philippines 2015]]<br>[[Miss Universe 2015]] | competitions = [[Binibining Pilipinas 2013]]<br>(1st Runner-up)<br>[[Binibining Pilipinas 2014]]<br>(Top 15)<br>[[Binibining Pilipinas 2015]]<br>(Nanalo– Miss Universe Philippines 2015)<br>[[Miss Universe 2015]]<br>(Nanalo) }} Si '''Pia Angela Alonzo Wurtzbach'''<ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/celeb/spotlight/32874/13-photos-from-pia-wurtzbachs-childhood-and-teenage-years|title=13 photos from Pia Wurtzbach's childhood and teenage years|first=Llhonette |last=Beltran|publisher=[[Philippine Entertainment Portal|PEP]] ([[GMA New Media]]) | location = Philippines|date=December 24, 2015|accessdate=January 13, 2016 | archivedate= January 18, 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160118175636/http://www.pep.ph/celeb/spotlight/32874/13-photos-from-pia-wurtzbachs-childhood-and-teenage-years | deadurl=no}}</ref> (Ipinanganak noong Setyembre 24, 1989), na nakilala noon bilang '''Pia Romero''', ay isang [[Mga Pilipino|Pilipina]]-[[Alemanya|Aleman]] na artista, modelo at beauty pageant titleholder na nanalo sa [[Binibining Pilipinas|Binibining Pilipinas 2015]] bilang Miss Universe Philippines 2015 at itinanghal na [[Miss Universe 2015]] na ginanap sa [[Las Vegas, Nebada|Las Vegas]], [[Nevada]], [[Estados Unidos]] noong Disyembre 20, 2015.<ref name=":0">{{Cite web |last=Tinio |first=Norman |date=21 Disyembre 2015 |title=Miss Universe 2015: A crown 42 years in the making |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116729-pia-wurtzbach-announcement-mix-up-winner-reaction/ |access-date=30 Setyembre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> == Personal na buhay == Ipinanganak si Wurtzbach noong Setyembre 24, 1989 sa Stuttgart, Baden-Württemberg sa [[Alemanya]] sa mga magulang na sina Klaus Uwe Wurtzbach, isang Aleman, at si Cheryl Alonzo Tyndall, isang retiradong Pilipinang nars na nakabase sa [[Londres]]. Siya ay may isang kapatid na babae na tatlong taon na mas bata kaysa sa kanya. Nagtapos siya ng kanyang sekondarya sa ABS-CBN Distance Learning School sa [[Maynila]] at nag-aral sa Culinary Arts at Center for Asian Culinary Studies sa [[San Juan]]. ==Karera== Hinabol ni Pia Wurtzbach ang isang karera bilang isang modelo sa industriya ng kosmetiko. Sa gulang na 11, sa ilalim ng pangalang Pia Romero, nagtrabaho siya bilang isang aktres at ang pinamahalaan ng [[ABS-CBN]] ​​sa theatrical ahensiya na tinatawag na Star Magic. Kabilang sa kanyang mga television credits ay ang teen-oriented serye na ''K2BU'', ang iba't-ibang programang konsert na ''ASAP'', ang antolohiyang romansa na ''Your Song'', ang sitcom show ''Bora'', at ang drama seryeng ''Sa Piling Mo''. Siya ay lumitaw rin sa pelikula tulad ng ''Kung Ako Na Lang Sana'' (2003), ''All My Life'' (2004), at ''All About Love'' (2006). Sa kasalukuyan, siya ay isang stylist at beauty writer para sa Philippine Daily Inquirer sa seksyon sa ''2bu''. ==Pagsali sa beauty pageant== ===Binibining Pilipinas 2015=== Nakamit ni Wurtzbach ang titulo bilang Miss Universe Philippines 2015 sa [[Binibining Pilipinas|Binibining Pilipinas 2015]] sa kanyang ikatlong beses na pagsali sa patimpalak. Nalipat sa kanya ang korona matapos ang Miss Universe Philippines 2014 na si Mary Jean Lastimosa. ===Miss Universe 2015=== Si Pia Wurtzbach ang kinoronahan bilang [[Miss Universe 2015]] noong Disyembre 20, 2015 sa [[Las Vegas, Nebada|Las Vegas]], [[Nevada]], [[Estados Unidos]]. Ito ay pagkatapos ng kontrobersyal na maling pag-anunsyo ng host na si [[Steve Harvey]] sa resulta ng nanalo. Naunang nasabi ni Harvey na ang nanalo ay si [[Ariadna Gutiérrez]] ng Kolombia, ngunit ito ay binawi niya matapos ang ilang minuto at si Pia pala ang tunay na nanalo sa patimpalak. Si Pia Wurtzbach ang ikatlong nag-uwi ng korona ng [[Miss Universe]] sa [[Pilipinas]] na tumapos sa 42 taong paghihintay matapos ang pagkapanalo ni [[Margarita Moran]] noong 1973. ==Galeriya== <gallery> Talaksan:Pia Alonzo Wurtzbach in Philippine Terno.jpg|Si Wurtzbach sa kanyang ternong suot Talaksan:Miss Universe 2015 Pia Wurtzbach 071816 (cropped).jpg|Si Wurtzbach sa 2016 Talaksan:WurtzbachMets.jpg|Si Wurtzbach noong 2016 </gallery> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Miss Universe titleholders}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1989]] [[Kategorya:Mga Pilipinang nanalo sa patimpalak ng kagandahan]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Aleman]] [[Kategorya:Mga Aleman]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Miss Universe]] hvlzd6rp1jju640f79fic5ajelwyjoz 0 244185 2233779 1700759 2026-10-12T19:29:19Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233779 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Mayo 2019}} {{BLP unsourced}} {{Infobox pageant titleholder | name=Katie Blair | image=Katie_Blair_2010.jpg | caption=Katie Blair, Miss California USA 2011 | title=Miss Montana Teen USA 2006<br>Miss Teen USA 2006<br>Miss California USA 2011 | nationalcompetition=Miss Montana Teen USA 2006<br>(Panalo)<br>Miss Teen USA 2006<br>(Panalo)<br>Miss California USA 2011<br>(Unang ''Runner-Up'') | birth_place= [[Billings, Montana]], [[Estados Undos]] | birth_name= Katherine Amanda Blair | birth_date= {{Birth date and age|1987|12|29}} | height={{height|ft=5|in=5}} | eye_color= [[Asul]] | hair_color= ''Blonde'' }} Si '''Katherine Amanda Blair''' ipinanganak Disyembre 29, 1987) ay isang modelo, reyna ng kagandahan, at [[reality television|personalidad sa telebisyon]] na mula sa [[Estados Unidos]] na may titulong Miss Teen USA 2006 at Miss California USA 2011. Siya ang kauna-unahang indibiduwal mula sa [[Montana]] na nanalo sa isang pangunahing titulo sa paligsahan ng kagandahan. {{BD|1987||Blair, Katie}} [[Kategorya:Mga Amerikano]] kzt8aqbjtqgfivf0d4of1g2j7ey3uxs 0 245097 2233785 1859039 2026-10-12T19:34:48Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233785 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}} {{Pageant titleholder bio |title='''Miss Philippines Earth 2015'''<br> '''Miss Earth 2015''' |nationalcompetition=[[Binibining Pilipinas|Binibining Pilipinas 2011]] (Unplaced)<br>'''Miss Philippines Earth 2015''' (Nagwagi)<br>'''Miss Earth 2015''' (Nagwagi)<br> |photo =Angelia Ong supports International Women's Day.jpg |caption = [[Miss Earth|Miss Earth 2015]], '''Angelia Ong'''<br> |birthname= Angelia Gabrena Paglicawan Ong |height={{height|ft=5|in=7}} }} Si '''Angelia Ong''' ay isang [[Tsinong Pilipino]] na beauty queen. Sya ay nakilala sa kanyang pagka-panalo sa [[Miss Earth]] 2015 pageant. Siya ay pinanganak noong 27 Hunyo 1990 sa [[Iloilo City]], [[Iloilo]], [[Pilipinas]]. Gumawa siya ng kasaysayan sa pamamagitan ng kaniyang pagkapanalo sa [[Miss Earth]] para sa [[Pilipinas]] sa ikalawang magkakasunod na taon. Ang kanyang kahalili sa Miss Earth ay si Jamie Herrell. {{BD|1990||Ong, Angelia}} [[Kategorya:Mga Ilonggo]] rixbkcf6m5r7zmyxx8fqx0odf55ktab 0 259540 2233799 2088347 2026-10-12T19:52:46Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233799 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name = Maureen Wroblewitz | image = {{#property:P18}} | caption = | birth_name = Maureen Wroblewitz | birth_date = {{birth date and age|m=yes|1998|6|22}} | birth_place = [[Riyadh]], [[Saudi Arabia]] | height = {{height|m=1.68}} | hair_color = Itim | eye_color = Kayumanggi | occupation = Modelo, mang-eendorso | years_active = 2017&ndash;kasalukuyan | title = [[Asia's Next Top Model (season 5)]] (''Panalo'')<br>[[Miss Universe Philippines 2021]] (''1st runner-up'') | agency = [[Storm Model Management]] }} Si '''Maureen Wroblewitz''' (isinilang noong Hunyo 22, 1998 sa [[Riyadh]], [[Saudi Arabia]]), ay isang [[Mga Pilipino|Pilipina]]-[[Mga Aleman|Alemang]] modelo, kilala bilang ang unang nanalong kalahok na Pinay sa ikalimang season ng ''Asia's Next Top Model'' kung saan kumatawan siya para sa [[Pilipinas]].<ref name="ref1">[http://news.abs-cbn.com/life/06/28/17/maureen-wroblewitz-is-first-pinay-to-win-asias-next-top-model Maureen Wroblewitz is first Pinay to win 'Asia's Next Top Model']. ''ABS-CBN News''. Hinango noong 2017-06-28.</ref> ==Talambuhay== Si Wroblewitz ay isinilang sa Riyadh, Saudi Arabia noong ika-22 ng Hunyo, 1998. Ang kanyang ama ay isang Aleman at ang kanyang ina naman ay isang Pilipino. Sa gulang na 12, lumipat si Wroblewitz sa [[Alemanya]], bago lumipat sa [[Pilipinas]] upang ipagpatuloy ang kanyang karera sa pagmomodelo matapos siyang matuklasan ng isang kinatawan sa pagmomomodelo sa Instagram sa gulang na 15. Bago ang kanyang pakikilahok sa palabas, si Wroblewitz ay nag-aaral at pansamantalang nagmomodelo sa Pilipinas. ==Karera sa pagmomodelo== ===''Asia's Next Top Model''=== Matapos siyang sumali para sa ''Asia's Next Top Model'', si Wroblewitz ay napili bilang isa sa labing-apat na mga kalahok para sa ikalimang season ng palabas. Sa gitna ng palabas, nakatanggap si Wroblewitz nang tatlong pinakamagandang larawan, at naging isa sa huling tatlong kalahok para sa huling runway ng season kasama ang mga kapwa kalahok na sina Minh Tu Nguyen mula sa [[Biyetnam]] at Shikin Gomez mula sa [[Malaysia]]. Si Wroblewitz ang itinanghal na panalo sa patimpalak sa huling episode. Bilang ang nagwagi sa patimpalak, nakatanggap siya ng isang Subaru Impreza, isang cover at fashion spread sa ''Nylon magazine'' [[Singapore]], at kontrata sa pagmomodelo sa Storm Model Management sa [[London]].<ref name="ref1"></ref><ref name="ref2">[http://preen.inquirer.net/50135/maureen-wroblewitzs-asntm-win-is-sweet-vengeance-for-all-filipina-runner-ups#ixzz4lZaGH4Jq Maureen Wroblewitz’s ‘AsNTM’ Win Is ‘Sweet Vengeance’ For All Filipina Runners-Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629040931/http://preen.inquirer.net/50135/maureen-wroblewitzs-asntm-win-is-sweet-vengeance-for-all-filipina-runner-ups#ixzz4lZaGH4Jq |date=2017-06-29 }}. Hinango noong 2017-06-30.</ref> ===Karera pagkatapos ng palabas=== Sandali matapos ang kanyang pakikilahok sa ''Asia's Next Top Model'', si Wroblewitz ay natampok sa cover ng edisyon sa Hulyo ng Nylon Singapore bilang bahagi ng kanyang mga napanalunan.<ref name="ref2"></ref> == Pilmograpiya == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:50%;" ===Telebisyon=== |- ! Taon !! Pamagat !! Sulat !! Sanggunian |- | rowspan="6"| 2017 | ''[[Asia's Next Top Model|AsNTM (cycle 5)]]'' | Contestant || <ref name="ref1"/> |- | ''[[Rated K]]'' | rowspan="7"|Guest | <ref name="ref00">{{cite news|url=http://news.abs-cbn.com/life/07/04/17/maureen-wroblewitz-ibinahagi-ang-naranasang-pambu-bully|title=Maureen Wroblewitz, ibinahagi ang naranasang pambu-bully|trans-title=Maureen Wroblewitz, shares her experience of being bullied|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706052312/http://news.abs-cbn.com/life/07/04/17/maureen-wroblewitz-ibinahagi-ang-naranasang-pambu-bully |archive-date=6 July 2017 |date=4 July 2017|language=Filipino}}</ref> |- | ''[[Tonight with Boy Abunda]]'' | <ref>[http://news.abs-cbn.com/life/07/06/17/why-maureen-wroblewitz-almost-gave-up-on-asias-next-top-model Why Maureen Wroblewitz almost gave up on 'Asia's Next Top Model'] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170714124623/http://news.abs-cbn.com/life/07/06/17/why-maureen-wroblewitz-almost-gave-up-on-asias-next-top-model |date=14 July 2017 }}. ''ABS-CBN News''. Published on 7 July 2017. Retrieved 2017-07-15.</ref><ref>[http://entertainment.abs-cbn.com/tv/shows/tonightwithboyabunda/photos/albums/67071417-photos-maureen-wroblewitz-on-tonight-with-boy-abunda PHOTOS: Maureen Wroblewitz on Tonight With Boy Abunda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806224902/http://entertainment.abs-cbn.com/tv/shows/tonightwithboyabunda/photos/albums/67071417-photos-maureen-wroblewitz-on-tonight-with-boy-abunda |date=6 August 2017 }}. ''ABS-CBN Entertainment''. Retrieved 15 July 2017.</ref> |- | ''[[CNN Philippines|The Source]]'' | |- | ''[[ABS-CBN News Channel|Headstart with Karen Davila]]'' | <ref>[http://news.abs-cbn.com/life/07/14/17/watch-maureen-wroblewitz-message-to-tyra-banks WATCH: Maureen Wroblewitz' message to Tyra Banks] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170715021604/http://news.abs-cbn.com/life/07/14/17/watch-maureen-wroblewitz-message-to-tyra-banks |date=15 July 2017 }}. ''ABS-CBN News''. Published on 14 July 2017. Retrieved 2017-07-15.</ref> |- | ''[[Mars (Philippine TV series)|Mars]]'' | |- | rowspan="3"|2018 | ''[[Sunday PinaSaya]]'' | <ref>{{cite news|last=Rodriguez|first=Bea|title=WATCH: 'Asia's Next Top Model' winner Maureen Wroblewitz, rumampa sa 'Sunday PinaSaya!'|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/tv/sunday_pinasaya/42335/watch-asias-next-top-model-winner-maureen-wroblewitz-rumampa-sa-sunday-pinasaya/story|language=tl|date=25 July 2018|accessdate=20 August 2018|publisher=GMA Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820141145/https://www.gmanetwork.com/entertainment/tv/sunday_pinasaya/42335/watch-asias-next-top-model-winner-maureen-wroblewitz-rumampa-sa-sunday-pinasaya/story|archive-date=20 August 2018|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- | ''[[Asia's Next Top Model|Asia's Next Top Model (season 6)]]'' | |- |[[Eat Bulaga!]] |Co-host |<ref name="pep.ph">{{cite web |author=Created With Frontrow Entertainment |url=https://www.pep.ph/guide/tv/28542/asias-next-top-model-5-winner-maureen-wroblewitz-officially-joins-eat-bulaga |title=Asia's Next Top Model 5 winner Maureen Wroblewitz officially joins Eat Bulaga! |publisher=PEP.ph |date= |accessdate=2018-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928161331/https://www.pep.ph/guide/tv/28542/asias-next-top-model-5-winner-maureen-wroblewitz-officially-joins-eat-bulaga |archive-date=28 September 2018 |dead-url=no |df=dmy-all }}</ref> |- |} ===Music videos=== {| class="wikitable" style="text-align:center; width:50%;" |- ! Year !!Artist(s)!! Title |- | 2018 | [[JK Labajo]] | Buwan<ref>{{cite web |url=https://entertainment.abs-cbn.com/tv/updates/14092618-jk-labajo-katambal-sa-bagong-music-video-si-asias-next-top-model-winner-maureen-wroblewitz |title=JK Labajo, katambal sa bagong music video si Asia's Next Top Model winner Maureen Wroblewitz |publisher=Entertainment.abs-cbn.com |date= |accessdate=2018-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928200729/https://entertainment.abs-cbn.com/tv/updates/14092618-jk-labajo-katambal-sa-bagong-music-video-si-asias-next-top-model-winner-maureen-wroblewitz |archive-date=28 September 2018 |dead-url=no |df=dmy-all }}</ref> |} ==Pag-endorso sa patalastas== * Maybelline * [[Puma (tatak)|Puma]] {{small|(kasama si Shikin Gomez)}}<ref>[https://www.facebook.com/MaureenWroblewitzPH/videos/1756121067749059/?permPage=1 Maureen and Shikin on Puma TV Commercial]. Hinango noong 2017-07-01.</ref> ==Kawing== * {{instagram|@mauwrob|Wroblewitz}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{Flagicon|Thailand}} [[Tawan Kedkong]]}} {{S-ttl|title=[[Asia's Next Top Model]] |years=2017 (season 5)}} {{S-aft|after={{Flagicon|Thailand}} [[Dana Slosar]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Wroblewitz, Maureen}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1998]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Aleman]] 4g270tsa8j2wo0y9r5iamqahyd536ns 0 269235 2233956 2219241 2026-10-13T05:35:51Z Glenmbhin23 131388 /* Telebisyon */ 2233956 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =Elyson De Dios | image = | caption = | birth_name = Elyson De Dios | birth_date = {{birth date and age|1999|5|1}} | birth_place = [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | height = {{height|m=1.75}} | occupation = [[Aktor]], [[modelo]] | years_active = 2015-kasalukuyan | alma_mater = | website = {{Instagram|elysondedios}} }} '''Elyson de Dios''' (ipinanganak 1 Mayo 1999) ay isang Pilipinong artista na naging ''First Prince'' (Unang Prinsipe) sa ikaanim na ''season'' ng ''[[StarStruck]]'' na isang ''[[reality television]]'' na palabas.<ref>{{cite web |url=http://www.thesummitexpress.com/2015/12/winners-starstruck-2015-ultimate-male-female-survivors-named.html |title=WINNERS: StarStruck 2015 Ultimate Male and Female Survivors named |last1= |first1= |last2= |first2= |date=19 Disyembre 2015 |website=thesummitexpress.com |publisher=The Summit Express |access-date=17 Abril 2016 |quote=|language=Ingles}}</ref> Nang nagkaroon ng kontrata sa [[GMA Network]], lumabas siya sa ''[[Poor Señorita]]'' bilang si Edison Villon noong 2016.<ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/gma/articles/2016-03-08/21949/Elyson-de-Dios-at-Ayra-Mariano-ready-na-makatrabaho-ang-kanilang-former-StarStruck-judge-na-si-Regine-Velasquez |title=Elyson de Dios at Ayra Mariano, ready na makatrabaho ang kanilang former 'StarStruck' judge na si Regine Velasquez |last1=Noguera |first1=Al Kendrick |last2= |first2= |date=8 Marso 2016 |website=GMANetwork.com |publisher=[[GMA Network]] |access-date=15 Abril 2016 |quote=}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * 2026 – ''True Manila Encounters'' * 2026 – ''My Bespren Emman'' bilang Aaron Salvador * 2025 – ''Sins of the Father'' bilang Noel Alcantara<ref>{{Cite web |last=Studios |first=ABS-CBN |title=Napapanahong ABS-CBN series na “Sins of the Father,” iikot sa kwento ng mga na-scam {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/6/3/napapanahong-abs-cbn-series-na-sins-of-the-father-iikot-sa-kwento-ng-mga-na-scam-0152 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> * 2025 – ''Incognito'' bilang Enzo<ref>{{Cite web |last=Bardinas |first=Mary Ann |title=“Incognito” delivers delightful ending for the Kontraks {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/7/19/-incognito-delivers-delightful-ending-for-the-kontraks-1105 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> * 2024 – ''High Street'' bilang Kurt * 2023 – ''Nag-aapoy na Damdamin'' bilang PSSg Tommy Paras<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Liezel dela |title=The Making of Nag-Aapoy Na Damdamin: Cast and directors promise to paint love, lies and revenge like no other series {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/nagaapoynadamdamin/articles-videos/the-making-of-nag-aapoy-na-damdamin-cast-and-directors-promise-to-paint-love-lies-and-revenge-like-no-other-series-20198 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> * 2023 – ''Love Bites Season 2: Wedding Booth'' bilang Arjay<ref>{{Cite web |date=2023-04-22 |title=New Season of "Love Bites" offers different stories of Love with ABS-CBN's Rising Stars |url=https://orangemagazine.ph/2023/new-season-of-love-bites-offers-different-stories-of-love-with-abs-cbns-rising-stars/ |access-date=2026-01-05 |website=Orange Magazine |language=en-US |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425020713/https://orangemagazine.ph/2023/new-season-of-love-bites-offers-different-stories-of-love-with-abs-cbns-rising-stars/ |url-status=dead }}</ref> * 2022 – ''Tara G'' * 2022 – ''The Goodbye Girl Episode 3'' bilang Royce<ref>{{Cite web |date=2022-02-01 |title=Angelica Panganiban, Loisa Andalio, Barbie Imperial, Maris Racal, and Elisse Joson explore why’s of heartbreak in “The Goodbye Girl” |url=https://orangemagazine.ph/2022/angelica-panganiban-loisa-andalio-barbie-imperial-maris-racal-and-elisse-joson-in-the-goodbye-girl/ |access-date=2026-01-05 |website=Orange Magazine |language=en-US |archive-date=2022-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203104847/https://orangemagazine.ph/2022/angelica-panganiban-loisa-andalio-barbie-imperial-maris-racal-and-elisse-joson-in-the-goodbye-girl/ |url-status=dead }}</ref> * 2022 – ''How to Move On in 30 Days'' bilang Lance * 2022 – ''Dear God: Sammie and Jackie'' (Episode 6) * 2021 – ''Huwag Kang Mangamba'' bilang Ryan * 2021 – ''Maalaala Mo Kaya: Bible'' bilang kapatid ni Bert * 2020 – ''Maalaala Mo Kaya: Kotse'' * 2020 – ''Ipaglaban Mo: Yes Sir'' * 2017 – ''D'Originals'' bilang Darren<ref>{{Cite web |title=StarStruck alumnus Elyson de Dios praised by Jaclyn Jose for his looks and star quality |url=https://www.pep.ph/news/66672/elyson-de-dios-praised-by-jaclyn-jose-for-his-looks-and-star-quality |access-date=2026-01-05 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> * 2017 – ''Karelasyon: Tukso'' bilang Benjo * 2016 – ''Poor Señorita'' bilang Edison Villon<ref>{{Cite web |last=Times |first=The Manila |date=2016-03-26 |title=Regine Velasquez is the ‘Poor Señorita’ |url=https://www.manilatimes.net/2016/03/26/lifestyle-entertainment/show-times/regine-velasquez-is-the-poor-senorita/252225 |access-date=2026-01-05 |website=The Manila Times |language=en}}</ref> * 2016 – ''Magpakailanman: My Missing Carrot Man'' bilang Tyson Destor * 2016 – ''Maynila: My Classmate'' bilang Lucky * 2016 – ''Dear Uge'' bilang Dondon === Pelikula === * 2025 – ''The Last Resort'' bilang Elias<ref>{{Cite web |last=Corporation |first=ABS-CBN |title=Karina and Aljon reunite in romance-thriller “The Last Resort” on iWant |url=https://corporate.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2025/12/4/karina-and-aljon-reunite-in-romance-thriller-the-last-resort-on-iwant?lang=en |access-date=2026-01-05 |website=corporate.abs-cbn.com |language=en}}</ref> * 2025 – ''Untold'' bilang Joshua * 2023 – ''In His Mother's Eyes'' bilang Raz<ref>{{Cite web |last=Sabio |first=Nikka Avegail |title=Maricel Soriano and Roderick Paulate reunite in ‘In His Mother’s Eyes’ {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/2023/11/17/maricel-soriano-and-roderick-paulate-reunite-in-in-his-mother-s-eyes-2359 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> === Dihital na Plataporma === * 2025 – ''Till Debt Do Us Part'' bilang Emil<ref>{{Citation |title=Till Debt Do Us Part — starting Dec 18, exclusively on the BingoPlus App |url=https://www.youtube.com/shorts/_RkDjM7JdXA |access-date=2026-01-05}}</ref> * 2025 – ''Ang Prinsesa at Ang Pooreza'' bilang Leeroy * 2025 – ''Saving Sarah'' bilang Mike Santos<ref>{{Cite web |title=PULP MAGAZINE |url=https://pulpmagazine.com/article/1028 |access-date=2026-01-05 |website=pulpmagazine.com}}</ref> === Teatro === * 2020 – ''Tabing Ilog: The Musical'' bilang Fonzy<ref>{{Cite web |title=Former GMA-7 talent Elyson de Dios reveals why he chose to transfer to ABS-CBN |url=https://www.pep.ph/news/local/149871/former-gma-7-talent-elyson-de-dios-reveals-why-he-chose-to-transfer-to-abs-cbn-a724-20200306 |access-date=2026-01-16 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:de Dios, Elyson}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] 24kzj6uoe8tledwemvxee9yt92wms33 2233957 2233956 2026-10-13T05:36:34Z Glenmbhin23 131388 /* Dihital na Plataporma */ 2233957 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =Elyson De Dios | image = | caption = | birth_name = Elyson De Dios | birth_date = {{birth date and age|1999|5|1}} | birth_place = [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | height = {{height|m=1.75}} | occupation = [[Aktor]], [[modelo]] | years_active = 2015-kasalukuyan | alma_mater = | website = {{Instagram|elysondedios}} }} '''Elyson de Dios''' (ipinanganak 1 Mayo 1999) ay isang Pilipinong artista na naging ''First Prince'' (Unang Prinsipe) sa ikaanim na ''season'' ng ''[[StarStruck]]'' na isang ''[[reality television]]'' na palabas.<ref>{{cite web |url=http://www.thesummitexpress.com/2015/12/winners-starstruck-2015-ultimate-male-female-survivors-named.html |title=WINNERS: StarStruck 2015 Ultimate Male and Female Survivors named |last1= |first1= |last2= |first2= |date=19 Disyembre 2015 |website=thesummitexpress.com |publisher=The Summit Express |access-date=17 Abril 2016 |quote=|language=Ingles}}</ref> Nang nagkaroon ng kontrata sa [[GMA Network]], lumabas siya sa ''[[Poor Señorita]]'' bilang si Edison Villon noong 2016.<ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/gma/articles/2016-03-08/21949/Elyson-de-Dios-at-Ayra-Mariano-ready-na-makatrabaho-ang-kanilang-former-StarStruck-judge-na-si-Regine-Velasquez |title=Elyson de Dios at Ayra Mariano, ready na makatrabaho ang kanilang former 'StarStruck' judge na si Regine Velasquez |last1=Noguera |first1=Al Kendrick |last2= |first2= |date=8 Marso 2016 |website=GMANetwork.com |publisher=[[GMA Network]] |access-date=15 Abril 2016 |quote=}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * 2026 – ''True Manila Encounters'' * 2026 – ''My Bespren Emman'' bilang Aaron Salvador * 2025 – ''Sins of the Father'' bilang Noel Alcantara<ref>{{Cite web |last=Studios |first=ABS-CBN |title=Napapanahong ABS-CBN series na “Sins of the Father,” iikot sa kwento ng mga na-scam {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/6/3/napapanahong-abs-cbn-series-na-sins-of-the-father-iikot-sa-kwento-ng-mga-na-scam-0152 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> * 2025 – ''Incognito'' bilang Enzo<ref>{{Cite web |last=Bardinas |first=Mary Ann |title=“Incognito” delivers delightful ending for the Kontraks {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/7/19/-incognito-delivers-delightful-ending-for-the-kontraks-1105 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> * 2024 – ''High Street'' bilang Kurt * 2023 – ''Nag-aapoy na Damdamin'' bilang PSSg Tommy Paras<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Liezel dela |title=The Making of Nag-Aapoy Na Damdamin: Cast and directors promise to paint love, lies and revenge like no other series {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/nagaapoynadamdamin/articles-videos/the-making-of-nag-aapoy-na-damdamin-cast-and-directors-promise-to-paint-love-lies-and-revenge-like-no-other-series-20198 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> * 2023 – ''Love Bites Season 2: Wedding Booth'' bilang Arjay<ref>{{Cite web |date=2023-04-22 |title=New Season of "Love Bites" offers different stories of Love with ABS-CBN's Rising Stars |url=https://orangemagazine.ph/2023/new-season-of-love-bites-offers-different-stories-of-love-with-abs-cbns-rising-stars/ |access-date=2026-01-05 |website=Orange Magazine |language=en-US |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425020713/https://orangemagazine.ph/2023/new-season-of-love-bites-offers-different-stories-of-love-with-abs-cbns-rising-stars/ |url-status=dead }}</ref> * 2022 – ''Tara G'' * 2022 – ''The Goodbye Girl Episode 3'' bilang Royce<ref>{{Cite web |date=2022-02-01 |title=Angelica Panganiban, Loisa Andalio, Barbie Imperial, Maris Racal, and Elisse Joson explore why’s of heartbreak in “The Goodbye Girl” |url=https://orangemagazine.ph/2022/angelica-panganiban-loisa-andalio-barbie-imperial-maris-racal-and-elisse-joson-in-the-goodbye-girl/ |access-date=2026-01-05 |website=Orange Magazine |language=en-US |archive-date=2022-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203104847/https://orangemagazine.ph/2022/angelica-panganiban-loisa-andalio-barbie-imperial-maris-racal-and-elisse-joson-in-the-goodbye-girl/ |url-status=dead }}</ref> * 2022 – ''How to Move On in 30 Days'' bilang Lance * 2022 – ''Dear God: Sammie and Jackie'' (Episode 6) * 2021 – ''Huwag Kang Mangamba'' bilang Ryan * 2021 – ''Maalaala Mo Kaya: Bible'' bilang kapatid ni Bert * 2020 – ''Maalaala Mo Kaya: Kotse'' * 2020 – ''Ipaglaban Mo: Yes Sir'' * 2017 – ''D'Originals'' bilang Darren<ref>{{Cite web |title=StarStruck alumnus Elyson de Dios praised by Jaclyn Jose for his looks and star quality |url=https://www.pep.ph/news/66672/elyson-de-dios-praised-by-jaclyn-jose-for-his-looks-and-star-quality |access-date=2026-01-05 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> * 2017 – ''Karelasyon: Tukso'' bilang Benjo * 2016 – ''Poor Señorita'' bilang Edison Villon<ref>{{Cite web |last=Times |first=The Manila |date=2016-03-26 |title=Regine Velasquez is the ‘Poor Señorita’ |url=https://www.manilatimes.net/2016/03/26/lifestyle-entertainment/show-times/regine-velasquez-is-the-poor-senorita/252225 |access-date=2026-01-05 |website=The Manila Times |language=en}}</ref> * 2016 – ''Magpakailanman: My Missing Carrot Man'' bilang Tyson Destor * 2016 – ''Maynila: My Classmate'' bilang Lucky * 2016 – ''Dear Uge'' bilang Dondon === Pelikula === * 2025 – ''The Last Resort'' bilang Elias<ref>{{Cite web |last=Corporation |first=ABS-CBN |title=Karina and Aljon reunite in romance-thriller “The Last Resort” on iWant |url=https://corporate.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2025/12/4/karina-and-aljon-reunite-in-romance-thriller-the-last-resort-on-iwant?lang=en |access-date=2026-01-05 |website=corporate.abs-cbn.com |language=en}}</ref> * 2025 – ''Untold'' bilang Joshua * 2023 – ''In His Mother's Eyes'' bilang Raz<ref>{{Cite web |last=Sabio |first=Nikka Avegail |title=Maricel Soriano and Roderick Paulate reunite in ‘In His Mother’s Eyes’ {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/2023/11/17/maricel-soriano-and-roderick-paulate-reunite-in-in-his-mother-s-eyes-2359 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> === Dihital na Plataporma === * 2026 – ''Run Into Love'' * 2025 – ''Till Debt Do Us Part'' bilang Emil<ref>{{Citation |title=Till Debt Do Us Part — starting Dec 18, exclusively on the BingoPlus App |url=https://www.youtube.com/shorts/_RkDjM7JdXA |access-date=2026-01-05}}</ref> * 2025 – ''Ang Prinsesa at Ang Pooreza'' bilang Leeroy * 2025 – ''Saving Sarah'' bilang Mike Santos<ref>{{Cite web |title=PULP MAGAZINE |url=https://pulpmagazine.com/article/1028 |access-date=2026-01-05 |website=pulpmagazine.com}}</ref> === Teatro === * 2020 – ''Tabing Ilog: The Musical'' bilang Fonzy<ref>{{Cite web |title=Former GMA-7 talent Elyson de Dios reveals why he chose to transfer to ABS-CBN |url=https://www.pep.ph/news/local/149871/former-gma-7-talent-elyson-de-dios-reveals-why-he-chose-to-transfer-to-abs-cbn-a724-20200306 |access-date=2026-01-16 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:de Dios, Elyson}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] bao4f48mls0zfl4vveqb8dmplu5lwko 0 283209 2233780 2112705 2026-10-12T19:29:54Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233780 wikitext text/x-wiki {{Vietnamese name|Nguyen|Son}} {{Infobox pageant titleholder | name = Nguyễn Văn Sơn | image = | caption = | birth_name = Sơn Văn Nguyễn | birth_date = {{birth date and age|1994|11|17}} | birth_place = [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]] | height = {{height|m=1.91}} | hair_color = Black | eye_color = Brown | occupation = Fashion model, Athlete Taekwando | years_active = 2015&ndash;present | agency = New York Life | website = }} Si '''Sơn Văn Nguyễn''' o '''Nguyễn Văn Sơn''' ay isang modelong Biyetnamis, tanyag bilang nanalo sa '''Mister Global 2015''' sa [[Bangkok]] sa bansang [[Thailand]] noong Marso 7, 2015, Siya ay kasalukuyang naka-kontrata sa New York Buhay 2015 ahensiya. ==Biograpiya== Si Sơn Văn ay isinilang noong ika 17, Nobyembre taon'g 1994 sa Saigon na ngayo'y Ho Chi Minh City sa bansang Vietnam, Siya ay kumuha nang Taekwando at nag-wagi siya sa atletikong pang-kompetisyon at naka sungkit nang 15 medalya nang Asian countries, At nakakuha nang Gold Medal nang National Sports, Gold Medal sa Asian noong 2013 nang Nasyonal Kampyonato, Noong 2015 siya ay itinanghal bilang Mister Global 2015 sa pangkalibutan bilang sa Top 5 pasok sa finale. ==Ahensiya== * New York Life (''Model management'') ==Tingnan rin== * [[Lê Xuân Tiền]] * [[Phanuphong Wanthamat]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1994]] [[Kategorya:Mga Vietnamita]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo mula sa Biyetnam]] {{stub}} 858co4yo5faxzvrb1ve05rol8iyf7bl 0 283689 2233792 1975184 2026-10-12T19:43:17Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233792 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced}} {{Infobox pageant titleholder | name = Fhrancis Lopez | image = | caption = Lopez in Mister Philippines 2011 | birth_name = Fhrancis Oliver Lopez | birth_date = {{birth date and age|1989|2|3}} | birth_place = [[Las Piñas]], [[Philippines]] | occupation = [[Model (person)|Model]], endorser | years_active = 2011&ndash;present | height = {{height|ft=5|in=8}} | hair_color = Black | eye_color = Black | title = [[Mister Philippines 2011]] | competitions = Mister Philippines 2011 (winner)<br>Mister International 2011 (Top 16) | children = 1 | height = {{height|m=1.73}} | agency = Go Green Artists, Project Management }} Si '''Fhrancis Lopez''' ay (ipinanganak noong 3 Pebrero 1989 sa Las Piñas, Pilipinas), o mas kilala bilang Fhrancis Lopez, ay isang modelo at endorser sa Pilipinas, Siya ay kilala bilang isa sa mga nanalo sa Mister Philippines 2011, na ginawa sa madla ng kanyang apela , siya ay parang isang artista sa Pilipinas, si JM de Guzman. ==Talambuhay== Si Lopez ay ipinanganak at nagtataas sa timog dulo ng Metro Manila, bago siya sumali sa pageant ng Mister Philippines, si Fhrancis ay nagsilbing isang modelo at nagpirma siya ng kontrata sa isang Go Green Artists ng kanyang ahensya at ng Pamamahala ng Proyekto, Pagkatapos siya ay nanalo at nakuha ang premyo , Si Fhrancis ay gaganapin sa Patravadi Theater, si Lopez ay isa sa mga finalist Top 16 sa Mister International 2011. ==Pageantry== Mister Philippines 2011 & Mister International 2011 Idineklara ni Lopez na isa sa mga nagwagi ng Mister Philippines 2011, Pagkatapos siya ay nanalo sa kompetisyon noong 17 Disyembre 2011, sumali si Lopez sa kumpetisyon sa Mister International 2011 pageant na nangyayari sa Pattaya, Thailand at Bangkok. {{DEFAULTSORT:Lopez, Fhrancis}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1989]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] em7j6w6jkdh0iffniylmuvhsqk1f6vs 0 288933 2233783 2099775 2026-10-12T19:33:33Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233783 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name = Junebrix Nuestro | image = | caption = | birth_name = Junebrix Nuestro | birth_date = 1994 | birth_place = [[Dasmariñas]], [[Cavite]], [[Pilipinas]] | alias = Jun Jun | home_town = [[Rodriguez, Rizal]] | occupation = Modelo | height = {{height|m=1.68}} | hair_color = Black | eye_color = Brown | years_active = 2014-kasalukuyan | agent = | title = Mister Pilipinas Unibersa 2018 | competitions = Mister Pilipinas Unibersa 2018 (ilan sa mga Nanalo) }} Si '''Junebrix Nuestro''', (ay ipinanganak noong 1994 sa Dasmariñas, Cavite, Pilipinas), ay isang modelo mula sa Pilipinas at isa sa mga itinanghal sa Mister Pilipinas Unibersa 2018.<ref>{{Cite web |url=http://balita.net.ph/2018/08/13/6-kinorohan-sa-mr-philippines |title=Archive copy |access-date=2019-06-24 |archive-date=2019-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624021926/http://balita.net.ph/2018/08/13/6-kinorohan-sa-mr-philippines/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://lifenstylecentral.com/2018/07/10/official-mr-philippines-2018-candidates-presented-to-the-press |title=Archive copy |access-date=2019-06-24 |archive-date=2019-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624022053/https://lifenstylecentral.com/2018/07/10/official-mr-philippines-2018-candidates-presented-to-the-press/ |url-status=dead }}</ref> ==Pageant== Si Nuestro ay isa sa mga kalahok ng Mister Philippines National Universe 2018 ay nakapasok sa mga nanalo at sa Mister Philippines National Universe 2019. ==Tingnan rin== * [[Paolo Jack Dilayo]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Nuestro, Junebrix}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1994]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] kx9l4z3h3mjv6ezf6y6hz1qc09scqjy 0 295969 2233801 2210428 2026-10-12T19:54:40Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233801 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name = Armi Kuusela | image = Armi-Kuusela-1972.jpg | caption = si Kuusela noong 1972 | birth_name = Armi Helena Kuusela | birth_date = {{nowrap|{{Birth date and age|df=y|1934|8|20}}}} | birth_place = [[Muhos]], Pinlandiya | height = {{height|m=1.65}} | hair_color = Rubyo | eye_color = Bughaw | title = {{nowrap|[[Suomen Neito]] 1952<br />[[Miss Universe 1952]]}} | competitions = [[Suomen Neito]] 1952<br />(Panalo)<br />[[Miss Universe 1952]]<br />(Panalo) }} Si '''Armi Helena Kuusela-Williams''' (ipinanganak na Kuusela, dating Kuusela-Hilario; noong 20 Agosto 1934) ay isang manggagawa sa [[kawanggawa]], modelo at ''beauty pageant titleholder'' na Pinlandes na kinoronahan bilang ang kauna-unahang Miss Universe noong [[Miss Universe 1952|1952]]. Si Kuusela ay nakoronahan din bilang Suomen Neito sa kaparehong taon.<ref name=":0">{{Cite web |date=8 Setyembre 2006 |title=Armi Kuusela, Suomen Neito 1952 |trans-title=Armi Kuusela, Miss Finland 1952 |url=https://yle.fi/a/20-85318 |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Elävä arkisto |language=fi}}</ref> Kalaunan ay binitawan ni Kuusela ang titulo bilang Miss Universe upang magpakasal sa Pilipinong negosyante na si Virgilio Hilario.<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=28 Hunyo 2006 |title=A misty-eyed look at Armi Kuusela, the 1st Miss Universe |url=https://www.philstar.com/entertainment/2006/06/28/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |access-date=25 Setyembre 2025 |website=[[Philippine Star]]}}</ref> == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Kuusela sa munisipalidad ng Muhos sa mga magulang na Pinlandes na sina Aarne Kuusela at Martta Kuusela, na nagmamay-ari at nagpapatakbo ng isang maliit na negosyo, maliban noong ang kaniyang ama, isang pinalamutian na beterano, ay nakipaglaban para sa Pinlandiya noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref name=":1">{{Cite web |date=16 Disyembre 2014 |title=All about Armi Helena Kuusela: Miss Universe 1952 |url=https://www.telemundo.com/entretenimiento/miss-universe-2014/get-know-armi-helena-kuusela-miss-universe-1952-tmna792446 |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Telemundo |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Verma |first=Gunjan |date=6 Setyembre 2014 |title=First Miss Universe gave up her crown for marriage |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-universe/first-miss-universe-gave-up-her-crown-for-marriage/articleshow/41867031.cms |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> Siya ang ika-apat na matanda sa anim na magkakapatid.<ref name=":1" /> Nag-aral si Kuusela ng elementarya at paaralang panggitna sa Muhos, at sa Porvoon Naisopisto Boarding School sa Porvoo, Pinlandiya.<ref>{{Cite web |date=1 Abril 2022 |title=110 vuotta koulutoimintaa – POMO-talon kevätlukukausi alkoi uudistetuissa toimitiloissa |trans-title=110 years of school operations – the spring semester at POMO House began in renovated premises |url=https://www.itavayla.fi/teksti/110-vuotta-koulutoimintaa--pomotalon-kevatlukukausi-alkoi-uudistetuissa-toimitiloissa-6.2.60143.c0010715b6 |access-date=4 Hunyo 2026 |website=Itavayla |language=fi}}</ref> Siya ay hindi inaasahang naimbitahan na lumahok sa pambansang patimpalak ng kagandahan ng Pinlandiya na Suomen Neito dahil ang ina ng kaniyang kasama sa ''boarding school'' ay tumugon sa isang pampublikong abiso na naghahanap ng perpektong kinatawan para sa Suomen Neito. Nang magwagi si Kuusela sa Suomen Neito noong 24 Mayo 1952, iginawad sa kaniya ang isang kahon ng tsokolate, isang gintong pulseras, at isang tiket na ''round trip'' mula sa Pan American Airways upang makalahok sa Miss Universe sa Estados Unidos.<ref name=":0" /> Buong pagkakaisang binoto ng mga hurado si Kuusela bilang Suomen Neito.<ref name=":0" /> ==Miss Universe== [[File:Armi-Kuusela-1952.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Armi-Kuusela-1952.jpg|left|thumb|Binati ni Kuusela ang mga tao sa harap ng Hotel Vaakuna sa Helsinki, Pinlandiya, 1952.]] Noong 17 Hunyo 1952, sinakyan ni Kuusela ang paglipad mula sa Helsinki patungong [[Long Beach, California]] kasama ang kaniyang nakakatandang kapatid na babae, upang makibahagi sa unang edisyon ng Miss Universe. Tatlumpung kandidata ang lumahok sa patimpalak na naganap noong 28 Hunyo 1952.<ref>{{Cite news |date=22 Hunyo 1952 |title=The 'UN of beauty' |language=en |pages=76 |work=Long Beach Independent |url=https://www.newspapers.com/article/independent/123500035/ |access-date=25 Abril 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Bilang Suomen Neito, nakuha ni Kuusela ang korona bilang Miss Universe sa edad na 17 taong gulang.<ref>{{Cite web |last=Coetzee |first=Nikita |date=16 Oktubre 2019 |title=This is what the very first Miss Universe pageant looked like 67 years ago! |url=https://www.news24.com/channel/the-juice/news/pageant/pics-this-is-what-the-very-first-miss-universe-pageant-looked-like-20191016-2 |url-status=live |access-date=4 Oktubre 2022 |website=Channel 24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Becker |first=Bill |date=22 Hunyo 1952 |title=Miss Universe to be chosen at Long Beach |language=en |pages=7 |work=Asheville Citizen-Times |url=https://www.newspapers.com/clip/10854103/asheville-citizen-times/ |access-date=6 Oktubre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> Ilan sa kaniyang mga napalanunan ay isang bagong kotse, at isang kontrata mula sa Universal Studios.<ref name="Bell">{{cite web |last=Bell |first=Diane |date=5 Setyembre 2014 |title=La Jollan Was First 'Miss Universe' |url=http://www.sandiegouniontribune.com/entertainment/sdut-armi-kuusela-miss-universe-pagaent-first-finland-2014sep05-story.html |access-date=25 Setyembre 2025 |website=The San Diego Union-Tribune |language=en}}</ref> Bilang titulado, siya rin ay naging isang ''Goodwill Ambassador'' ng organisasyon. Matapos gumugol ng isang buwan sa Estados Unidos at Kanada kasunod ng kaniyang pagkapanalo, bumalik si Kuusela sa Pinlandiya noong 1 Agosto at binigyan ng isang maringal na pagsalubong pagdating sa bagong bukas na Helsinki Airport.<ref>{{Cite news |date=4 Agosto 1952 |title='Miss Universe' welcomed home in Finland |language=en |pages=13 |work=Reading Eagle |url=https://books.google.com.ph/books?id=xP0tAAAAIBAJ&lpg=PA13&dq=Helsinki%20Airport%20armi%20kuusela&pg=PA13#v=onepage&q=Helsinki%20Airport%20armi%20kuusela&f=false |access-date=6 Hunyo 2026 |via=Google Books}}</ref> Nang gabing iyon, isang salubong ang ginanap sa ''Töölö'' ''Ball Field'', na dinaluhan ng libu-libong tao at pinangunahan ni Niilo Tarvajärvi. Noong taon ding iyon, bumida rin si Kuusela sa isang pelikulang Pinlandes tungkol sa kaniyang buhay na pinamagatang ''Maailman kaunein tyttö'' (Ang Pinakamagandang Babae sa Mundo). Ginampanan ni Tauno Palo ang papel ni Jack Coleman, si Veikko Itkonen ang direktor, at si Mika Waltari ang nakatanggap ng mga kredito sa pagsusulat para sa pelikula.<ref name="Rappler">{{Cite news |title=IN PHOTOS: Miss Universe crowns through the years |language=en |work=[[Rappler]] |url=http://www.rappler.com/life-and-style/specials/miss-universe/159845-miss-universe-crowns-through-the-years-history-photos |access-date=25 Setyembre 2025}}</ref> ==Buhay pagkatapos ng Miss Universe== Sa kahilingan ng pamahalaang Pinlandes pagkatapos manalo bilang Miss Universe, dumalo si Kuusela sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1952|Palarong Olimpiko sa Tag-init]] na ginanap sa Helsinki noong taong iyon. Habang dumadalo doon, inanyayahan siya ng delegasyon ng kalakalan ng Pilipinas na dumalo sa kanilang unang ''International Trade Exposition''.<ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=8 Hulyo 2021 |title=THROWBACK: First Miss Universe winner Armi Helena Kuusela at The Manila Hotel |url=https://mb.com.ph//2021/7/8/throwback-first-miss-universe-winner-armi-helena-kuusela-at-the-manila-hotel |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606064941/https://mb.com.ph//2021/7/8/throwback-first-miss-universe-winner-armi-helena-kuusela-at-the-manila-hotel |archive-date=6 Hunyo 2026 |access-date=6 Hunyo 2026 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> Noong 22 Pebrero 1953, naglalakbay si Kuusela sa buong mundo kasamuli muli ang kaniyang nakakatandang kapatid na babae. kung saan nakilala niya ang negosyanteng Pilipino na si Virgilio Hilario. Mas mababa sa isang taon pagkatapos na makoronahan, pinili ni Kuusela na isuko ang kanyang korona ng Miss Universe noong 4 Mayo 1953 upang pakasalan si Hilario sa Tokyo matapos ang isang whirlwind panliligaw.<ref>{{Cite news |date=9 Mayo 1953 |title=Now it's "Mrs." Universe |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19530509-1.2.9?ST=1&AT=search&SortBy=Oldest&K=Miss+Universe&P=20&Display=0&filterS=0&QT=miss,universe&oref=article |access-date=11 Nobyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> Nagkita sila noong Marso sa isang sayaw sa Baguio, ang kabisera ng tag-init ng Pilipinas, nang si Kuusela bilang Miss Universe ay nagpunta sa bansa para sa International Trade Exposition. Nag-honeymoon sila sa Hawaiian Islands, nilibot ang Estados Unidos at pagkatapos ng Europa,<ref>{{cite news |title=Miss Universe Married To Filipino With Black Eye |url=https://news.google.com/newspapers?id=llhTAAAAIBAJ&sjid=KIUDAAAAIBAJ&pg=3386%2C2513166 |newspaper=[[The Victoria Advocate]] |location=[[Victoria, Texas]] |date=5 May 1953 |at=p. 8, col. 3-4 |accessdate=2 December 2011}}</ref> before settling in [[Manila]], in the Philippines where they had five children:<ref name="muhos" /> bago manirahan sa Maynila, sa Pilipinas kung saan mayroon silang limang anak:<ref>{{cite web |title=La Jollan Was First 'Miss Universe' |url=http://www.sandiegouniontribune.com/entertainment/sdut-armi-kuusela-miss-universe-pagaent-first-finland-2014sep05-story.html |last=Bell |first=Diane |website=sandiegouniontribune.com |date=5 September 2014 |publisher=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=31 May 2017}}</ref> Mamaya buhay Namatay si Hilario dahil sa isang atake sa puso noong ika-7 ng Setyembre 1975, at muling nag-asawa si Kuusela sa diplomat ng Amerikano na si Albert Williams noong ika-8 ng Hunyo 1978. Ang mag-asawa ay lumipat sa Barcelona, ​​pagkatapos ay sa Izmir, Turkey, bago manirahan sa La Jolla, isang pamayanan sa San Diego, California,. Estados Unidos. Bilang ng 2011, siya at ang kanyang asawa ay naninirahan pa rin doon.<ref>"IS vieraili upean Armi Kuuselan, 78, kotona Kaliforniassa." ''Ilta-Sanomat'' 18 December 2012.</ref> Noong 2012 si Kuusela ay iginawad sa Order of the White Rose ng Finland, na may ranggo ng Knight (First Class).<ref>[http://yle.fi/uutiset/armi_kuusela_kirjoitti_kotiin__muhos_odottaa_nyt_miss_universumin_vierailua/7359363 Armi Kuusela kirjoitti kotiin. Yle.fi], viitattu 17 April 2014</ref> Bumisita siya sa kanyang katutubong bayan ng Muhos noong Agosto 2014. Ang kanyang pagbisita ay isang opisyal na pagpupulong sa tagapamahala ng munisipalidad ng lungsod. Si Kuusela ay aktibo pa rin sa kanyang pamayanan, na nakikilahok sa mga kawanggawa at kasangkot sa pananaliksik sa kanser sa Sanford-Burnham Medical Research Institute.<ref name="muhos">{{cite web |title=Miss Universe 1952 – Armi Kuusela |url=http://www.muhos.fi/kunta/miss-universum-1952-armi-kuusela-2 |accessdate=20 November 2010 |publisher=muhos.fi |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070915030802/http://www.muhos.fi/kunta/miss-universum-1952-armi-kuusela-2 |archivedate=September 15, 2007}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga panlabas na kawing== * [https://web.archive.org/web/20130925075702/http://www.missuniverse.com/contestant_profiles/past Official Miss Universe website – Past titleholders] {{Miss Universe titleholders}} [[Kategorya:Miss Universe]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1934]] 2a6nkhkohy3r4qr4c56kg6rxy09013u 0 299078 2233797 2159535 2026-10-12T19:48:30Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233797 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=Hulyo 2020}} {{Infobox pageant titleholder | name = June Macasaet | image = | caption = Macasaet Winning at the Manhunt International 2012 | birth_name = June Niño Mendoza Macasaet | birth_date = {{birth date and age|1983|6|8}} | birth_place = [[Lipa]], [[Batangas]], [[Pilipinas]] |occupation = Actor, Model | height = {{height|m=1.90}} | hair_color = Itim | eye_color = Black | title = Manhunt International Philippines 2012<br>Manhunt International 2012 | competitions = Century Tuna Superbods 2012<br>(1st Runner-up)<br>Manhunt International Philippines 2012<br>(Winner)<br> Manhunt International 2012<br>(Winner)<br>(New Urban Male Ambassador)<br>Fashion Asia 2014 Top Model<br>(Winner) }} Si '''June Niño Mendoza Macasaet''', (ay ipinanganak noong Hunyo 8, 1983 sa Lipa, Batangas, Pilipinas), ay isang modelo mula sa Pilipinas at isa sa mga itinanghal sa Mister Pilipinas Unibersa 2012, na ginanap sa [[Bangkok]], [[Thailand]].<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/11/10/12/filipino-wins-manhunt-international-2012/|title=Filipino wins Manhunt International 2012|work=ABS-CBN News|date=November 10, 2012|access-date=Hulyo 17, 2020|archive-date=Oktubre 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151027100208/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/11/10/12/filipino-wins-manhunt-international-2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/281772/pinoyabroad/pinoyachievers/pinoy-model-wins-manhunt-intl-pageant-in-thailand/|title=Pinoy model wins Manhunt Intl pageant in Thailand |work=GMA News|date=November 10, 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/life-and-style/15905-filipino-wins-mr-manhunt-international-2012/|title=Filipino wins Mr. Manhunt International 2012 |work=Rappler|date=November 11, 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://entertainment.inquirer.net/66806/phs-june-macasaet-wins-manhunt-international/|title=PH’s June Macasaet wins Manhunt International |work=Philippine Daily Inquirer|date=November 10, 2012}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Macasaet, June}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1983]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] pume15xrcng1pfmcoals9bxh9a497gr 0 301846 2233943 2226122 2026-10-13T03:48:35Z Ryomaandres 8044 2233943 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng 79 [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Benevento|Benevento]], [[Campania]], sa [[Italya]]. {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 062001 | [[Airola]] | 14.9 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 8106<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062002 | [[Amorosi]] | 11.22 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2619<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062003 | [[Apice]] | 49.04 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5286<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062004 | [[Apollosa]] | 21.12 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2462<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062005 | [[Arpaia]] | 4.96 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1989<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062006 | [[Arpaise]] | 6.66 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 735<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062007 | [[Baselice]] | 47.82 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2094<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062008 | [[Benevento]] | 130.84 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 56201<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062009 | [[Bonea]] | 11.46 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1382<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062010 | [[Bucciano]] | 7.94 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1968<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062011 | [[Buonalbergo]] | 25.08 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1525<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062012 | [[Calvi, Campania|Calvi]] | 22.31 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2491<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062013 | [[Campolattaro]] | 17.59 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 971<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062014 | [[Campoli del Monte Taburno]] | 9.8 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062015 | [[Casalduni]] | 23.34 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1211<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062016 | [[Castelfranco in Miscano]] | 43.4 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 794<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062017 | [[Castelpagano]] | 38.26 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1330<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062018 | [[Castelpoto]] | 11.78 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1109<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062019 | [[Castelvenere]] | 15.44 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2405<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062020 | [[Castelvetere in Val Fortore]] | 34.58 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062021 | [[Cautano]] | 19.72 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1928<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062022 | [[Ceppaloni]] | 23.8 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3168<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062023 | [[Cerreto Sannita]] | 33.35 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3607<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062024 | [[Circello]] | 45.66 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2174<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062025 | [[Colle Sannita]] | 37.28 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2167<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062026 | [[Cusano Mutri]] | 58.86 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3763<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062027 | [[Dugenta]] | 16.05 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2639<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062028 | [[Durazzano]] | 12.91 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2102<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062029 | Faicchio | 43.99 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3347<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062030 | Foglianise | 11.77 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3120<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062031 | Foiano di Val Fortore | 41.31 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1320<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062032 | Forchia | 5.45 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1217<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062033 | Fragneto l'Abate | 20.57 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 959<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062034 | Fragneto Monforte | 24.49 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1668<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062035 | Frasso Telesino | 21.82 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2025<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062036 | Ginestra degli Schiavoni | 14.79 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 402<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062037 | Guardia Sanframondi | 21.1 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4558<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062038 | Limatola | 18.38 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4155<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062039 | Melizzano | 17.59 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1699<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062040 | Moiano | 20.2 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4013<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062041 | Molinara | 24.16 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1453<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062042 | Montefalcone di Val Fortore | 41.94 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1298<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062043 | Montesarchio | 26.51 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 12959<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062044 | Morcone | 101.33 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4515<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062045 | [[Paduli]] | 45.3 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3602<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062046 | [[Pago Veiano]] | 23.75 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2269<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062047 | [[Pannarano]] | 11.8 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1978<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062048 | [[Paolisi]] | 6 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1965<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062049 | [[Paupisi]] | 6.83 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1444<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062050 | [[Pesco Sannita]] | 24.15 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1840<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062051 | [[Pietraroja]] | 35.6 km²<br/>35.81 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 507<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062052 | [[Pietrelcina]] | 28.25 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2878<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062053 | [[Ponte, Campania|Ponte]] | 17.92 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062054 | [[Pontelandolfo]] | 29.03 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2014<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062055 | [[Puglianello]] | 8.76 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1304<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062056 | [[Reino, Campania|Reino]] | 23.64 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1103<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062057 | [[San Bartolomeo in Galdo]] | 82.67 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4362<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062058 | [[San Giorgio del Sannio]] | 22.34 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 9727<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062059 | [[San Giorgio La Molara]] | 65.77 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2779<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062060 | [[San Leucio del Sannio]] | 9.96 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2934<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062061 | [[San Lorenzello]] | 13.88 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2101<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062062 | [[San Lorenzo Maggiore]] | 16.3 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1879<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062063 | [[San Lupo]] | 15.3 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 713<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062064 | [[San Marco dei Cavoti]] | 49.19 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2982<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062065 | [[San Martino Sannita]] | 6.18 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1180<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062066 | [[San Nazzaro, Campania|San Nazzaro]] | 2.04 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 840<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062067 | [[San Nicola Manfredi]] | 19.22 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3482<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062068 | [[San Salvatore Telesino]] | 18.31 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3854<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062069 | [[Santa Croce del Sannio]] | 16.24 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 869<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062070 | [[Sant'Agata de' Goti]] | 63.38 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 10282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062071 | [[Sant'Angelo a Cupolo]] | 11.01 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4068<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062072 | [[Sassinoro]] | 13.25 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 647<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062073 | [[Solopaca]] | 31.13 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3447<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062074 | [[Telese Terme]] | 10 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7613<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062075 | [[Tocco Caudio]] | 27.49 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1435<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062076 | [[Torrecuso]] | 29.16 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3237<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062077 | [[Vitulano]] | 35.99 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2732<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062078 | [[Sant'Arcangelo Trimonte]] | 9.8 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 476<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 78 items. == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Benevento]] m6vbyjc6vxhr5gtetq9dchrqz6nyxh2 2233944 2233943 2026-10-13T03:49:45Z Ryomaandres 8044 2233944 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng 79 [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Benevento|Benevento]], [[Campania]], sa [[Italya]]. {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 062001 | [[Airola]] | 14.9 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 8106<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062002 | [[Amorosi]] | 11.22 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2619<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062003 | [[Apice]] | 49.04 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5286<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062004 | [[Apollosa]] | 21.12 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2462<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062005 | [[Arpaia]] | 4.96 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1989<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062006 | [[Arpaise]] | 6.66 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 735<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062007 | [[Baselice]] | 47.82 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2094<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062008 | [[Benevento]] | 130.84 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 56201<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062009 | [[Bonea]] | 11.46 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1382<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062010 | [[Bucciano]] | 7.94 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1968<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062011 | [[Buonalbergo]] | 25.08 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1525<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062012 | [[Calvi, Campania|Calvi]] | 22.31 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2491<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062013 | [[Campolattaro]] | 17.59 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 971<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062014 | [[Campoli del Monte Taburno]] | 9.8 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062015 | [[Casalduni]] | 23.34 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1211<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062016 | [[Castelfranco in Miscano]] | 43.4 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 794<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062017 | [[Castelpagano]] | 38.26 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1330<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062018 | [[Castelpoto]] | 11.78 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1109<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062019 | [[Castelvenere]] | 15.44 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2405<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062020 | [[Castelvetere in Val Fortore]] | 34.58 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062021 | [[Cautano]] | 19.72 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1928<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062022 | [[Ceppaloni]] | 23.8 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3168<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062023 | [[Cerreto Sannita]] | 33.35 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3607<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062024 | [[Circello]] | 45.66 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2174<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062025 | [[Colle Sannita]] | 37.28 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2167<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062026 | [[Cusano Mutri]] | 58.86 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3763<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062027 | [[Dugenta]] | 16.05 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2639<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062028 | [[Durazzano]] | 12.91 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2102<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062029 | [[Faicchio]] | 43.99 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3347<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062030 | [[Foglianise]] | 11.77 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3120<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062031 | [[Foiano di Val Fortore]] | 41.31 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1320<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062032 | [[Forchia]] | 5.45 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1217<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062033 | [[Fragneto l'Abate]] | 20.57 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 959<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062034 | [[Fragneto Monforte]] | 24.49 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1668<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062035 | [[Frasso Telesino]] | 21.82 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2025<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062036 | [[Ginestra degli Schiavoni]] | 14.79 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 402<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062037 | [[Guardia Sanframondi]] | 21.1 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4558<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062038 | [[Limatola]] | 18.38 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4155<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062039 | [[Melizzano]] | 17.59 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1699<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062040 | [[Moiano]] | 20.2 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4013<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062041 | [[Molinara]] | 24.16 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1453<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062042 | [[Montefalcone di Val Fortore]] | 41.94 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1298<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062043 | [[Montesarchio]] | 26.51 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 12959<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062044 | [[Morcone]] | 101.33 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4515<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062045 | [[Paduli]] | 45.3 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3602<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062046 | [[Pago Veiano]] | 23.75 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2269<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062047 | [[Pannarano]] | 11.8 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1978<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062048 | [[Paolisi]] | 6 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1965<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062049 | [[Paupisi]] | 6.83 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1444<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062050 | [[Pesco Sannita]] | 24.15 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1840<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062051 | [[Pietraroja]] | 35.6 km²<br/>35.81 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 507<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062052 | [[Pietrelcina]] | 28.25 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2878<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062053 | [[Ponte, Campania|Ponte]] | 17.92 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062054 | [[Pontelandolfo]] | 29.03 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2014<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062055 | [[Puglianello]] | 8.76 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1304<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062056 | [[Reino, Campania|Reino]] | 23.64 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1103<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062057 | [[San Bartolomeo in Galdo]] | 82.67 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4362<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062058 | [[San Giorgio del Sannio]] | 22.34 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 9727<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062059 | [[San Giorgio La Molara]] | 65.77 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2779<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062060 | [[San Leucio del Sannio]] | 9.96 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2934<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062061 | [[San Lorenzello]] | 13.88 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2101<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062062 | [[San Lorenzo Maggiore]] | 16.3 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1879<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062063 | [[San Lupo]] | 15.3 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 713<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062064 | [[San Marco dei Cavoti]] | 49.19 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2982<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062065 | [[San Martino Sannita]] | 6.18 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1180<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062066 | [[San Nazzaro, Campania|San Nazzaro]] | 2.04 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 840<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062067 | [[San Nicola Manfredi]] | 19.22 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3482<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062068 | [[San Salvatore Telesino]] | 18.31 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3854<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062069 | [[Santa Croce del Sannio]] | 16.24 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 869<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062070 | [[Sant'Agata de' Goti]] | 63.38 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 10282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062071 | [[Sant'Angelo a Cupolo]] | 11.01 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4068<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062072 | [[Sassinoro]] | 13.25 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 647<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062073 | [[Solopaca]] | 31.13 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3447<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062074 | [[Telese Terme]] | 10 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7613<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062075 | [[Tocco Caudio]] | 27.49 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1435<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062076 | [[Torrecuso]] | 29.16 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3237<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062077 | [[Vitulano]] | 35.99 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2732<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 062078 | [[Sant'Arcangelo Trimonte]] | 9.8 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 476<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 78 items. == Sanggunian == {{reflist}}{{Lalawigan ng Benevento}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Benevento]] fc2j41d9u5590hk09q0covvqcg9uqts 0 301938 2233891 2230071 2026-10-13T02:29:36Z Ryomaandres 8044 2233891 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]]. {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 042001 | [[Agugliano]] | 21.89 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4799<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">{{Cite web |url=http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |title=Archive copy |access-date=2026-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630220127/http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |archive-date=2019-06-30 |url-status=dead}}</ref> |- | 042002 | [[Ancona]] | 124.84 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 98356<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042003 | [[Arcevia]] | 128.33 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042004 | [[Barbara, Marche|Barbara]] | 11.04 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1271<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042005 | [[Belvedere Ostrense]] | 29.45 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2093<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042006 | [[Camerano]] | 20 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7084<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042007 | [[Camerata Picena]] | 11.89 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2486<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042008 | [[Castelbellino]] | 6.05 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4919<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042010 | [[Castelfidardo]] | 33.39 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 18419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042011 | [[Castelleone di Suasa]] | 15.92 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1542<ref name="ref_bec4adcf2cd30585ec09316adfc23e7d8417379dd3598c38143d1f74b8522776">https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=it</ref> |- | 042012 | [[Castelplanio]] | 15.32 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042013 | [[Cerreto d'Esi]] | 16.91 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3374<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042014 | [[Chiaravalle, Marche|Chiaravalle]] | 17.6 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 14289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042015 | [[Corinaldo]] | 49.28 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4767<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042016 | [[Cupramontana]] | 27.4 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042017 | [[Fabriano]] | 272.08 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 28918<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042018 | [[Falconara Marittima]] | 25.82 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 25530<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042019 | [[Filottrano]] | 71.2 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 8917<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042020 | [[Genga, Marche|Genga]] | 73.16 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1682<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042021 | [[Iesi|Jesi]] | 108.9 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 39137<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042022 | [[Loreto, Marche|Loreto]] | 17.9 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 12899<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042023 | [[Maiolati Spontini]] | 21.49 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042024 | [[Mergo]] | 7.28 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042025 | [[Monsano]] | 14.66 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042026 | [[Montecarotto]] | 24.39 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1836<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042027 | [[Montemarciano]] | 22.31 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 9762<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042029 | [[Monte Roberto]] | 13.51 km²<br/>13.57 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3027<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042030 | [[Monte San Vito]] | 21.81 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6704<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042031 | [[Morro d'Alba]] | 19.46 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042032 | [[Numana]] | 10.94 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3741<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042033 | [[Offagna]] | 10.63 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2047<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042034 | [[Osimo]] | 106.74 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 34687<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042035 | [[Ostra, Marche|Ostra]] | 47.25 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042036 | [[Ostra Vetere]] | 30.02 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3110<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042037 | [[Poggio San Marcello]] | 13.36 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 672<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042038 | [[Polverigi]] | 24.98 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4582<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042040 | [[Rosora]] | 9.41 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1818<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042041 | [[San Marcello, Marche|San Marcello]] | 25.78 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042042 | [[San Paolo di Jesi]] | 10.11 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 894<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042043 | [[Santa Maria Nuova, Marche|Santa Maria Nuova]] | 18.29 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3942<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042044 | [[Sassoferrato]] | 137.23 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042045 | [[Senigallia]] | 117.77 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 43863<ref name="ref_aa8afab87dbbab39c6dd94127b193dec575be4ca25f33708513d65a8dc0489b5">https://demo.istat.it/app/?i=P02&l=it</ref> |- | 042046 | [[Serra de' Conti]] | 24.54 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3559<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042047 | [[Serra San Quirico]] | 49.33 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2540<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042048 | [[Sirolo]] | 16.68 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4097<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042049 | [[Staffolo]] | 27.5 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2087<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042050 | [[Trecastelli]] | 38.66 km² | 7500<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |} ---- &sum; 47 items. == Sanggunian == {{reflist}}{{Lalawigan ng Ancona}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]] 7hdy98ov2y68658su03388v6a8tebn7 0 305092 2233856 1813541 2026-10-13T01:14:47Z Ryomaandres 8044 2233856 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Duomo_(Padua)_-_Facade.jpg|thumb|300x300px| Katedral ng Padua kasama ang [[binyagan]] sa kanan]] [[Talaksan:Battistero_12_--.jpg|thumb|300x300px| Ang mga fresco sa binyagan ni [[Giusto de 'Menabuoi]]]] Ang '''Katedral ng Padua''' ({{Lang-it|Duomo di Padova; Basilica Cattedrale di Santa Maria Assunta}}) ay isang [[Simbahang Katolika Romana|Katoliko Romanong]] [[katedral]] at [[Mga basilika sa Simbahang Katolika|basilika menor]] na matatagpuan sa silangang dulo ng Piazza Duomo, katabi ng palasyo ng Obispo, sa [[Lungsod ng Padua|Padua]], rehiyon ng Veneto, [[Italya]]. Ang katedral, na alay sa [[Pag-aakyat sa Langit kay Maria]], ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Padua|obispo ng Padua]]. Ang gusali ng simbahan, na unang itinayo bilang luklukan ng isang obispo ng diyosesis noong ika-4 na siglo, ay sumailalim sa malalaking rekonstruksiyon sa mga daang siglo. == Kasaysayan == === Katedral ni Macillo === Kasunod ng lindol noong 1117, isang bagong katedral ang itinayo batay sa mga disenyo ng arkitektong si [[Macillo]]. Hindi malinaw kung ito ay itinayo sa mga guho ng katedral na itinayo ni Elderi o sa isang bagong lokasyon upang magkasya ang isang parisukat at isang malaking bakuran ng simbahan. Ito ay inialay noong Abril 24, 1180. Ang bagong simbahan ay nakatayo sa kinaroroonan ng kasalukuyang katedral, na may parehong oryentasyon (silangang harapan at kanlurang presbiteryo) at nahahati sa tatlong nabe na may katamtamang laki at isang transepta. Ang timog na pasilyo ay nakaharap sa isang kalye na tumatakbo sa tabi ng Palasyong Episkopal at ng kampana, habang ang hilagang pasilyo ay katabi ng Klaustro ng Canon at ng pabinyagan. Sa loob, ang mga nabe ay hinati ng mga salit-salit na haligi at pilastero, kasunod ng tradisyon ng Otoniano. Noong 1227, ang kampana ay muling itinayo at sa pagitan ng 1399 at 1400, itinaguyod ni Obispo [[Stefano da Carrara]] ang ilang mga gawaing pagpapanumbalik at pagpapaganda at ang pagtatayo ng mga bobedang krus. == Mga tala == {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan == * ''Pádua: História, Arte e Cultura'' . Medoacvs, 1999, pp.&nbsp;64–67 {{In lang|it}} * de 'Menabuoi, Giusto, 1994: ''Padua Baptistery of the Cathedral : Fresco (XIVc.) (Ika-'' 2 edn). Mga Edisyon G Deganello. ASIN B001GB9OPO == Mga panlabas na link == * [http://www.padovanet.it/dettaglio.jsp?id=9157#.VYqIzkbghce Padovanet.it: Duomo & battistero] {{In lang|it}} * [http://structurae.net/structures/padua-cathedral Structurae: Padua Cathedral] at mga [http://structurae.net/structures/padua-cathedral/photos larawan] 2pdbztnyj8goyjr2zu2raddcw3ih4ck 0 305635 2233905 2001729 2026-10-13T02:44:06Z Ryomaandres 8044 2233905 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Jesi|population_footnotes=<ref>[http://demo.istat.it/bilmens2011gen/index02.html ISTAT] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303184737/http://demo.istat.it/bilmens2011gen/index02.html |date=2016-03-03 }}</ref>|coordinates_footnotes=|pushpin_map_alt=|map_caption=|map_alt=|shield_alt=|image_alt=|imagesize=|footnotes=|website={{URL|http://www.comune.jesi.an.it/opencms/export/jesiit/index.html}}|day=Setyembre 22|saint=[[Septimio ng Iesi|San Septimio]]|postalcode=60035|telephone=0731|population_demonym=Jesini|area_total_km2=107|native_name=|pushpin_label_position=|official_name=Città di Jesi<br /><small>''Lugsod ng Jesi''</small>|image_skyline=Jesi centro storico.JPG|image_caption=|image_shield=Jesi-Stemma.png|image_map=|coordinates={{coord|43|31|25|N|13|14|21|E|display=inline,title}}|region=[[Marche]]|area_footnotes=|province=[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]] (AN)|frazioni=Mazzangrugno, Castelrosino, Tabano, Santa Lucia, Pantiere of Iesi|mayor=Massimo Bacci|mayor_party=|elevation_footnotes=|elevation_m=97|area_code=0731}} [[Talaksan:Jesi-teatropergolesi01.jpg|thumb|240x240px| Teatro Pergolesi.]] Ang '''Jesi''', binaybay ring '''Iesi''' (Italyano: [ˈJɛːzi]), ay isang bayan at ''[[komuna]]'' ng [[lalawigan ng Ancona]] sa [[Marche]], [[Italya]]. [[Talaksan:Jesi,_Palazzo_della_Signoria.JPG|thumb|240x240px| Palazzo della Signoria.]] [[Talaksan:Jesi,_Mura.JPG|thumb|240x240px| Tanaw sa mga ika-14 na siglong pader.]] [[Talaksan:Jesi,_Duomo.JPG|thumb|Katedral (Duomo).]] [[Talaksan:Jesi,_palazzo_balleani_02_balcone_con_telamoni.jpg|thumb|240x240px| Palazzo Balleani.]] Ito ay isang mahalagang sentrong pang-industriya at pansining sa lunas sa kaliwa (hilaga) na pampang ng ilog ng [[Esino]] na {{Convert|17|km}} bago ang bukana nito sa Dagat Adriatico. == Heograpiyang pisikal == === Klima === Sa kabila ng medyo kalapitan nito sa dagat, ang Jesi ay may klimang may impluwensiya ng kontinente. Ang mga taglamig ay katamtamang malamig at basa, paminsan-minsan ay may maniyebe. Kabilang sa pinakamatinding pag-ulan ng niyebe sa nakalipas na 20 taon ay ang mga noong Disyembre 1996, Enero 2005, at Pebrero 2012 (sa lahat ng pagkakataon, ang takip ng niyebe ay lumampas sa 50 cm, at umabot pa nga sa humigit-kumulang isang metro ang lalim sa huling pangyayari). Kasunod ng matinding lamig, ang pinakamababang temperatura ay maaaring bumagsak sa -10 o -15°C. Ang mga tag-araw ay napakainit at kadalasang maalinsangan, na nailalarawan sa mahinang bentilasyon. Ang mga bagyong may pagkulog at pagkidlat ay hindi bihira at kung minsan ay marahas, na may mapaminsalang mga bagyo ng graniso at paminsan-minsang mga buhawi (tulad ng isa na nagdulot ng malawakang pinsala sa kanlurang labas ng lungsod noong tag-araw ng 2014). Sa panahon ng mga alon ng init sa Africa, ang mga termometro ay madaling umabot sa 35-40°C, at noong 2003, naitala pa ang mga rekord na pinakamataas na temperatura na 43°C. Gayunpaman, ang pinakamataas na temperatura ay nararating kapag umiihip ang [[Garbino]], isang napakainit at tuyong hangin na nagmumula sa Apeninos. == Mga mamamayan == * [[Federico II, Banal na Emperador ng Roma]] * [[Giancarlo Alessandrini]] * [[Giuseppe Balducci]] * [[Alice Bellagamba]] * [[Dionisio Cimarelli]] * [[Elisa Di Francisca]] * [[Giancarlo Falappa]] * [[Virna Lisi]] * [[Antonio Magini-Coletti]] * [[Roberto Mancini]] * [[Valeria Moriconi]] * [[Giovanni Battista Pergolesi]] * [[Paolo Polidori]] * [[Rafael Sabatini]] * [[Giovanna Trillini]] * [[Valentina Vezzali]] == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Marche/Ancona/Jesi/Jesi/home.html Thayer's Gazetteer] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 0xqyxjydshuxtivv2sqwbbdfjlgx87c 0 309699 2233841 2220039 2026-10-13T00:47:56Z Jojit fb 38 2233841 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{cleanup|reason=Kailangang isaayos at isulat muli ang artikulo dahil nangagailangan ng paglilinis at umayon sa tamang artikulong pang-ensiklopedya|date=Oktubre 2026}} {{notability|date=Oktubre 2026}} {{MOS|date=Oktubre 2026}} {{wikify|date=Oktubre 2028}} }} Si '''Aspen Mays''' ay ipinanganak siya sa Asheville, North Carolina, at lumaki sa [[Charleston, South Carolina|Charleston]], [[South Carolina]], natanggap ni Mays ang kanyang MFA mula sa School of the Art Institute ng Chicago . <ref name=":0">{{Cite web|url=https://silvereye.org/exhibitions/continuum-aspen-mays-dionne-lee|title=CONTINUUM: ASPEN MAYS + DIONNE LEE|last=|first=|date=|website=Silver Eye|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=March 2, 2020}}</ref> Kabilang sa kanyang mga solo na eksibisyon ang ''Bawat dahon sa isang puno'' <ref>{{Cite web|url=https://mcachicago.org/Exhibitions/2010/Aspen-Mays|title=UBS 12 x 12: New Artists/New Work: Aspen Mays|website=MCA|language=en|access-date=2020-03-02|archive-date=2015-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20151221013940/https://mcachicago.org/Exhibitions/2010/Aspen-Mays|url-status=dead}}</ref>sa Museum of Contemporary Art, Chicago ; ''Mula sa mga Opisina ng mga Siyentista'' sa Hyde Park Art Center, Chicago; ''Pag-isiping mabuti at Magtanong Muli'' sa [http://goldengallery.co Golden Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210414201738/http://www.goldengallery.co/ |date=2021-04-14 }}, Chicago. Si Mays ay isang 2009–2010 Fulbright Fellow sa [[Santiago, Tsile|Santiago, Chile]], kung saan nakipagtulungan siya sa mga [[astronomo]] na gumagamit ng pinaka-advanced na mga teleskopyo sa mundo upang pag-aralan ang kalangitan. Sa kanyang oras sa obserbatoryo, binigyan siya ng pag-access sa archive ng institusyon ng mga kopya, negatibo, at iba pang ephemera. Nagresulta ito sa kanyang katawan ng trabaho, "Sun Ruins," na gumaganap bilang isang tagakonekta para sa dalawang magkakaibang magkakaugnay na mga katawan ng trabaho. Noong 2006, iginawad sa kanya ang isang [[Rotary International|Rotary]] Ambassadorial Scholarship para sa pag-aaral sa Cape Town, South Africa. Kamakailan lamang, ang mga parangal ay nagsama ng isang Fulbright Fellowship sa University of Chile, Santiago. Siya ay kasalukuyang naninirahan at nagtatrabaho sa Los Angeles. <ref name=":1">{{Cite news|url=http://lenscratch.com/2012/10/review-santa-fe-aspen-mays/|title=Review Santa Fe: Aspen Mays|date=2012-10-13|work=LENSCRATCH|access-date=2017-03-06|language=en-US}}</ref> Inilalarawan ng Art Papers na nakabatay sa Atlanta ang kanyang trabaho bilang ''"in deft opposition to the technology we have come to rely on for answers, putting faith not in complex databases and rapidly evolving technology, but rather in the ability of everyday objects and materials to spark our imagination."'' Sa paggawa nito, "naiisip niya ulit ang mundo sa paligid natin, na nakakahanap ng mga bagong posibilidad sa karaniwang lugar." Si Mays ay kasalukuyang isang Associate Professor sa Graduate Fine Arts at Undergraduate Photography sa California College of the Arts == Mga eksibisyon == ** ''Tengallon Sunflower'' and ''California Dreaming'' at Higher Pictures sa New York, Setyembre 15 – Oktubre 27, 2018<ref>{{Cite web|url=https://higherpictures.com/press/aspen-mays/|title=Aspen Mays|last=|first=|date=|website=Higher Pictures|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2 April 2020}}</ref> ** ''Newspaper Rock'' at Light Work sa Syracuse, New York, Enero 13 – Marso 6, 2014<ref>{{Cite web|url=https://www.lightwork.org/archive/aspen-mays-newspaper-rock/|title=Aspen Mays, Newspaper Rock|last=|first=|date=|website=Lightwork|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131031114035/http://www.lightwork.org/archive/aspen-mays-newspaper-rock/|archive-date=31 Oktubre 2013|access-date=2 April 2020}}</ref> ** ''Ships that Pass in the Night'' at the Center for Ongoing Projects and Research (COR&P) sa Columbus, OH, Abril 27th - Hunyo 28th, 2013<ref>{{Cite web|url=http://the-corp.org/aspen-mays/|title=Aspen Mays|last=|first=|date=|website=COR&P|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2 April 2020}}</ref> ** ''Every leaf on a tree'' sa Museum of Contemporary Art, Chicago, Pebrero 6–Pebrero 28, 2010 == Mga parangal == * [https://www.parisphoto.com/en/fair/news/photobook-awards-2016-the-shortlist/ Aperture Foundation - Listahan ng Maikling Photobook Award sa Paris Larawan] para sa librong Where We’ve Been, Where We’re Going, Why?, , Dan Boardman at Aspen Mays, Houseboat Press & Conveyor Editions == Mga Sanggunian ==   [[Kategorya:Ipinanganak noong 1980]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] 50oapwe59ippbbslgvjb7p91l7q697l 0 313790 2233793 2102037 2026-10-12T19:44:01Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233793 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=Disyembre 2021}} {{Infobox pageant titleholder | name = Phanuphong Wanthamat | image = | caption = | birth_name = Phanuphong Wanthamat | birth_date = {{birth date and age|1993|02|19}} | birth_place = Kamphaeng Phet, Thailand | height = {{height|m=1.87}} | hair_color = Black | eye_color = Dark Brown | occupation = Modelo | years_active = 2016&ndash;present | agency = | title = 2016 Mister Supranational Thailand (2nd place) }} Si '''Phanuphong Wanthamat''' o mas pinaikling '''Rome''', ay (isinilang noong ika Pebrero 19, 1993 sa Kamphaeng Phet, [[Thailand]]); ay isang Thai model ay nasungit ang ika-2, Mister Supranational 2016 na idinaos sa bansang Krynica, [[Poland]] sa [[Europa]] noong ika 3 Disyembre 2016.<ref>http://www.mistersupranational.com/contestants-1/thailand</ref> ==Karera== Ipinanganak si Wanthamat noong 1993 sa bayan ng Kamphaeng Phet, Thailand ay isa sa mga naging kalahok sa idinaos na 2016 Mister Supranational Thailand sa bansang Poland, nakuha niya ang ikalawang puwesto na may taas (tangkad) na 1.87 metro kasama si Diego Garcy ang nagwagi sa patimpalak na taga [[Mehiko]]. ==Tingnan rin== * [[Thanathip Korwanichakul]] ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{IMDb name|9047136}} {{DEFAULTSORT:Wanthamat, Phanupong}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1993]] [[Kategorya:Mga Thai]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Thailand]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Thailand]] jaf9bs0ysikdmbzhd0u6oromw62cp74 0 313881 2233798 2058132 2026-10-12T19:50:50Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233798 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | module = {{Infobox pageant titleholder |child=yes | name = Beatrice Gomez | birth_name = {{nowrap|Beatrice Luigi Gallarde Gomez}} | image = Beatrice Luigi Gomez.jpg | caption = Gomez in 2021 | title = Miss Universe Philippines 2021 | nationalcompetition =Miss Universe Philippines 2021<br>(Panalo)<br>[[Miss Universe 2021]]<br>(Top 5) | birth_date = {{birth date and age|1995|2|23}} | birth_place = [[San Fernando, Cebu]], [[Pilipinas]] | height = {{height|m=1.75}} | hair_color = | eye_color = | alma mater = University of San Jose–Recoletos | education = Mass communication }} | module2 = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = {{flag|Philippines}} | branch = [[File:Flag of the Philippine Navy.svg|25px]] [[Philippine Navy]] | serviceyears = | rank = [[File:PMC_SGT_Slv.svg|25px]] Sergeant}} | website = {{Instagram|beatriceluigigmz}} }} Si '''Beatrice Luigi Gallarde Gomez''', ay (ipinanganak noong Pebrero 23, 1995 sa [[San Fernando, Cebu]], [[Pilipinas]]) ay isang Pilipinang modelo, manggagawang komunidad, atleta, sarhentong militar at Beauty pageant title holder na hinirang bilang ''Miss Universe Philippines 2021.'' Siya ay bukas sa kanyang sekswalidad bilang isang [[Biseksuwalidad|Bisexual]] na kinoronahan bilang Miss Universe Philippines, nirepresenta niya ang [[Pilipinas]] sa ika 70 Binibining Miss 2021 pageant sa [[Eilat]], [[Israel]] gaganapin sa 12, Disyembre 2021.<ref>https://mb.com.ph/2021/12/11/watch-beatrice-luigi-gomez-shines-at-miss-universe-2021-preliminaries-in-israel</ref><ref>https://www.manilatimes.net/2021/12/11/entertainment-lifestyle/show-times/where-to-watch-bea-gomez-win-the-universe/1825472</ref>Nasungkit niya ang ika-limang puwesto (Top 5) ng patimpalak sa [[Miss Universe 2021]]. ==Pamumuhay at edukasyon== Si Gomez ay tubong [[San Fernando, Cebu]] ay nakapag-aral sa ''University of San Jose–Recoletos'' at kinuha ang degree na "mass communication" , kalaunan siya ay naglalaro bilang varsity manlalaro ng volleyball sa unibersidad.<ref>https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/83543/beatrice-gomez-stuns-in-her-fiery-red-evening-gown-during-miss-universe-2021-prelims/story</ref><ref>https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/814171/beatrice-gomez-stuns-in-her-fiery-red-evening-gown-during-miss-universe-2021-prelims/story</ref> ==Sanhi== Siya ay tagapagtatag ng BEyouthfulPH, isang organisasyon upang madagdagan ang assistance uplifting. ''Just like what everyone hopes for in the LGBTQIA+, I aspire for acceptance and inclusivity — especially equal rights and protection for the younger generation who oftentimes suffer from bullying and different forms of violence. They are left to fend for themselves, particularly those that are oppressed by their own parents.''".<ref>https://entertainment.inquirer.net/429178/miss-universe-ph-beatrice-gomez-opens-up-on-being-raised-by-a-single-mom</ref> ==Mga pagtanghal== ; Binibining Mandaue 2015 ; Binibining Cebu 2020 ; Binibining Pilipinas 2021 ==Tingnan rin== * [[Marian Rivera]] * [[Maureen Wroblewitz]] * [[Rabiya Mateo]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Gomez, Beatrice}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1995]] [[Kategorya:2020 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Miss Universe]] [[Kategorya:LGBT mula sa Pilipinas]] qe8vohcog30b49wkzne2f0y1qddniy1 0 313889 2233790 1915118 2026-10-12T19:38:39Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233790 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Yukimi Matsuo|image=Miyuki.endan.JPG|birth_name=Yukimi Matsuo|birth_date={{birth date and age|mf=yes|1987|10|20}}|birth_place=[[Mie Prefecture]], Japan|height={{height|m=1.73}}|hair_color=Black|title=[[Miss Universe Japan|Miss Universe Japan 2013]]|competitions=[[Miss Universe Japan|Miss Universe Japan 2013]]<br>(Winner)<br>[[Miss Universe 2013]]<br>(Unplaced)}}Si {{Nihongo|'''Yukimi Matsuo'''|松尾 幸実|Matsuo Yukimi|ipinanganak noong Oktubre 20, 1987}}, ay isang Japanese actress, model at beauty pageant titleholder na kinoronahang [[Miss Universe Japan]] 2013 at kinatawan ang bansang [[Japan]] sa [[Miss Universe 2013]].<ref name="global">{{Cite web|title=This Miss Universe Contestant Is a Giant Comic Book Nerd|url=https://kotaku.com/this-miss-universe-contestant-is-a-giant-comic-book-ner-5988541|access-date=2021-08-09|website=Kotaku|language=en-us}}</ref> Siya ay may taas na 1.73 metros. Ipinanganak siya sa Mie Prefecture sa bansang Japan. == Kabataan == Si Matsuo ay isang magaling na [[manga artist]].<ref name="global" /> == Miss Universe Japan 2013 == Si Yukimi Matsuo ay kinoronahang Miss Universe Japan 2013 sa 16th Miss Universe Japan beauty contest. Siya ay kinoronahan ni Ayako Hara (ang nanalong Miss Universe Japan 2012 ). Ang engrandeng coronation night ng Miss Universe Japan 2013 beauty contest ay ginanap sa Tokyo International Forum Hall noong ika-4 ng Marso 2013. Ang MUJ 2013 competition ay itinampok sa telebisyon nang live sa "MUJTV". Si Yukimi Matsuo ang kinatawan ng bansang Japan sa Miss Universe 2013 beauty contest sa 62nd Miss Universe beauty contest, ngunit hindi ito pinalad na maiuwi sa kanilang bansa ang korona matagumpay na nasungkit ni [[Miss Universe 2013|Gabriela Isler]] ng Venezuela. == Sanggunian == {{Reflist}} == External links == * [http://ameblo.jp/yukimi-matsuo/ Official Blog] {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before=[[Ayako Hara]]}} {{S-ttl|title=[[Miss Universe Japan]]|years=2013}} {{S-aft|after=[[Keiko Tsuji]]}} {{S-end}} {{Miss Universe 2013 delegates}} 0gn8jvsvct7tzzodjn49z7ej0hxxgc4 0 315363 2233954 1928726 2026-10-13T04:58:48Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233954 wikitext text/x-wiki Si '''Kalpana Patowary''' ay isang Indianang mananawit ng playback at tradisyong-pambayang mananawit mula sa [[Assam]]. Siya ay kumakanta sa 30 mga wika at mayroong maraming katutubo at sikat na mga kanta sa kaniyang kredito, habang ang [[Wikang Bhojpuri|Bhojpuri]] na musika ay ang kaniyang pinaka-dedikadong saray.<ref>{{cite web|url=http://www.easternfare.in/2012/06/assamese-singer-kalpana-patowary.html|title=Assamese singer Kalpana Patowary resurrects Bhojpuri Shakespeare|publisher=Eastern Fare Music Foundation|work=easternfare.in|access-date=27 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150720071359/http://www.easternfare.in/2012/06/assamese-singer-kalpana-patowary.html|archive-date=20 Hulyo 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Spotlight on female voices at folk and fusion music festival|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/spotlight-on-female-voices-at-folk-and-fusion-music-festival/story-YGKUiVT5CHcQhHg01hzzgI.html|website=[[Hindustan Times]]|last1=Matta|first1=Anubhuti|date=October 7, 2017}}</ref> Sa kaniyang aklat, Cinema Bhojpuri, pinuri ni Avijit Ghosh si Patowary para sa kaniyang "kahanga-hangang kontribusyon" sa musikang pampelikulang Bhojpuri. "Binigyan ng isang mayaman, makapangyarihan at madamdamin na boses, ang mang-aawit mula sa Assam ay halos itinuturing na kinakailangan para sa anumang marka ng pelikula," isinulat niya. == Maagang buhay at pinagmulan == Si Patowary ay ipinanganak sa isang Yogi-Nath na pamilya ng Nath pamayanang samradaya noong Oktubre 27, 1978 sa [[distrito ng Barpeta]] sa Assam.<ref>{{cite news|url=https://thenortheasttoday.com/meet-kalpana-patowary-the-assamese-bhojpuri-melody-queen-from-guwahati/|title=Meet Kalpana Patowary, the Assamese 'Bhojpuri Melody Queen' from Guwahati!|publisher=[[The North East Today]]|date=2016-10-28|access-date=30 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021025746/http://thenortheasttoday.com/meet-kalpana-patowary-the-assamese-bhojpuri-melody-queen-from-guwahati/|archive-date=21 October 2016|url-status=dead}}</ref> Isang nagtapos sa panitikang Ingles, si Patowary ay isang alumnus ng [[Cotton University|Kolehiyong Cotton]] ng Guwahati. Sinanay sa Kamrupiya at Goalporiya na musikang tradisyong-pambayan ng kaniyang mananawit ng tradisyong-pambayang ama na si Sri Bipin Nath Patowary, nagsimulang magtanghal sa publiko si Kalpana sa murang edad na 4 kasama ang kaniyang ama at sinanay din bilang Sangeet Visharad sa Indianong musikang klasiko mula sa [[Bhatkhande Music Institute Itinuring na Unibersidad|Suriang Musikang Pamantasan ng Bhatkhande]], Lucknow.<ref>{{cite news|url=https://www.oklisten.com/KalpanaPatowary|title=Kalpana Patowary OkListen!|publisher=[[OkListen]]}}</ref> Siya ay umaawit ng maraming anyo ng tradisyong-pambayang musikang Bhojpuri kabilang ang Purvi, Pachra, Kajri, Sohar, Vivaah geet, Chaita, at Nautanki.<ref>{{cite news|url=https://www.oklisten.com/KalpanaPatowary|title=Kalpana Patowary OkListen!|publisher=[[OkListen]]}}</ref> Si Patowary ay hindi gaanong nagtrabaho sa mga gawa ni [[Bhikhari Thakur]] at naglabas ng album na nagpapagunita sa kanyang buhay at obra.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-the-shakespeare-of-bhojpuri/article3534122.ece|title=On the Shakespeare of Bhojpuri|first=Shailaja|last=Tripathi|date=16 June 2012|work=[[The Hindu]]}}</ref> == Karera == Si Patowary ay ang unang mang-aawit ng Bhojpuri na nagtanghal ng lumang tradisyon ng tradisyon ng Khadi Birha sa mga pandaigdigang plataporma.<ref>{{cite news|url=https://thenortheasttoday.com/meet-kalpana-patowary-the-assamese-bhojpuri-melody-queen-from-guwahati/|title=Meet Kalpana Patowary, the Assamese 'Bhojpuri Melody Queen' from Guwahati!|publisher=[[The North East Today]]|date=2016-10-28|access-date=30 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021025746/http://thenortheasttoday.com/meet-kalpana-patowary-the-assamese-bhojpuri-melody-queen-from-guwahati/|archive-date=21 October 2016|url-status=dead}}</ref> Noong 2013, nagpalabas si Patowary sa isang dokumentaryo na pelikula, ''Bidesia sa Bambai''. Inilabas noong Disyembre 8, 2013, ito ay isang pagtingin sa Mumbai sa pamamagitan ng lens ng migranteng manggagawa at ng kaniyang musika.<ref>{{cite news|title=Of migration and mobiles|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/of-migration-and-mobiles/article5048948.ece|website=[[The Hindu]]|last1=Bhattacharya|first1=Budhaditya|date=August 22, 2013}}</ref> Inanyayahan siyang magtanghal sa isang 15-araw na paglilibot sa apat na bansa sa Amerika Latina na ipinakita ng Ministro ng mga Kultural na Gawain sa okasyon ng Araw ng Pagdating ng mga Indiano.{{Fact|date=July 2016}} Si Patowary ang unang babaeng nag-record at kumanta sa estilong Chhaprahiya Purvi.<ref>{{cite news|url=http://highonscore.com/kalpana-patowary-chat-us-musical-journey/|title=Kalpana Patowary had a chat with us about her musical journey!|publisher=[[The Score Magazine]]|date=2016-08-25}}</ref> Bago ang kaniyang obra, ang Purvi ay isang panlalaki lamang. Ginawa rin ni Patowary ang kanyang debut sa pag-arte sa Bhojpuri na pelikula, si ''Chalat Musafir Moh Liyo Re na gumaganap'' bilang Janki, na kapuwa nagtanghal sa tapat ng [[Dinesh Lal Yadav]].<ref>{{cite news|title=Kalpana Patowary: Top Bhojpuri songs of the popular singer|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/kalpana-patowary-top-bhojpuri-songs-of-the-popular-singer/photostory/66461836.cms|website=[[The Times of India]]|date=1 November 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=Nirahua recalls first Bhojpuri film 'Ganga Maiyya Tohe Piyari Chadhaibo'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/nirahua-recalls-first-bhojpuri-film-ganga-maiyya-tohe-piyari-chadhaibo/articleshow/81167562.cms|website=[[The Times of India]]|date=23 February 2021}}</ref> Lumahok din siya sa reality show na ''[[Junoon (2008 na serye sa TV)|Junoon - Kuchh Kar Dikhaane Ka]]'' (2008) sa [[NDTV Imagine]]. == Mga sanggunian == gsaeuujib1vmeanemuu460zfopalur7 0 316920 2233796 2127153 2026-10-12T19:47:59Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233796 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name = Celeste Cortesi | image = Ms. Pasay Celeste Cortesi in Ilocos Sur.jpg | caption = | title = [[Miss Philippines Earth|Miss Earth Philippines 2018]]<br>[[Miss Universe Philippines 2022]] | nationalcompetition = [[Miss Philippines Earth|Miss Earth Philippines 2018]]<br>(Nanalo)<br>[[Miss Earth|Miss Earth 2018]]<br>(Top 8)<br>[[Miss Universe Philippines 2022]]<br>(Nanalo)<br>[[Miss Universe 2022]]<br>(Unplaced) | birth_date = {{birth date and age|1997|12|15|df=yes}} | birth_name = Silvia Celeste Rabimbi Cortesi | birth_place = [[Pasay]], [[Pilipinas]] | height = {{height|m=1.73}} | hair_color = [[Itim]] | eye_color = [[Kayumanggi]] }} Si '''Silvia Celeste Rabimbi Cortesi''' (ipinanganak noong 15 Disyembre 1997) ay isang modelong Pilipina-Italyano at beauty pageant titleholder na kinoronahang [[Miss Universe Philippines 2022]]. Siya ang kumatawan para sa [[Pilipinas]] sa [[Miss Universe 2022]] pageant.<ref>{{Cite web |date=April 30, 2022 |title=Pasay's Celeste Cortesi is Miss Universe Philippines 2022 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/pasay-celeste-cortesi-winner-miss-universe-philippines-2022/ |access-date=April 30, 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2022-05-01 |title=Celeste Cortesi of Pasay is Miss Universe PH |url=https://entertainment.inquirer.net/447160/celeste-cortesi-of-pasay-is-miss-universe-ph |access-date=2022-04-30 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Dati siyang kinoronahang [[Miss Philippines Earth|Miss Earth Philippines 2018]] at kinatawan ang Pilipinas sa [[Miss Earth|Miss Earth 2018]] pageant kung saan nagtapos siya sa Top 8.<ref>{{Cite web |last=Ilaya |first=Felix |date=2018-10-12 |title=Meet Celeste Cortesi, Philippine bet for Miss Earth 2018 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/9878/meet-celeste-cortesi-philippine-bet-for-miss-earth-2018/photo |access-date=2022-04-30 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=November 3, 2018 |title=PH bet Celeste Cortesi finishes in Miss Earth 2018 Top 8 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/215873-celeste-cortesi-top-8-finalists/ |website=Rappler |publisher=}}</ref> == Buhay at pag-aaral == Si Cortesi ay ipinanganak noong 15 Disyembre 1997 sa [[Pasay]], [[Metro Manila]], Pilipinas sa isang Pilipinong Bicolano na ina na ipinanganak sa [[Camarines Sur]], Pilipinas at isang Italyano na ama na ipinanganak sa [[Venezuela]]. Nagtrabaho siya bilang isang modelo sa [[Italya]] bago bumalik sa Pilipinas. Kinatawan niya ang Pilipinas sa kauna-unahang pagkakataon bilang kandidato ng Miss Earth Philippines 2018 na nagba-banner sa Filipino Community of [[Roma]], [[Italya]].<ref>{{Cite web |date=2022-05-01 |title=Who is Celeste Cortesi, Miss Universe Philippines 2022? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-celeste-cortesi-miss-universe-philippines-2022/ |access-date=2022-05-01 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=9 Things You Need To Know About Miss Universe Philippines 2022 Celeste Cortesi |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/miss-universe-philippines-2022-celeste-cortesi-facts-a3871-20220501 |access-date=2022-05-01 |website=COSMO.PH |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Gilbert Kim |title=Pasay’s Cortesi bags Miss Universe Philippines 2022 crown |url=https://tribune.net.ph/index.php/2022/05/02/pasays-cortesi-bags-miss-universe-philippines-2022-crown/ |access-date=2022-05-01 |language=en-US |archive-date=2022-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220501162613/https://tribune.net.ph/index.php/2022/05/02/pasays-cortesi-bags-miss-universe-philippines-2022-crown/ |url-status=dead }}</ref> Si Cortesi ay nasa isang relasyon sa manlalaro ng putbol na si Mathew Custodio.<ref>{{Cite web |last=Viernes |first=Franchesca |date=2022-05-01 |title=Who is Miss Universe Philippines 2022 Celeste Cortesi? 5 things to know |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/830294/who-is-miss-universe-philippines-2022-celeste-cortesi-5-things-to-know/story/ |access-date=2022-05-01 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == === Miss Philippines Earth-Italy 2018 === Si Cortesi ang nagwagi sa unang edisyon ng Miss Philippines Earth-Italy pageant sa Roma. Sumali siya sa pageant dahil pinasigla siya ng kanyang ina na Pilipino. === Miss Earth Philippines 2018 === Noong 19 Mayo 2018, kinoronahan siya bilang Miss Earth Philippines 2018&nbsp;ng outgoing titleholder na si Karen Ibasco.<ref>{{Cite web |date=2018-05-19 |title=Miss Earth Philippines 2018 Silvia Celeste Cortesi's winning answers |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/202915-silvia-celeste-cortesi-2018-winner-question-and-answer/ |access-date=2022-04-30 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> === Miss Earth 2018 === Matapos manalo sa [[Miss Philippines Earth|Miss Earth Philippines 2018]] pageant, nakuha niya ang karapatang kumatawan sa Pilipinas sa [[Miss Earth|Miss Earth 2018]] pageant, natapos siya bilang Top 8 finalist.<ref>{{Cite web |date=2018-11-03 |title=TRANSCRIPT: Miss Earth 2018 'hashtag,' Q and A segments |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/215870-hashtag-question-and-answer-2018/ |access-date=2022-04-30 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> === Miss Universe Philippines 2022 === Noong 6 Abril 2022, na kumakatawan sa Pasay, kinumpirma si Cortesi bilang isa sa tatlumpu't dalawang opisyal na kalahok para sa [[Miss Universe Philippines 2022]] pageant. Napanalunan ni Cortesi ang mga parangal na ''Miss Photogenic'' at ''Best in Swimsuit''. Nakamit din niya ang ''Frontrow Best Arrival Look'', ''Miss Avana'', at ''Miss Aqua Boracay'' awards. Sa pagtatapos ng event, kinoronahan si Cortesi ng outgoing Miss Universe Philippines 2021 [[Beatrice Gomez]] bilang [[Miss Universe Philippines 2022]].<ref>{{Cite web |last=Viernes |first=Franchesca |date=April 6, 2022 |title=Miss Universe Philippines reveals top 32 finalists |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/827665/miss-universe-philippines-reveals-top-32-finalists/story/ |access-date=April 30, 2022 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Panaligan |first=Marisse |date=2022-04-30 |title=Miss Pasay Celeste Cortesi wins Miss Universe Philippines 2022! |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/830267/miss-pasay-celeste-cortesi-wins-miss-universe-philippines-2022/story/ |access-date=2022-05-01 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> == Sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na links == * {{instagram|celeste_cortesi}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1997]] [[Kategorya:Mga Pilipinang nanalo sa patimpalak ng kagandahan]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Italyano]] [[Kategorya:Miss Universe]] ewcxlzdkej6men82yswtzsq6tonmbzo 2 317584 2233929 2233385 2026-10-13T03:25:15Z Allyriana000 119761 2233929 wikitext text/x-wiki {{userboxtop|align=right|backgroundcolor=#cedff2|bordercolor=#4E78A0 solid 5px;|extra-css=border-radius: 8px; padding-bottom:3px; padding-top:5px;|textcolor=black|toptext='''Allyriana000'''}} {{User en}} {{User Wikipedian For|year=2022|month=05|day=13}} {{User contrib|17,480}} {{Userboxbottom}}Magandang araw Pilipinas! Ako si Allyriana, at ako ay mahilig sa pagsubaybay sa mga patimapalak pagandahan tulad ng Miss Universe, Miss World, Miss Earth, at Miss International. Nagsimula akong mag-edit sa English Wikipedia noong Abril 4, 2021, subalit nagsimula lamang ako sa Wikipedia Tagalog noong Mayo 13, 2022. Ako ay ipinanganak sa [[Lungsod Quezon]], kung saan ako lumaki. Ang aking mga hilig ay gumuhit ng mga ''portrait'' ng mga tao at ng mga estruktura, manood ng mga ''series'' tulad ng ''[[RuPaul's Drag Race]]'', The Crown, Money Heist, Jujutsu Kaisen, Demon Slayer at Grey's Anatomy, at kumanta. == Mga nagawang artikulo == === Talaan ng mga artikulo === Ang mga artikulong naka-'''''bold''''' ay ang mga artikulong '''tapos nang ilikha''' o may mga '''sapat na sanggunian''' na para sa mga nilalaman ng artikulo. Ang mga artikulong hindi naka-''bold'' ay ang mga artikulo kinakailangan pang dagdagan ng sapat na impormasyon at sanggunian. Lahat na ng mga artikulo mula sa Cycle 1 ang naka-''bold''. 261 sa 418 (61.44%) na artikulo ang tapos na. Ang mga artikulong may asterisk ay mga artikulong naka-arkibo na ang mga sanggunian. ==== Cycle 1: 21 Abril 2021 - 31 Disyembre 2022 <small>(53 artikulo + 10 artikulong Ingles)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 1 (619 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| ! Abril 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1997''' (21; sa Ingles) |- ! Hunyo 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1996''' (2; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1995''' (6; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1994''' (8; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1993''' (28; sa Ingles) |- ! Setyembre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1964''' (20; sa Ingles) |- ! Oktubre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1992''' (18; sa Ingles) |- ! Nobyembre 2021 |- | * '''The Miss Globe 2021''' (6; sa Ingles) |- ! Disyembre 2021 |- | * '''Señorita Colombia 2021''' (28; sa Ingles) |- ! Abril 2022 |- | * '''Binibining Pilipinas 1991''' (23; sa Ingles) |- ! Hunyo 2022 |- | *'''[[Nadia Ferreira]]''' (10)* *'''[[Miss Universe Philippines]]''' (11)* |- ! Agosto 2022 |- | *'''[[Miss World 2023]]''' (2)* *'''[[Miss World 2018]]''' (3) *'''[[Miss World 2019]]''' (5) |- ! Setyembre 2022 |- | *'''[[Francisco Mañosa]]''' (1) *'''[[Andrea Meza]]''' (19) |- ! Oktubre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1952]]''' (4)* *'''[[Miss Universe 1953]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1954]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1955]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1956]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1957]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1958]]''' (12)* *'''[[Miss Universe 1959]]''' (24)* |- |} {{col-2}} {| |- ! Nobyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1960]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1961]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1962]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1963]]''' (8)* *'''[[Miss World 1951]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1964]]''' (9)* *'''[[Miss Universe 1965]]''' (21)* *'''[[Miss Universe 1966]]''' (25)* *'''[[Miss Universe 1967]]''' (29) |- ! Disyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1968]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1969]]''' (8)* *'''[[Miss World 1952]]''' (8) *'''[[Miss World 1953]]''' (10) *'''[[Miss Universe 1970]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1971]]''' (11) *'''[[Miss Universe 1972]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1973]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1974]]''' (13) *'''[[Miss World 1954]]''' (22) *'''[[Miss World 1955]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1975]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1976]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1977]]''' (24) *'''[[Miss Universe 2012]]''' (24) *'''[[Miss Universe 1978]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1979]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1980]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1981]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1982]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1983]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1984]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1985]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1986]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1987]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1988]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1989]]''' (30) *'''[[Miss Universe 2011]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1990]]''' (31) |} {{col-end}} {{hidden end}} ==== Cycle 2: 3 Enero 2023 - 12 Disyembre 2023 <small>(86 artikulo)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 2 (316 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss Universe 1991]]''' (3) *'''[[Miss World 1956]]''' (4) *'''[[Marisol Malaret]]''' (4) *'''[[Miss Universe 2023]]''' (5) *'''[[Miss World 2003]]''' (5) *'''[[Fenty Beauty]]''' (5) *'''[[Miss Universe 1992]]''' (8) *'''[[Miss Universe 2010]]''' (8) *'''[[Miss World 2005]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1993]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1999]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1994]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1995]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1996]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2000]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2001]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1997]]''' (13) *'''[[Miss Universe 1998]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2002]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2003]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2004]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2005]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2006]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2007]]''' (13) *'''[[R'Bonney Gabriel]]''' (15) *'''[[Mariam Habach]]''' (18) *'''[[Binibining Pilipinas 1964]]''' (23) *'''[[Binibining Pilipinas 1965]]''' (25) *'''[[Miss Universe 2008]]''' (25) *'''[[Miss World 1971]]''' (31) *'''[[Miss International 2023]]''' (31) |- ! Pebrero |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1966]]''' (2) *'''[[Binibining Pilipinas 1967]]''' (2) *'''[[Anna Sueangam-iam]]''' (3) *'''[[Miss USA 1952]]''' (4) *'''[[Binibining Pilipinas 2023]]''' (6) *'''[[Miss World 1960]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2023]]''' (18) *'''[[Julia Gama]]''' (22) *'''[[Binibining Pilipinas 1968]]''' (24) |- ! Marso |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1969]]''' (4) *'''[[Miss World 1961]]''' (7) *'''[[Miss World 1962]]''' (22) *'''[[Miss World 1963]]''' (26) *'''[[Miss World 1967]]''' (30) |- ! Abril |- | *[[Miss World 2011]] (12) |} {{col-2}} *[[Miss World 2012]] (14) *[[Miss World 2013]] (14) *[[Miss World 2014]] (18) *[[Miss World 2015]] (20) *'''[[Binibining Pilipinas 2021]]''' (20) {| |- ! Mayo |- | *'''[[Kapuluang Mamanuca]]''' (1) *'''[[Miss World 1964]]''' (8) *'''[[Miss World 1976]]''' (10) *'''[[Miss World 1977]]''' (12) *'''[[Miss World 1978]]''' (12) |- ! Hunyo |- | *'''[[Miss Universe 2009]]''' (1) *'''[[Miss World 1965]]''' (1) *'''[[Miss World 1979]]''' (1) *'''[[Miss World 1966]]''' (3) *'''[[Miss World 1968]]''' (3) *'''[[Miss World 1969]]''' (3) *'''[[Miss World 1970]]''' (3) *'''[[Miss World 1972]]''' (3) *'''[[Miss World 1980]]''' (5) *'''[[Miss World 1973]]''' (6) *'''[[Miss World 1974]]''' (6) *'''[[Miss World 1981]]''' (6) *'''[[Miss World 1982]]''' (6) *'''[[Miss World 1983]]''' (7) *'''[[Miss World 1984]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2024]]''' (10) *'''[[Miss World 1985]]''' (13) *[[Auckland]] (17) *'''[[Miss World 1986]]''' (26) |- ! Hulyo |- | *'''[[Zozibini Tunzi]]''' (6)* *'''[[Miss World 1987]]''' (16) *'''[[Miss World 1988]]''' (31) |- ! Agosto |- | *'''[[Miss World 1989]]''' (1) *'''[[Miss World 2017]]''' (10) *'''[[Miss International 1960]]''' (10)* |- ! Setyembre |- | *'''[[Lalela Mswane]]''' (7) *'''[[Miss World 1990]]''' (19) |- ! Nobyembre |- | *'''[[Sheynnis Palacios]]''' (19) *'''[[Miss Universe 2024]]''' (19) |- ! Disyembre |- | *'''[[Miss International 2019]]''' (1) *'''[[Miss International 2024]]''' (12) |} {{col-end}} {{hidden end}} '''Cycle 3: 8 Enero 2024 - 30 Disyembre 2024 <small>(95 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 3 (357 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss World 1991]]''' (8) *'''[[Miss World 1992]]''' (13) *'''[[Miss World 1993]]''' (14) *'''[[Miss World 1975]]''' (14) *'''[[Demi-Leigh Tebow]]''' (17) *[[Iris Mittenaere]] (17) *[[Charlie Puth]] (18) *[[Gabriela Isler]] (18) *'''[[Miss World 1994]]''' (27) *'''[[Miss World 1995]]''' (27) *'''[[Miss World 1996]]''' (28) |- ! Pebrero |- | *'''[[Miss World 1997]]''' (10) |- ! Marso |- | *'''[[Miss World 1998]]''' (2)* *'''[[Miss World 1999]]''' (3) *'''[[Miss World 2000]]''' (3) *[[Miss Earth 2024]] (3) *[[Arkitekturang bernakular]] (4) *'''[[Miss World 2025]]''' (6) *'''[[Miss World 2001]]''' (8) *[[Karolina Bielawska]] (10) *[[Krystyna Pyszková]] (13) *'''[[Miss World 2002]]''' (15) *[[Nguyễn Huỳnh Kim Duyên]] (17) *[[Talaan ng mga bansa sa Miss Universe]] (17) *[[Shopee]] (21) |- ! Abril |- | *[[Ella Mai]] (3) *'''[[Binibining Pilipinas 2024]]''' (5) *'''[[Miss World 2004]]''' (8) *'''[[Miss World 2006]]''' (9) *'''[[Miss World 2007]]''' (10) *[[Miss World 2008]] (13) *[[Miss World 2016]] (20) *[[Tahanang Pilipino]] (24) |- ! Mayo |- | *[[Lacoste]] (6) *[[Adrastea (buwan)|Adrastea]] (6) *[[66391 Moshup]] (6) *[[3015 Candy]] (7) *[[3031 Houston]] (7) *[[Loewe (tatak ng moda)|Loewe]] (8) *[[Drita Ziri]] (9) *[[Bretman Rock]] (9) *[[Miss International 2018]] (10) *[[Chelsea Anne Manalo]] (23) *'''[[Miss Universe Philippines 2025]]''' (23) *[[Kim Kardashian]] (23) |- ! Hunyo |- | *'''Miss World Philippines 2024''' (4; sa Ingles) *'''[[Noelia Voigt]]''' (17) *'''Miss Universe Thailand 2024''' (19; sa Ingles) |} {{col-2}} {| *[[Binibining Pilipinas 2009]] (26) *[[Binibining Pilipinas 2019]] (27) *[[Angelica Lopez]] (30) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Earth 2003]] (5) *[[Miss Supranational 2024]] (6) *'''[[Myrna Esguerra]]''' (8) *[[Alice Guo]] (16) *[[Krishnah Gravidez]] (20) *[[Pinoy Big Brother: Gen 11]] (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 10001–11000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 11001–12000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 12001–13000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 13001–14000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 14001–15000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 15001–16000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 16001–17000]]''' (24) *[[EJ Obiena]] (26) |- ! Agosto |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 17001–18000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 18001–19000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 19001–20000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 20001–21000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 21001–22000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 22001–23000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 23001–24000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 24001–25000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 25001–26000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 26001–27000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 27001–28000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 28001–29000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 29001–30000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 30001–31000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 31001–32000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 32001–33000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 33001–34000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 34001–35000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 35001–36000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 36001–37000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 37001–38000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 38001–39000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 39001–40000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 40001–41000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 41001–42000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 42001–43000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 43001–44000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 44001–45000]]''' (22) |- ! Oktubre |- | *'''[[Miss International 1961]]''' (15) |- ! Nobyembre |- | *[[Miss Universe 2025]] (21) *'''[[Victoria Kjær Theilvig]]''' (21) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 1962]] (30) |}{{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 4: 8 Enero 2025 - 21 Nobyembre 2025 <small>(119 artikulo + 5 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 4 (317 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero 2025 |- | *'''Miss USA 2025''' (8; sa Ingles) *[[Miss Universe Philippines 2021]] (27) *[[Miss Universe Thailand]] (31) |- ! Pebrero 2025 |- | *[[Yllana Aduana]] (3) *[[Maison Schiaparelli]] (8) *[[Miss Grand International 2024]] (14) *[[CJ Opiaza]] (14) *'''[[Miss International 2025]]''' (21) *'''Miss Universe 2026''' (28; sa Ingles) |- ! Marso 2025 |- | *'''[[Miss Supranational 2025]]''' (3) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]] (9) *[[Sabrina Carpenter]] (21) *'''[[Aiah]]''' (23) *'''[[Colet (mang-aawit)|Colet]]''' (23) *'''Binibining Pilipinas 2025''' (24; sa Ingles) |- ! Abril 2025 |- | *[[Miss International 1963]] (11) *[[Miss International 1964]] (11) *[[Miss International 1965]] (12) *[[Miss International 1967]] (13) *[[Miss International 1968]] (14) *[[Miss International 1969]] (14) *[[Miss International 1970]] (16) *[[Miss International 1971]] (17) *[[Miss International 1979]] (17) *[[Aurora Pijuan]] (17) *[[Miss International 1972]] (18) *[[Miss International 1973]] (21) *[[Miss International 1974]] (29) *[[Miss International 1975]] (29) *[[Miss International 1976]] (29) *[[Miss International 1977]] (29) *[[Miss International 1978]] (29) *[[Miss International 1980]] (30) |- ! Mayo 2025 |- | *[[Binibining Pilipinas 2025]] (1) *[[Miss International 1981]] (1) *[[Miss International 1982]] (2) *[[Miss International 1983]] (5) *[[Miss International 1984]] (5) *[[Miss International 1985]] (5) *[[Miss International 1986]] (5) *[[Papa Leon XIV]] (9) *'''Miss World 2026''' (9; sa Ingles) *[[Miss International 1987]] (11) *[[Miss International 1988]] (12) *[[Miss International 1989]] (12) *[[Miss International 1990]] (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 45001–46000]]''' (23) *[[Miss International 1991]] (26) *[[Miss International 1992]] (28) *[[Miss International 1993]] (29) *[[Miss International 1994]] (29) *[[Miss International 1995]] (29) *[[Miss International 1996]] (29) *[[Miss International 1997]] (29) *[[Miss International 1998]] (29) *[[Miss International 1999]] (29) *[[Miss International 2000]] (31) *[[Miss International 2001]] (31) |- ! Hunyo 2025 |- | *[[Miss International 2002]] (3) *[[Miss International 2003]] (4) *[[Miss International 2004]] (7) *[[Miss International 2005]] (7) *[[Miss International 2006]] (7) *[[Miss International 2007]] (7) *[[Miss International 2008]] (7) *[[Miss International 2009]] (8) |} {{col-2}} {| *[[Miss International 2010]] (8) *[[Miss International 2011]] (9) *[[Miss International 2012]] (9) *[[Miss International 2013]] (10) *[[Miss International 2014]] (11) *[[Miss International 2015]] (11) *[[Miss International 2016]] (11) *[[Miss International 2017]] (11) *[[Miss Earth 2004]] (11) *[[Miss Earth 2005]] (11) *[[Miss Earth 2025]] (11) *[[Miss Earth 2006]] (16) *[[Miss Earth 2007]] (16) *[[Katrina Johnson]] (16) *[[Miss Earth 2008]] (18) *[[Miss Earth 2009]] (18) *[[Miss Earth 2010]] (19) *[[Miss Earth 2011]] (22) *[[Miss Earth 2012]] (22) *[[Miss Earth 2013]] (22) *[[Miss Earth 2014]] (22) *[[Miss Earth 2015]] (22) *[[Miss Earth 2016]] (23) *[[Miss Earth 2017]] (23) *[[Miss Earth 2018]] (23) *[[Miss Earth 2019]] (23) *[[Miss Earth 2020]] (23) *[[Miss Earth 2021]] (23) *[[Miss Supranational 2013]] (23) *[[Miss Supranational 2022]] (27) |- ! Hulyo 2025 |- | *''[[This Is For]]'' (8) *'''[[Miss World 2026]]''' (10) *[[3034 Climenhaga]] (31) |- ! Agosto 2025 |- | *[[Miss Universe Thailand 2025]] (23) *[[Praveenar Singh]] (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 46001–47000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 47001–48000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 48001–49000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 49001–50000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 50001–51000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 51001–52000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 52001–53000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 53001–54000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 54001–55000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 55001–56000]]''' (31) |- ! Setyembre 2025 |- | *[[Pagpatay kay Iryna Zarutska]] (9) *Kirk Bondad (25; sa Ingles) *[[Curlee at Sarah Discaya]] (27) *[[Miss Universe Philippines 2026]] (27) |- ! Oktubre 2025 |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 56001–57000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 57001–58000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 58001–59000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 59001–60000]]''' (6) *'''[[Miss Grand International 2025]]''' (12) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0]] (17) *'''[[Emma Tiglao]]''' (18) *[[Sirikit]] (26) |- ! Nobyembre 2025 |- | *[[Fátima Bosch]] (21) |- |} {{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 5: 21 Pebrero 2026 - kasalukuyan <small>(62 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 5}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Pebrero |- | *The Miss Globe 2022 (21; sa Ingles) |- ! Marso |- | *[[Binibining Pilipinas 1970]] (9) *[[Binibining Pilipinas 1971]] (13) *'''Binibining Pilipinas 2026''' (23; sa Ingles) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Universe 2026]] (21) *'''[[Pop Mart]]''' (22) *'''[[Miss Supranational 2026]]''' (26) *[[Miss World 2027]] (28) *'''[[Emilio Daez]]''' (28) |- ! Agosto |- | *[[Katrina Llegado]] (1) *'''[[Bo's Coffee]]''' (6) *[[Mingyu]] (9) *[[Bea Millan-Windorski]] (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 60001–61000]]''' (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 61001–62000]]''' (10) *[[Asia Rose Simpson]] (12) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 62001–63000]]''' (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 63001–64000]]''' (16) *[[Lindol sa Kumamoto ng 2026]] (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 64001–65000]]''' (17) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 65001–66000]]''' (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 66001–67000]]''' (20) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 67001–68000]]''' (20) *'''[[Miss Grand International 2026]]''' (22) *'''[[Ralph de Leon]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 68001–69000]]''' (24) *[[Jackie Loughery]] (25) *[[Anton Vinzon]] (26) *[[Miss Universe Philippines 2027]] (30) *[[Mga Batas ng mga Indya]] (30) |- ! Setyembre |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 69001–70000]]''' (1) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 70001–71000]]''' (2) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 71001–72000]]''' (3) *[[Drag Race Philippines]] (4) *[[MGI All Stars]] (5) *[[Joheirry Mola]] (6) *[[Valeria Ayos]] (9) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 72001–73000]]''' (12) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 73001–74000]]''' (14) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 74001–75000]]''' (15) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 75001–76000]]''' (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 76001–77000]]''' (16) *'''[[Miss USA 1953]]''' (25) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 77001–78000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 78001–79000]]''' (29) |} {{col-2}} {| |- ! Oktubre |- | *'''[[Morgan Romano]]''' (1) *'''[[Catalina Duque]]''' (2) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 79001–80000]]''' (2) *[[Natálie Puškinová]] (3) *[[Joy Barcoma]] (4) *'''[[Pickup Coffee]] (4) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 80001–81000]]''' (4) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 81001–82000]]''' (4) *[[Wanderléia Rodrigues]] (5) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 82001–83000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 83001–84000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 84001–85000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 85001–86000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 86001–87000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 87001–88000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 88001–89000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 89001–90000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 90001–91000]]''' (9) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 91001–92000]]''' (9) *'''[[Jihan Dimack]]''' (10) |} |- {{col-end}} {{hidden end}} b053f7gvtrynxv39t6l9ko8ezvw1vve 2233955 2233929 2026-10-13T05:07:57Z Allyriana000 119761 2233955 wikitext text/x-wiki {{userboxtop|align=right|backgroundcolor=#cedff2|bordercolor=#4E78A0 solid 5px;|extra-css=border-radius: 8px; padding-bottom:3px; padding-top:5px;|textcolor=black|toptext='''Allyriana000'''}} {{User en}} {{User Wikipedian For|year=2022|month=05|day=13}} {{User contrib|17,480}} {{Userboxbottom}}Magandang araw Pilipinas! Ako si Allyriana, at ako ay mahilig sa pagsubaybay sa mga patimapalak pagandahan tulad ng Miss Universe, Miss World, Miss Earth, at Miss International. Nagsimula akong mag-edit sa English Wikipedia noong Abril 4, 2021, subalit nagsimula lamang ako sa Wikipedia Tagalog noong Mayo 13, 2022. Ako ay ipinanganak sa [[Lungsod Quezon]], kung saan ako lumaki. Ang aking mga hilig ay gumuhit ng mga ''portrait'' ng mga tao at ng mga estruktura, manood ng mga ''series'' tulad ng ''[[RuPaul's Drag Race]]'', The Crown, Money Heist, Jujutsu Kaisen, Demon Slayer at Grey's Anatomy, at kumanta. == Mga nagawang artikulo == === Talaan ng mga artikulo === Ang mga artikulong naka-'''''bold''''' ay ang mga artikulong '''tapos nang ilikha''' o may mga '''sapat na sanggunian''' na para sa mga nilalaman ng artikulo. Ang mga artikulong hindi naka-''bold'' ay ang mga artikulo kinakailangan pang dagdagan ng sapat na impormasyon at sanggunian. Lahat na ng mga artikulo mula sa Cycle 1 ang naka-''bold''. 261 sa 418 (62.44%) na artikulo ang tapos na. Ang mga artikulong may asterisk ay mga artikulong naka-arkibo na ang mga sanggunian. ==== Cycle 1: 21 Abril 2021 - 31 Disyembre 2022 <small>(53 artikulo + 10 artikulong Ingles)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 1 (619 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| ! Abril 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1997''' (21; sa Ingles) |- ! Hunyo 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1996''' (2; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1995''' (6; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1994''' (8; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1993''' (28; sa Ingles) |- ! Setyembre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1964''' (20; sa Ingles) |- ! Oktubre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1992''' (18; sa Ingles) |- ! Nobyembre 2021 |- | * '''The Miss Globe 2021''' (6; sa Ingles) |- ! Disyembre 2021 |- | * '''Señorita Colombia 2021''' (28; sa Ingles) |- ! Abril 2022 |- | * '''Binibining Pilipinas 1991''' (23; sa Ingles) |- ! Hunyo 2022 |- | *'''[[Nadia Ferreira]]''' (10)* *'''[[Miss Universe Philippines]]''' (11)* |- ! Agosto 2022 |- | *'''[[Miss World 2023]]''' (2)* *'''[[Miss World 2018]]''' (3) *'''[[Miss World 2019]]''' (5) |- ! Setyembre 2022 |- | *'''[[Francisco Mañosa]]''' (1) *'''[[Andrea Meza]]''' (19) |- ! Oktubre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1952]]''' (4)* *'''[[Miss Universe 1953]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1954]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1955]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1956]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1957]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1958]]''' (12)* *'''[[Miss Universe 1959]]''' (24)* |- |} {{col-2}} {| |- ! Nobyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1960]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1961]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1962]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1963]]''' (8)* *'''[[Miss World 1951]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1964]]''' (9)* *'''[[Miss Universe 1965]]''' (21)* *'''[[Miss Universe 1966]]''' (25)* *'''[[Miss Universe 1967]]''' (29) |- ! Disyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1968]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1969]]''' (8)* *'''[[Miss World 1952]]''' (8) *'''[[Miss World 1953]]''' (10) *'''[[Miss Universe 1970]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1971]]''' (11) *'''[[Miss Universe 1972]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1973]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1974]]''' (13) *'''[[Miss World 1954]]''' (22) *'''[[Miss World 1955]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1975]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1976]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1977]]''' (24) *'''[[Miss Universe 2012]]''' (24) *'''[[Miss Universe 1978]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1979]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1980]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1981]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1982]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1983]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1984]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1985]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1986]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1987]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1988]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1989]]''' (30) *'''[[Miss Universe 2011]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1990]]''' (31) |} {{col-end}} {{hidden end}} ==== Cycle 2: 3 Enero 2023 - 12 Disyembre 2023 <small>(86 artikulo)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 2 (316 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss Universe 1991]]''' (3) *'''[[Miss World 1956]]''' (4) *'''[[Marisol Malaret]]''' (4) *'''[[Miss Universe 2023]]''' (5) *'''[[Miss World 2003]]''' (5) *'''[[Fenty Beauty]]''' (5) *'''[[Miss Universe 1992]]''' (8) *'''[[Miss Universe 2010]]''' (8) *'''[[Miss World 2005]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1993]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1999]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1994]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1995]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1996]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2000]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2001]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1997]]''' (13) *'''[[Miss Universe 1998]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2002]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2003]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2004]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2005]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2006]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2007]]''' (13) *'''[[R'Bonney Gabriel]]''' (15) *'''[[Mariam Habach]]''' (18) *'''[[Binibining Pilipinas 1964]]''' (23) *'''[[Binibining Pilipinas 1965]]''' (25) *'''[[Miss Universe 2008]]''' (25) *'''[[Miss World 1971]]''' (31) *'''[[Miss International 2023]]''' (31) |- ! Pebrero |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1966]]''' (2) *'''[[Binibining Pilipinas 1967]]''' (2) *'''[[Anna Sueangam-iam]]''' (3) *'''[[Miss USA 1952]]''' (4) *'''[[Binibining Pilipinas 2023]]''' (6) *'''[[Miss World 1960]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2023]]''' (18) *'''[[Julia Gama]]''' (22) *'''[[Binibining Pilipinas 1968]]''' (24) |- ! Marso |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1969]]''' (4) *'''[[Miss World 1961]]''' (7) *'''[[Miss World 1962]]''' (22) *'''[[Miss World 1963]]''' (26) *'''[[Miss World 1967]]''' (30) |- ! Abril |- | *[[Miss World 2011]] (12) |} {{col-2}} *[[Miss World 2012]] (14) *[[Miss World 2013]] (14) *[[Miss World 2014]] (18) *[[Miss World 2015]] (20) *'''[[Binibining Pilipinas 2021]]''' (20) {| |- ! Mayo |- | *'''[[Kapuluang Mamanuca]]''' (1) *'''[[Miss World 1964]]''' (8) *'''[[Miss World 1976]]''' (10) *'''[[Miss World 1977]]''' (12) *'''[[Miss World 1978]]''' (12) |- ! Hunyo |- | *'''[[Miss Universe 2009]]''' (1) *'''[[Miss World 1965]]''' (1) *'''[[Miss World 1979]]''' (1) *'''[[Miss World 1966]]''' (3) *'''[[Miss World 1968]]''' (3) *'''[[Miss World 1969]]''' (3) *'''[[Miss World 1970]]''' (3) *'''[[Miss World 1972]]''' (3) *'''[[Miss World 1980]]''' (5) *'''[[Miss World 1973]]''' (6) *'''[[Miss World 1974]]''' (6) *'''[[Miss World 1981]]''' (6) *'''[[Miss World 1982]]''' (6) *'''[[Miss World 1983]]''' (7) *'''[[Miss World 1984]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2024]]''' (10) *'''[[Miss World 1985]]''' (13) *[[Auckland]] (17) *'''[[Miss World 1986]]''' (26) |- ! Hulyo |- | *'''[[Zozibini Tunzi]]''' (6)* *'''[[Miss World 1987]]''' (16) *'''[[Miss World 1988]]''' (31) |- ! Agosto |- | *'''[[Miss World 1989]]''' (1) *'''[[Miss World 2017]]''' (10) *'''[[Miss International 1960]]''' (10)* |- ! Setyembre |- | *'''[[Lalela Mswane]]''' (7) *'''[[Miss World 1990]]''' (19) |- ! Nobyembre |- | *'''[[Sheynnis Palacios]]''' (19) *'''[[Miss Universe 2024]]''' (19) |- ! Disyembre |- | *'''[[Miss International 2019]]''' (1) *'''[[Miss International 2024]]''' (12) |} {{col-end}} {{hidden end}} '''Cycle 3: 8 Enero 2024 - 30 Disyembre 2024 <small>(95 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 3 (357 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss World 1991]]''' (8) *'''[[Miss World 1992]]''' (13) *'''[[Miss World 1993]]''' (14) *'''[[Miss World 1975]]''' (14) *'''[[Demi-Leigh Tebow]]''' (17) *[[Iris Mittenaere]] (17) *[[Charlie Puth]] (18) *[[Gabriela Isler]] (18) *'''[[Miss World 1994]]''' (27) *'''[[Miss World 1995]]''' (27) *'''[[Miss World 1996]]''' (28) |- ! Pebrero |- | *'''[[Miss World 1997]]''' (10) |- ! Marso |- | *'''[[Miss World 1998]]''' (2)* *'''[[Miss World 1999]]''' (3) *'''[[Miss World 2000]]''' (3) *[[Miss Earth 2024]] (3) *[[Arkitekturang bernakular]] (4) *'''[[Miss World 2025]]''' (6) *'''[[Miss World 2001]]''' (8) *[[Karolina Bielawska]] (10) *[[Krystyna Pyszková]] (13) *'''[[Miss World 2002]]''' (15) *[[Nguyễn Huỳnh Kim Duyên]] (17) *[[Talaan ng mga bansa sa Miss Universe]] (17) *[[Shopee]] (21) |- ! Abril |- | *[[Ella Mai]] (3) *'''[[Binibining Pilipinas 2024]]''' (5) *'''[[Miss World 2004]]''' (8) *'''[[Miss World 2006]]''' (9) *'''[[Miss World 2007]]''' (10) *[[Miss World 2008]] (13) *[[Miss World 2016]] (20) *[[Tahanang Pilipino]] (24) |- ! Mayo |- | *[[Lacoste]] (6) *[[Adrastea (buwan)|Adrastea]] (6) *[[66391 Moshup]] (6) *[[3015 Candy]] (7) *[[3031 Houston]] (7) *[[Loewe (tatak ng moda)|Loewe]] (8) *[[Drita Ziri]] (9) *[[Bretman Rock]] (9) *[[Miss International 2018]] (10) *[[Chelsea Anne Manalo]] (23) *'''[[Miss Universe Philippines 2025]]''' (23) *[[Kim Kardashian]] (23) |- ! Hunyo |- | *'''Miss World Philippines 2024''' (4; sa Ingles) *'''[[Noelia Voigt]]''' (17) *'''Miss Universe Thailand 2024''' (19; sa Ingles) |} {{col-2}} {| *[[Binibining Pilipinas 2009]] (26) *[[Binibining Pilipinas 2019]] (27) *[[Angelica Lopez]] (30) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Earth 2003]] (5) *[[Miss Supranational 2024]] (6) *'''[[Myrna Esguerra]]''' (8) *[[Alice Guo]] (16) *[[Krishnah Gravidez]] (20) *[[Pinoy Big Brother: Gen 11]] (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 10001–11000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 11001–12000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 12001–13000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 13001–14000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 14001–15000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 15001–16000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 16001–17000]]''' (24) *[[EJ Obiena]] (26) |- ! Agosto |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 17001–18000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 18001–19000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 19001–20000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 20001–21000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 21001–22000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 22001–23000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 23001–24000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 24001–25000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 25001–26000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 26001–27000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 27001–28000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 28001–29000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 29001–30000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 30001–31000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 31001–32000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 32001–33000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 33001–34000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 34001–35000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 35001–36000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 36001–37000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 37001–38000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 38001–39000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 39001–40000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 40001–41000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 41001–42000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 42001–43000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 43001–44000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 44001–45000]]''' (22) |- ! Oktubre |- | *'''[[Miss International 1961]]''' (15) |- ! Nobyembre |- | *[[Miss Universe 2025]] (21) *'''[[Victoria Kjær Theilvig]]''' (21) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 1962]] (30) |}{{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 4: 8 Enero 2025 - 21 Nobyembre 2025 <small>(119 artikulo + 5 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 4 (317 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero 2025 |- | *'''Miss USA 2025''' (8; sa Ingles) *[[Miss Universe Philippines 2021]] (27) *[[Miss Universe Thailand]] (31) |- ! Pebrero 2025 |- | *[[Yllana Aduana]] (3) *[[Maison Schiaparelli]] (8) *[[Miss Grand International 2024]] (14) *[[CJ Opiaza]] (14) *'''[[Miss International 2025]]''' (21) *'''Miss Universe 2026''' (28; sa Ingles) |- ! Marso 2025 |- | *'''[[Miss Supranational 2025]]''' (3) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]] (9) *[[Sabrina Carpenter]] (21) *'''[[Aiah]]''' (23) *'''[[Colet (mang-aawit)|Colet]]''' (23) *'''Binibining Pilipinas 2025''' (24; sa Ingles) |- ! Abril 2025 |- | *[[Miss International 1963]] (11) *[[Miss International 1964]] (11) *[[Miss International 1965]] (12) *[[Miss International 1967]] (13) *[[Miss International 1968]] (14) *[[Miss International 1969]] (14) *[[Miss International 1970]] (16) *[[Miss International 1971]] (17) *[[Miss International 1979]] (17) *[[Aurora Pijuan]] (17) *[[Miss International 1972]] (18) *[[Miss International 1973]] (21) *[[Miss International 1974]] (29) *[[Miss International 1975]] (29) *[[Miss International 1976]] (29) *[[Miss International 1977]] (29) *[[Miss International 1978]] (29) *[[Miss International 1980]] (30) |- ! Mayo 2025 |- | *[[Binibining Pilipinas 2025]] (1) *[[Miss International 1981]] (1) *[[Miss International 1982]] (2) *[[Miss International 1983]] (5) *[[Miss International 1984]] (5) *[[Miss International 1985]] (5) *[[Miss International 1986]] (5) *[[Papa Leon XIV]] (9) *'''Miss World 2026''' (9; sa Ingles) *[[Miss International 1987]] (11) *[[Miss International 1988]] (12) *[[Miss International 1989]] (12) *[[Miss International 1990]] (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 45001–46000]]''' (23) *[[Miss International 1991]] (26) *[[Miss International 1992]] (28) *[[Miss International 1993]] (29) *[[Miss International 1994]] (29) *[[Miss International 1995]] (29) *[[Miss International 1996]] (29) *[[Miss International 1997]] (29) *[[Miss International 1998]] (29) *[[Miss International 1999]] (29) *[[Miss International 2000]] (31) *[[Miss International 2001]] (31) |- ! Hunyo 2025 |- | *[[Miss International 2002]] (3) *[[Miss International 2003]] (4) *[[Miss International 2004]] (7) *[[Miss International 2005]] (7) *[[Miss International 2006]] (7) *[[Miss International 2007]] (7) *[[Miss International 2008]] (7) *[[Miss International 2009]] (8) |} {{col-2}} {| *[[Miss International 2010]] (8) *[[Miss International 2011]] (9) *[[Miss International 2012]] (9) *[[Miss International 2013]] (10) *[[Miss International 2014]] (11) *[[Miss International 2015]] (11) *[[Miss International 2016]] (11) *[[Miss International 2017]] (11) *[[Miss Earth 2004]] (11) *[[Miss Earth 2005]] (11) *[[Miss Earth 2025]] (11) *[[Miss Earth 2006]] (16) *[[Miss Earth 2007]] (16) *[[Katrina Johnson]] (16) *[[Miss Earth 2008]] (18) *[[Miss Earth 2009]] (18) *[[Miss Earth 2010]] (19) *[[Miss Earth 2011]] (22) *[[Miss Earth 2012]] (22) *[[Miss Earth 2013]] (22) *[[Miss Earth 2014]] (22) *[[Miss Earth 2015]] (22) *[[Miss Earth 2016]] (23) *[[Miss Earth 2017]] (23) *[[Miss Earth 2018]] (23) *[[Miss Earth 2019]] (23) *[[Miss Earth 2020]] (23) *[[Miss Earth 2021]] (23) *[[Miss Supranational 2013]] (23) *[[Miss Supranational 2022]] (27) |- ! Hulyo 2025 |- | *''[[This Is For]]'' (8) *'''[[Miss World 2026]]''' (10) *[[3034 Climenhaga]] (31) |- ! Agosto 2025 |- | *[[Miss Universe Thailand 2025]] (23) *[[Praveenar Singh]] (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 46001–47000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 47001–48000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 48001–49000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 49001–50000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 50001–51000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 51001–52000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 52001–53000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 53001–54000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 54001–55000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 55001–56000]]''' (31) |- ! Setyembre 2025 |- | *[[Pagpatay kay Iryna Zarutska]] (9) *Kirk Bondad (25; sa Ingles) *[[Curlee at Sarah Discaya]] (27) *[[Miss Universe Philippines 2026]] (27) |- ! Oktubre 2025 |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 56001–57000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 57001–58000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 58001–59000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 59001–60000]]''' (6) *'''[[Miss Grand International 2025]]''' (12) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0]] (17) *'''[[Emma Tiglao]]''' (18) *[[Sirikit]] (26) |- ! Nobyembre 2025 |- | *[[Fátima Bosch]] (21) |- |} {{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 5: 21 Pebrero 2026 - kasalukuyan <small>(62 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 5}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Pebrero |- | *The Miss Globe 2022 (21; sa Ingles) |- ! Marso |- | *[[Binibining Pilipinas 1970]] (9) *[[Binibining Pilipinas 1971]] (13) *'''Binibining Pilipinas 2026''' (23; sa Ingles) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Universe 2026]] (21) *'''[[Pop Mart]]''' (22) *'''[[Miss Supranational 2026]]''' (26) *[[Miss World 2027]] (28) *'''[[Emilio Daez]]''' (28) |- ! Agosto |- | *[[Katrina Llegado]] (1) *'''[[Bo's Coffee]]''' (6) *[[Mingyu]] (9) *[[Bea Millan-Windorski]] (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 60001–61000]]''' (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 61001–62000]]''' (10) *[[Asia Rose Simpson]] (12) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 62001–63000]]''' (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 63001–64000]]''' (16) *[[Lindol sa Kumamoto ng 2026]] (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 64001–65000]]''' (17) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 65001–66000]]''' (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 66001–67000]]''' (20) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 67001–68000]]''' (20) *'''[[Miss Grand International 2026]]''' (22) *'''[[Ralph de Leon]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 68001–69000]]''' (24) *[[Jackie Loughery]] (25) *[[Anton Vinzon]] (26) *[[Miss Universe Philippines 2027]] (30) *[[Mga Batas ng mga Indya]] (30) |- ! Setyembre |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 69001–70000]]''' (1) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 70001–71000]]''' (2) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 71001–72000]]''' (3) *[[Drag Race Philippines]] (4) *[[MGI All Stars]] (5) *[[Joheirry Mola]] (6) *[[Valeria Ayos]] (9) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 72001–73000]]''' (12) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 73001–74000]]''' (14) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 74001–75000]]''' (15) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 75001–76000]]''' (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 76001–77000]]''' (16) *'''[[Miss USA 1953]]''' (25) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 77001–78000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 78001–79000]]''' (29) |} {{col-2}} {| |- ! Oktubre |- | *'''[[Morgan Romano]]''' (1) *'''[[Catalina Duque]]''' (2) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 79001–80000]]''' (2) *[[Natálie Puškinová]] (3) *[[Joy Barcoma]] (4) *'''[[Pickup Coffee]] (4) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 80001–81000]]''' (4) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 81001–82000]]''' (4) *[[Wanderléia Rodrigues]] (5) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 82001–83000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 83001–84000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 84001–85000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 85001–86000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 86001–87000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 87001–88000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 88001–89000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 89001–90000]]''' (8) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 90001–91000]]''' (9) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 91001–92000]]''' (9) *'''[[Jihan Dimack]]''' (10) |} |- {{col-end}} {{hidden end}} atl3ndqdfqd7c8vy5az2yndxnffk5mb 10 320856 2233881 2232920 2026-10-13T02:15:48Z Ryomaandres 8044 2233881 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:UAAP Season 86 basketball Ateneo v. La Salle elimination round 1.jpg |right|100px]] *...na ang '''[[ribalang Ateneo–La Salle]]''' (''nakalarawan'', na nagsimula sa [[basketball]], ay kumalat kalaunan sa '''[[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]]''' sa iba pang sport at sa mga larangang akademiko? *...na ang '''[[diyalektika]]''' ay pinaunlad ng mga '''[[Pilosopiyang Aleman|pilosopong Aleman]]''' gaya nina [[Immanuel Kant|Kant]], [[Hegel]], at [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]]? *...na ilan sa mga simulain ng mga '''[[robot]]''' ay mula sa mga mitolohikong paglalarawan ng mga artipisyal na tao gaya ng '''[[Galatea (mitolohikal na estatwa)|Galatea]]''', '''[[Talos (mito)|Talos]]''', at '''[[automaton]]'''? *...na itinutulak ng '''[[Advocates of Science and Technology for the People|AGHAM]]''' ang hustisya hinggil sa pagkamatay ni Dr. '''[[Leonard Co]]'''? *...na ang isa sa mga pinakamamainit na [[Mga derby ng futbol ng Italya|derby]] sa '''[[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong futbol]]''', ang '''[[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|ribalang]]''' '''[[Juventus FC]]''' at '''[[SSC Napoli]]''', ay sumasalamin sa mga tunggalian ng '''[[Hilagang Italya|Hilaga]]''' at [[Katimugang Italya]]? mjgjxfahhlt4i0ofpca7zdjltz31fpo 2233883 2233881 2026-10-13T02:16:06Z Ryomaandres 8044 2233883 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:UAAP Season 86 basketball Ateneo v. La Salle elimination round 1.jpg |right|100px]] *...na ang '''[[ribalang Ateneo–La Salle]]''' (''nakalarawan''), na nagsimula sa [[basketball]], ay kumalat kalaunan sa '''[[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]]''' sa iba pang sport at sa mga larangang akademiko? *...na ang '''[[diyalektika]]''' ay pinaunlad ng mga '''[[Pilosopiyang Aleman|pilosopong Aleman]]''' gaya nina [[Immanuel Kant|Kant]], [[Hegel]], at [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]]? *...na ilan sa mga simulain ng mga '''[[robot]]''' ay mula sa mga mitolohikong paglalarawan ng mga artipisyal na tao gaya ng '''[[Galatea (mitolohikal na estatwa)|Galatea]]''', '''[[Talos (mito)|Talos]]''', at '''[[automaton]]'''? *...na itinutulak ng '''[[Advocates of Science and Technology for the People|AGHAM]]''' ang hustisya hinggil sa pagkamatay ni Dr. '''[[Leonard Co]]'''? *...na ang isa sa mga pinakamamainit na [[Mga derby ng futbol ng Italya|derby]] sa '''[[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong futbol]]''', ang '''[[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|ribalang]]''' '''[[Juventus FC]]''' at '''[[SSC Napoli]]''', ay sumasalamin sa mga tunggalian ng '''[[Hilagang Italya|Hilaga]]''' at [[Katimugang Italya]]? ay0ybov8qoqu7937b4ai25lo2p90f9o 0 321884 2233809 2212567 2026-10-12T23:26:54Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 2233809 wikitext text/x-wiki {{short description|Tsinong musikero}} {{Infobox musical artist |background = person |name = Yu-Peng Chen |image = |caption = |native_name = 陈宇鹏 |native_name_lang = zh |birth_name = Chen Yupeng |alias = {{unbulleted list|Yu Peng|Chen Zhiyi}} |birth_date = {{Birth date and age|1984|01|15}} |birth_place = [[Changsha]], [[Hunan]], [[China]] |origin = [[Shanghai]] |genre = {{hlist|[[:en:Film score|Film score]]|[[:en:Orchestral music|orchestral]]|[[:en:Music of China#Traditional music|traditional Chinese music]]|[[:en:Zhongguo feng (music)|guofeng]]|[[Indie music|indie]]|[[:en:Video game music|video game music]]}} |occupation = {{hlist|kompositor|prodyuser ng musika}} |instrument = {{hlist|[[Piano]]|[[guitar]]|[[clarinet]]|[[:en:tin whistle|tin whistle]]|[[:en:Xiao (flute)|xiao]]|[[Singing|vocals]]}} |years_active = 2004–present |label = {{unbulleted list|Knok-Knok Music|Click Music|Yupeng Music Studio<!--as seen in 陈致逸音乐工作室 logo-->|Intree Music<!--Shanghai Sequence Culture Communication Co., Ltd. 上海音序文化传播有限公司-->|HOYO-MiX}} |module = {{Infobox person|child=yes |education = {{unbulleted list|Shenzhen Arts School|[[:en:Shanghai Conservatory of Music|Shanghai Conservatory of Music]]}} |notable_works = {{unbulleted list|''[[:en:The Last Tycoon (2012 film)|The Last Tycoon]]''|''[[:en:The Founding of an Army|The Founding of an Army]]''|''Moonlight Blade''|''[[Genshin Impact]]''}} |children = 1<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Hulyo 24, 2021). [https://weibo.com/1800443420/Kqh9G3KvJ "{{lang|zh|今晚陪女儿在PS5上...}}"]. ''Sina Weibo''. [https://web.archive.org/web/20220920170937/https://weibo.com/1800443420/Kqh9G3KvJ Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 20, 2022. Nakuha noong Agosto 28, 2022.</ref><ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Pebrero 28, 2018). [https://weibo.com/1800443420/G5eZAfbZN "{{lang|zh|陈宝宝3岁生日快乐...}}"]. ''Sina Weibo''. [https://web.archive.org/web/20220920170500/https://weibo.com/1800443420/G5eZAfbZN Naka-arkibo] mula sa orihinal noong on Setyembre 20, 2022. Nauka noong Agosto 28, 2022.</ref> }}}} {{Infobox Chinese |name1 = Birth name |order = st |t = 陳宇鵬 |s = 陈宇鹏 |p = Chén Yǔpéng |altname = Chen Zhiyi |s2 = 陈致逸 |t2 = 陳致逸 |p2 = Chén Zhìyì }} Si '''Chen Yupeng''' ({{zh|s=陈宇鹏|p=Chén Yǔpéng}}; ipinanganak noong Enero 15, 1984), kilala rin sa kanyang bansag na '''Chen Zhiyi''' ({{zh|s=陈致逸|p=Chén Zhìyì}}), ay isang Tsinong kompositor at prodyuser ng musika. Kilala siya sa paggawa ng musika ng ''[[Genshin Impact]]'', isang open-world na action at role-playing na [[larong bidyo]] ng [[:en:miHoYo|miHoYo]] na ay isa sa mga [[:en:List of highest-grossing mobile games|pinakamataas na nagbebenta ng mga larong bidyo sa mundo]]. Ang trabaho niya ay kilala sa estilo nito ng naghahalo ang mga tradisyunal na instrumento kasama sa mga na areglo ng Kanluraning orkestra.<ref>Shamaly, Meena (Oktubre 16, 2020). [https://www.abc.net.au/classic/programs/game-show/game-show-genshin-impact/12751696 "Anime, emotion & orchestral magic in Genshin Impact"]. ''Australian Broadcasting Corporation''. [https://web.archive.org/web/20201025201533/https://www.abc.net.au/classic/programs/game-show/game-show-genshin-impact/12751696 Naka-arkibo] mula sa orihinal on Oktubre 25, 2020. Nakuha noong Agosto 24, 2022.</ref><ref>Jiang, Sisi (Oktubre 5, 2021). [https://kotaku.com/genshin-impact-s-orchestral-soundtrack-is-unbelievably-1847802694 "Genshin Impact’s Orchestral Soundtrack Is Unbelievably Good"]. ''Kotaku''. [https://web.archive.org/web/20211005174022/https://kotaku.com/genshin-impact-s-orchestral-soundtrack-is-unbelievably-1847802694 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Oktubre 5, 2021. Nakuha noong Agosto 24, 2022.</ref> Ngayon, siya ay nagtatrabaho sa HOYO-MiX, ang estudiong musika ng miHoYo, at pinamumunuan ang paggawa ng musika para sa ''Genshin Impact''. Nagpaaral si Chen sa Shenzhen Arts School at sa [[:en:Shanghai Conservatory of Music|Shanghai Conservatory of Music]], at nag-aral sa ilalim ng patnubay ng mga makaranasang musikero na nakaimpluwensya sa kanyang trabaho mamaya sa kanyang karera. Habang nag-aral siya sa kolehiyo, nasangkot na siya sa pagsulat at paggawa ng musika sa para sa pelikula at telebisyon. Bago sa karera niya, ang mga paggawa niya ay nanalo sa mga iba't ibang ebento. Sa 2014, tinayuan ni Chen ang Yupeng Music Studio na nagkaroon ng pakikipagtulungan sa maraming recording studio sa [[Beijing]] at Shanghai, at naggawa ng trabaho para sa mga kompanya kabilang ang Click Music Ltd., [[:en:Tencent|Tencent]], and [[:en:NetEase|NetEase]].<ref name="ChenZhiyiBioPaper"/> Noong mga 2010s, pumasok si Chen sa industriya ng pelikula at nakipagtulungan sa sikat na prodyuser na si [[:en:Chan Kwong-wing|Chan Kwong-wing]] upang maggawa ng musika para sa mga beteranong direktor. Kumita ang musika nila para sa pelikula ''[[:en:The Last Tycoon (2012 film)|The Last Tycoon]]'' (2012) ni [[:en:Wong Jing|Wong Jing]] ng isang nominasyon para sa "Best Original Film Score" sa [[:en:32nd Hong Kong Film Awards|32nd Hong Kong Film Awards]]. Tumanggap ang musika nila para sa ''[[:en:The Founding of an Army|The Founding of an Army]]'' (2017) ng Golden Deer Award para sa "Best Original Music Score" ng [[:en:Changchun Film Festival|14th Changchun Film Festival]]. Ginawa rin ni Chen at Chan Kwong-wing ang musika para sa ''[[:en:The Captain (2019 film)|The Captain]]'' (2019) ni [[:en:Andrew Lau|Andrew Lau]], isa sa mga [[:en:List of highest-grossing films in China#Top 50 all-time highest-grossing films|pinakamataas na nagbebenta ng mga pelikula sa Tsina]]. Gumawa si Chen ng musika para sa mga iba-ibang pelikula ni [[:en:Raymond Yip|Raymond Yip]], at karamihan sa kanila ay bilang ''horror'' o ''thriller''. ==Unang bahagi ng buhay at edukasyon== {{Blockquote |text=Wala akong alinlangan na ang aking pangarap para sa kinabukasan ay nagpakita noong bata pa ako. Naaalala ko noong nasa klaseng solfeggio ako noong panahong iyon—nasa art school pa ako noon—tinanong [kami] ng guro kung ano ang gusto [naming] gawin. Doon ako nagboluntaryong tumayo at sinabing gusto kong maging isang primera na Tsinong kompositor. Naaalala ko na nasa art school ako—tineyder pa lang ako noon—at nagkaroon na ako ng ganoong ambisyon. Ito ay dapat maging paghabol ko para sa kinabukasan. Dapat ako'y ang pinakamahusay. Gusto kong maging pinakasikat na kompositor sa Tsina.<br/><br/>{{lang|zh|毫无疑问我对未来的憧憬。其实在我小时候就体现出来。我记得那个时候上视唱练耳课，还是在艺校的时候，老师就问大家想做什么。那个时候我就自告奋勇站起来。我要做中国第一流的作曲家。我记得那是我在艺校 十几岁的时候，我就已经有这样的一个抱负了。这应该是我对未来的一个追求。我一定要做到最好。我要做中国最有名的作曲家。}} |source={{lang|zh|不急}}TV interview, ''Chen Zhiyi: Musikang Tunay Na May Kaluluwa, Mapapalalim Sa Iyong Mga Buto''<!--陈致逸|真正有灵魂的音乐,会深深烙在你的骨子里--><ref>{{lang|zh|带你一起看落日}} (Nobyembre 6, 2019). [https://haokan.baidu.com/v?pd=wisenatural&vid=2583324242137171927&source= "{{lang|zh|音乐制作人陈致逸自白}}"]. ''Baidu Haokan''. [https://web.archive.org/web/20220912143723/https://haokan.baidu.com/v?pd=wisenatural&vid=2583324242137171927&source= Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Setyembre 5, 2022.</ref> }} Ipinanganak si Chen noong Enero 15, 1984, sa [[:en:Changsha|Changsha]], [[:en:Hunan Province|Hunan Province]].<ref name="AceMissionAudioBar">{{lang|zh|门牙的力量}} (Agosto 30, 2009). [http://www.audiobar.cn/forum.php?mod=viewthread&tid=278264 "{{lang|zh|超能少年之烈维塔任务·ACE MISSION原声大碟下载 - 会员作品 音频应用}}"]. ''audiobar.cn''. [https://web.archive.org/web/20221207170548/http://www.audiobar.cn/forum.php?mod=viewthread&tid=278264 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Disyembre 7, 2022. Nakuha noong Disyembre 7, 2022.</ref> Ang kanyang ina ay dating isang kantora; itinigil niya ang kanyang karera upang palakihin si Chen. Ang kanyang ama ay nagpaaral sa mga [[matematika]].<ref name="ArtsBangMusicalDream">[http://www.artsbang.com/article/35 "{{lang|zh|陈致逸－从未放弃的音乐梦}}"]. ''Arts Bang''. [https://web.archive.org/web/20220912143734/http://www.artsbang.com/article/35 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Agosto 30, 2022.</ref><ref name="TiandaoInterview">{{lang|zh|陈致逸原创音乐}} (Agosto 4, 2017). [https://mp.weixin.qq.com/s/J0YaSQhofiXEYOaPC_zpBQ "{{lang|zh|转载 多玩采访陈致逸——走进天刀的音乐世界}}"]. ''Weixin''. [https://web.archive.org/web/20220912143730/https://mp.weixin.qq.com/s/J0YaSQhofiXEYOaPC_zpBQ Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong August 25, 2022.</ref><ref>{{lang|zh|陈致逸原创音乐}} (Disyembre 29, 2017). [https://mp.weixin.qq.com/s/ReMMixhht4zoIUMn90wzEA "{{lang|zh|原创歌曲 遗忘}}"]. ''Weixin''. [https://web.archive.org/web/20220921222253/https://mp.weixin.qq.com/s/ReMMixhht4zoIUMn90wzEA Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 21, 2022. Nakuha noong Setyembre 11, 2022.</ref> Ang unang inspirasyon sa musika na tinanggap ni Chen ay nung nanood siya ang pelikulang Hapon ''[[:en:Nausicaä of the Valley of the Wind (film)|Nausicaä of the Valley of the Wind]]'' (1984) ni [[:en:Hayao Miyazaki|Hayao Miyazaki]]. Kahit hindi niya naintindihan ang kuwento, lalo siyang naantig sa musika at "naramdaman ang kapangyarihan ng musika" sa unang pagkakataon.<ref name="2015Xinyuan">{{lang|zh|陈致逸}} (Disyembre 29, 2015). [https://music.163.com/#/album?id=3440149 "{{lang|zh|心愿}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref><ref name="2015XinyuanWeixin">{{lang|zh|陈致逸原创音乐}} (Disyembre 29, 2015). [https://mp.weixin.qq.com/s/JYbwcXkROHP0fEfSorXeGw "{{lang|zh|《心愿》}}"]. ''Weixin''. [https://web.archive.org/web/20220912143747/https://mp.weixin.qq.com/s/JYbwcXkROHP0fEfSorXeGw Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Agosto 28, 2022.</ref> Noong bata pa siya, nadiskubre niya ang talento niya sa musika na sensitibo siya sa altura.<ref name="TiandaoInterview"/> Noong taong 1996, sa edad na labindalawa, nagpaaral si Chen sa Shenzhen Arts School at nag-aral sa ilalim ng mga guro nagtuturo ng klarinete na si Jiang Baocheng ({{lang|zh|姜宝成}}) at Tao Ran ({{lang|zh|陶然}}).<ref name="ShenzhenYYT">[https://www.szyyt.com/public/sunday_20190315906.html "{{lang|zh|魅力单簧管——深圳艺术学校陶然师生音乐欣赏会}}"]. ''Shenzhen Concert Hall''. [https://web.archive.org/web/20220912143735/https://www.szyyt.com/public/sunday_20190315906.html Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Agosto 30, 2022.</ref><ref name="AceMissionAudioBar"/> Si Tao Ran, isang associate professor ng Clarinet sa Shenzhen Arts School, ay nagsagawa ng mga solo na klarinete at konsiyerto ng kamarang musika. Tumanggap siya ng maraming premyo para sa mahusay ng pagtuturo niya at kasanayan. Si Tao, katulad ni Chen, ay nag-aral sa ilalim ni Jiang Baocheng.<ref>[http://appdetail.netwin.cn/web/2017/11/6a802a40c064cdd3070da0be1aa508ba.html '{{lang|zh|单簧管演奏家陶然将与学生奏响“悦动的音符”}}']. ''appdetail.netwin.cn''. [https://web.archive.org/web/20220921063409/http://appdetail.netwin.cn/web/2017/11/6a802a40c064cdd3070da0be1aa508ba.html Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 21, 2022. Nakuha noong Setyembre 21, 2022.</ref> Noong labing anim na taong gulang si Chen, nag-aral siya ng mga teorya ng pagsusulat sa ilalim ni Ju Zongze ({{lang|zh|居宗泽}}), isang guro at assistant lecturer sa Shenzhen Arts School. Nagturo si Ju ng teorya ng musika, solfeggio, atbp.<ref name="ShenzhenYYT"/><ref name="AceMissionAudioBar"/> Noong taong 2002, lumipat si Chen sa Shanghai<ref name="2017HiJinganWeixin">{{lang|zh|陈致逸原创音乐}} (Nobyembre 13, 2017). [https://mp.weixin.qq.com/s/P6oed_s4dnWfv1_V5eIZGA "{{lang|zh|音乐推荐 Hi！静安}}"]. ''Weixin''. [https://web.archive.org/web/20220920171947/https://mp.weixin.qq.com/s/P6oed_s4dnWfv1_V5eIZGA Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 20, 2022. Nakuha noong Setyembre 3, 2022.</ref> at pumasok sa [[:en:Shanghai Conservatory of Music|Shanghai Conservatory of Music]]. Tinanggap niya ang Fu Chengxian Memorial Scholarship ({{lang|zh|傅成贤纪念奖学金}}).<ref name="ShenzhenYYT"/><ref name="AceMissionAudioBar"/> Sa una, nagmajor siya sa Clarinet, pero si Ju Zongze, na nadiskubre ang interes ni Chen sa pagsusulat ng musika, ay nagsuggest sa kaniya na maglipat siya sa Composition.<ref name="TiandaoInterview"/> Mamaya, nagpaaral si Chen sa Music Design and Production sa Department of Music Engineering, na nagtayo sa taong 2003.<ref name="VGMOInterview">Kotowski, Don (Abril 5, 2021). [http://www.vgmonline.net/yu-pengchen/ "Yu-Peng Chen Interview: The Music of Genshin Impact"]. ''VGMO -Video Game Music Online-''. [https://web.archive.org/web/20220917160840/http://www.vgmonline.net/yu-pengchen/ Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 17, 2022. Nakuha noong Pebrero 28, 2022.</ref> Sa parehong panahon, inimbitahan ng Shanghai Conservatory of Music ang [[Hapon]] na musikero na si [[:en:Tanimura Shinji|Tanimura Shinji]] na sumali sa departamento bilang isang resident professor.<ref>[http://news.sohu.com/2004/03/30/09/news219670951.shtml "{{lang|zh|日本著名音乐家谷村新司受聘上海音乐学院}}"]. ''Sohu''. [https://web.archive.org/web/20220920163333/http://news.sohu.com/2004/03/30/09/news219670951.shtml Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 20, 2022. Nakuha noong Setyembre 16, 2022.</ref><ref>{{lang|zh|邢晓芳}} (Marso 30, 2004). [http://ent.sina.com.cn/p/i/2004-03-30/0828348535.html "{{lang|zh|谷村新司受聘上海音乐学院 日本“歌神”造新星}}"]. ''Sina Entertainment''. [https://web.archive.org/web/20220920172100/http://ent.sina.com.cn/p/i/2004-03-30/0828348535.html Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 20, 2022. Nakuha noong Setyembre 16, 2022.</ref> Nang pumasok si Chen sa master class ni Tanimura noong taong 2005,<ref name="SHCMU2008Docin">whistle (Hunyo 26, 2008). [https://www.docin.com/p-259808.html "{{lang|zh|实验中心通过四年的建设和发展，取得了显著的效果}}"]. ''Docin''. [https://web.archive.org/web/20220920170427/https://www.docin.com/p-259808.html Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 20, 2022. Nakuha noong Setyembre 26, 2022.</ref> nabanggit niya na ang gawa ni Tanimura ay pinagsasama ang Hapong musikang pangbayan, Silangang melodiyang pentatonica, at Kanluraning musikang orkestra. Tumanggap si Chen ng maraming inspirasyon sa pag-aaral niya, lalo na ang mga konsepto ni Tanimura na "walang hangganan ang musika" at "ipalaganap ang positibong enerhiya ng pag-ibig." Pagkatapos nito, si Chen ay isa sa walong estudyante mula sa departamento na sumali kay Tanimura para sa pagsasagawa ng isang konsiyerto sa [[:en:Expo 2005|Expo 2005]]. Nanguna si Chen sa pag-areglo at paggawa ng musika, at sumali sa konsiyerto bilang isang piyanista.<ref name="ArtsBangMusicalDream"/><ref name="ChenZhiyiZhihu"/><ref name="AceMissionAudioBar"/> Sa taong 2005 din, sa Nobyembre, na nanalo siya sa isang aktibidad na tinayo ni Tanimura at ang Shanghai Federation of Literary and Art Circles ({{lang|zh|上海市文联组织}}) para sa pagbubukas ng [[:en:Yangshan Port|Yangshan Port]] at [[:en:Donghai Bridge|Donghai Bridge]].<ref name="SHCMU2008Docin"/> Maliban kay Tanimura, nag-aral din si Chen sa ilalim ni An Dong ({{lang|zh|安栋}}), Chen Qiangbin ({{lang|zh|陈强斌}}), Wu Yuebei ({{lang|zh|吴粤北}}), Hu Taoyuan ({{lang|zh|胡桃源}}), Xu Jianqiang ({{lang|zh|徐坚强}}), and Qin Shile ({{lang|zh|秦诗乐}}).<ref name="AceMissionAudioBar"/> Ang iba-ibang estilo, pilosopiya sa pagsusulat, at paglapit sa musika na itinuro ng unang tatlong maestro ay nakaimpluwensya sa trabaho ni Chen sa kanyang karera.<ref name="ChenZhiyiZhihu">{{lang|zh|陈致逸}} (Oktubre 27, 2017). [https://zhuanlan.zhihu.com/p/30516253 "{{lang|zh|关于陈致逸老师访谈问答整理}}"]. ''Zhihu''. [https://web.archive.org/web/20220912143734/https://zhuanlan.zhihu.com/p/30516253 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Agosto 25, 2022.</ref> Habang nag-aaral siya, tinulungan din niya si An Dong sa paggawa ng musika sa pelikula at telebisyon.<ref name="ChenZhiyiBioPaper">{{lang|zh|肖珮文}} (2019). [https://wenku.baidu.com/view/2b2de705ba0d6c85ec3a87c24028915f804d8420.html "{{lang|zh|影视之乐 唯心唯情—著名影视作曲家陈致逸人物传记}}"]. ''Baidu Wenku''. [https://web.archive.org/web/20220922154836/https://wenku.baidu.com/view/2b2de705ba0d6c85ec3a87c24028915f804d8420.html Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 22, 2022. Nakuha noong Setyembre 22, 2022.</ref> Noong Setyembre 2006, nagtanggap ang "GAMES OF FANTASIA" ni Chen ang unang premyo sa taunang konsiyerto ng Department of Music Engineering. Nagtanggap din siya ng tatlong premyo para sa pinakamahusay na pagkamalikhain, teamwork, at popularidad.<ref name="ShenzhenYYT"/><ref name="AceMissionAudioBar"/> Sa parehong taon, tinulungan niya si An Dong sa mga pelikula ''[[:en:The Tokyo Trial (film)|The Tokyo Trial]]'' at ''Fiery Autumn Wind''. Noong Hunyo 2007, iniareglo ang departamento ang Undergraduate Outstanding Graduation Works Concert and Exhibition ({{lang|zh|本科优秀毕业作品音乐会暨展示会}}). Nagpili ang "Challenging Hollywood" ni Chen bilang ang natatanging trabahong musika ng departamento at nagganggap ng unang premyo,<ref name="AceMissionAudioBar"/> at itong pinagtanghal.<ref name="ShenzhenYYT"/><ref>[https://www.shcmusic.edu.cn/2007/1108/c1634a22923/page.htm "{{lang|zh|音乐工程系2007届（首届）本科优秀毕业作品音乐会暨展示会}}"]. ''Shanghai Conservatory of Music''. [https://web.archive.org/web/20220912143736/https://www.shcmusic.edu.cn/2007/1108/c1634a22923/page.htm Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Setyembre 1, 2022.</ref> Mamaya sa taon na iyon, nagtapos si Chen sa Shanghai Conservatory of Music na may karangalan,<ref name="AceMissionAudioBar"/> at sumali sa studio ni An Dong.<ref>{{lang|zh|上海音乐学院}} (Julyo 16, 2020). [https://m.thepaper.cn/newsDetail_forward_8294069 "{{lang|zh|又一款现象级音乐节目背后，上音人“跨界作业”}}"]. ''The Paper''. [https://web.archive.org/web/20220912143735/https://m.thepaper.cn/newsDetail_forward_8294069 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Agosto 31, 2022.</ref><ref name="ChenZhiyiZhihu"/> ==''Genshin Impact''== {{quote box|align=right|width=33%|quote="Sa totoo lang, matagal nang sinubukan ni Chen Zhiyi na gawin ang bagay na ito. [Pagdating sa] kumbinasyon at pagsasanib ng [Tsinong] musika at simponyang musika, ang mga manonood at mga manlalaro ay mas nababahala kung ang katutubong musika at symphonic na musika ay maaaring pagsamahin, sa halip na pagsama-samahin, tulad ng bigas at itlog [upang gawing] sinangag na may itlog. Sa tingin ko ito ay talagang isang katanungan kung gaano kaganda ang tunog ng musika at ang musika ay nagpapadala ng diwa ng kulturang Tsino. Naniniwala ako na ang aming orihinal na musika [ngayon] ay ginawa sa isang talagang mataas na pamantayan."<!--其实陈致逸很早以前就在尝试做这个东西。现在的民乐跟交响乐的联合和结合，观众大家玩家们更关心的是，民乐和交响乐能不能融合，而不是放在一起，只是一加一炒蛋炒饭一样。我觉得其实这个还是音乐是不是漂亮、这个音乐里面有没有中国的精神。我们这次的原声音乐来说我觉得是高水准的。-->|source=An Dong, ''[https://youtube.com/watch?v=JsDRUNFAcyo "Songs of Travelers" — Behind the Scenes of the Music of Liyue]''}} Noong 2019, nakuha ng kumpanya ng larong bidyo na miHoYo si Chen na gumawa ng musika para sa kanilang laro na '''[[Genshin Impact]]'' kasama ng kanilang estudiong musika na HOYO-MiX. Ito ang unang pangunahing gawain ng larong bidyo ni Chen, at inilarawan niya ang proyekto bilang isang mahirap na hamon. Ang laro ay may [[:en:Open world|open-world environment]] na nagtatampok ng mga lugar na tinutukoy bilang mga rehiyon, na may mga biswal na disenyo na inspirasyon ng iba't ibang kultura ng mundo. Sa pagsusulat ng musika para sa mga rehiyong ito, pumili si Chen ng isang estilo na nagsasama ng mga elemento ng tradisyonal na musika sa Kanluraning pag-areglo.<ref name="GameQualityForum">[https://xw.qq.com/cmsid/20201217A0DYAK00 "{{lang|zh|《原神》靠什么走出世界？音乐制作人：中西文化融合碰撞有成效}}"]. ''Tencent News''. [https://web.archive.org/web/20220922062306/https://view.inews.qq.com/k/20201217A0DYAK00?web_channel=wap&openApp=false Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 22, 2022. Nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> Sa pre-release development na yugto, mayroon lamang ng laro ang Mondstadt at Liyue, dalawa sa nakaplanong pitong rehiyon.<ref>GDC (Pebrero 16, 2022). [https://www.youtube.com/watch?v=-JFyAdI_rO8 "'Genshin Impact': Crafting an Anime-Style Open World"]. ''YouTube''. Nakuha noong Hulyo 19, 2022.</ref> Sa taas ng magandang tanawin na pambukid, ang mga estilo ng arkitektura at mga kultura ng Europang Medieval ay nagbigay ng inspirasyon para sa disenyo ng Mondstadt.<ref>Genshin Impact (Agosto 29, 2020). [https://www.youtube.com/watch?v=77CyEUZrgSU "The Adventure Comes to PlayStation®4 on September 28 | Genshin Impact: Behind the Scenes"]. ''YouTube''. Nakuha noong Setyembre 19, 2022.</ref> Sa pagsusulat ng musika para sa Mondstadt, nagpahiram ni Chen ang wika at ritmo ng [[:en:Impressionism in music|Impressionism]] at ginamit ang piano, mga [[:en:tin whistle|tin whistle]], at mga [[:en:lute|lute]] na estilong medieval. Ang musika ng Mondstadt ay naitanghal ng [[:en:London Philharmonic Orchestra|London Philharmonic Orchestra]]<ref name="GameQualityForum"/> Sumali si Chen sa mga scoring sessions sa [[:en:London|London]] at kinilos ang "Genshin Impact Main Theme."<ref>Genshin Impact (Hunyo 5, 2020). [https://genshin.hoyoverse.com/en/news/detail/5000 "Developer Insight #3 - Behind the Music of Genshin Impact (1)"]. ''genshin.hoyoverse.com''. [https://web.archive.org/web/20220920171458/https://genshin.hoyoverse.com/en/news/detail/5000 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 20, 2022. Nakuha noong Agosto29, 2022.</ref><ref>Genshin Impact (Hunyo 10, 2020). [https://youtube.com/watch?v=NWttfnCIX5E "Genshin Impact OST — Behind the Scenes with the Artists"]. ''YouTube''. Nakuha noong Agosto 29, 2022.</ref> Para sa Liyue, na may magandang Silanganang pantasya bilang batayan nito,<ref>{{Korean|hangul=원신|labels=no}} (August 19, 2020). [https://www.youtube.com/watch?v=dVtx9P36LtA "{{Korean|hangul=원신 온라인 쇼케이스 더 큰 모험의 세계로!|labels=no}}"]. ''YouTube''. Nakuha noong Setyembre 19, 2022.</ref>, ginamit ni Chen ang mga elemento ng tradisyonal na Tsinong musika&mdash;ang pentatonic scale, at mga sinaunang tonong melodiya—kasama sa Kanluraning romantiko na armonya at orkestrang pag-areglo. Ang musika ng Liyue ay naitanghal ng [[:en:Shanghai Symphony Orchestra|Shanghai Symphony Orchestra]].<ref name="GameQualityForum"/> Si An Dong ({{lang|zh|安栋}}), isa sa mga guro ni Chen mula sa Shanghai Conservatory of Music, ay sumama bilang isang music supervisor sa mga scoring sessions.<ref>Genshin Impact (Nobyembre 16, 2020). [https://youtube.com/watch?v=avmFhel0ky4 '"Songs of Travelers" — Behind the Scenes of the Music of Liyue | Genshin Impact']. ''YouTube''. Nakuha noong Mayo 30, 2020.</ref> Lalo na nagustuhan ni Chen ang pag-sulat ng combat music, ginagamit ng mga iba-ibang teknik sa pagsusulat katulad ng [[:en:Polyphony|polyphony]], at nakuha ng mga elemento sa orkestrasyon mula sa mga kompositor katulad ni [[:en:Ludwig van Beethoven|Ludwig van Beethoven]].<ref name="VGMOInterview"/><ref name="GameQualityForum"/> Noong 2022, mga napiling musika mula sa ''Genshin Impact'', kasama ang mga komposisyon ni Chen na "Liyue," "Rapid as Wildfires," at "Contemplation in Snow," ay napasama sa [[:en:2022 Winter Olympics|2022 Winter Olympics]] music library upang magamit sa mga eksibisyon sa sports.<ref>{{lang|zh|原神}} (Pebrero 11, 2022). [https://t.bilibili.com/625928209937638751?tab=2&spm_id_from=333.999.0.0 "{{lang|zh|「声绕冰雪旋」}}"]. ''Bilibili''. [https://web.archive.org/web/20221210160146/https://t.bilibili.com/625928209937638751?tab=2&spm_id_from=333.999.0.0 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Disyembre 10, 2022. Nakuha noong Disyembre 10, 2022.</ref><ref>Sina Games (Pebrero 15, 2022). [https://games.sina.com.cn/2022-02-15/detail-i-ikyakumy6107169.shtml "{{lang|zh|声绕冰雪旋 《原神》配乐入选北京冬奥音乐库}}"]. ''Sina Games''. [https://web.archive.org/web/20220430060814/https://games.sina.com.cn/2022-02-15/detail-i-ikyakumy6107169.shtml Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Abril 30, 2022. Nakuha noong Disyembre 10, 2022.</ref> Ang "Contemplation in Snow" ay ginamit sa isang promotional na bidyo para sa [[:en:Beijing National Speed Skating Oval|Beijing National Speed Skating Oval]], isang competition area ginawa para sa ebento.<ref>HOYO-MiX (Pebrero 11, 2022). [https://www.bilibili.com/video/BV11L4y1s78e "{{lang|zh|Contemplation in Snow 白皑中的冥想 国家速滑馆体育展示视频介绍}}"]. ''Bilibili''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Disyembre 10, 2022.</ref> ==Filmograpiya== ===Mga pelikula=== {| class="wikitable sortable" |- !style="text-align:center"|Taon !style="text-align:center"|Pamagat !style="text-align:center"|Direktor !class="unsortable" style="text-align:center"|Sangg. |- |2006 |''[[:en:The Tokyo Trial (film)|The Tokyo Trial]]'' |Gao Qunshu |<ref name="ArtsBangMusicalDream"/><ref name="NetEase08232017">{{lang|zh|网易娱乐}} (Agosto 23, 2017). [https://www.163.com/ent/article/CSH2Q1CD00038793.html "{{lang|zh|国内女团再添新贵 圣元互娱风云再起}}"]. ''NetEase Entertainment''. [https://web.archive.org/web/20220912143734/https://www.163.com/ent/article/CSH2Q1CD00038793.html Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Setyembre 7, 2022.</ref> |- | 2006 |''{{lang|zh|西风烈}}'' |Dong Ling |<ref name="ArtsBangMusicalDream"/><ref name="NetEase08232017"/> |- |2009 |''Ace Mission'' |Feng Danian |<ref>{{lang|zh|彭濛}} (Agosto 18, 2009). [https://music.163.com/#/album?id=34911031 "{{lang|zh|超能少年之烈维塔任务 电影原声大碟}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 28, 2022.</ref><ref name="AceMissionAudioBar"/> |- |2010 |''Armor Hero Emperor'' |Zheng Guowei |<ref name="ChenNetEase02262016">{{lang|zh|陈致逸}} (Pebrero 26, 2016). [https://music.163.com/#/album?id=34511148 "{{lang|zh|铠甲勇士—帝皇侠 电影原声 (2010)}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2011 |''{{lang|zh|球迷达人}}'' |Duanmu Zhidong<!--端木至冬--> |<ref>[https://hkcinema.cn/film/40066 "{{lang|zh|球迷达人 (The 12th Man, 2011)}}"]. ''Hong Kong Cinema''. [https://web.archive.org/web/20230120102654/https://hkcinema.cn/film/40066 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Enero 20, 2023. Nakuha noong Enero 20, 2023.</ref> |- |2012 |''{{lang|zh|时间档案馆}}'' |[[:en:Andrew Lau|Andrew Lau]] |<ref>[https://movie.douban.com/subject/20326504/ "{{lang|zh|时间档案馆}}"]. ''Douban''. Nakuha noong Enero 7, 2023.</ref> |- |2012 |''[[:en:The Last Tycoon (2012 film)|The Last Tycoon]]'' |[[:en:Wong Jing|Wong Jing]] |<ref name="ChenZhiyiZhihu"/><ref name="TiandaoInterview" /> |- |2013 |''Bump in the Road'' |[[:en:Raymond Yip|Raymond Yip]] |<ref name="ChenNetEase02252016">{{lang|zh|陈致逸}} (February 25, 2016). [https://music.163.com/#/album?id=34511075 "{{lang|zh|一路顺疯 电影原声}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref><ref name="ArtsBangMusicalDream"/> |- |2014 |''[[:en:From Vegas to Macau|From Vegas to Macau]]'' |[[:en:Wong Jing|Wong Jing]] |<ref name="GameQualityForum"/><ref name="ChenZhiyiZhihu"/><ref name="TiandaoInterview" /> |- |2014 |''[[:en:The House That Never Dies|The House That Never Dies]]'' |[[:en:Raymond Yip|Raymond Yip]] |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Hulyo 15, 2014). [https://music.163.com/#/album?id=2897188 "{{lang|zh|京城81号 电影原声带}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref><ref name="GameQualityForum"/><ref name="ChenZhiyiZhihu"/> |- |2015 |''[[:en:Tales of Mystery (film)|Tales of Mystery]]'' |[[:en:Raymond Yip|Raymond Yip]]<br />Tian Meng<br />Xian Xuchu |<ref name="2016GuaitanWeixin">{{lang|zh|陈致逸原创音乐}} (Marso 22, 2016). [https://mp.weixin.qq.com/s/oiWn7SguamFZwcpLysBaTg "{{lang|zh|怪谈 《一级恐惧》}}"]. ''Weixin''. [https://web.archive.org/web/20220912143729/https://mp.weixin.qq.com/s/oiWn7SguamFZwcpLysBaTg Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Setyembre 2, 2022.</ref> |- |2015 |''[[:en:From Vegas to Macau II|From Vegas to Macau II]]'' |[[:en:Wong Jing|Wong Jing]] |<ref name="GameQualityForum"/><ref name="ChenZhiyiZhihu"/><ref name="TiandaoInterview" /> |- |2015 |''[[:en:The Grow 2|The Grow 2]]'' |Ha Lei |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Pebrero 24, 2016). [https://music.163.com/#/album?id=3461163 "{{lang|zh|金箍棒传奇2——太岁的逆袭 电影原声选}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2015 |''[[:en:Youth Never Returns|Youth Never Returns]]'' |Tian Meng |<ref>Elley, Derek (August 5, 2020). ([https://sino-cinema.com/2020/08/05/review-the-youth-that-is-fading-away-2015/ "Review: The Youth That Is Fading Away (2015)"]. ''Sino-Cinema''. [https://web.archive.org/web/20220925063339/https://sino-cinema.com/2020/08/05/review-the-youth-that-is-fading-away-2015/ Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 25, 2022. Nakuha noong Setyembre 25, 2022.</ref> |- |2016 |''[[:en:From Vegas to Macau III|From Vegas to Macau III]]'' |[[:en:Wong Jing|Wong Jing]]<br />[[:en:Andrew Lau|Andrew Lau]] |<ref name="GameQualityForum"/><ref name="ChenZhiyiZhihu"/><ref name="TiandaoInterview" /> |- |2016 |''[[:en:Phantom of the Theatre|Phantom of the Theatre]]'' |[[:en:Raymond Yip|Raymond Yip]] |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Mayo 13, 2016). [https://music.163.com/#/album?id=34707230 "{{lang|zh|魔宫魅影 电影原声带}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref><ref name="2016PhantomTheatreWeixin">{{lang|zh|陈致逸原创音乐}} (Hunyo 21, 2016). [https://mp.weixin.qq.com/s/UKiuwiLMtU3ooDZxbw0Oqg "{{lang|zh|《魔宫魅影》 男声版《迷雾》}}"]. ''Weixin''. [https://web.archive.org/web/20220912143737/https://mp.weixin.qq.com/s/UKiuwiLMtU3ooDZxbw0Oqg Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Setyembre 3, 2022.</ref> |- |2017 |''[[:en:The Founding of an Army|The Founding of an Army]]'' |[[:en:Andrew Lau|Andrew Lau]] |<ref name="GameQualityForum"/><ref name="2017XiwangWeixin">{{lang|zh|陈致逸原创音乐}} (Agosto 11, 2017). [https://mp.weixin.qq.com/s/GeucEXTZmH8Abl7EZi54-A "{{lang|zh|音乐推荐 希望}}"]. ''Weixin''. [https://web.archive.org/web/20220912143743/https://mp.weixin.qq.com/s/GeucEXTZmH8Abl7EZi54-A Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Agosto 25, 2022.</ref><ref name="PLAFoundingQQMusic">{{lang|zh|陈光荣}} (Hulyo 26, 2017). [https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/002Z0BG70MZnSY "{{lang|zh|建军大业 电影原声大碟}}"]. ''QQ Music''. [https://web.archive.org/web/20220912143734/https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/002Z0BG70MZnSY Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Setyembre 4, 2022.</ref> |- |2017 |''Butterfly Cemetery'' |Ma Weihao |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Oktubre 13, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=36525151 "{{lang|zh|蝴蝶公墓 电影OST}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref><ref name="BeingTowardsDeathModian">[https://zhongchou.modian.com/item/30175.html "{{lang|zh|陈致逸首张原创合辑《向死而生》：人世风灯，向死而生}}"]. ''Modian''. [https://web.archive.org/web/20220913172753/https://zhongchou.modian.com/item/30175.html Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 13, 2022. Nakuha noong Setyembre 13, 2022.</ref> |- |2018 |''The Taste of Apple'' |Zhao Qi |<ref name="BeingTowardsDeathModian"/><ref name="NetEase2018GoldenDeer">{{lang|zh|吉林广播电视台}} (Setyembre 7, 2018). [https://3g.163.com/dy/article/DR40AQKB0530WJGU.html?referFrom=&spss=adap_dy '{{lang|zh|15部影片角逐长春电影节“金鹿奖”，为喜欢的作品投票！}}']. ''NetEase''. [https://web.archive.org/web/20220920173328/https://3g.163.com/dy/article/DR40AQKB0530WJGU.html?referFrom=&spss=adap_dy Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 20, 2022. Nakuha noong Setyembre 18, 2022.</ref> |- |2019 |''[[:en:The Captain (2019 film)|The Captain]]'' |[[:en:Andrew Lau|Andrew Lau]] |<ref name="GameQualityForum"/> |- |2021 |''The Last Judgement'' |Han Zhi |<ref>{{lang|zh|张婉儿}} (Setyembre 30, 2021). [https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/004XwGQM43BHwI "{{lang|zh|一如往常}}"]. ''QQ Music''. [https://web.archive.org/web/20220925094059/https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/004XwGQM43BHwI Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 25, 2022. Nakuha noong Setyembre 25, 2022.</ref> |} ===Telebisyon=== {| class="wikitable" |- !style="text-align:center"|Taon !style="text-align:center"|Pamagat !style="text-align:center"|Direktor !style="text-align:center"|Sangg. |- |2006 |''{{lang|zh|此情可问天}}'' |Jiang Cheng<!--江澄--> |<ref name="AceMissionAudioBar"/> |- |2009 |''Armor Hero'' |[[:zh:鄭國偉|Zheng Guowei]]<!--郑国伟--> |<ref name="ChenNetEase06012009">{{lang|zh|陈致逸}} (Hunyo 1, 2009). [https://music.163.com/#/album?id=3171159 "{{lang|zh|铠甲勇士 (2009)}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2009 |''[[:fr:La Fille au fond du verre à saké|La Fille au fond du verre à saké]]'' |Emmanuel Sapolsky |<ref name="AceMissionAudioBar"/> |- |2013 |''[[:en:Heroes of Sui and Tang Dynasties|Heroes of Sui and Tang Dynasties]]''<!--隋唐演义--> |Zhong Shaoxiong<!--钟少雄--> |<ref name="ArtsBangMusicalDream"/> |- |2016 |''Magic Town''<!--麦杰克小镇--> |Li Yan<!--李艳--> |<ref>{{lang|zh|华语群星}} (Disyembre 21, 2016). [https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/002XolmH3Nd3sN "{{lang|zh|麦杰克小镇OST1 成长欢乐颂}}"]. ''QQ Music''. [https://web.archive.org/web/20220912143735/https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/002XolmH3Nd3sN Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Agosto 28, 2022.</ref><ref>{{lang|zh|群星}} (Enero 5, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=35113063 "{{lang|zh|麦杰克小镇OST2 我是大明星}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 28, 2022.</ref><ref>{{lang|zh|华语群星}} (Disyembre 21, 2016). [https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/001TKQW44MZ6Uq "{{lang|zh|麦杰克小镇OST3 寻找快乐的意义}}"]. ''QQ Music''. [https://web.archive.org/web/20220912143734/https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/001TKQW44MZ6Uq Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Agosto 28, 2022.</ref><ref>{{lang|zh|华语群星}} (Disyembre 21, 2016). [https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/002OzYXd24DfC4 "{{lang|zh|麦杰克小镇OST4 时光机}}"]. ''QQ Music''. [https://web.archive.org/web/20220912143737/https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/002OzYXd24DfC4 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Agosto 28, 2022.</ref> |- |2018 |''[[:en:Medical Examiner Dr. Qin|Medical Examiner Dr. Qin]]''<!--法医秦明2: 清道夫--> |Li Shuang<!--李爽--><br />[[:zh:陳嘉鴻|Chen Jiahong]]<!--陈嘉鸿--> |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Hunyo 14, 2018). [https://weibo.com/1800443420/Gll1EjM4V "{{lang|zh|有幸参加了#法医秦明...}}"]. ''Sina Weibo''. [https://web.archive.org/web/20220912150842/https://weibo.com/1800443420/Gll1EjM4V?ssl_rnd=1662993455.2369 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Agosto 25, 2022.</ref><ref>{{lang|zh|陈致逸原创音乐}} (Agosto 27, 2018). [https://mp.weixin.qq.com/s/aOQHNDqaKfM_gYwulD43Bg "{{lang|zh|幕后制作 法医秦明2清道夫 - 下}}"]. ''Weixin''. [https://web.archive.org/web/20220912143734/https://mp.weixin.qq.com/s/aOQHNDqaKfM_gYwulD43Bg Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Agosto 25, 2022.</ref> |- |2018 |''Armor Hero Chronicles''<!--铠甲勇士铠传--> |Lu Xing<!--陆兴--> |<ref name="ChenNetEase12082017">{{lang|zh|陈致逸}} (Disyembre 8, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=36918610 "{{lang|zh|铠旋 （《铠甲勇士 铠传 》主题曲）}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |} ===Mga animation=== {| class="wikitable" |- !style="text-align:center"|Taon !style="text-align:center"|Pamagat !style="text-align:center"|Studio !style="text-align:center"|Sangg. |- |2016 |''THE GRAY'' |{{lang|zh|壳际科技}} |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Enero 7, 2016). [https://music.163.com/#/album?id=3441422 "{{lang|zh|灰体 动漫原声}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref><ref name="BeingTowardsDeathModian"/> |- |2016 |''{{lang|zh|择天记}}'' |China Literature<!--阅文集团--><br />[[:en:Tencent Video|Tencent Video]] |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Abril 11, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=35356745 "{{lang|zh|动画择天记第二季主题歌《溯源》}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref><ref>{{lang|zh|陈致逸工作室}} (Abril 12, 2017). [https://weibo.com/detail/4095766786552039 "{{lang|zh|#择天记# 2016...}}"]. ''Sina Weibo''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Setyembre 7, 2022.</ref> |- |2017 |''The Mysteries of Tong'' |{{lang|zh|抖動文化Studio D.}} |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Enero 20, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=35136663 "{{lang|zh|吃谜少女 原声音乐}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2017 |''{{lang|zh|勇者大冒险}}'' |Tencent Animation |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Enero 31, 2018). [https://music.163.com/#/topic?id=18671116 "{{lang|zh|音乐发布 惊蛰 2017}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Setyembre 12, 2022.</ref> |- |2018 |''Disintegration'' |{{lang|zh|抖動文化Studio D.}} |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Abril 26, 2018). [https://music.163.com/#/album?id=38474703 "{{lang|zh|迷失灵魂 Remix版}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |} ===Promosyon=== {| class="wikitable" |- !style="text-align:center"|Taon !style="text-align:center"|Pamagat !style="text-align:center"|Para sa !style="text-align:center"|Sangg. |- |2016 |''Shanghai, City of Innovation''<!--上海，创新之城--> |Information Office of Shanghai Municipality<!--上海市政府新闻办公室--> |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (March 13, 2019). [https://music.163.com/#/album?id=75814098 "{{lang|zh|2016上海市形象片}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Hunyo 23, 2022.</ref><ref name="GameQualityForum"/><ref name="2017HiJinganWeixin"/> |- |2017 |''{{lang|zh|Hi！静安}}'' |Jing'an District Propaganda Department<!--静安区宣传部--> |<ref name="2017HiJinganWeixin"/><ref name="BeingTowardsDeathModian"/> |- |2019 |''{{lang|zh|上海·恒新之城}}'' |Information Office of Shanghai Municipality<!--上海市政府新闻办公室--> |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Oktubre 5, 2019). [https://weibo.com/1800443420/4424001432215179 "{{lang|zh|很荣幸连续受邀为上海...}}"]. ''Sina Weibo''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Setyembre 6, 2022.</ref><ref name="GameQualityForum"/> |} ==Diskograpiya== ===Larong bidyo=== {| class="wikitable sortable" |- !style="text-align:center"|Taon !style="text-align:center"|Pamagat !style="text-align:center"|Tipo !style="text-align:center"|Laro !class="unsortable" style="text-align:center"|Sangg. |- |2017 |''{{lang|zh|镇魔曲 OST 陈致逸}}'' |Album |''Demon Seals'' |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Enero 18, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=35136137 "{{lang|zh|镇魔曲 OST 陈致逸}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Naka-arkibo noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2017 |''{{lang|zh|《天涯明月刀》游戏配乐 陈致逸}}'' |Album |''Moonlight Blade'' |<ref name="ChenNetEase02122017">{{lang|zh|陈致逸}} (Pebrero 12, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=3430405 "{{lang|zh|《天涯明月刀》游戏配乐 陈致逸}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2017 |''{{lang|zh|繁花之年}}'' |Single |''Moonlight Blade'' |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Hunyo 6, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=35587045 "{{lang|zh|天涯明月刀OL 两周年特辑}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2017 |''{{lang|zh|八荒之风}}'' |Single |''Moonlight Blade'' |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Hunyo 13, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=35619055 "{{lang|zh|八荒之风（2017天刀剑荡八荒活动曲）}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2017 |''{{lang|zh|青龙永夜}}'' |Single |''Moonlight Blade'' |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Hunyo 19, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=35654110 "{{lang|zh|青龙永夜}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2017 |''{{lang|zh|道阻且长}}'' |Single |''Moonlight Blade'' |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Hulyo 13, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=35737949 "{{lang|zh|道阻且长（天涯明月刀 蓝铮柔情主题）}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2017 |''{{lang|zh|沧浪清兮}}'' |Single |''Moonlight Blade'' |<ref name="ChenNetEase08222017">{{lang|zh|陈致逸}} (Agosto 22, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=36021341 "{{lang|zh|沧浪清兮，水何澹澹（天涯明月刀 沧浪岛主题音乐）}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2017 |''{{lang|zh|水何澹澹}}'' |Single |''Moonlight Blade'' |<ref name="ChenNetEase08222017"/> |- |2017 |''{{lang|zh|鹿鸣春涧}}'' |Single |''Moonlight Blade'' |<ref name="ChenNetEase08232017">{{lang|zh|陈致逸}} (Agosto 23, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=36034154 "{{lang|zh|鹿鸣春涧，皎皎萦畔（天涯明月刀 灵鹿岛主题音乐）}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2017 |''{{lang|zh|皎皎萦畔}}'' |Single |''Moonlight Blade'' |<ref name="ChenNetEase08232017"/> |- |2017 |''{{lang|zh|天衣无缝}}'' |Single |''Moonlight Blade'' |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Setyembre 19, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=36271381 "{{lang|zh|天衣无缝（天涯明月刀 薛无泪初登场主题）}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2017 |''{{lang|zh|风月缠绵}}'' |Single |''Moonlight Blade'' |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Setyembre 22, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=36322015 "{{lang|zh|风月缠绵（2017七夕节日音乐，金风玉露变奏）}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2017 |''{{lang|zh|末剑 原声大碟}}'' |Album |''The Last Sword'' |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Disyembre 28, 2017). [https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/002342rJ3Vrt8J "{{lang|zh|末剑 原声大碟 重制版}}"]. ''QQ Music''. [https://web.archive.org/web/20221213051036/https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/002342rJ3Vrt8J Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Disyembre 13, 2022. Nakuha noong Disyembre 11, 2022.</ref><ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Disyembre 28, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=37313205 "{{lang|zh|末剑 原声大碟}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref><ref name="BeingTowardsDeathModian"/> |- |2018 |''{{lang|zh|金风玉露·夜语迟}}'' |Single |''Moonlight Blade'' |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Agosto 17, 2018). [https://music.163.com/#/album?id=72322092 "{{lang|zh|金风玉露·夜语迟}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2018 |''{{lang|zh|梦留别}}'' |Single |''Moonlight Blade'' |<ref name="ChenNetEase10172019">{{lang|zh|陈致逸}} (Oktubre 17, 2019). [https://music.163.com/#/album?id=82397233 "{{lang|zh|梦留别}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2019 |''Saying Sword''<!--说剑--> |Single |''Moonlight Blade'' |<ref>{{lang|zh|王一博}} (Hunyo 19, 2019). [https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/002k4U0I09ls1B "{{lang|zh|说剑}}"]. ''QQ Music''. [https://web.archive.org/web/20220912143736/https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/002k4U0I09ls1B Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Agosto 23, 2022.</ref> |- |2020 |''The Wind and The Star Traveler''<!--风与异乡人--> |Album |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref>HOYO-MiX (Hunyo 19, 2020). [https://music.163.com/#/album?id=90924428 "{{lang|zh|原神-风与异乡人 Le Vent et les Enfants des étoiles}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Setyembre 4, 2022.</ref> |- |2020 |''City of Winds and Idylls''<!--风与牧歌之城--> |Album |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref>Genshin Impact (Oktubre 15, 2020). [https://genshin.hoyoverse.com/en/news/detail/5966 "City of Winds and Idylls"]. ''genshin.hoyoverse.com''. [https://web.archive.org/web/20220920171251/https://genshin.hoyoverse.com/en/news/detail/5966 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 20, 2022. Nakuha noong Agosto 26, 2022.</ref> |- |2020 |''Jade Moon Upon a Sea of Clouds''<!--皎月云间之梦--> |Album |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref>Genshin Impact (Nobyembre 6, 2020). [https://genshin.hoyoverse.com/m/en/news/detail/6448 "Jade Moon Upon a Sea of Clouds"]. ''genshin.hoyoverse.com''. [https://web.archive.org/web/20220705141043/https://genshin.hoyoverse.com/en/news/detail/6448 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Hulyo 5, 2022. Nakuha noong Agosto 26, 2022.</ref> |- |2021 |''相守'' |Single |''[[:en:The Legend of Sword and Fairy 7|The Legend of Sword and Fairy 7]]''<!--仙剑奇侠传七--> |<ref>{{lang|zh|周深}} (Disyembre 29, 2020). [https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/0035oqeW2PRjKY "相守"]. ''QQ Music''. [https://web.archive.org/web/20220912143727/https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/0035oqeW2PRjKY Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Setyembre 5, 2022.</ref><ref>cnBeta (Disyembre 29, 2020). [https://finance.sina.cn/tech/2020-12-29/detail-iiznezxs9564672.d.html "{{lang|zh|《仙剑奇侠传七》主题曲相守MV 试玩版明年1月15日发布}}"]. ''Sina Finance''. [https://web.archive.org/web/20220920171356/https://finance.sina.cn/tech/2020-12-29/detail-iiznezxs9564672.d.html Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 20, 2022. Nakuha noong Setyembre 5, 2022.</ref> |- |2021 |''The Stellar Moments''<!--闪耀的群星--> |Album |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref>Genshin Impact (Pebrero 4, 2021). [https://genshin.hoyoverse.com/m/en/news/detail/8555 "Genshin Impact Character OST Album - The Stellar Moments"]. ''genshin.hoyoverse.com''. [https://web.archive.org/web/20220422193108/https://genshin.hoyoverse.com/en/news/detail/8555 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Abril 22, 2022. Nakuha noong Agosto 26, 2022.</ref> |- |2021 |''Vortex of Legends''<!--漩涡、落星与冰山--> |Album |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref>Genshin Impact (Abril 2, 2021). [https://genshin.hoyoverse.com/en/news/detail/9630 "Genshin Impact OST Album - Vortex of Legends"]. ''genshin.hoyoverse.com''. [https://web.archive.org/web/20220912143735/https://genshin.hoyoverse.com/en/news/detail/9630 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Agosto 26, 2022.</ref> |- |2021 |''The Shimmering Voyage''<!--珍珠之歌--> |Album |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref>Genshin Impact (Hulyo 19, 2021). [https://genshin.hoyoverse.com/en/news/detail/14316 "Genshin Impact OST Album - The Shimmering Voyage"]. ''genshin.hoyoverse.com''. [https://web.archive.org/web/20220912143734/https://genshin.hoyoverse.com/en/news/detail/14316 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Agosto 26, 2022.</ref> |- |2021 |''Realm of Tranquil Eternity''<!--寂远无妄之国--> |Album |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref>Genshin Impact (Setyembre 22, 2021). [https://genshin.hoyoverse.com/en/news/detail/16077 "Genshin Impact OST Album - Realm of Tranquil Eternity"]. ''genshin.hoyoverse.com''. [https://web.archive.org/web/20220920171600/https://genshin.hoyoverse.com/en/news/detail/16077 Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 20, 2022. Nakuha noong Agosto 26, 2022.</ref> |- |2021 |''{{lang|zh|仙剑奇侠传七 原声音乐集}}'' |Album |''[[:en:The Legend of Sword and Fairy 7|The Legend of Sword and Fairy 7]]''<!--仙剑奇侠传七--> |<ref>{{lang|zh|周深}} (Oktubre 15, 2021). [https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/001xU9n100S1jd "{{lang|zh|仙剑奇侠传七 原声音乐集}}"]. ''QQ Music''. [https://web.archive.org/web/20220912143726/https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/001xU9n100S1jd Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 12, 2022. Nakuha noong Setyembre 5, 2022.</ref> |- |2022 |''Devastation and Redemption''<!--神女劈观・唤情--> |Single |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref name="HOYOMiXNetEase01152022">HOYO-MiX (Enero 15, 2022). [https://music.163.com/#/album?id=138671335 "{{lang|zh|「飞彩镌流年」游戏原声EP专辑}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Setyembre 4, 2022.</ref> |- |2022 |''Fleeting Colors in Flight''<!--飞彩镌流年--> |EP |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref name="HOYOMiXNetEase01152022"/> |- |2022 |''The Stellar Moments Vol. 2''<!--闪耀的群星2--> |Album |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref>HOYO-MiX (Enero 26, 2022). [https://music.163.com/#/album?id=139146666 "{{lang|zh|原神-闪耀的群星2 The Stellar Moments Vol. 2}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Marso 19, 2022. Nakuha noong Setyembre 4, 2022.</ref> |- |2022 |''Islands of the Lost and Forgotten''<!--佚落迁忘之岛--> |Album |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref>HOYO-MiX (Abril 13, 2022). [https://music.163.com/#/album?id=143306893 "{{lang|zh|原神-佚落迁忘之岛 Islands of the Lost and Forgotten}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Setyembre 4, 2022.</ref> |- |2022 |''Millelith's Watch''<!--千岩旷望--> |Album |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref>HOYO-MiX (Hunyo 22, 2022). [https://music.163.com/#/album?id=146627102 "{{lang|zh|原神-千岩旷望 Millelith's Watch}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Setyembre 4, 2022.</ref> |- |2022 |''The Shimmering Voyage Vol. 2''<!--珍珠之歌2--> |Album |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref>HOYO-MiX (Agosto 15, 2022). [https://music.163.com/#/album?id=150000757 "{{lang|zh|原神-珍珠之歌2 The Shimmering Voyage Vol. 2}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Setyembre 4, 2022.</ref> |- |2022 |''Footprints of the Traveler''<!--流星的轨迹--> |Album |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref>HOYO-MiX (Setyembre 20, 2022). [https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/002v8Iib4BhxcG "{{lang|zh|原神-流星的轨迹 Footprints of the Traveler}}"]. ''QQ Music''. [https://web.archive.org/web/20220921154936/https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/002v8Iib4BhxcG Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 21, 2022. Nakuha noong Setyembre 21, 2022.</ref> |- |2022 |''Forest of Jnana and Vidya''<!--智妙明论之林--> |Album |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref>HOYO-MiX (Oktubre 20, 2022). [https://music.163.com/#/album?id=153732117 "{{lang|zh|原神-智妙明论之林 Forest of Jnana and Vidya}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 7, 2023. Nakuha noong Nobyembre 19, 2022.</ref> |- |2023 |''The Stellar Moments Vol. 3''<!--闪耀的群星3--> |Album |''[[:en:Genshin Impact|Genshin Impact]]'' |<ref>HOYO-MiX (Enero 10, 2023). [https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/001BkC4x3OjWbT "{{lang|zh|原神-闪耀的群星3 The Stellar Moments Vol. 3}}"]. ''QQ Music''. [https://web.archive.org/web/20230110045716/https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/001BkC4x3OjWbT Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Enero 10, 2023. Nakuha noong Enero 16, 2023.</ref> |} ===Mga kolaborasyon=== {| class="wikitable sortable" |- !style="text-align:center"|Taon !style="text-align:center"|Pamagat !style="text-align:center"|Tungkulin !class="unsortable" style="text-align:center"|Sangg. |- |2018 |''{{lang|zh|伶仃}}'' |Pag-areglo |<ref>{{lang|zh|霍尊}} (Disyembre 18, 2018). [https://y.qq.com/n/ryqq/songDetail/003TmesR0Z5fGi "{{lang|zh|伶仃}}"]. ''QQ Music''. [https://web.archive.org/web/20220914044516/https://y.qq.com/n/ryqq/songDetail/003TmesR0Z5fGi Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 14, 2022. Nakuha noong Setyembre 14, 2022.</ref> |- |2019 |''{{lang|zh|浮生}}'' |Pagsulat, pag-areglo |<ref>{{lang|zh|v不才哎哟哟v}} (Oktubre 7, 2019). [https://www.bilibili.com/video/BV1dJ411F7JZ/ "{{lang|zh|不才个人原创专辑《山止川行》试听pv}}"]. ''Bilibili''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Setyembre 14, 2022.</ref> |- |2020 |''{{lang|zh|花西子}}'' |Pagsulat |<ref>{{lang|zh|周深}} (Hunyo 29, 2020). [https://y.qq.com/n/ryqq/songDetail/000cD3fY1LFntn "{{lang|zh|花西子}}"]. ''QQ Music''. [https://web.archive.org/web/20220914044514/https://y.qq.com/n/ryqq/songDetail/000cD3fY1LFntn Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Setyembre 14, 2022. Nakuha noong Setyembre 14, 2022.</ref><ref>{{lang|zh|花西子}} (Hunyo 29, 2020). [https://fashion.sina.com.cn/b/nw/2020-06-29/1730/doc-iircuyvk1044085.shtml "{{lang|zh|携手周深方文山共创国风乐曲 花西子东方美学之路再升级}}"]. ''Sina Fashion''. [https://web.archive.org/web/20221220104342/https://fashion.sina.com.cn/b/nw/2020-06-29/1730/doc-iircuyvk1044085.shtml Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Disyembre 20, 2022. Nakuha noong Disyembre 20, 2022.</ref> |- |2020 |''{{lang|zh|故城千寻}}'' |Pagsulat, pag-areglo |<ref>[https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/003u1Gjv2IDEcJ "{{lang|zh|故城千寻}}"]. ''NetEase Cloud Music''. [https://web.archive.org/web/20230107162758/https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/003u1Gjv2IDEcJ Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Enero 8, 2023.</ref> |- |2021 |''{{lang|zh|泊山城}}'' |Pagsulat, prodyuser |<ref>{{lang|zh|国风堂/许佳琪}} (Enero 30, 2021). [https://music.163.com/#/album?id=122204568 "{{lang|zh|泊山城}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Setyembre 14, 2022.</ref><ref>{{lang|zh|郑乾}} (Abril 17, 2019). [http://music.china.com.cn/2019-04/17/content_40722806.htm "{{lang|zh|网易云音乐推出自制国风企划项目《国风堂》}}"]. ''music.china.com.cn''. [https://web.archive.org/web/20221220150126/http://music.china.com.cn/2019-04/17/content_40722806.htm Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Disyembre 20, 2022. Nakuha noong Disyembre 20, 2022.</ref> |} ===Personal na paggawa=== {| class="wikitable sortable" |- !style="text-align:center"|Taon !style="text-align:center"|Pamagat !style="text-align:center"|Tipo !class="unsortable" style="text-align:center"|Sangg. |- |2015 |''{{lang|zh|心愿}}'' |EP |<ref name="2015Xinyuan"/><ref name="2015XinyuanWeixin"/> |- |2017 |''Time Tunnel''<!--时光隧道--> |Single |<ref name="ChenNetEase04142017TT">{{lang|zh|陈致逸}} (Abril 14, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=35369202 "{{lang|zh|时光隧道}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2017 |''Midnight Radio''<!--午夜电台--> |Single |<ref name="ChenNetEase04142017MR">{{lang|zh|陈致逸}} (Abril 14, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=35368200 "{{lang|zh|午夜电台}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2017 |''Dreams Rachmaninoff''<!--拉赫之梦--> |Single |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Oktubre 16, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=36568824 "{{lang|zh|拉赫之梦}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2017 |''Piano Etudes''<!--钢琴练习曲--> |EP |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Nobyembre 3, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=36704784 "{{lang|zh|陈致逸钢琴练习曲}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2017 |''{{lang|zh|遗忘}}'' |Single |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Disyembre 29, 2017). [https://music.163.com/#/album?id=37061309 "{{lang|zh|遗忘}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2018 |''{{lang|zh|存在}}'' |Single |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Enero 15, 2018). [https://music.163.com/#/album?id=37220969 "{{lang|zh|存在}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2018 |''{{lang|zh|你，不在这里}}'' |Single |<ref name="ChenNetEase02012018">{{lang|zh|陈致逸}} (Pebrero 1, 2018). [https://music.163.com/#/album?id=37434715 "{{lang|zh|你，不在这里}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Disyembre 27, 2022. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2018 |''{{lang|zh|向死而生}}'' |Single |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Pebrero 13, 2018). [https://music.163.com/#/album?id=37553902 "{{lang|zh|向死而生}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2018 |''{{lang|zh|旅人}}'' |Single |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Marso 1, 2018). [https://music.163.com/#/album?id=37799366 "{{lang|zh|旅人}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2018 |''{{lang|zh|49%的我}}'' |Single |<ref>陈致逸 (Marso 16, 2018). [https://music.163.com/#/album?id=37921361 "{{lang|zh|49%的我}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2018 |''{{lang|zh|迷失灵魂}}'' |Single |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Marso 30, 2018). [https://music.163.com/#/album?id=38082072 "{{lang|zh|迷失灵魂}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2018 |''{{lang|zh|暗流}}'' |Single |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Mayo 19, 2018). [https://music.163.com/#/album?id=39025272 "{{lang|zh|暗流}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2018 |''{{lang|zh|无疆}}'' |Single |<ref name="ChenNetEase06142018">{{lang|zh|陈致逸}} (Hunyo 14, 2018). [https://music.163.com/#/album?id=39684327 "{{lang|zh|无疆-轻琴謦磬}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2018 |''{{lang|zh|十二神肖}}'' |Single |<ref name="ChenNetEase06232018">{{lang|zh|陈致逸}} (Hunyo 23, 2018). [https://music.163.com/#/album?id=71977733 "{{lang|zh|十二神肖-轻琴謦磬}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2018 |''{{lang|zh|一杯月}}'' |Single |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Oktubre 6, 2018). [https://music.163.com/#/album?id=73762163 "{{lang|zh|一杯月}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2018 |''{{lang|zh|你是我灵魂的杂质}}'' |Demo EP |<ref>{{lang|zh|陈致逸}} (Oktubre 15, 2018). [https://music.163.com/#/album?id=73471521 "{{lang|zh|你是我灵魂的杂质}}"]. ''NetEase Cloud Music'' . mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Disyembre 28, 2022.</ref> |- |2019 |''Being Towards Death''<!--向死而生--> |Studio album |<ref name="ChenNetEase04022019">{{lang|zh|陈致逸}} (April 2, 2019). [https://music.163.com/#/album?id=78276712 "{{lang|zh|《向死而生》2019专辑版}}"]. ''NetEase Cloud Music''. mula sa orihinal noong Enero 8, 2023. Nakuha noong Agosto 21, 2022.</ref> |- |2019 |''Desert Solitary Smoke''<!--大漠孤烟--> |Concert piece |<ref>{{lang|zh|陈致逸原创音乐}} (Abril 2, 2019). [https://mp.weixin.qq.com/s/f2prKZG31-OqSqQSq-KHuQ "{{lang|zh|制作花絮l布达佩斯60人大型管弦乐团录制《大漠孤烟》}}"]. ''Weixin''. [https://web.archive.org/web/20220922003401/https://mp.weixin.qq.com/s/f2prKZG31-OqSqQSq-KHuQ Naka-arkibo] mula sa orihinal noong Septyembre 22, 2022. Nakuha noong Agosto 26, 2022.</ref> |- |2019 |''The Curse of Blood'' |Concert piece |<ref>Film Fest Gent // World Soundtrack Awards (Hulyo 2, 2020). [https://www.youtube.com/watch?v=hAoWDm--kpU "World Soundtrack Awards 2019: Yu-Peng Chen (Nominee WSA Composition Contest)"]. ''YouTube''. Nakuha noong Agosto 24, 2022.</ref> |} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga panlabas na kawing== * [https://www.imdb.com/name/nm5485251/ Yu-peng Chen] sa [[:en:IMDb|IMDb]] * [https://space.bilibili.com/11057377 {{lang|zh|陈致逸HOYO-MiX}}] sa [[:en:Bilibili|Bilibili]] * [https://site.douban.com/cypmusic/ {{lang|zh|陈宇鹏}}] sa [[:en:Douban|Douban]] * [https://weibo.com/cypmusicstudio {{lang|zh|陈致逸}}] sa [[:en:Sina Weibo|Sina Weibo]] * [https://weibo.com/u/6062575409 {{lang|zh|陈致逸工作室}}] sa Sina Weibo * [http://weixin.qq.com/r/Kz9zdsrEoALcKI4Vb2qv chenzhiyimusic] sa [[:en:WeChat|Weixin]] * [https://www.youku.com/profile/index/?spm=a2hbt.13141534.1_1.d_account&uid=UMjE2NjE5NTQwNA== cypstudio] sa [[:en:Youku|Youku]]<!--2009-2010--> * [https://www.youku.com/profile/index/?spm=a2hbt.13141534.1_1.d_account&uid=UNDgxMDQ5MTM4OA== {{lang|zh|陈致逸音乐}}] sa Youku<!--2017--> * [https://www.zhihu.com/people/chen-zhi-yi-33-81 {{lang|zh|陈致逸}}] sa [[:en:Zhihu|Zhihu]]<!--2017--> * [https://www.zhihu.com/people/chen-zhi-yi-4-95 {{lang|zh|陈致逸}}] sa Zhihu<!--2019-2020--> ===Sa musika=== * [https://music.apple.com/us/artist/yu-peng-chen/1095621693 Yu-Peng Chen] sa [[:en:Apple Music|Apple Music]] * [https://chenzhiyi.bandcamp.com {{lang|zh|陈致逸}}] sa [[:en:Bandcamp|Bandcamp]] * [http://5sing.kugou.com/9733713/default.html {{lang|zh|陈致逸}}] sa [[:en:KuGou|KuGou 5SING]] * [https://music.163.com/#/artist?id=963431 {{lang|zh|陈致逸}}] sa [[:en:NetEase Cloud Music|NetEase Cloud Music]] * [https://y.qq.com/n/ryqq/singer/004WKN8e0hVsIG {{lang|zh|陈致逸}}] on [[:en:QQ Music|QQ Music]] * [https://open.spotify.com/artist/2cYXzUZdoE35H8lbyhVYPZ {{lang|zh|陳致逸}}] sa [[:en:Spotify|Spotify]]<!--2016-2019--> * [https://open.spotify.com/artist/4RY5AaTCTCgE7Zrttkqde4 {{lang|zh|陈致逸}}] sa Spotify<!--2017--> * [https://open.spotify.com/artist/6v8P8Cb0XmfaAH9vQ8p1LX {{lang|zh|陈致逸}}] sa Spotify<!--2018--> * [https://open.spotify.com/artist/6CY7WNJfd5uZclcS3WeEjx Yu-Peng Chen] sa Spotify<!--2020-2021--> {{DEFAULTSORT:Chen, Yupeng}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1984|Chen, Yupeng]] aepuqis1088hja4iqx55g9daw4ac1i1 0 326036 2233974 2231195 2026-10-13T07:09:48Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233974 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|theme=Cheer All Women|venue=[[Tokyo Dome City Hall]], [[Tokyo]], Japan|image=Sireethorn Leearamwat attending Puteri Indonesia 2020.jpg|caption=Sireethorn Leearamwat|date=12 Nobyembre 2019|broadcaster={{Hlist|Hikari TV|dTV Channel by NTT DoCoMo|[[YouTube]]}}|presenters={{Hlist|Tetsuya Bessho|Ayako Kisa|[[Kylie Verzosa]]}}|acts=|entrants=82|placements=15|debuts={{Hlist|Burkina Faso|Gineang Ekwatoriyal}}|withdraws={{Hlist|Alemanya|Curaçao|Ehipto|Etiyopiya|Kapuluang Cook|Kuba|Kenya|Libano|Madagaskar|Moldabya|Timog Korea|Unggarya}}|returns={{Hlist|Armenya|Belis|Biyelorusya|Italya|Kambodya|Kamerun|Liberya|Moroko|Niherya|Norwuwega|Sambia|Timog Sudan|Tahiti|Tunisya|Uganda}}|best national costume=Nguyễn Tường San<br> {{flagicon|Vietnam}} Biyetnam|photogenic=Noémie Kribo Milne<br> {{flagicon|Guadeloupe|local}} Guadalupe|winner='''[[Sireethorn Leearamwat]]'''|before=[[Miss International 2018|2018]]|next=[[Miss International 2022|2022]]|represented={{flagicon|Thailand}} Taylandiya}} Ang '''Miss International 2019''' ay ang ika-59 na edisyon ng [[Miss International]] pageant, na ginanap sa Tokyo Dome City Hall, [[Bunkyō]] District, [[Tokyo]], Hapon noong 12 Nobyembre 2019. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Mariem Velazco]] ng Beneswela si [[Sireethorn Leearamwat]] ng Taylandiya bilang Miss International 2019.<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=12 Nobyembre 2019 |title=Who is Bint Sireethorn Leearamwat, Miss International 2019? |url=https://www.rappler.com/life-and-style/244762-things-to-know-about-bint-sireethorn-leearamwat-miss-international-2019/ |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208180224/https://www.rappler.com/life-and-style/244762-things-to-know-about-bint-sireethorn-leearamwat-miss-international-2019/|archive-date=8 Disyembre 2024}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Taylandiya sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=13 Nobyembre 2019 |title=Thailand takes home Miss International 2019 crown |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/thailand-takes-home-miss-international-2019-crown/eventshow/72038650.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260912155652/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/thailand-takes-home-miss-international-2019-crown/eventshow/72038650.cms |archive-date=12 Setyembre 2026 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Andrea Toscano ng Mehiko, habang nagtapos bilang second runner-up si Evelyn Karonde ng Uganda. Mga kandidata mula sa walumpu't-dalawang mga bansa at teritoryo ang lumahok sa edisyong ito. Pinangunahan nina Tetsuya Bessho at Ayako Kisa ang kompetisyon. == Kaligiran == [[Talaksan:Tokyo_Dome_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tokyo_Dome_night.jpg|thumb|250x250px|Tokyo Dome City Hall, ang lokasyon ng Miss International 2019.]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 11 Abril 2019, inanunsyo ng Miss International Organization na ang ika-59 na edisyon ng Miss International ay gaganapin sa 12 Nobyembre 2019 sa Tokyo Dome City Hall sa Tokyo, Hapon, ang lokasyon ng kompetisyon para sa apat na magkakasunod-sunod na pagkakataon.<ref>{{Cite web |last=Lopez |first=Jacinda A. |date=12 Nobyembre 2019 |title=Thailand's Sireethorn Leearamwat Wins Miss International 2019; Patch Magtanong Makes It To The Top 8 |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/miss-international-2019-thailand-sireethorn-leearamwat-a483-20191112 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=Cosmopolitan Philippines |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124233735/https://www.cosmo.ph/entertainment/miss-international-2019-thailand-sireethorn-leearamwat-a483-20191112?s=34s5n8f8muaiotv7ar8qbo7r5f|archive-date=24 Enero 2025}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa walumpu't-dalawang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang iniluklok upang kumatawan sa kanilang bansa matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata. ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Athena McNinch si Kirsten Lydia Dahilig bilang kinatawan ng Guam dahil hindi pa naabot ni Dahilig ang kinakailangang edad upang lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2018 |title=Kirsten Lydia crowned the new Miss International Guam 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/the-new-representative-of-miss-international-guam-2019-is-kirsten-lydia/articleshow/65427819.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126184839/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/the-new-representative-of-miss-international-guam-2019-is-kirsten-lydia/articleshow/65427819.cms |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Pebrero 2025 |orig-date=17 Agosto 2018 |title=12 compete for Miss Universe Guam crown |url=https://www.postguam.com/entertainment/lifestyle/12-compete-for-miss-universe-guam-crown/article_f914d9d8-a11d-11e8-9016-d7a4456d2bb7.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20260913050754/https://www.postguam.com/entertainment/lifestyle/12-compete-for-miss-universe-guam-crown/article_f914d9d8-a11d-11e8-9016-d7a4456d2bb7.html |archive-date=13 Setyembre 2026 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=The Guam Daily Post |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=9 Abril 2019 |title=Athena McNinch crowned Miss International Guam 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/athena-mcninch-crowned-miss-international-guam-2019/eventshow/68794035.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Burkina Faso at Gineang Ekwatoriyal.<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2019 |title=Arcenia Chanque Bosepe crowned Miss International Equatorial Guinea 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/arcenia-chanque-bosepe-crowned-miss-international-equatorial-guinea-2019/eventshow/71632522.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260913052423/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/arcenia-chanque-bosepe-crowned-miss-international-equatorial-guinea-2019/eventshow/71632522.cms |archive-date=13 Setyembre 2026 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Marukeos na huling sumali noong [[Miss International 1969|1969]]; Liberya na huling sumali noong [[Miss International 2008|2008]]; Uganda na huling sumali noong [[Miss International 2009|2009]]; Belis at Kamerun na huling sumali noong [[Miss International 2012|2012]]; Tahiti at Timog Sudan na huling sumali noong [[Miss International 2013|2013]]; Armenya na huling sumali noong [[Miss International 2014|2014]]; Italya na huling sumali noong [[Miss International 2015|2015]]; Niherya at Sambia na huling sumali noong [[Miss International 2016|2016]]; at Biyelorusya, Kambodya, Noruwega, at Tunisya na huling sumali noong [[Miss International 2017|2017]]. Bumitiw si Annabella Fleck ng Alemanya sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2020 |title=Annabella Fleck to represent Germany at Miss Earth 2020 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-earth/annabella-fleck-to-represent-germany-at-miss-earth-2020/eventshow/78384708.cms |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260921103959/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-earth/annabella-fleck-to-represent-germany-at-miss-earth-2020/eventshow/78384708.cms|archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> Bumitiw si Lia Álvarez ng Kuba dahil sa suliraning pang-organisasyon.<ref>{{Cite web |last=Grau |first=Yare |date=29 Oktubre 2019 |title=Modelo cubana Lia Álvarez queda fuera de Miss Internacional 2019 y denuncia "gran estafa" |trans-title=Cuban model Lia Álvarez is eliminated from Miss International 2019 and denounces a "major scam" |url=https://www.cibercuba.com/noticias/2019-10-29-u65722-e65722-s27065-cubana-ganadora-miss-cuba-internacional-2019-denuncia-gran |access-date=19 Setyembre 2026 |website=CiberCuba |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260919024916/https://www.cibercuba.com/noticias/2019-10-29-u65722-e65722-s27065-cubana-ganadora-miss-cuba-internacional-2019-denuncia-gran|archive-date=19 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Nobyembre 2019 |title=Modelo cubana Claudia Moras denuncia corrupción en Miss International Cuba |trans-title=Cuban model Claudia Moras denounces corruption in Miss International Cuba |url=https://www.periodicocubano.com/modelo-cubana-claudia-moras-denuncia-corrupcion-en-el-certamen-miss-international-cuba/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Periódico Cubano |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260920032458/https://www.periodicocubano.com/modelo-cubana-claudia-moras-denuncia-corrupcion-en-el-certamen-miss-international-cuba/|archive-date=20 Setyembre 2026}}</ref> Bumitiw ang mga bansang Curaçao, Ehipto, Etiyopiya, Kapuluang Cook, Kenya, Libano, Madagaskar, Moldabya, Timog Korea, at Unggriya sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata. Dapat sanang lalahok sa edisyong ito sina Vera Ghazzouli ng Bonaire at Alannah McBrien ng Irlanda, ngunit bumitiw sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=9 Abril 2019 |title=Vera Ghazzouli to represent Bonaire at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/vera-ghazzouli-to-represent-bonaire-at-miss-international-2019/eventshow/68795745.cms |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261002012632/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/vera-ghazzouli-to-represent-bonaire-at-miss-international-2019/eventshow/68795745.cms|archive-date=2 Oktubre 2026}}</ref> Hindi sumali sina Dasha Didar Atmaja ng Kasakistan at Tamila Khodjaeva ng Usbekistan sa edisyong ito matapos hindi mabayaran ng kanilang pambansang organisasyon ang bayad sa prangkisa.<ref>{{Cite web |date=10 Abril 2019 |title=Didar Atmaja to represent Kazakhstan at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/didar-atmaja-to-represent-kazakhstan-at-miss-international-2019/eventshow/68815703.cms |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260920051947/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/didar-atmaja-to-represent-kazakhstan-at-miss-international-2019/eventshow/68815703.cms|archive-date=20 Setyembre 2026}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss International 2019''' | * {{flagicon|THA}} '''Taylandiya''' – '''[[Sireethorn Leearamwat]]<ref name=":2" />''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Andrea Toscano<ref name=":2" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|UGA}} Uganda – Evelyn Karonde<ref name=":2" /> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|COL}} Kolombya – Maria Alejandra Vengoechea<ref name=":2" /> |- | 4th runner-up | * {{flagicon|GBR}} Reyno Unido – Harriotte Lane<ref name=":2" /> |- | Top 8<ref name=":4">{{Cite web |last=Mercado |first=Neil Arwin |date=12 Nobyembre 2019 |title=PH bet Patch Magtanong advances to Top 8 in Miss International 2019 |url=https://entertainment.inquirer.net/351346/ph-bet-advances-to-top-8-in-miss-international-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518045747/https://entertainment.inquirer.net/351346/ph-bet-advances-to-top-8-in-miss-international-2019 |archive-date=18 Mayo 2025 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Tường San Nguyễn * {{flagicon|IDN}} Indonesya – Jolene Marie Rotinsulu * {{flagicon|PHL}} Pilipinas – [[Bea Magtanong|Bea Patricia Magtanong]] |- | Top 15<ref name=":5">{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Patch Magtanong makes it to Miss International 2019 Top 15 |url=https://www.abs-cbn.com/life/11/12/19/patch-magtanong-makes-it-to-miss-international-2019-top-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260913045505/https://www.abs-cbn.com/life/11/12/19/patch-magtanong-makes-it-to-miss-international-2019-top-15 |archive-date=13 Setyembre 2026 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN|ABS-CBN Life]] |language=en}}</ref> | * {{flagicon|Venezuela}} Beneswela – Melissa Jiménez * {{flagicon|BLR}} Biyelorusya – Maria Perviy * {{flagicon|Hong Kong}} Hong Kong – Kaye Cheung * {{flagicon|NED}} Olanda – Elize de Hong * {{flagicon|FIN}} Pinlandiya – Jutta Kyllönen * {{flagicon|PUR}} Porto Riko – Ivana Carolina Irizarry * {{flagicon|LKA}} Sri Lanka – Pawani Vithanage |} ==== Mga ''Continental Queen'' ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Rehiyong Kontinental<ref name=":2">{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Miss Thailand is the new Miss International, PHL bet Patch Magtanong exits at Top 8 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/715168/miss-thailand-is-the-new-miss-international-phl-bet-patch-magtanong-exits-at-top-8/story/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[GMA Integrated News]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112085309/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/715168/miss-thailand-is-the-new-miss-international-phl-bet-patch-magtanong-exits-at-top-8/story/|archive-date=12 Nobyembre 2019}}</ref> !Kandidata |- |Aprika | * {{Flagicon|LBR}} Liberya – Naomi Nucia Glay |- |Asya | * {{flagicon|THA}} Taylandiya – [[Sireethorn Leearamwat]] |- |Europa | * {{flagicon|NED}} Olanda – Elize de Hong |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|Peru}} Peru – María José Barbis |- |Oseaniya | * {{flagicon|Hawaii}} Hawaii – Eunice Raquel Basco |} === Mga natatanging parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|Guadeloupe|local}} Guadelupe – Noémie Milne<ref name=":3">{{Cite web |last=Kartikawati |first=Eny |date=12 Nobyembre 2019 |title=Daftar Lengkap Pemenang Miss International 2019 |trans-title=Complete List of Miss International 2019 Winners |url=https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-4781780/daftar-lengkap-pemenang-miss-international-2019 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Wolipop |language=id}}</ref> |- |Miss People's Choice | rowspan="2" | * {{flagicon|IDN}} Indonesya – Jolene Marie Rotinsulu<ref>{{Cite web |last=Ngantung |first=Daniel |date=13 Nobyembre 2019 |title=Foto: Aksi Jolene Marie yang Masuk Top 8 Miss International 2019 |trans-title=Photo: Jolene Marie's Action in the Top 8 of Miss International 2019 |url=https://wolipop.detik.com/foto-entertainment/d-4781982/foto-aksi-jolene-marie-yang-masuk-top-8-miss-international-2019 |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Wolipop |language=id}}</ref> |- |Panasonic Beauty Ambassador |- |Best National Costume | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Tường San Nguyễn<ref>{{Cite web |date=13 Nobyembre 2019 |title=Miss Vietnam wins best national costume in Miss International 2019 |url=https://vietnamnews.vn/life-style/538365/miss-vietnam-wins-best-national-costume-in-miss-international-2019.html |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Việt Nam News |language=en}}</ref> |- |Best in Swimsuit | * {{flagicon|UGA}} Uganda – Evelyn Karonde<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Uganda’s Evelyn Namatovu finishes 3rd at Miss International |url=https://flashugnews.com/ugandas-evelyn-namatovu-kironde-finishes-third-at-2019-miss-international/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Flash Uganda Media |language=en}}</ref> |- |Best in Evening Gown | * {{flagicon|Venezuela}} Beneswela – Melissa Jiménez<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Melissa Jiménez no pasó del Top 15 en el Miss International 2019 |trans-title=Melissa Jiménez did not make it past the Top 15 in Miss International 2019 |url=https://www.elnacional.com/2019/11/melissa-jimenez-no-paso-del-top-15-en-el-miss-international/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |- |Miss Visit Japan Tourism | * {{Flagicon|TUN}} Tunisya – Sarra Brahmi<ref name=":6">{{Cite web |last=Mkada |first=Amina |date=31 Oktubre 2019 |title=La Tunisienne Sarra Brahmi élue ambassadrice de Miss Tourism Japan 2019 |trans-title=Tunisian Sarra Brahmi elected ambassador of Miss Tourism Japan 2019 |url=https://kapitalis.com/tunisie/2019/10/31/la-tunisienne-sarra-brahmi-elue-ambassadrice-de-miss-tourism-japan-2019/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Kapitalis |language=fr}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Sumabak sa ''national costume competition'' at ''evening gown competition'' ang lahat ng kandidata. Matapos nito, labinlimang ''semi-finalist'' ang napili upang lumahok sa ''swimsuit competition''.<ref name=":5" /> Pagkatapos ng ''swimsuit competition'' ay napili ang walong pinalista na sumabak sa ''question-and-answer round.<ref name=":4" />'' Pagkatapos nito, inanunsyo ang apat na ''runner-up'' at ang bagong Miss International. === Komite sa pagpili === * Tatiana Svetlana Iosiper – Embahador ng Embahada ng Rumanya sa Hapon<ref name=":7">{{Cite web |date=29 Oktubre 2019 |title=第59 回 ミス・インターナショナル世界大会来日記者会見開催 |trans-title=Press conference held in Japan for the 59th Miss International World Pageant |url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000038.000015811.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=PR Times |language=ja}}</ref> * Ikuko Kawai – Hapones na biyolinista at kompositor<ref name=":7" /> * Soujitsu Kobori – Ika-13 Grand Master ng Enshu Sado School<ref name=":7" /> * Junko Koshino – Taga-disenyong Hapones<ref name=":7" /> * Leung Hip Hung – Tagapangulo ng International Professional Standards Network<ref name=":7" /> * Okudaira Seuho – Maestro ng Sekisoryu School<ref name=":7" /> * Akemi Shimomura – Tagapangulo ng International Cultural Association<ref name=":7" /> * Dewi Sukarno – Hapones na negosyante at sosyalidad<ref name=":7" /> * Katsuya Takasu – Pangulo ng Takasu Clinic<ref name=":7" /> * Jiang Xiaosong – Tagapangulo ng Boao Holdings<ref name=":7" /> * Tateru Yoshino – Kilalang Hapones na punong tagapagluto<ref name=":7" /> * Reiko Yukawa – Hapones na manunulat ng liriko at kritiko ng musika<ref name=":7" /> == Mga kandidata == Walumpu't-dalawang kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Milena|Judt|nolink=1}} |22 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Sona|Danielyan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2019 |title=Sona Danielyan elected Miss International Armenia 2019 |url=https://beautypageants.in/miss-international/Sona-Danielyan-elected-Miss-International-Armenia-2019/eventshow/71441640.cms |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822072623/https://beautypageants.in/miss-international/sona-danielyan-elected-miss-international-armenia-2019/eventshow/71441640.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Ereban]] |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |{{sortname|Daniella|Piazzi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Mayo 2019 |title=Daniela Piazzi to represent Aruba at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/daniela-piazzi-to-represent-aruba-at-miss-international-pageant-2019/articleshow/69253191.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224010950/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/daniela-piazzi-to-represent-aruba-at-miss-international-pageant-2019/articleshow/69253191.cms|archive-date=24 Pebrero 2025}}</ref> |25 |Oranjestad |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Monique|Shippen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=10 Agosto 2019 |title=Monique Shippen crowned Miss International Australia 2019 |url=https://beautypageants.in/miss-international/Monique-Shippen-crowned-Miss-International-Australia-2019/eventshow/70616990.cms |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822072624/https://beautypageants.in/miss-international/Monique-Shippen-crowned-Miss-International-Australia-2019/eventshow/70616990.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |[[Sidney]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Tara|Gueye|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hunyo 2019 |title=Tara Gueye crowned Miss Côte d’Ivoire 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/tara-gueye-crowned-miss-cte-divoire-2019/videoshow/69678856.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en}}</ref> |22 |[[Abidjan]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Rachel |Nimegeers|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Setyembre 2019 |title=Rachel Nimegeers crowned Miss International Belgium 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/rachel-nimegeers-crowned-miss-international-belgium-2019/eventshow/71045902.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Amberes]] |- |{{Flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Selena |Urias|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cowo |first=Janelle |date=5 Hunyo 2019 |title=2019 Miss Hispanoamericana and Miss International crowned in San Pedro Town |url=https://www.sanpedrosun.com/pageants-beauty/2019/06/05/2019-miss-hispanoamericana-and-miss-international-crowned-in-san-pedro-town/ |access-date=8 Abril 2025 |website=The San Pedro Sun |language=en}}</ref> |24 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Melissa |Jiménez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gómez |first=Liseth |date=25 Oktubre 2019 |title=Creer, la palabra que identifica a Melissa Jiménez, Miss Venezuela International |url=https://www.elnacional.com/entretenimiento/creer-la-palabra-que-identifica-a-melissa-jimenez-miss-venezuela-international/ |access-date=8 Abril 2025 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |20 |Maracaibo |- |{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |{{sortname|Maria |Perviy|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=23 Agosto 2019 |title=Belarus announces its contestant for Miss International 2019 |url=https://eng.belta.by/society/view/belarus-announces-its-contestant-for-miss-international-2019-123577-2019 |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=Belarusian Telegraph Agency |language=en-EN|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119164925/https://eng.belta.by/society/view/belarus-announces-its-contestant-for-miss-international-2019-123577-2019|archive-date=19 Enero 2025}}</ref> |22 |[[Minsk]] |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Tường San|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Tường San: Từ Á hậu Việt tới top 8 Miss International |trans-title=Tuong San: From Vietnamese runner-up to top 8 Miss International |url=https://vnexpress.net/tuong-san-tu-a-hau-viet-toi-top-8-miss-international-4011326.html |access-date=8 Abril 2025 |website=VnExpress |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20260218001204/https://vnexpress.net/tuong-san-tu-a-hau-viet-toi-top-8-miss-international-4011326.html|archive-date=18 Pebrero 2026}}</ref> |19 |[[Hanoi]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Carolina|Stankevicius|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=de Lima |first=Ludmilla |date=5 Setyembre 2019 |title=Jovem de Niterói ganha Miss Brasil disputado no Theatro Municipal |trans-title=Young woman from Niterói wins Miss Brazil contest at the Municipal Theater |url=https://oglobo.globo.com/rio/jovem-de-niteroi-ganha-miss-brasil-disputado-no-theatro-municipal-23930766 |access-date=10 Abril 2025 |website=O Globo |language=pt-BR}}</ref> |24 |[[Rio de Janeiro]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |{{sortname|Valentina |Pérez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2019 |title=Valentina Perez Medina crowned Miss International Bolivia 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/valentina-perez-medina-crowned-miss-international-bolivia-2019/videoshow/70102342.cms |access-date=10 Abril 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[Sucre]] |- |{{Flagicon|BUR}} [[Burkina Faso]] |{{sortname|Wendlasida Flora |Ouedraogo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Agosto 2019 |title=Miss Burkina 2019 : Danielle Flora Ouédraogo s’adjuge la couronne |trans-title=Miss Burkina 2019: Danielle Flora Ouédraogo wins the crown |url=https://burkina24.com/2019/08/10/miss-burkina-2019-danielle-flora-ouedraogo-sadjuge-la-couronne/ |access-date=10 Abril 2025 |website=Burkina24.com |language=fr-FR}}</ref> |26 |[[Ouagadougou]] |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Anna |Diekelmann|nolink=1}} |26 |Frederiksberg |- |{{flagicon|Ecuador}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Alegría |Tobar|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=27 Hulyo 2019 |title=Alegria Tobar Cordoves crowned Miss International Ecuador 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/alegria-tobar-cordoves-crowned-miss-international-ecuador-2019/eventshow/70394757.cms |access-date=10 Abril 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |[[Quito]] |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |{{sortname|Elena |Batlle|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Monge |first=Osmín |date=29 Oktubre 2019 |title=Salvadoreña es elogiada en Miss Internacional por gesto solidario con otra candidata |trans-title=Salvadoran woman praised at Miss International for her act of solidarity with another contestant |url=https://historico.elsalvador.com/historico/654058/salvadorena-es-elogiada-en-miss-internacional-por-gesto-solidario-con-otra-candidata.html |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Noticias de El Salvador |language=es}}</ref> |25 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Eslobakya]] |{{sortname|Alica |Ondrášová|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2019 |title=Miss Slovensko 2019 je kráska z Bratislavy: Čím očarila porotu? |trans-title=Miss Slovakia 2019 is a beauty from Bratislava: What enchanted the jury? |url=https://www.pravda.sk/koktail/hviezdne-kauzy/clanok/510282-miss-slovensko-2019-je-kraska-z-bratislavy-cim-ocarila-porotu |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Pravda |language=sk}}</ref> |23 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |{{sortname|Claudia |Cruz|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=24 Hulyo 2020 |orig-date=16 Setyembre 2019 |title=Claudia Cruz, recién elegida Miss International Spain |trans-title=The official photo shoot of Claudia Cruz, newly elected Miss International Spain |url=https://www.hola.com/actualidad/20190916149437/miss-international-spain-ganadora-claudia-cruz/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=¡Hola! |language=es}}</ref> |21 |Murcia |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Ghazal |Gill|nolink=1}} |23 |[[Los Angeles]] |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Princess Owusua |Gyamfi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mensah-Tsotorme |first=Edem |date=8 Nobyembre 2019 |title=Princess Gyamfi represents Ghana at Final of Miss International in Japan |url=https://ghanaiantimes.com.gh/princess-gyamfi-represents-ghana-at-final-of-miss-international-in-japan/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Ghanaian Times |language=en-US}}</ref> |25 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|Arcenia Chanque |Bosepe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2019 |title=Arcenia Chanque Bosepe crowned Miss International Equatorial Guinea 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/arcenia-chanque-bosepe-crowned-miss-international-equatorial-guinea-2019/eventshow/71632522.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |19 |Baney |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadelupe]] |{{sortname|Noémie |Milne|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Setyembre 2019 |title=Noémie Milne crowned Miss International Guadeloupe 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/nomie-milne-crowned-miss-international-guadeloupe-2019/eventshow/71009141.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |Baie-Mahault |- |{{Flagicon|GUM}} [[Guam]] |{{sortname|Athena |McNinch|nolink=1}}<ref name=":1" /> |22 |Mangilao |- |{{Flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Stephanie Sical<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2019 |title=Stephanie Salazar crowned Miss International Guatemala 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/stephanie-sical-salazar-crowned-miss-international-guatemala-2019/eventshow/70603542.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |Quiché |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Tomomi Okada<ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2018 |title=Tomomi Okada crowned Miss International Japan 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/tomomi-okada-crowned-miss-international-japan-2019/articleshow/66348593.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |22 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|Hawaii}} [[Hawaii]] |Eunice Raquel Basco<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=13 Nobyembre 2019 |title=Thai Miss International espouses responsible social media use |url=https://lifestyle.inquirer.net/350504/thai-miss-international-espouses-responsible-social-media-use/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Lifestyle.INQ |language=en-US}}</ref> |24 |[[Honolulu]] |- |{{flagicon|HTI}} [[Hayti]] |Lory-Anne Charles<ref>{{Cite web |date=19 Hulyo 2019 |title=Lory-Anne Charles crowned Miss International Haiti 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/lory-anne-charles-crowned-miss-international-haiti-2019/eventshow/70291861.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |20 |[[Puerto Principe]] |- |{{flagicon|Northern Mariana Islands}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Shannon Sasamoto<ref>{{Cite web |date=10 Marso 2021 |title=Inspiring positivity: 2019 Miss Marianas Shannon Sasamoto |url=https://www.mvariety.com/news/inspiring-positivity-2019-miss-marianas-shannon-sasamoto/article_7c4d8914-8094-11eb-bcc1-77b99bf3f036.html |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Marianas Variety |language=en}}</ref> |20 |Saipan |- |{{flagicon|HON|variant=1949}} [[Honduras]] |Ariana Bustillo<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Oktubre 2019 |title="Missilazos" del Miss Honduras Mundo 2019 |trans-title=“Missilazos” from Miss Honduras World 2019 |url=https://www.eldiario.hn/missilazos-del-miss-honduras-mundo-2019/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=El Diario |language=es}}</ref> |27 |[[Tegucigalpa]] |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Kaye Cheung<ref>{{Cite web |date=30 Hulyo 2019 |title=Kaye Cheung crowned Miss International Hong Kong 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/kaye-cheung-crowned-miss-international-hong-kong-2019/eventshow/70447679.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |Kowloon |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Simrithi Bathija |20 |[[Mumbai]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Jolene Marie Rotinsulu<ref>{{Cite web |last=Febriani |first=Gresnia Arela |date=15 Oktubre 2019 |title=Puteri Indonesia Jolene Marie Bertekad Dapatkan Mahkota Miss International |trans-title=Puteri Indonesia Jolene Marie Determined to Win the Miss International Crown |url=https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-4747144/puteri-indonesia-jolene-marie-bertekad-dapatkan-mahkota-miss-international |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Wolipop |language=id}}</ref> |23 |Manado |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Francesca Giordano<ref>{{Cite web |date=14 Hunyo 2019 |title=Francesca Giordano crowned Miss International Italy 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/francesca-giordano-crowned-miss-international-italy-2019/eventshow/69788201.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |18 |[[Roma]] |- |{{flagicon|Cambodia}} [[Kambodya]] |Kachnak Thyda Bon |25 |[[Nom Pen]] |- |{{Flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |Angèle Kossinda<ref>{{Cite web |date=17 Hulyo 2019 |title=Angele Kossinda to represent Cameroon at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/angele-kossinda-to-represent-cameroon-at-miss-international-2019/eventshow/70257988.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |Douala |- |{{flagicon|Canada}} [[Kanada]] |Megha Sandhu<ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2019 |title=Megha Sandhu crowned Miss International Canada 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/megha-sandhu-crowned-miss-international-canada-2019/eventshow/70732772.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Montréal, Québec|Montreal]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Maria Alejandra Vengoechea<ref>{{Cite web |date=28 Hunyo 2019 |title=Maria Alejandra Vengoechea crowned Miss International Colombia 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/maria-alejandra-vengoechea-crowned-miss-international-colombia-2019/eventshow/69989773.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[Barranquilla]] |- |{{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Tamara Dal Maso<ref>{{Cite web |date=20 Mayo 2019 |title=Tamara Dal Maso represents Costa Rica at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/tamara-dal-maso-represents-costa-rica-at-miss-international-2019/eventshow/69411514.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|Laos}} [[Laos]] |Phaithida Phothisane<ref>{{Cite web |date=28 Agosto 2019 |title=Phaithida Phothisane crowned Miss International Laos 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/phaithida-phothisane-crowned-miss-international-laos-2019/eventshow/70874403.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |[[Vientian]] |- |{{Flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] |Naomi Nucia Glay<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2019 |title=Uganda's Namatovu is second runner up at Miss International 2019 |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=New Vision |language=en}} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |27 |[[Monrovia]] |- |{{flagicon|Macau}} [[Macau|Makaw]] |Bobo Leong<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2019 |title=Bobo Leong crowned Miss International Macau 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/bobo-leong-crowned-miss-international-macau-2019/eventshow/70769339.cms |access-date=2 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |[[Macau|Makaw]] |- |{{Flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] |Charmaine Chew<ref>{{Cite web |last=Adreena |first=Iylia |date=1 Oktubre 2019 |title=Meet Charmaine Chew, The Model Who Will Represent M’sia At The Miss International Pageant |url=https://gempak.com/rojakdaily/lifestyle/meet-charmaine-chew-model-who-will-represent-msia-miss-international-pageant-55973 |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Rojak Daily |language=ms |via=Gempak}}</ref> |23 |[[Alor Setar]] |- |{{Flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |Sonia Ait Mansour |26 |[[Rabat]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Nidhishwaree Ruchpaul<ref>{{Cite web |date=11 Disyembre 2019 |title=Miss International 2019 : Nidhishwaree Ruchpaul conquise par la culture japonaise |trans-title=Miss International 2019: Nidhishwaree Ruchpaul captivated by Japanese culture |url=https://defimedia.info/miss-international-2019-nidhishwaree-ruchpaul-conquise-par-la-culture-japonaise |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Le Defi Media |language=fr}}</ref> |20 |Pamplemousses |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Andrea Toscano<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2019 |title=Andrea Toscano crowned Miss International Mexico 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/andrea-toscano-crowned-miss-international-mexico-2019/eventshow/69384440.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |20 |Manzanillo |- |{{flagicon|Mongolia}} [[Mongolya]] |Gunjidmaa Jargalsaikhan |25 |[[Ulan Bator]] |- |{{Flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |Khin Ohmar Myint<ref>{{Cite web |date=15 Agosto 2019 |title=Winner announced for Miss Myanmar International 2019 title in Yangon |url=https://www.xinhuanet.com/english/2019-08/15/c_138309432.htm |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Xinhuanet |language=en}}</ref> |23 |[[Yangon]] |- |{{NPL}} |Meera Kakshapati<ref>{{Cite web |date=10 Mayo 2019 |title=Meera Kakshapati crowned Miss International Nepal 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/meera-kakshapati-crowned-miss-international-nepal-2019/eventshow/69268687.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |Bhaktapur |- |{{flagicon|Nigeria}} [[Niherya]] |Alice Duke Inyang<ref>{{Cite web |date=7 Agosto 2019 |title=Alice Duke crowned Miss International Nigeria 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/alice-duke-crowned-miss-international-nigeria-2019/eventshow/70552680.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|Nicaragua}} [[Nikaragwa]] |María Gabriela Saballos<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2019 |title=María Saballos crowned Miss International Nicaragua 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/mara-saballos-crowned-miss-international-nicaragua-2019/eventshow/70769058.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |19 |[[Managua]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Henriette Janssen Hauge<ref>{{Cite web |last=Eriksen |first=Rolf Otto |date=2 Setyembre 2019 |title=Henriette (19) fra Oppegård nest best i Miss Norway – nå reiser hun til Tokyo for å bli Miss International |trans-title=Henriette (19) from Oppegård takes runner-up spot in Miss Norway – now she’s heading to Tokyo to compete for the Miss International title. |url=https://www.oblad.no/5-68-687744 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Østlandets Blad |language=nb-NO}}</ref> |19 |Akershus |- |{{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Nikita Horan<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2020 |title=Sydney Faye crowned Miss International New Zealand 2020 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/sydney-faye-crowned-miss-international-new-zealand-2020/eventshow/78667024.cms |access-date=1 Disyembre 2023 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |18 |[[Auckland]] |- |{{Flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |Elize de Hong<ref name=":3" /> |25 |[[Rotterdam]] |- |{{flagicon|Panama}} [[Panama]] |Betzaida Rodriguez<ref>{{Cite web |last=Torres Muñoz |first=Emily |date=18 Hulyo 2019 |title=Betzaida Rodríguez irá en busca de la corona a Tokio |trans-title=Betzaida Rodríguez will go to Tokyo in search of the crown |url=https://elsiglo.com.pa/farandula/betzaida-rodriguez-busca-corona-tokio-XIES24130366 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=El Siglo Panama |language=es}}</ref> |23 |Las Tablas |- |{{flagicon|Paraguay}} [[Paragway]] |Elida Lezcano<ref>{{Cite web |date=7 Setyembre 2019 |title=Elida Lezcano llegará a Bolivia |trans-title=Elida Lezcano will arrive in Bolivia |url=https://elpais.bo/sociales/20190907_elida-lezcano-llegara-a-bolivia.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=El País Tarija |language=es}}</ref> |19 |Villa Elisa |- |{{flagicon|Peru}} [[Peru]] |María José Barbis<ref>{{Cite web |date=28 Agosto 2019 |title=Majo Barbis crowned Miss International Peru 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/majo-barbis-crowned-miss-international-peru-2019/eventshow/70872210.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |Chiclayo |- |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |[[Bea Magtanong|Bea Patricia Magtanong]]<ref>{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=10 Hunyo 2019 |title=Cebuana Gazini Ganados succeeds Catriona Gray as Binibining Pilipinas Universe 2019 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2019/06/10/1925271/cebuana-gazini-ganados-succeeds-catriona-gray-binibining-pilipinas-universe-2019 |access-date=2 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |25 |[[Bataan]] |- |{{flagicon|Finland}} [[Pinlandiya]] |Jutta Kyllönen<ref>{{Cite web |last=Vatka |first=Miia |date=5 Nobyembre 2019 |title=Suomen Jutta Kyllönen nostettiin ennakkosuosikkien listalle Miss International -kisoissa – katso näyttävät reissukuvat |trans-title=Finland's Jutta Kyllönen was named a preliminary favorite at the Miss International pageant - see her stunning travel photos |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/c63ae7a8-762d-4e84-8107-99c40d700374 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |21 |Oulu |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Karina Szczepanek<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2018 |title=Karina Szczepanek, Elżbieta Lichanów i Joanna Babynko - wicemiss Polski 2018 oraz organizatorka konkursu Miss Podlasia |trans-title=Karina Szczepanek, Elżbieta Lichanów and Joanna Babynko - runners-up of Miss Poland 2018 and organizer of the Miss Podlasie competition |url=https://www.radio.bialystok.pl/gosc/index/id/163132 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Polskie Radio Białystok |language=pl}}</ref> |24 |[[Varsovia]] |- |{{flagicon|Puerto Rico}} [[Porto Riko]] |Ivana Carolina Irizarry<ref>{{Cite web |last=Acosta Vilanova |first=Alexandra |date=10 Disyembre 2024 |title=Ivana Carolina Irizarry persiste en su sueño de una corona internacional |trans-title=Ivana Carolina Irizarry persists in her dream of an international crown |url=https://www.elvocero.com/escenario/moda-y-belleza/ivana-carolina-irizarry-persiste-en-su-sue-o-de-una-corona-internacional/article_d4ee4c9a-b644-11ef-b393-af416dda96c0.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> |26 |Río Grande |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Ana Rita Aguiar<ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=16 Hunyo 2022 |title=9 Potret Ana Rita Aguiar, Miss Supranational Portugal 2022 |trans-title=9 Stunning Portraits of Ana Rita Aguiar, Miss Supranational Portugal 2022 |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-cetar-ana-rita-aguiar-miss-supranational-portugal-2022-c1c2-1-01-813x8-hhrbfj |access-date=3 Oktubre 2026 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |22 |Vale de Cambra |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Solène Barbot<ref>{{Cite web |date=4 Hunyo 2019 |title=Solène Barbot crowned Miss International France 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/solne-barbot-crowned-miss-international-france-2019/eventshow/69645853.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Paris]] |- |{{flagicon|Dominican Republic}} [[Republikang Dominikano]] |Zaidy Bello<ref>{{Cite web |last=Florentino |first=Yesika |date=29 Setyembre 2019 |title=Representante de Jarabacoa gana Miss Mundo Dominicana 2019 |trans-title=Representative from Jarabacoa wins Miss World Dominican Republic 2019 |url=https://elnacional.com.do/fama-y-vida/representante-de-jarabacoa-gana-miss-mundo-dominicana-2019_382640.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |27 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|Czech Republic}} [[Republikang Tseko]] |Andrea Prchalová<ref>{{Cite web |date=8 Pebrero 2019 |title=Andrea Prchalova crowned Miss International Czech Republic |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/andrea-prchalova-crowned-miss-international-czech-republic/eventshow/67902471.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |19 |Havlíčkův Brod |- |{{Flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Harriotte Lane<ref>{{Cite web |date=26 Hunyo 2019 |title=Harriotte Lane crowned Miss International UK 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/harriotte-lane-crowned-miss-international-uk-2019/eventshow/69958163.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femin |language=en}}</ref> |18 |[[Newcastle upon Tyne]] |- |{{flagicon|Romania}} [[Rumanya]] |Andreea Maria Coman<ref>{{Cite web |date=19 Setyembre 2019 |title=Andreea Coman crowned Miss International Romania 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/andreea-coman-crowned-miss-international-romania-2019/videoshow/71199315.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |[[Bukarest]] |- |{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Marina Oreshkina<ref>{{Cite web |last= |date=11 Oktubre 2019 |title=Марина Орешкина представит Россию на Miss International 2019 » |trans-title=Marina Oreshkina will represent Russia at Miss International 2019. |url=https://vestiprim.ru/news/ptrnews/81653-marina-oreshkina-predstavit-rossiju-na-miss-international-2019.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Vesti: Primorye |language=ru}}</ref> |25 |[[Vladivostok]] |- |{{Flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |Luwi Kawanda<ref>{{Cite web |date=6 Setyembre 2019 |title=Luwi Kawanda crowed Miss International Zambia 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/luwi-kawanda-crowed-miss-international-zambia-2019/eventshow/71007564.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |[[Lusaka]] |- |{{Flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Jemimah Kandemiiri<ref>{{Cite web |date=29 Oktubre 2019 |title=Top model reflects on journey |url=https://newsday.co.zw/article/top-model-reflects-on-journey |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Newsday |language=en-US}}</ref> |24 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Charlotte Chia<ref>{{Cite web |date=18 Hulyo 2019 |title=Charlotte Chia crowned Miss Singapore International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/charlotte-chia-crowned-miss-singapore-international-2019/eventshow/70277794.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[Singapore|Singapura]] |- |{{Flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Pawani Vithanage<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2019 |title=Pawani Vithanage crowned Miss International Sri Lanka 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/pawani-vithanage-crowned-miss-international-sri-lanka-2019/eventshow/71392887.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |[[Colombo]] |- |{{Flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |Paulina Kielczewska |23 |[[Estokolmo]] |- |{{Flagicon|TAH}} [[Polinesiyang Pranses|Tahiti]] |Poevai Garnier<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 Oktubre 2019 |title=La première dauphine de Miss Tahiti en route pour Miss International 2019 |trans-title=The first runner-up of Miss Tahiti is on her way to Miss International 2019 |url=https://www.tntvnews.pf/polynesie/societe/la-premiere-dauphine-de-miss-tahiti-en-route-pour-miss-international-2019/ |access-date=3 Oktubre 2026 |website=TNTV News |publisher=Tahiti Nui Télévision |language=fr-FR}}</ref> |22 |Pape'ete |- |{{Flagicon|THA}} '''[[Thailand|Taylandiya]]''' |'''Sireethorn Leearamwat'''<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Miss Thailand crowned at Miss International for first time |url=https://coconuts.co/bangkok/news/miss-thailand-crowned-at-miss-international-for-first-time/ |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Coconuts Bangkok |language=en-US}}</ref> |25 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|TWN}} [[Taiwan|Taywan]] |Joyce Yi<ref>{{Cite web |date=23 Hunyo 2020 |title=Beauty queen throws the first pitch at a baseball league, resumed after lockdown |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/beauty-queen-throws-the-first-pitch-at-a-baseball-league-resumed-after-lockdown/eventshow/76528574.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |Tainan |- |{{Flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Nicole Middleton<ref>{{Cite web |date=25 Hunyo 2019 |title=Nicole Middleton crowned Miss International South Africa 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/nicole-middleton-crowned-miss-international-south-africa-2019/eventshow/69942129.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Pretoria]] |- |{{Flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] |Acholly Ngaceng Arow<ref>{{Cite web |date=20 Hulyo 2019 |title=Achol Arow crowned Miss International South Sudan 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/achol-arow-crowned-miss-international-south-sudan-2019/eventshow/70293330.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |[[Juba]] |- |{{flagicon|Chile}} [[Tsile]] |Ximena Huala<ref>{{Cite web |date=6 Setyembre 2019 |title=Ximena Huala crowned Miss International Chile 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/ximena-huala-crowned-miss-international-chile-2019/eventshow/71006739.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |18 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{Flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Teng Yun-Xuan |26 |[[Beijing]] |- |{{Flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |Sarra Brahmi<ref name=":6" /> |25 |Sousse |- |{{Flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Evelyn Karonde<ref>{{Cite web |last=Kisakye |first=Allen |date=18 Setyembre 2019 |title=Beautiful Evelyn Namatovu unveiled to represent Uganda at Miss International pageant in Japan |url=https://www.watchdoguganda.com/entertainment/showbiz/20190918/77677/beautiful-evelyn-namatovu-unveiled-to-represent-uganda-at-miss-international-pageant-in-japan.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref> |23 |[[Kampala]] |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Marina Kiose<ref>{{Cite web |date=13 Setyembre 2019 |title=Margarita Pasha crowned Miss Ukraine 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Margarita-Pasha-crowned-Miss-Ukraine-2019/eventshow/71111347.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920140117/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/margarita-pasha-crowned-miss-ukraine-2019/eventshow/71111347.cms |archive-date=20 Setyembre 2019 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |24 |[[Odessa|Odesa]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.miss-international.org/en/}} {{Miss International}} [[Kategorya:Miss International]] l3zhs11618cy0gm6wvp4izpy08la7j6 2233988 2233974 2026-10-13T10:49:59Z Allyriana000 119761 2233988 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|theme=Cheer All Women|venue=[[Tokyo Dome City Hall]], [[Tokyo]], Japan|image=Sireethorn Leearamwat attending Puteri Indonesia 2020.jpg|caption=Sireethorn Leearamwat|date=12 Nobyembre 2019|broadcaster={{Hlist|Hikari TV|dTV Channel by NTT DoCoMo|[[YouTube]]}}|presenters={{Hlist|Tetsuya Bessho|Ayako Kisa|[[Kylie Verzosa]]}}|acts=|entrants=82|placements=15|debuts={{Hlist|Burkina Faso|Gineang Ekwatoriyal}}|withdraws={{Hlist|Alemanya|Curaçao|Ehipto|Etiyopiya|Kapuluang Cook|Kuba|Kenya|Libano|Madagaskar|Moldabya|Timog Korea|Unggarya}}|returns={{Hlist|Armenya|Belis|Biyelorusya|Italya|Kambodya|Kamerun|Liberya|Moroko|Niherya|Norwuwega|Sambia|Timog Sudan|Tahiti|Tunisya|Uganda}}|best national costume=Nguyễn Tường San<br> {{flagicon|Vietnam}} Biyetnam|photogenic=Noémie Kribo Milne<br> {{flagicon|Guadeloupe|local}} Guadalupe|winner='''[[Sireethorn Leearamwat]]'''|before=[[Miss International 2018|2018]]|next=[[Miss International 2022|2022]]|represented={{flagicon|Thailand}} Taylandiya}} Ang '''Miss International 2019''' ay ang ika-59 na edisyon ng [[Miss International]] pageant, na ginanap sa Tokyo Dome City Hall, [[Bunkyō]] District, [[Tokyo]], Hapon noong 12 Nobyembre 2019. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Mariem Velazco]] ng Beneswela si [[Sireethorn Leearamwat]] ng Taylandiya bilang Miss International 2019.<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=12 Nobyembre 2019 |title=Who is Bint Sireethorn Leearamwat, Miss International 2019? |url=https://www.rappler.com/life-and-style/244762-things-to-know-about-bint-sireethorn-leearamwat-miss-international-2019/ |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208180224/https://www.rappler.com/life-and-style/244762-things-to-know-about-bint-sireethorn-leearamwat-miss-international-2019/|archive-date=8 Disyembre 2024}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Taylandiya sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=13 Nobyembre 2019 |title=Thailand takes home Miss International 2019 crown |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/thailand-takes-home-miss-international-2019-crown/eventshow/72038650.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260912155652/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/thailand-takes-home-miss-international-2019-crown/eventshow/72038650.cms |archive-date=12 Setyembre 2026 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Andrea Toscano ng Mehiko, habang nagtapos bilang second runner-up si Evelyn Karonde ng Uganda. Mga kandidata mula sa walumpu't-dalawang mga bansa at teritoryo ang lumahok sa edisyong ito. Pinangunahan nina Tetsuya Bessho at Ayako Kisa ang kompetisyon. == Kaligiran == [[Talaksan:Tokyo_Dome_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tokyo_Dome_night.jpg|thumb|250x250px|Tokyo Dome City Hall, ang lokasyon ng Miss International 2019.]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 11 Abril 2019, inanunsyo ng Miss International Organization na ang ika-59 na edisyon ng Miss International ay gaganapin sa 12 Nobyembre 2019 sa Tokyo Dome City Hall sa Tokyo, Hapon, ang lokasyon ng kompetisyon para sa apat na magkakasunod-sunod na pagkakataon.<ref>{{Cite web |last=Lopez |first=Jacinda A. |date=12 Nobyembre 2019 |title=Thailand's Sireethorn Leearamwat Wins Miss International 2019; Patch Magtanong Makes It To The Top 8 |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/miss-international-2019-thailand-sireethorn-leearamwat-a483-20191112 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=Cosmopolitan Philippines |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124233735/https://www.cosmo.ph/entertainment/miss-international-2019-thailand-sireethorn-leearamwat-a483-20191112?s=34s5n8f8muaiotv7ar8qbo7r5f|archive-date=24 Enero 2025}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa walumpu't-dalawang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang iniluklok upang kumatawan sa kanilang bansa matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata. ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Athena McNinch si Kirsten Lydia Dahilig bilang kinatawan ng Guam dahil hindi pa naabot ni Dahilig ang kinakailangang edad upang lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2018 |title=Kirsten Lydia crowned the new Miss International Guam 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/the-new-representative-of-miss-international-guam-2019-is-kirsten-lydia/articleshow/65427819.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126184839/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/the-new-representative-of-miss-international-guam-2019-is-kirsten-lydia/articleshow/65427819.cms |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Pebrero 2025 |orig-date=17 Agosto 2018 |title=12 compete for Miss Universe Guam crown |url=https://www.postguam.com/entertainment/lifestyle/12-compete-for-miss-universe-guam-crown/article_f914d9d8-a11d-11e8-9016-d7a4456d2bb7.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20260913050754/https://www.postguam.com/entertainment/lifestyle/12-compete-for-miss-universe-guam-crown/article_f914d9d8-a11d-11e8-9016-d7a4456d2bb7.html |archive-date=13 Setyembre 2026 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=The Guam Daily Post |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=9 Abril 2019 |title=Athena McNinch crowned Miss International Guam 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/athena-mcninch-crowned-miss-international-guam-2019/eventshow/68794035.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261002042441/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/athena-mcninch-crowned-miss-international-guam-2019/eventshow/68794035.cms|archive-date=2 Oktubre 2026}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Burkina Faso at Gineang Ekwatoriyal.<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2019 |title=Arcenia Chanque Bosepe crowned Miss International Equatorial Guinea 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/arcenia-chanque-bosepe-crowned-miss-international-equatorial-guinea-2019/eventshow/71632522.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260913052423/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/arcenia-chanque-bosepe-crowned-miss-international-equatorial-guinea-2019/eventshow/71632522.cms |archive-date=13 Setyembre 2026 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Marukeos na huling sumali noong [[Miss International 1969|1969]]; Liberya na huling sumali noong [[Miss International 2008|2008]]; Uganda na huling sumali noong [[Miss International 2009|2009]]; Belis at Kamerun na huling sumali noong [[Miss International 2012|2012]]; Tahiti at Timog Sudan na huling sumali noong [[Miss International 2013|2013]]; Armenya na huling sumali noong [[Miss International 2014|2014]]; Italya na huling sumali noong [[Miss International 2015|2015]]; Niherya at Sambia na huling sumali noong [[Miss International 2016|2016]]; at Biyelorusya, Kambodya, Noruwega, at Tunisya na huling sumali noong [[Miss International 2017|2017]]. Bumitiw si Annabella Fleck ng Alemanya sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2020 |title=Annabella Fleck to represent Germany at Miss Earth 2020 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-earth/annabella-fleck-to-represent-germany-at-miss-earth-2020/eventshow/78384708.cms |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260921103959/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-earth/annabella-fleck-to-represent-germany-at-miss-earth-2020/eventshow/78384708.cms|archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> Bumitiw si Lia Álvarez ng Kuba dahil sa suliraning pang-organisasyon.<ref>{{Cite web |last=Grau |first=Yare |date=29 Oktubre 2019 |title=Modelo cubana Lia Álvarez queda fuera de Miss Internacional 2019 y denuncia "gran estafa" |trans-title=Cuban model Lia Álvarez is eliminated from Miss International 2019 and denounces a "major scam" |url=https://www.cibercuba.com/noticias/2019-10-29-u65722-e65722-s27065-cubana-ganadora-miss-cuba-internacional-2019-denuncia-gran |access-date=19 Setyembre 2026 |website=CiberCuba |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260919024916/https://www.cibercuba.com/noticias/2019-10-29-u65722-e65722-s27065-cubana-ganadora-miss-cuba-internacional-2019-denuncia-gran|archive-date=19 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Nobyembre 2019 |title=Modelo cubana Claudia Moras denuncia corrupción en Miss International Cuba |trans-title=Cuban model Claudia Moras denounces corruption in Miss International Cuba |url=https://www.periodicocubano.com/modelo-cubana-claudia-moras-denuncia-corrupcion-en-el-certamen-miss-international-cuba/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Periódico Cubano |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260920032458/https://www.periodicocubano.com/modelo-cubana-claudia-moras-denuncia-corrupcion-en-el-certamen-miss-international-cuba/|archive-date=20 Setyembre 2026}}</ref> Bumitiw ang mga bansang Curaçao, Ehipto, Etiyopiya, Kapuluang Cook, Kenya, Libano, Madagaskar, Moldabya, Timog Korea, at Unggriya sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata. Dapat sanang lalahok sa edisyong ito sina Vera Ghazzouli ng Bonaire at Alannah McBrien ng Irlanda, ngunit bumitiw sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=9 Abril 2019 |title=Vera Ghazzouli to represent Bonaire at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/vera-ghazzouli-to-represent-bonaire-at-miss-international-2019/eventshow/68795745.cms |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261002012632/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/vera-ghazzouli-to-represent-bonaire-at-miss-international-2019/eventshow/68795745.cms|archive-date=2 Oktubre 2026}}</ref> Hindi sumali sina Dasha Didar Atmaja ng Kasakistan at Tamila Khodjaeva ng Usbekistan sa edisyong ito matapos hindi mabayaran ng kanilang pambansang organisasyon ang bayad sa prangkisa.<ref>{{Cite web |date=10 Abril 2019 |title=Didar Atmaja to represent Kazakhstan at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/didar-atmaja-to-represent-kazakhstan-at-miss-international-2019/eventshow/68815703.cms |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260920051947/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/didar-atmaja-to-represent-kazakhstan-at-miss-international-2019/eventshow/68815703.cms|archive-date=20 Setyembre 2026}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss International 2019''' | * {{flagicon|THA}} '''Taylandiya''' – '''[[Sireethorn Leearamwat]]<ref name=":2" />''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Andrea Toscano<ref name=":2" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|UGA}} Uganda – Evelyn Karonde<ref name=":2" /> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|COL}} Kolombya – Maria Alejandra Vengoechea<ref name=":2" /> |- | 4th runner-up | * {{flagicon|GBR}} Reyno Unido – Harriotte Lane<ref name=":2" /> |- | Top 8<ref name=":4">{{Cite web |last=Mercado |first=Neil Arwin |date=12 Nobyembre 2019 |title=PH bet Patch Magtanong advances to Top 8 in Miss International 2019 |url=https://entertainment.inquirer.net/351346/ph-bet-advances-to-top-8-in-miss-international-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518045747/https://entertainment.inquirer.net/351346/ph-bet-advances-to-top-8-in-miss-international-2019 |archive-date=18 Mayo 2025 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Tường San Nguyễn * {{flagicon|IDN}} Indonesya – Jolene Marie Rotinsulu * {{flagicon|PHL}} Pilipinas – [[Bea Magtanong|Bea Patricia Magtanong]] |- | Top 15<ref name=":5">{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Patch Magtanong makes it to Miss International 2019 Top 15 |url=https://www.abs-cbn.com/life/11/12/19/patch-magtanong-makes-it-to-miss-international-2019-top-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260913045505/https://www.abs-cbn.com/life/11/12/19/patch-magtanong-makes-it-to-miss-international-2019-top-15 |archive-date=13 Setyembre 2026 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN|ABS-CBN Life]] |language=en}}</ref> | * {{flagicon|Venezuela}} Beneswela – Melissa Jiménez * {{flagicon|BLR}} Biyelorusya – Maria Perviy * {{flagicon|Hong Kong}} Hong Kong – Kaye Cheung * {{flagicon|NED}} Olanda – Elize de Hong * {{flagicon|FIN}} Pinlandiya – Jutta Kyllönen * {{flagicon|PUR}} Porto Riko – Ivana Carolina Irizarry * {{flagicon|LKA}} Sri Lanka – Pawani Vithanage |} ==== Mga ''Continental Queen'' ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Rehiyong Kontinental<ref name=":2">{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Miss Thailand is the new Miss International, PHL bet Patch Magtanong exits at Top 8 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/715168/miss-thailand-is-the-new-miss-international-phl-bet-patch-magtanong-exits-at-top-8/story/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[GMA Integrated News]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112085309/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/715168/miss-thailand-is-the-new-miss-international-phl-bet-patch-magtanong-exits-at-top-8/story/|archive-date=12 Nobyembre 2019}}</ref> !Kandidata |- |Aprika | * {{Flagicon|LBR}} Liberya – Naomi Nucia Glay |- |Asya | * {{flagicon|THA}} Taylandiya – [[Sireethorn Leearamwat]] |- |Europa | * {{flagicon|NED}} Olanda – Elize de Hong |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|Peru}} Peru – María José Barbis |- |Oseaniya | * {{flagicon|Hawaii}} Hawaii – Eunice Raquel Basco |} === Mga natatanging parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|Guadeloupe|local}} Guadelupe – Noémie Milne<ref name=":3">{{Cite web |last=Kartikawati |first=Eny |date=12 Nobyembre 2019 |title=Daftar Lengkap Pemenang Miss International 2019 |trans-title=Complete List of Miss International 2019 Winners |url=https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-4781780/daftar-lengkap-pemenang-miss-international-2019 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Wolipop |language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20261003073403/https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-4781780/daftar-lengkap-pemenang-miss-international-2019|archive-date=3 Oktubre 2026}}</ref> |- |Miss People's Choice | rowspan="2" | * {{flagicon|IDN}} Indonesya – Jolene Marie Rotinsulu<ref>{{Cite web |last=Ngantung |first=Daniel |date=13 Nobyembre 2019 |title=Foto: Aksi Jolene Marie yang Masuk Top 8 Miss International 2019 |trans-title=Photo: Jolene Marie's Action in the Top 8 of Miss International 2019 |url=https://wolipop.detik.com/foto-entertainment/d-4781982/foto-aksi-jolene-marie-yang-masuk-top-8-miss-international-2019 |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Wolipop |language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20261009082542/https://wolipop.detik.com/foto-entertainment/d-4781982/foto-aksi-jolene-marie-yang-masuk-top-8-miss-international-2019|archive-date=9 Oktubre 2026}}</ref> |- |Panasonic Beauty Ambassador |- |Best National Costume | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Tường San Nguyễn<ref>{{Cite web |date=13 Nobyembre 2019 |title=Miss Vietnam wins best national costume in Miss International 2019 |url=https://vietnamnews.vn/life-style/538365/miss-vietnam-wins-best-national-costume-in-miss-international-2019.html |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Việt Nam News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261002045201/https://vietnamnews.vn/life-style/538365/miss-vietnam-wins-best-national-costume-in-miss-international-2019.html|archive-date=2 Oktubre 2026}}</ref> |- |Best in Swimsuit | * {{flagicon|UGA}} Uganda – Evelyn Karonde<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Uganda’s Evelyn Namatovu finishes 3rd at Miss International |url=https://flashugnews.com/ugandas-evelyn-namatovu-kironde-finishes-third-at-2019-miss-international/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Flash Uganda Media |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261002040211/https://flashugnews.com/ugandas-evelyn-namatovu-kironde-finishes-third-at-2019-miss-international/|archive-date=2 Oktubre 2026}}</ref> |- |Best in Evening Gown | * {{flagicon|Venezuela}} Beneswela – Melissa Jiménez<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Melissa Jiménez no pasó del Top 15 en el Miss International 2019 |trans-title=Melissa Jiménez did not make it past the Top 15 in Miss International 2019 |url=https://www.elnacional.com/2019/11/melissa-jimenez-no-paso-del-top-15-en-el-miss-international/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=El Nacional |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260118104302/https://www.elnacional.com/2019/11/melissa-jimenez-no-paso-del-top-15-en-el-miss-international/|archive-date=18 Enero 2026}}</ref> |- |Miss Visit Japan Tourism | * {{Flagicon|TUN}} Tunisya – Sarra Brahmi<ref name=":6">{{Cite web |last=Mkada |first=Amina |date=31 Oktubre 2019 |title=La Tunisienne Sarra Brahmi élue ambassadrice de Miss Tourism Japan 2019 |trans-title=Tunisian Sarra Brahmi elected ambassador of Miss Tourism Japan 2019 |url=https://kapitalis.com/tunisie/2019/10/31/la-tunisienne-sarra-brahmi-elue-ambassadrice-de-miss-tourism-japan-2019/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Kapitalis |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20261002053936/https://kapitalis.com/tunisie/2019/10/31/la-tunisienne-sarra-brahmi-elue-ambassadrice-de-miss-tourism-japan-2019/|archive-date=2 Oktubre 2026}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Sumabak sa ''national costume competition'' at ''evening gown competition'' ang lahat ng kandidata. Matapos nito, labinlimang ''semi-finalist'' ang napili upang lumahok sa ''swimsuit competition''.<ref name=":5" /> Pagkatapos ng ''swimsuit competition'' ay napili ang walong pinalista na sumabak sa ''question-and-answer round.<ref name=":4" />'' Pagkatapos nito, inanunsyo ang apat na ''runner-up'' at ang bagong Miss International. === Komite sa pagpili === * Tatiana Svetlana Iosiper – Embahador ng Embahada ng Rumanya sa Hapon<ref name=":7">{{Cite web |date=29 Oktubre 2019 |title=第59 回 ミス・インターナショナル世界大会来日記者会見開催 |trans-title=Press conference held in Japan for the 59th Miss International World Pageant |url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000038.000015811.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=PR Times |language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108220735/https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000038.000015811.html|archive-date=8 Nobyembre 2022}}</ref> * Ikuko Kawai – Hapones na biyolinista at kompositor<ref name=":7" /> * Soujitsu Kobori – Ika-13 Grand Master ng Enshu Sado School<ref name=":7" /> * Junko Koshino – Taga-disenyong Hapones<ref name=":7" /> * Leung Hip Hung – Tagapangulo ng International Professional Standards Network<ref name=":7" /> * Okudaira Seuho – Maestro ng Sekisoryu School<ref name=":7" /> * Akemi Shimomura – Tagapangulo ng International Cultural Association<ref name=":7" /> * Dewi Sukarno – Hapones na negosyante at sosyalidad<ref name=":7" /> * Katsuya Takasu – Pangulo ng Takasu Clinic<ref name=":7" /> * Jiang Xiaosong – Tagapangulo ng Boao Holdings<ref name=":7" /> * Tateru Yoshino – Kilalang Hapones na punong tagapagluto<ref name=":7" /> * Reiko Yukawa – Hapones na manunulat ng liriko at kritiko ng musika<ref name=":7" /> == Mga kandidata == Walumpu't-dalawang kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Milena|Judt|nolink=1}} |22 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Sona|Danielyan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2019 |title=Sona Danielyan elected Miss International Armenia 2019 |url=https://beautypageants.in/miss-international/Sona-Danielyan-elected-Miss-International-Armenia-2019/eventshow/71441640.cms |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822072623/https://beautypageants.in/miss-international/sona-danielyan-elected-miss-international-armenia-2019/eventshow/71441640.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Ereban]] |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |{{sortname|Daniella|Piazzi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Mayo 2019 |title=Daniela Piazzi to represent Aruba at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/daniela-piazzi-to-represent-aruba-at-miss-international-pageant-2019/articleshow/69253191.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224010950/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/daniela-piazzi-to-represent-aruba-at-miss-international-pageant-2019/articleshow/69253191.cms|archive-date=24 Pebrero 2025}}</ref> |25 |Oranjestad |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Monique|Shippen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=10 Agosto 2019 |title=Monique Shippen crowned Miss International Australia 2019 |url=https://beautypageants.in/miss-international/Monique-Shippen-crowned-Miss-International-Australia-2019/eventshow/70616990.cms |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822072624/https://beautypageants.in/miss-international/Monique-Shippen-crowned-Miss-International-Australia-2019/eventshow/70616990.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |[[Sidney]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Tara|Gueye|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hunyo 2019 |title=Tara Gueye crowned Miss Côte d’Ivoire 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/tara-gueye-crowned-miss-cte-divoire-2019/videoshow/69678856.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125191800/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/tara-gueye-crowned-miss-cte-divoire-2019/videoshow/69678856.cms|archive-date=25 Enero 2025}}</ref> |22 |[[Abidjan]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Rachel |Nimegeers|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Setyembre 2019 |title=Rachel Nimegeers crowned Miss International Belgium 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/rachel-nimegeers-crowned-miss-international-belgium-2019/eventshow/71045902.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231127045313/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/rachel-nimegeers-crowned-miss-international-belgium-2019/eventshow/71045902.cms|archive-date=27 Nobyembre 2023}}</ref> |23 |[[Amberes]] |- |{{Flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Selena |Urias|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cowo |first=Janelle |date=5 Hunyo 2019 |title=2019 Miss Hispanoamericana and Miss International crowned in San Pedro Town |url=https://www.sanpedrosun.com/pageants-beauty/2019/06/05/2019-miss-hispanoamericana-and-miss-international-crowned-in-san-pedro-town/ |access-date=8 Abril 2025 |website=The San Pedro Sun |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251215051223/https://www.sanpedrosun.com/pageants-beauty/2019/06/05/2019-miss-hispanoamericana-and-miss-international-crowned-in-san-pedro-town/|archive-date=15 Disyembre 2025}}</ref> |24 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Melissa |Jiménez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gómez |first=Liseth |date=25 Oktubre 2019 |title=Creer, la palabra que identifica a Melissa Jiménez, Miss Venezuela International |url=https://www.elnacional.com/entretenimiento/creer-la-palabra-que-identifica-a-melissa-jimenez-miss-venezuela-international/ |access-date=8 Abril 2025 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |20 |Maracaibo |- |{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |{{sortname|Maria |Perviy|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=23 Agosto 2019 |title=Belarus announces its contestant for Miss International 2019 |url=https://eng.belta.by/society/view/belarus-announces-its-contestant-for-miss-international-2019-123577-2019 |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=Belarusian Telegraph Agency |language=en-EN|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119164925/https://eng.belta.by/society/view/belarus-announces-its-contestant-for-miss-international-2019-123577-2019|archive-date=19 Enero 2025}}</ref> |22 |[[Minsk]] |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Tường San|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Tường San: Từ Á hậu Việt tới top 8 Miss International |trans-title=Tuong San: From Vietnamese runner-up to top 8 Miss International |url=https://vnexpress.net/tuong-san-tu-a-hau-viet-toi-top-8-miss-international-4011326.html |access-date=8 Abril 2025 |website=VnExpress |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20260218001204/https://vnexpress.net/tuong-san-tu-a-hau-viet-toi-top-8-miss-international-4011326.html|archive-date=18 Pebrero 2026}}</ref> |19 |[[Hanoi]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Carolina|Stankevicius|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=de Lima |first=Ludmilla |date=5 Setyembre 2019 |title=Jovem de Niterói ganha Miss Brasil disputado no Theatro Municipal |trans-title=Young woman from Niterói wins Miss Brazil contest at the Municipal Theater |url=https://oglobo.globo.com/rio/jovem-de-niteroi-ganha-miss-brasil-disputado-no-theatro-municipal-23930766 |access-date=10 Abril 2025 |website=O Globo |language=pt-BR}}</ref> |24 |[[Rio de Janeiro]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |{{sortname|Valentina |Pérez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2019 |title=Valentina Perez Medina crowned Miss International Bolivia 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/valentina-perez-medina-crowned-miss-international-bolivia-2019/videoshow/70102342.cms |access-date=10 Abril 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[Sucre]] |- |{{Flagicon|BUR}} [[Burkina Faso]] |{{sortname|Wendlasida Flora |Ouedraogo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Agosto 2019 |title=Miss Burkina 2019 : Danielle Flora Ouédraogo s’adjuge la couronne |trans-title=Miss Burkina 2019: Danielle Flora Ouédraogo wins the crown |url=https://burkina24.com/2019/08/10/miss-burkina-2019-danielle-flora-ouedraogo-sadjuge-la-couronne/ |access-date=10 Abril 2025 |website=Burkina24.com |language=fr-FR}}</ref> |26 |[[Ouagadougou]] |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Anna |Diekelmann|nolink=1}} |26 |Frederiksberg |- |{{flagicon|Ecuador}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Alegría |Tobar|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=27 Hulyo 2019 |title=Alegria Tobar Cordoves crowned Miss International Ecuador 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/alegria-tobar-cordoves-crowned-miss-international-ecuador-2019/eventshow/70394757.cms |access-date=10 Abril 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |[[Quito]] |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |{{sortname|Elena |Batlle|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Monge |first=Osmín |date=29 Oktubre 2019 |title=Salvadoreña es elogiada en Miss Internacional por gesto solidario con otra candidata |trans-title=Salvadoran woman praised at Miss International for her act of solidarity with another contestant |url=https://historico.elsalvador.com/historico/654058/salvadorena-es-elogiada-en-miss-internacional-por-gesto-solidario-con-otra-candidata.html |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Noticias de El Salvador |language=es}}</ref> |25 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Eslobakya]] |{{sortname|Alica |Ondrášová|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2019 |title=Miss Slovensko 2019 je kráska z Bratislavy: Čím očarila porotu? |trans-title=Miss Slovakia 2019 is a beauty from Bratislava: What enchanted the jury? |url=https://www.pravda.sk/koktail/hviezdne-kauzy/clanok/510282-miss-slovensko-2019-je-kraska-z-bratislavy-cim-ocarila-porotu |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Pravda |language=sk}}</ref> |23 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |{{sortname|Claudia |Cruz|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=24 Hulyo 2020 |orig-date=16 Setyembre 2019 |title=Claudia Cruz, recién elegida Miss International Spain |trans-title=The official photo shoot of Claudia Cruz, newly elected Miss International Spain |url=https://www.hola.com/actualidad/20190916149437/miss-international-spain-ganadora-claudia-cruz/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=¡Hola! |language=es}}</ref> |21 |Murcia |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Ghazal |Gill|nolink=1}} |23 |[[Los Angeles]] |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Princess Owusua |Gyamfi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mensah-Tsotorme |first=Edem |date=8 Nobyembre 2019 |title=Princess Gyamfi represents Ghana at Final of Miss International in Japan |url=https://ghanaiantimes.com.gh/princess-gyamfi-represents-ghana-at-final-of-miss-international-in-japan/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Ghanaian Times |language=en-US}}</ref> |25 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|Arcenia Chanque |Bosepe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2019 |title=Arcenia Chanque Bosepe crowned Miss International Equatorial Guinea 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/arcenia-chanque-bosepe-crowned-miss-international-equatorial-guinea-2019/eventshow/71632522.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |19 |Baney |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadelupe]] |{{sortname|Noémie |Milne|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Setyembre 2019 |title=Noémie Milne crowned Miss International Guadeloupe 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/nomie-milne-crowned-miss-international-guadeloupe-2019/eventshow/71009141.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |Baie-Mahault |- |{{Flagicon|GUM}} [[Guam]] |{{sortname|Athena |McNinch|nolink=1}}<ref name=":1" /> |22 |Mangilao |- |{{Flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Stephanie Sical<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2019 |title=Stephanie Salazar crowned Miss International Guatemala 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/stephanie-sical-salazar-crowned-miss-international-guatemala-2019/eventshow/70603542.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |Quiché |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Tomomi Okada<ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2018 |title=Tomomi Okada crowned Miss International Japan 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/tomomi-okada-crowned-miss-international-japan-2019/articleshow/66348593.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |22 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|Hawaii}} [[Hawaii]] |Eunice Raquel Basco<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=13 Nobyembre 2019 |title=Thai Miss International espouses responsible social media use |url=https://lifestyle.inquirer.net/350504/thai-miss-international-espouses-responsible-social-media-use/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Lifestyle.INQ |language=en-US}}</ref> |24 |[[Honolulu]] |- |{{flagicon|HTI}} [[Hayti]] |Lory-Anne Charles<ref>{{Cite web |date=19 Hulyo 2019 |title=Lory-Anne Charles crowned Miss International Haiti 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/lory-anne-charles-crowned-miss-international-haiti-2019/eventshow/70291861.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |20 |[[Puerto Principe]] |- |{{flagicon|Northern Mariana Islands}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Shannon Sasamoto<ref>{{Cite web |date=10 Marso 2021 |title=Inspiring positivity: 2019 Miss Marianas Shannon Sasamoto |url=https://www.mvariety.com/news/inspiring-positivity-2019-miss-marianas-shannon-sasamoto/article_7c4d8914-8094-11eb-bcc1-77b99bf3f036.html |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Marianas Variety |language=en}}</ref> |20 |Saipan |- |{{flagicon|HON|variant=1949}} [[Honduras]] |Ariana Bustillo<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Oktubre 2019 |title="Missilazos" del Miss Honduras Mundo 2019 |trans-title=“Missilazos” from Miss Honduras World 2019 |url=https://www.eldiario.hn/missilazos-del-miss-honduras-mundo-2019/ |access-date=2 Oktubre 2026 |website=El Diario |language=es}}</ref> |27 |[[Tegucigalpa]] |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Kaye Cheung<ref>{{Cite web |date=30 Hulyo 2019 |title=Kaye Cheung crowned Miss International Hong Kong 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/kaye-cheung-crowned-miss-international-hong-kong-2019/eventshow/70447679.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |Kowloon |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Simrithi Bathija |20 |[[Mumbai]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Jolene Marie Rotinsulu<ref>{{Cite web |last=Febriani |first=Gresnia Arela |date=15 Oktubre 2019 |title=Puteri Indonesia Jolene Marie Bertekad Dapatkan Mahkota Miss International |trans-title=Puteri Indonesia Jolene Marie Determined to Win the Miss International Crown |url=https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-4747144/puteri-indonesia-jolene-marie-bertekad-dapatkan-mahkota-miss-international |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Wolipop |language=id}}</ref> |23 |Manado |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Francesca Giordano<ref>{{Cite web |date=14 Hunyo 2019 |title=Francesca Giordano crowned Miss International Italy 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/francesca-giordano-crowned-miss-international-italy-2019/eventshow/69788201.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |18 |[[Roma]] |- |{{flagicon|Cambodia}} [[Kambodya]] |Kachnak Thyda Bon |25 |[[Nom Pen]] |- |{{Flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |Angèle Kossinda<ref>{{Cite web |date=17 Hulyo 2019 |title=Angele Kossinda to represent Cameroon at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/angele-kossinda-to-represent-cameroon-at-miss-international-2019/eventshow/70257988.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |Douala |- |{{flagicon|Canada}} [[Kanada]] |Megha Sandhu<ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2019 |title=Megha Sandhu crowned Miss International Canada 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/megha-sandhu-crowned-miss-international-canada-2019/eventshow/70732772.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Montréal, Québec|Montreal]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Maria Alejandra Vengoechea<ref>{{Cite web |date=28 Hunyo 2019 |title=Maria Alejandra Vengoechea crowned Miss International Colombia 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/maria-alejandra-vengoechea-crowned-miss-international-colombia-2019/eventshow/69989773.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[Barranquilla]] |- |{{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Tamara Dal Maso<ref>{{Cite web |date=20 Mayo 2019 |title=Tamara Dal Maso represents Costa Rica at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/tamara-dal-maso-represents-costa-rica-at-miss-international-2019/eventshow/69411514.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|Laos}} [[Laos]] |Phaithida Phothisane<ref>{{Cite web |date=28 Agosto 2019 |title=Phaithida Phothisane crowned Miss International Laos 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/phaithida-phothisane-crowned-miss-international-laos-2019/eventshow/70874403.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |[[Vientian]] |- |{{Flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] |Naomi Nucia Glay<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2019 |title=Uganda's Namatovu is second runner up at Miss International 2019 |url=https://www.newvision.co.ug/news/1510502/uganda-namatovu-runner-miss-international-2019 |access-date=2 Oktubre 2026 |website=New Vision |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261013100110/https://www.newvision.co.ug/news/1510502/uganda-namatovu-runner-miss-international-2019|archive-date=13 Oktubre 2026}}</ref> |27 |[[Monrovia]] |- |{{flagicon|Macau}} [[Macau|Makaw]] |Bobo Leong<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2019 |title=Bobo Leong crowned Miss International Macau 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/bobo-leong-crowned-miss-international-macau-2019/eventshow/70769339.cms |access-date=2 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |[[Macau|Makaw]] |- |{{Flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] |Charmaine Chew<ref>{{Cite web |last=Adreena |first=Iylia |date=1 Oktubre 2019 |title=Meet Charmaine Chew, The Model Who Will Represent M’sia At The Miss International Pageant |url=https://gempak.com/rojakdaily/lifestyle/meet-charmaine-chew-model-who-will-represent-msia-miss-international-pageant-55973 |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Rojak Daily |language=ms |via=Gempak}}</ref> |23 |[[Alor Setar]] |- |{{Flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |Sonia Ait Mansour |26 |[[Rabat]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Nidhishwaree Ruchpaul<ref>{{Cite web |date=11 Disyembre 2019 |title=Miss International 2019 : Nidhishwaree Ruchpaul conquise par la culture japonaise |trans-title=Miss International 2019: Nidhishwaree Ruchpaul captivated by Japanese culture |url=https://defimedia.info/miss-international-2019-nidhishwaree-ruchpaul-conquise-par-la-culture-japonaise |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Le Defi Media |language=fr}}</ref> |20 |Pamplemousses |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Andrea Toscano<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2019 |title=Andrea Toscano crowned Miss International Mexico 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/andrea-toscano-crowned-miss-international-mexico-2019/eventshow/69384440.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |20 |Manzanillo |- |{{flagicon|Mongolia}} [[Mongolya]] |Gunjidmaa Jargalsaikhan |25 |[[Ulan Bator]] |- |{{Flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |Khin Ohmar Myint<ref>{{Cite web |date=15 Agosto 2019 |title=Winner announced for Miss Myanmar International 2019 title in Yangon |url=https://www.xinhuanet.com/english/2019-08/15/c_138309432.htm |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Xinhuanet |language=en}}</ref> |23 |[[Yangon]] |- |{{NPL}} |Meera Kakshapati<ref>{{Cite web |date=10 Mayo 2019 |title=Meera Kakshapati crowned Miss International Nepal 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/meera-kakshapati-crowned-miss-international-nepal-2019/eventshow/69268687.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |Bhaktapur |- |{{flagicon|Nigeria}} [[Niherya]] |Alice Duke Inyang<ref>{{Cite web |date=7 Agosto 2019 |title=Alice Duke crowned Miss International Nigeria 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/alice-duke-crowned-miss-international-nigeria-2019/eventshow/70552680.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|Nicaragua}} [[Nikaragwa]] |María Gabriela Saballos<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2019 |title=María Saballos crowned Miss International Nicaragua 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/mara-saballos-crowned-miss-international-nicaragua-2019/eventshow/70769058.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |19 |[[Managua]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Henriette Janssen Hauge<ref>{{Cite web |last=Eriksen |first=Rolf Otto |date=2 Setyembre 2019 |title=Henriette (19) fra Oppegård nest best i Miss Norway – nå reiser hun til Tokyo for å bli Miss International |trans-title=Henriette (19) from Oppegård takes runner-up spot in Miss Norway – now she’s heading to Tokyo to compete for the Miss International title. |url=https://www.oblad.no/5-68-687744 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Østlandets Blad |language=nb-NO}}</ref> |19 |Akershus |- |{{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Nikita Horan<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2020 |title=Sydney Faye crowned Miss International New Zealand 2020 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/sydney-faye-crowned-miss-international-new-zealand-2020/eventshow/78667024.cms |access-date=1 Disyembre 2023 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |18 |[[Auckland]] |- |{{Flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |Elize de Hong<ref name=":3" /> |25 |[[Rotterdam]] |- |{{flagicon|Panama}} [[Panama]] |Betzaida Rodriguez<ref>{{Cite web |last=Torres Muñoz |first=Emily |date=18 Hulyo 2019 |title=Betzaida Rodríguez irá en busca de la corona a Tokio |trans-title=Betzaida Rodríguez will go to Tokyo in search of the crown |url=https://elsiglo.com.pa/farandula/betzaida-rodriguez-busca-corona-tokio-XIES24130366 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=El Siglo Panama |language=es}}</ref> |23 |Las Tablas |- |{{flagicon|Paraguay}} [[Paragway]] |Elida Lezcano<ref>{{Cite web |date=7 Setyembre 2019 |title=Elida Lezcano llegará a Bolivia |trans-title=Elida Lezcano will arrive in Bolivia |url=https://elpais.bo/sociales/20190907_elida-lezcano-llegara-a-bolivia.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=El País Tarija |language=es}}</ref> |19 |Villa Elisa |- |{{flagicon|Peru}} [[Peru]] |María José Barbis<ref>{{Cite web |date=28 Agosto 2019 |title=Majo Barbis crowned Miss International Peru 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/majo-barbis-crowned-miss-international-peru-2019/eventshow/70872210.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |Chiclayo |- |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |[[Bea Magtanong|Bea Patricia Magtanong]]<ref>{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=10 Hunyo 2019 |title=Cebuana Gazini Ganados succeeds Catriona Gray as Binibining Pilipinas Universe 2019 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2019/06/10/1925271/cebuana-gazini-ganados-succeeds-catriona-gray-binibining-pilipinas-universe-2019 |access-date=2 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |25 |[[Bataan]] |- |{{flagicon|Finland}} [[Pinlandiya]] |Jutta Kyllönen<ref>{{Cite web |last=Vatka |first=Miia |date=5 Nobyembre 2019 |title=Suomen Jutta Kyllönen nostettiin ennakkosuosikkien listalle Miss International -kisoissa – katso näyttävät reissukuvat |trans-title=Finland's Jutta Kyllönen was named a preliminary favorite at the Miss International pageant - see her stunning travel photos |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/c63ae7a8-762d-4e84-8107-99c40d700374 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |21 |Oulu |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Karina Szczepanek<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2018 |title=Karina Szczepanek, Elżbieta Lichanów i Joanna Babynko - wicemiss Polski 2018 oraz organizatorka konkursu Miss Podlasia |trans-title=Karina Szczepanek, Elżbieta Lichanów and Joanna Babynko - runners-up of Miss Poland 2018 and organizer of the Miss Podlasie competition |url=https://www.radio.bialystok.pl/gosc/index/id/163132 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Polskie Radio Białystok |language=pl}}</ref> |24 |[[Varsovia]] |- |{{flagicon|Puerto Rico}} [[Porto Riko]] |Ivana Carolina Irizarry<ref>{{Cite web |last=Acosta Vilanova |first=Alexandra |date=10 Disyembre 2024 |title=Ivana Carolina Irizarry persiste en su sueño de una corona internacional |trans-title=Ivana Carolina Irizarry persists in her dream of an international crown |url=https://www.elvocero.com/escenario/moda-y-belleza/ivana-carolina-irizarry-persiste-en-su-sue-o-de-una-corona-internacional/article_d4ee4c9a-b644-11ef-b393-af416dda96c0.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> |26 |Río Grande |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Ana Rita Aguiar<ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=16 Hunyo 2022 |title=9 Potret Ana Rita Aguiar, Miss Supranational Portugal 2022 |trans-title=9 Stunning Portraits of Ana Rita Aguiar, Miss Supranational Portugal 2022 |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-cetar-ana-rita-aguiar-miss-supranational-portugal-2022-c1c2-1-01-813x8-hhrbfj |access-date=3 Oktubre 2026 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |22 |Vale de Cambra |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Solène Barbot<ref>{{Cite web |date=4 Hunyo 2019 |title=Solène Barbot crowned Miss International France 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/solne-barbot-crowned-miss-international-france-2019/eventshow/69645853.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Paris]] |- |{{flagicon|Dominican Republic}} [[Republikang Dominikano]] |Zaidy Bello<ref>{{Cite web |last=Florentino |first=Yesika |date=29 Setyembre 2019 |title=Representante de Jarabacoa gana Miss Mundo Dominicana 2019 |trans-title=Representative from Jarabacoa wins Miss World Dominican Republic 2019 |url=https://elnacional.com.do/fama-y-vida/representante-de-jarabacoa-gana-miss-mundo-dominicana-2019_382640.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |27 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|Czech Republic}} [[Republikang Tseko]] |Andrea Prchalová<ref>{{Cite web |date=8 Pebrero 2019 |title=Andrea Prchalova crowned Miss International Czech Republic |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/andrea-prchalova-crowned-miss-international-czech-republic/eventshow/67902471.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |19 |Havlíčkův Brod |- |{{Flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Harriotte Lane<ref>{{Cite web |date=26 Hunyo 2019 |title=Harriotte Lane crowned Miss International UK 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/harriotte-lane-crowned-miss-international-uk-2019/eventshow/69958163.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femin |language=en}}</ref> |18 |[[Newcastle upon Tyne]] |- |{{flagicon|Romania}} [[Rumanya]] |Andreea Maria Coman<ref>{{Cite web |date=19 Setyembre 2019 |title=Andreea Coman crowned Miss International Romania 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/andreea-coman-crowned-miss-international-romania-2019/videoshow/71199315.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |[[Bukarest]] |- |{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Marina Oreshkina<ref>{{Cite web |last= |date=11 Oktubre 2019 |title=Марина Орешкина представит Россию на Miss International 2019 » |trans-title=Marina Oreshkina will represent Russia at Miss International 2019. |url=https://vestiprim.ru/news/ptrnews/81653-marina-oreshkina-predstavit-rossiju-na-miss-international-2019.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Vesti: Primorye |language=ru}}</ref> |25 |[[Vladivostok]] |- |{{Flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |Luwi Kawanda<ref>{{Cite web |date=6 Setyembre 2019 |title=Luwi Kawanda crowed Miss International Zambia 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/luwi-kawanda-crowed-miss-international-zambia-2019/eventshow/71007564.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |[[Lusaka]] |- |{{Flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Jemimah Kandemiiri<ref>{{Cite web |date=29 Oktubre 2019 |title=Top model reflects on journey |url=https://newsday.co.zw/article/top-model-reflects-on-journey |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Newsday |language=en-US}}</ref> |24 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Charlotte Chia<ref>{{Cite web |date=18 Hulyo 2019 |title=Charlotte Chia crowned Miss Singapore International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/charlotte-chia-crowned-miss-singapore-international-2019/eventshow/70277794.cms |access-date=2 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[Singapore|Singapura]] |- |{{Flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Pawani Vithanage<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2019 |title=Pawani Vithanage crowned Miss International Sri Lanka 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/pawani-vithanage-crowned-miss-international-sri-lanka-2019/eventshow/71392887.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |[[Colombo]] |- |{{Flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |Paulina Kielczewska |23 |[[Estokolmo]] |- |{{Flagicon|TAH}} [[Polinesiyang Pranses|Tahiti]] |Poevai Garnier<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 Oktubre 2019 |title=La première dauphine de Miss Tahiti en route pour Miss International 2019 |trans-title=The first runner-up of Miss Tahiti is on her way to Miss International 2019 |url=https://www.tntvnews.pf/polynesie/societe/la-premiere-dauphine-de-miss-tahiti-en-route-pour-miss-international-2019/ |access-date=3 Oktubre 2026 |website=TNTV News |publisher=Tahiti Nui Télévision |language=fr-FR}}</ref> |22 |Pape'ete |- |{{Flagicon|THA}} '''[[Thailand|Taylandiya]]''' |'''Sireethorn Leearamwat'''<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Miss Thailand crowned at Miss International for first time |url=https://coconuts.co/bangkok/news/miss-thailand-crowned-at-miss-international-for-first-time/ |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Coconuts Bangkok |language=en-US}}</ref> |25 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|TWN}} [[Taiwan|Taywan]] |Joyce Yi<ref>{{Cite web |date=23 Hunyo 2020 |title=Beauty queen throws the first pitch at a baseball league, resumed after lockdown |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/beauty-queen-throws-the-first-pitch-at-a-baseball-league-resumed-after-lockdown/eventshow/76528574.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |Tainan |- |{{Flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Nicole Middleton<ref>{{Cite web |date=25 Hunyo 2019 |title=Nicole Middleton crowned Miss International South Africa 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/nicole-middleton-crowned-miss-international-south-africa-2019/eventshow/69942129.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Pretoria]] |- |{{Flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] |Acholly Ngaceng Arow<ref>{{Cite web |date=20 Hulyo 2019 |title=Achol Arow crowned Miss International South Sudan 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/achol-arow-crowned-miss-international-south-sudan-2019/eventshow/70293330.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |[[Juba]] |- |{{flagicon|Chile}} [[Tsile]] |Ximena Huala<ref>{{Cite web |date=6 Setyembre 2019 |title=Ximena Huala crowned Miss International Chile 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/ximena-huala-crowned-miss-international-chile-2019/eventshow/71006739.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |18 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{Flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Teng Yun-Xuan |26 |[[Beijing]] |- |{{Flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |Sarra Brahmi<ref name=":6" /> |25 |Sousse |- |{{Flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Evelyn Karonde<ref>{{Cite web |last=Kisakye |first=Allen |date=18 Setyembre 2019 |title=Beautiful Evelyn Namatovu unveiled to represent Uganda at Miss International pageant in Japan |url=https://www.watchdoguganda.com/entertainment/showbiz/20190918/77677/beautiful-evelyn-namatovu-unveiled-to-represent-uganda-at-miss-international-pageant-in-japan.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref> |23 |[[Kampala]] |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Marina Kiose<ref>{{Cite web |date=13 Setyembre 2019 |title=Margarita Pasha crowned Miss Ukraine 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Margarita-Pasha-crowned-Miss-Ukraine-2019/eventshow/71111347.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920140117/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/margarita-pasha-crowned-miss-ukraine-2019/eventshow/71111347.cms |archive-date=20 Setyembre 2019 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |24 |[[Odessa|Odesa]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.miss-international.org/en/}} {{Miss International}} [[Kategorya:Miss International]] ai4e8qmdk7pm3fyz3v13vyl3n3ostfm 0 326644 2233795 2137953 2026-10-12T19:47:03Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233795 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name = Fuschia Anne Ravena | birth_date = <!-- {{Petsa ng kapanganakan at edad|YYYY|MM|DD|mf=y}} KAILANGAN NG MAAASAHANG PINAGMULAN --> | birth_place = [[Cebu City]], [[Cebu]], Pilipinas |hair_color=Black|eyecolour=Brown|nationalcompetition=*Miss International Queen 2022 (Winner)|home_town=Tisa, [[Cebu City]], [[Pilipinas]]|occupation=*Model *Entrepreneur *Business woman *Beauty Titleholder *Social Media Influencer|years active=2018—Kasalukuyan|competitions=*Miss International Queen Philippines 2022 (Winner) *Miss International Queen 2022 (Winner) *Super Sireyna 2018 (Winner)|education=Reputed University}} '''Fuschia Anne Ravena''' (ipinanganak 1995/1996) ay isang [[Filipinos|Pilipino]] sosyal midya influencer, modelo, negosyante, ''beauty queen titleholder'', at ''entrepreneur'' mula sa lalawigan ng [[Cebu]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Holland |first=Oscar |date=June 6, 2022 |title=Filipina beauty queen nanalo ng major transgender pageant |url=https://www.cnn.com/style/article/miss-international-queen-2022-winner-philippines/index.html |url-status=live |access-date=2023-08-10 |website=CNN |language=fil}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 26, 2022 |title=Cebu transwoman kinoronahan Miss International Queen 2022 |pages=5 |work =Daily Inquirer |url=https://cebudailynews.inquirer.net/449851/cebu-transwoman-crowned-miss-international-queen-2022 }}</ref> == Patimpalak ng Pagandahan == Nanalo si Ravena sa Miss International Queen 2022 na patimpalak. Nanalo siya ng titulong Miss International Queen Philippines 2022 at kalaunan ay pinangalanan bilang Miss International Queen 2022 winner noong 25 Hunyo 2022.<ref>{{Cite news |date=June 26, 2022 |title=Philippine bet Fuschia Anne Ravena wins Miss International Queen 2022 |pages=7 |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/836104/philippine-bet-fuschia-anne-ravena-wins-miss-international-queen-2022/story/}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 26, 2022 |title=PH bet is crowned Miss International Queen 2022 |pages=6 |work=CNN Philippines |url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/6/26/Philippines-Miss-International-Queen-2022-.html |access-date=Enero 4, 2024 |archive-date=Septiyembre 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925134438/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/6/26/Philippines-Miss-International-Queen-2022-.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=March 8, 2022 |title=Cebuana to represent PH in Miss International Queen 2022 |pages=5 |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/life/03/08/22/cebuana-wins-miss-international-queen-ph-2022 }}</ref><ref>{{Cite news |last=Lachica |first=Immae |date=March 7, 2022 |title=Cebuana is first Miss International Queen Philippines |pages=4 |work=Inquirer.net |url=https://cebudailynews.inquirer.net/428520/cebuana-is-first-miss-international-queen-philippines }}</ref><ref>{{Cite news |date=June 26, 2022 |title=PH's Fuschia Anne Ravena is Miss International Queen 2022 |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/philippines-fuschia-anne-ravena-miss-international-queen-2022/ }}</ref> Pagkatapos [[Trixie Maristela]] noong 2015 at [[Kevin Balot]] noong 2012, si Ravena ang pangatlong Pilipino na nanalo ng titulong Miss International Queen 2022. Kabilang siya sa 23 kalahok na kalahok sa pageant, kasama sina Jasmine Jimenez ng Colombia at Aëla Chanel ng France na pumangalawa at ikatlo, ayon sa pagkakabanggit.<ref name=":1" /><ref name=":0">{{Cite news |date=June 26, 2022 |title=Philippine bet Fuschia Anne Ravena wins Miss International Queen 2022 |pages=7 |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/836104/philippine-bet-fuschia-anne-ravena-wins-miss-international-queen-2022/story/ }}</ref> == Personal na buhay == Si Ravena ay isang [[transeksuwalismo|transgender]].<ref name=":0" /> == Mga panlabas na link == *[https://www.facebook.com/fus.ia.3?mibextid=9R9pXO Fuschia Anne Ravena] sa [[Facebook]] {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{Flagicon|Mexico}} [[Valentina Fluchaire]]}} {{s-ttl|title=[[Miss International Queen]] |years= [[Miss International Queen 2022|2022]]}} {{s-aft|after={{Flagicon|Netherlands}} [[Solange Dekker]]}} {{s-end}} [[Category:Filipino beauty pageant winners]] [[Category:Filipino female models]] [[Category:Filipino transgender women]] [[Category:Transgender women entertainers]] [[Category:People]] {{stub}} {{Authority control}} {{Pilipino|Talambuhay}} {{Authority control}} {{commons|Fuschia Anne Ravenna}} == Sanggunian == [[Kategorya:Beauty pageant contestant]] [[Kategorya:Beauty pageant winners]] [[Kategorya:Mga taunang palatuntunang pantelebisyon]] [[Kategorya:Kompetensiya]] [[Kategorya:patimpalak]] [[Kategorya:Mga taunang palatuntunang pantelebisyon]] [[Kategorya:Beauty pageant]] [[Kategorya:beauty contest]] [[Category:Beauty pageant contestant]] {{portal|Pilipinas}} {{Philippines-bio-stub}} fvvj9uvpb4ow4v5vniz8hx80rcy1yy7 0 326652 2233794 2095353 2026-10-12T19:45:26Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233794 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name = Anabel Payano Pichardo | image = | caption = | birth_date = <!-- {{Petsa ng kapanganakan at edad|YYYY|MM|DD|mf=y}} KAILANGAN NG MAAASAHANG PINAGMULAN --> | birth_place = [[Dominican Republic]] | competitions = [[Miss Globe|The Miss Globe 2022]]<br>(Nagwagi) | title = Miss Globe Dominican Republic 2022<br>[[Miss Globe|The Miss Globe 2022]] |films=Wala|nationalcompetition=Miss Globe International 2022 (Winner)|competitions=*Miss Globe Dominican Republic 2022 (Winner) *The Miss Globe 2022 (Winner)|occupation=*Model *Endorser *Influencer *Beauty pageant titleholder}} Ang '''Anabel Payano''' ay isang [[Modelo|modelong]] [[Dominicana]] at ''beauty queen titleholder''. Siya ay kinoronahan Miss Globe 2022 na ginanap sa National Theater of Opera and Ballet sa [[Tirana]], Albania noong Sabado, Oktubre 15, 2022.<ref name=":0">{{Cite news |date=October 16, 2022 |title=Dominican Republic's Anabel Payano is Miss Globe 2022 |pages=5 |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/dominican-republic-anabel-payano-is-miss-globe-2022/ }}</ref>Kabilang sa mga runner-up niya ang mga kandidato mula sa United Arab Emirates, Albania, Thailand, at Vietnam.<ref name=":1">{{Cite news |last= |first= |date=October 16, 2022 |title=Dominican Republic wins Miss Globe 2022 |pages=5 |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/amp/life/10/16/22/dominican-republic-wins-miss-globe-2022 }}</ref><ref name=":2">{{Cite news |last=Adina |first=Armin |date=October 16, 2022 |title=Dominican Republic bet is The Miss Globe 2022 winner |pages=5 |work=Inquirer |url=https://cebudailynews.inquirer.net/469418/dominican-republic-bet-is-the-miss-globe-2022-winner-phs-chelsea-fernandez-in-top-15#ixzz8Aym4jEII }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |date=October 16, 2022 |title=Dominican Republic bet wins Miss Globe 2022 |pages=6 |work=CNN Philippines |url=http://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2022/10/16/Miss-Globe-2022-results.html |access-date=Enero 5, 2024 |archive-date=Agosto 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821011330/http://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2022/10/16/Miss-Globe-2022-results.html |url-status=dead }}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Gabinete |first=Jojo |date=October 16, 2022 |title=Dominican Republic, nag-uwi ng korona |work=Pep Ph |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/169083/chelsea-fernandez-reaches-miss-globe-2022-top-15-a734-20221016?ref=article_tag }}</ref> ==Mga panlabas na link== {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{flagicon|Philippines}} Maureen Montagne}} {{S-ttl|title=Miss Globe International|Miss Globe |years=2022}} {{S-aft|after={{flagicon|Malaysia}} Manvin Khera}} {{S-bef|before=Valentina Campion}} {{S-ttl|title=Miss Globe Dominican Republic |years=2022}} {{S-aft|after=Alessandra Melendez Berry}} {{S-end}} {{Stub}} {{Authority control}} == Sanggunian == hw1jxr7vzv876hfuno3ni94gbewjnao 0 326989 2233774 2208835 2026-10-12T19:14:11Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters (via JWB) 2233774 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Enero 2024}} {{cleanup|date=Enero 2024|reason=Kailangan ayusin ang balarila at pagkakasulat. Kailangan isalin din ang mga banyagang salita.}} }} {{Short description|Filipina actress and model (born 1986)}} {{Infobox pageant titleholder | name = Trixie Maristela | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1986|4|30|mf=y}} | birth_place = [[Manila]], [[Philippines]] | alma_mater = [[Unibersidad ng Pilipinas]] | years_active = 2014–present | agency = APT Entertainment (2014) <br /> [[VIVA Entertainment|VIVA Artists Agency (2014–present) <br /> [[TV5 Network]] (2020–present) | competitions = Miss Gay Manila 2015<br>(Winner)<br>[[Miss International Queen 2015]]<br>(Winner) | title = }} Si '''Trixie Maristela''' (ipinanganak noong Abril 30, 1986) ay isang Pilipinong [[Transeksuwalismo|transeksuwal]] aktor, modelo, beauty queen titleholder pati na rin ang European Languages graduate major in [[Wikang Kastila|Spanish]] minor sa mga wikang [[Wikang Pranses|Pranses]] mula sa [[Unibersidad ng Pilipinas]]. Na naka-base ngayon sa [[Melbourne]], [[Australya|Australia]]. Nagtapos siya ng kanyang master's degree sa Professional Accounting. == Karera == Noong Mayo 2014, sumali siya sa pinakaprestihiyosong transgender beauty pageant ng Pilipinas sa pambansang telebisyon, [[Eat Bulaga!]]'s ''Super Sireyna Worldwide''. Nagkaroon siya ng pagkakataong makipagkumpitensya sa iba pang mga transgender beauty icon mula sa buong mundo. Nagtapos siya bilang 1st runner-up. Noong Mayo 2015, sumali siya sa kauna-unahang ''Miss Trans Manila'' at kinoronahang panalo.{{cn|date=July 2022}} Noong Oktubre 2015, si Maristela at ang kanyang partner na si Art Sta. Nag-publish si Ana ng librong pinangalanang ''He's Dating The Transgender''. Ang libro ay isang memoir tungkol kay Sta. Nainlove si Ana kay Maristela.<ref>{{cite web |date=November 8, 2015 |title=He's Dating The Transgender |url=http://www.anvilpublishing.com/shop/hes-dating-the-transgender-2/&sa=U&ved=0CBcQFjACahUKEwi-ovnCv4DJAhVJGZQKHS9dAR0&sig2=jrk7pDFvlIC0VjQdrzugdQ&usg=AFQjCNEO7HLoieYH0iQIfLtO_H_jtY8bEQ |access-date=November 9, 2015 |publisher=anvilpublishing }}{{Dead link|date=Enero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Noong Nobyembre 2015, sumali siya sa ''[[Miss International Queen]]'' transgender beauty pageant sa [[Pattaya]], [[Thailand]]. Siya ay kinoronahan bilang panalo.<ref>{{cite web|url= http://www.mb.com.ph/filipina-transwoman-wins-intl-crown/|title=Miss International Queen 2015|publisher=mb|date=November 8, 2015|access-date=November 9, 2015}}</ref> Noong Pebrero 2016, naging bida si Maristela sa drama anthology series ng [[GMA Network|GMA]] na ''[[Karelasyon]],'' ang kanyang unang acting role sa telebisyon. Ginampanan niya ang papel bilang Reyna, isang transgender na hindi tumitigil sa pagmamahal sa kabila ng kanyang masalimuot na buhay pag-ibig. Nagbida rin siya sa isa pang drama anthology series na ''[[Magpakailanman]]'' sa isang episode na nagtatampok sa totoong buhay na kuwento ni Maristela.<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/BBm3Ah5qOkM/|title=Trixie Maristela on Karelasyon|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=February 13, 2016|access-date=February 13, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/BB0C8IguQfh/|title=Trixie Maristela on Magpakailanman|publisher=Martin Del Rosario's Instagram|date=February 16, 2016|access-date=February 16, 2016}}</ref> == Edukasyon == Si Trixie Maristela ay nag-aral ng mga wikang European major sa Spanish at minor sa French sa [[UP Diliman]].<ref>{{Cite news|url=http://www.philstar.com/entertainment/2015/11/08/1519511/pinay-transgender-trixie-maristela-2015-miss-intl-queen|title=Pinay transgender Trixie Maristela is 2015 Miss Int'l Queen|last=Caparas|first=Jojo Gabinete and Celso de Guzman|work=philstar.com|access-date=2017-04-28}}</ref> == Filmograpiya == === Telebisyon === {|class="wikitable" style="text-align:center" !Year !Title !Role !Networks |- | rowspan="4" | 2016 ||''[[Sunday PinaSaya]]<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/BE2dGo_qOpu/ |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/BE2dGo_qOpu |archive-date=2021-12-26 |url-access=registration|title=Trixie Maristela on Sunday PinaSaya|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=May 1, 2016|access-date=May 1, 2016}}{{cbignore}}</ref>''||Ms. Sampaguita||rowspan="3"|[[GMA Network|GMA]] |- | ''[[Magpakailanman|Magpakailanman: Love Knows No Gender (I'm Dating A Transgender)]]<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/BB0lmZcKOoY/ |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/BB0lmZcKOoY |archive-date=2021-12-26 |url-access=registration|title=Trixie Maristela on Magpakailanman|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=February 16, 2016|access-date=February 16, 2016}}{{cbignore}}</ref>'' || Herself / Trixie |- | ''[[Karelasyon|Karelasyon: Transwoman (Ang Kakaibang Kalaguyo Ni Mister)]]<ref>{{cite web|url= https://www.instagram.com/p/BBdTks9qOqI/ |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/BBdTks9qOqI |archive-date=2021-12-26 |url-access=registration|title=Trixie Maristela on Karelasyon|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=February 7, 2016|access-date=February 7, 2016}}{{cbignore}}</ref>'' || Queen |- |''[[ASAP (variety show)|ASAP]]<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/BAD-oTrqOjn/ |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/BAD-oTrqOjn |archive-date=2021-12-26 |url-access=registration|title=Trixie Maristela on ASAP|publisher=Trixie Maristela|date=January 4, 2016|access-date=January 4, 2016}}{{cbignore}}</ref>'' || Cameo Appearance || [[ABS-CBN]] |- |rowspan="7" | 2015 || ''[[2015 Metro Manila Film Festival|2015 Metro Manila Film Festival Awards Night]]<ref>{{cite web|url= https://www.instagram.com/p/_zDHB4KOhZ/|title=Trixie Maristela on 2015 MMFF Awards Night|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=December 27, 2015|access-date=December 27, 2015}}</ref>'' || Host / Presenter || [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- |''[[Tunay Na Buhay]]<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/-2yMArqOuq/ |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/-2yMArqOuq |archive-date=2021-12-26 |url-access=registration|title=Trixie Maristela on Tunay Na Buhay|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=December 4, 2015|access-date=December 4, 2015}}{{cbignore}}</ref>'' || rowspan="5" | Herself / Guest Appearance || [[GMA Network|GMA]] |- |''[[It's Showtime (Philippine TV program)|It's Showtime]]<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/-si0uqqOqo/|title=Trixie Maristela on It's Showtime|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=December 1, 2015|access-date=December 1, 2015}}</ref>'' || rowspan="2" | [[ABS-CBN]] |- |''[[Umagang Kay Ganda]]<ref>{{cite web|url=https://instagram.com/p/-i0hVyKOof/ |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/-i0hVyKOof |archive-date=2021-12-26 |url-access=registration|title=Trixie Maristela on Umagang Kay Ganda|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=November 28, 2015|access-date=November 28, 2015}}{{cbignore}}</ref>'' |- |''[[CelebriTV]]<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Zzf6nrt1zSs&sa=U&ved=0ahUKEwjClJqdroLKAhUjKKYKHSEMCgoQFggYMAM&sig2=6lwj3Y7E84QgcgqUvPZIUw&usg=AFQjCNEo20b-TVsrRIwJJxpDEjWq5krXrQ|title=Trixie Maristela on CelebriTV|publisher=GMA Network|date=December 30, 2015|access-date=December 30, 2015}}</ref>'' || [[GMA Network|GMA]] |- | ''[[Rated K]]<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nGF3yEVA0aY&sa=U&ved=0ahUKEwjhjf2ut7LJAhWEo5QKHQ8vBycQFggYMAM&sig2=IYIh_0nnT_eai4ktTXK1vA&usg=AFQjCNFvTX0ZxvhJJQ0Rbkt_Hu9W44aePA|title=Trixie Maristela on Rated K|publisher=ArTrixie|date=November 28, 2015|access-date=November 28, 2015}}</ref>'' || [[ABS-CBN]] |- | ''[[Eat Bulaga!|Pinagpalang Ama: Eat Bulaga Lenten Drama Special 2015]]<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-XCdjZkUI6c|title=Trixie Maristela on Pinagpalang Ama|publisher=Youtube|date=January 3, 2016|access-date=January 3, 2016}}</ref>'' || Cameo Appearance || rowspan="4" | [[GMA Network|GMA]] |- | rowspan="2" | 2014; 2015 || ''[[Celebrity Bluff]]<ref>{{cite web|url=https://m.facebook.com/CelebrityBluff/posts/919149688149843&sa=U&ved=0ahUKEwiq-aGowbTJAhXkMqYKHfoOAToQFggYMAM&sig2=HNjTcmxftgCD33nVL7jPdA&usg=AFQjCNFPjG0uxUFeKKMRSHzy5S_kiLrNhQ|title=Trixie Maristela on Celebrity Bluff|publisher=Celebrity Bluff|date=November 29, 2015|access-date=November 29, 2015}}</ref>''|| Herself / Contestant |- | ''[[Unang Hirit]]<ref>{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/video/208472/unanghirit/unang-hirit-q-a-with-super-sireyna-philippines-2014-trixie-isabel-oli-maristela&sa=U&ved=0ahUKEwj8npWltLLJAhVB5aYKHa4pAVMQFggeMAU&sig2=u0o-n2jh9DBFMaRYKIvfng&usg=AFQjCNE54Ku-kVOe3pMkEhLd5kMCDz6DrQ|title=Trixie Maristela on Unang Hirit|publisher=GMA Network|date=November 28, 2015|access-date=November 28, 2015}}</ref>'' || Herself / Guest Appearance |- |2014 || ''[[Eat Bulaga!]]<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WDjXOxJwe0M&sa=U&ved=0ahUKEwinyYOor7LJAhXGhaYKHbK4AFkQFggeMAU&sig2=kVkOzYMeIQ9f0Zs5v7_IZQ&usg=AFQjCNEkv552MqrBHW7NbjmzS0752HE2lA|title=Trixie Maristela on Super Sireyna Worldwide|publisher=GMA Network|date=November 28, 2015|access-date=November 28, 2015}}</ref>'' || Herself / Guest Appearance / Super Sireyna Worldwide Contestant |- |} ==Tingnan din== * [[Listahan ng mga patimpalak ng kagandahan]] == Panlabas na link == * [https://www.facebook.com/iamtrixiemaristela/ Trixie Maristela on Facebook] {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{Flagicon|Venezuela}} [[Isabella Santiago]]}} {{s-ttl|title=[[Miss International Queen]] |years= 2015}} {{s-aft|after={{Flagicon|Thailand}} Jiratchaya Sirimongkolnawin}} {{S-break}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Maristela, Trixie}} [[Category:Filipino beauty pageant winners]] [[Category:Filipino female models]] [[Category:Filipino transgender women]] [[Category:Transgender women entertainers]] [[Category:People]] {{stub}} {{Authority control}} {{Pilipino|Talambuhay}} {{Authority control}} {{commons|Trixie Maristela}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Beauty pageant contestant]] [[Kategorya:Beauty pageant winners]] [[Kategorya:Mga taunang palatuntunang pantelebisyon]] [[Kategorya:Kompetensiya]] [[Kategorya:patimpalak]] [[Kategorya:Mga taunang palatuntunang pantelebisyon]] [[Kategorya:Beauty pageant]] [[Kategorya:beauty contest]] [[Category:Beauty pageant contestant]] {{portal|Pilipinas}} {{Philippines-bio-stub}} sgo3hgggcrtmy59y0c8cpf6d31dj24x 0 328765 2233773 2227216 2026-10-12T19:13:27Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters (via JWB) 2233773 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|image= Ahtisa Manalo December 2025.jpg |caption=si Manalo noong 2025|birth_name=Maria Ahtisa Manalo|birth_date={{birth date and age|1997|5|25|mf=y}}|birth_place=[[Candelaria, Quezon]], Pilipinas|education=[[Manuel S. Enverga University Foundation]] ([[Bachelor of Accountancy|B.Acy]])|height=1.73 m<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Ahtisa Manalo Height: Everything You Need To Know |url=https://nisupplies.co.uk/27424750/ahtisa-manalo-height/ |access-date=2025-11-02 |website=nisupplies.co.uk |language=en }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|title={{ubl|[[Binibining Pilipinas 2018|Binibining Pilipinas International 2018]]|[[Miss Cosmo Philippines 2024]]}}|competitions={{ubl|[[Binibining Pilipinas 2018]]|(Panalo – Binibining Pilipinas International 2018)|[[Miss International 2018]]|(Unang Karangalang Banggit o 1st Runner-Up)|[[Miss Universe Philippines 2024]]|(2nd Runner-up)}}|occupation={{Hlist|Modelo|Entreprenyur}}}} Si '''Maria Ahtisa Manalo''' (isinilang noong 25 Mayo 1997) ay isang Pilipinang modelo at may-hawak ng titulo sa [[patimpalak ng kagandahan]]. Siya ang kasalukuyang [[Miss Universe Philippines 2025]] at nakatakdang katawanin ang Pilipinas sa [[Miss Universe 2025]] na gaganapin sa 21 Nobyembre 2025 sa Pak Kret, Taylandiya. Noong 2018, kinoronahan siya bilang [[Binibining Pilipinas – International|Binibining Pilipinas International]] at naging kinatawan ng Pilipinas sa [[Miss International|Miss International 2018]], kung saan nagtamo siya ng unang karangalang banggit (''first runner-up''). Muling sumali si Manalo sa [[Miss Universe Philippines 2024]] at nagtapos bilang ikalawang pangalawang gantimpala. Pagkatapos nito, itinanghal siyang kinatawan ng Pilipinas sa [[Miss Cosmo 2024]], kung saan siya ay nakapasok sa Top 10 finalist. <ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2024-05-23 |title=The Miss Philippines crowns four more queens after Miss Universe Philippines 2024 |url=https://entertainment.inquirer.net/557729/the-miss-philippines-crowns-four-more-queens-after-miss-universe-philippines-2024 |access-date=2024-05-23 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref name="pep.ph">{{Cite web |title=Beauty queen Ahtisa Manalo chooses food business over luxury items |url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/145376/ahtisa-manalo-business-a721-20190817 |access-date=2024-05-09 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ahtisa Manalo to represent Quezon Province in Miss Universe Philippines 2024 |url=https://philstarlife.com/celebrity/214763-ahtisa-manalo-quezon-province-miss-universe-philippines-2024?page=2 |access-date=2024-05-08 |website=Philstar Life}}</ref> ==Buhay at pag-aaral== Isinilang si Ahtisa Manalo noong 27 Mayo 1997, sa bayan ng&nbsp;[[Candelaria, Quezon|Candelaria]], [[Quezon]], Pilipinas, sa isang ina na may kanunuang Pilipino-Espanyol at isang Pilandes-Suweko na ama.<ref>{{Cite web |title=Ahtisa Manalo ready to conquer the Miss Universe stage: 'I'm a lot stronger now' |url=https://mb.com.ph/2024/1/27/ahtisa-manalo-ready-to-conquer-the-miss-universe-stage-i-m-a-lot-stronger-now |access-date=2024-05-09 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vergara |first=Alex Y. |title=Ahtisa Manalo: Dutiful & beautiful |url=https://www.philstar.com/lifestyle/allure/2018/06/24/1827237/ahtisa-manalo-dutiful-beautiful |access-date=2023-06-21 |website=Philstar.com |archive-date=June 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621164813/https://www.philstar.com/lifestyle/allure/2018/06/24/1827237/ahtisa-manalo-dutiful-beautiful |url-status=live }}</ref> Nag-aral siya sa&nbsp;[[Manuel S. Enverga University Foundation|Manuel S. Enverga University Foundation - Candelaria, Inc.]] mula [[Edukasyong elementarya|elementarya]] hanggang [[kolehiyo]],&nbsp;at nagtapos ng akademikong antas ng Batsilyer sa Agham ng [[Accountancy|Pagtutuos]].<ref>{{Cite web |last=Mwendwa |first=Winfred |date=2020-03-03 |title=Who is Ahtisa Manalo inside and outside of the beauty pageants? |url=https://kami.com.ph/106981-ahtisa-manalo-profile-bio-family-age-boyfriend.html |access-date=2024-05-06 |website=Kami.com.ph - Philippines news. |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Manuel S. Enverga University Foundation |url=https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=1336428220433895&id=100022001897480&mibextid=oFDknk&rdid=IZPDXfGrhFSFR6lI&share_url=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fshare%2Fp%2F7gdVrDM3F5YR4xx2%2F%3Fmibextid%3DoFDknk |access-date=2024-05-12 |website=www.facebook.com}}</ref> ==Mga patimpalak ng kagandahan== ===Binibining Pilipinas 2018=== Lumahok si Ahtisa Manalo sa&nbsp;Binibining Pilipinas 2018, na ginanap sa&nbsp;[[Smart Araneta Coliseum]] noong 18 Marso 2018.<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=2018-03-21 |title=Get to know Bb Pilipinas International 2018 Ma. Ahtisa Manalo |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/198608-things-to-know-ahtisa-manalo-binibining-pilipinas-international-2018/ |access-date=2024-05-06 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> Sa rolyo ng huling katanungan at kasagutan, tinanong siya ni Lara Quigaman: "''How should a beauty queen respond to ruthless criticism?''" Sumagot si Manalo:<ref>{{Cite web |first=Jamil |last=Santos |date=2018-03-27 |title=What Bb. Pilipinas-International Ahtisa Manalo learned from her Q&A 'stutter' |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/648035/what-bb-pilipinas-international-ahtisa-manalo-learned-from-her-q-a-stutter/story/ |access-date=2024-05-06 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> {{Blockquote|text= "A beauty queen should always respond to criticisms constructively. We beauty queens are public figures and we put ourselves in a position to be judged. But nonetheless, we should always, we should always filter which comments we should accept and what we should not. Thank you."}} Sa pagtatapos ng patimpalak, kinoronahan si Manalo na Binibining Pilipinas International 2018&nbsp;ng kaniyang hinalinhan na si Maria Angelica de Leon.<ref name=":0">{{Cite web |date=March 19, 2018 |title=Catriona Gray crowned Miss Universe-PH to lead all winners in Bb. Pilipinas 2018 pageant |url=http://www.interaksyon.com/entertainment/2018/03/19/122763/catriona-gray-crowned-miss-universe-ph-to-lead-all-winners-in-bb-pilipinas-2018-pageant/ |access-date=February 28, 2019 |website=[[Interaksyon]] |language=en-US |archive-date=March 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301074638/http://www.interaksyon.com/entertainment/2018/03/19/122763/catriona-gray-crowned-miss-universe-ph-to-lead-all-winners-in-bb-pilipinas-2018-pageant/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-03-18 |title=FULL LIST: Winners, Binibining Pilipinas 2018 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-2018-winners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811093327/https://rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-2018-winners |archive-date=August 11, 2020 |access-date=2021-07-14 |website=Rappler |language=en}}</ref> Sa edad na 20, si Manalo ang pinakabatang nagwagi sa edisyong iyon.<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=2018-03-21 |title=Get to know Bb Pilipinas International 2018 Ma. Ahtisa Manalo |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/198608-things-to-know-ahtisa-manalo-binibining-pilipinas-international-2018/ |access-date=2023-06-13 |website=RAPPLER |language=en-US |archive-date=June 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604075901/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/198608-things-to-know-ahtisa-manalo-binibining-pilipinas-international-2018/ |url-status=live }}</ref> ===Miss International 2018=== Sa pagkapanalo sa titulong Binibining Pilipinas International 2018, naging delegado ng bansa si Ma. Ahtisa Manalo sa&nbsp;patimpalak ng [[Miss International 2018]], na ginanap sa&nbsp;[[Tokyo]] Dome City Hall&nbsp;noong 9 Nobyembre 2018. Sa pagsisimula ng kompetisyon, si Manalo ay nakilala bilang paboritong kalahok ng patimpalak mula sa kanyang pagganap sa mga kaganapan bago ang kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=2018-11-04 |title=Philippines almost wins Miss International 2018 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/11/09/1867223/philippines-almost-wins-miss-international-2018 |access-date=2023-06-13 |website=Philstar.com |archive-date=April 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404041430/https://www.philstar.com/entertainment/2018/11/09/1867223/philippines-almost-wins-miss-international-2018 |url-status=live }}</ref> Sa huling talumpati sa ''Top 8'' (nangungunang walo), binigyang-diin ni Manalo ang kaniyang kasabikan na manguna sa kabila ng kaniyang kabataan, at nangakong patuloy na magiging "tinig ng kabataan sa pagpapakita na walang imposible sa pagsusumikap at determinasyon". Buong salaysay ni Ahtisa Manalo:<ref name="AutoVG-9">{{Cite news |date=2018-11-09 |title=Ahtisa Manalo delivers Miss International 2018 speech |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/life/11/09/18/ahtisa-manalo-delivers-miss-international-2018-speech |access-date=2023-06-13 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117050935/https://news.abs-cbn.com/life/11/09/18/ahtisa-manalo-delivers-miss-international-2018-speech |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2018-11-10 |title=Ahtisa Manalo finishes first runner-up in Miss International 2018 |url=https://news.abs-cbn.com/life/11/09/18/ahtisa-manalo-finishes-first-runner-up-in-miss-international-2018 |access-date=2023-06-12 |website=news.abs-cbn.com |archive-date=June 12, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612152907/https://news.abs-cbn.com/life/11/09/18/ahtisa-manalo-finishes-first-runner-up-in-miss-international-2018 |url-status=live }}</ref> {{Blockquote|text= "Ang Miss International ay isang pagdiriwang ng kabataan at pagbibigay-lakas. Palagi akong naniniwala na ang edad ay hindi hadlang upang maabot ang ating mga pangarap o magkaroon ng impluwensya sa iba. Sa edad na 15, nagsimula akong tumulong sa mga programa sa aking komunidad para sa mga batang lansangan. Sa edad na 19, nagtapos ako ng kolehiyo. Sa edad na 20, aking napagtanto na kaya kong magsalita para sa mga mabuting layunin sa mas malawak na madla kaya ako sumali sa ating pambansang patimpalak." {{pb}} "Kung ako ay magiging Miss International, ipagpapatuloy kong maging tinig ng kabataan, sa pagpapakita na walang imposible sa pagsisikap at determinasyon. At kapiling ang mga magagandang binibini ngayong gabi, isang pamilya ng mga beauty queen — na magagandang kabataang nangangarap at mga mapagtagumpay, ipapakita namin sa mundo na pag-ibig, kapayapaan, at kagandahan ang tunay nating nililingap. At sama-sama—gagawa tayo ng kaibahan."<ref name="AutoVG-9"/>}} Sa pagtatapos ng kaganapan, nagtapos si Manalo bilang ''first runner-up'' (unang karangalang banggit) kay&nbsp;Mariem Velazco&nbsp;ng Venezuela.<ref>{{Cite web |date=2018-11-09 |title=Venezuela's Mariem Claret Velazco Garcia wins Miss International 2018 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/216316-mariem-claret-velazco-garcia-miss-international-2018-winner/ |access-date=2023-06-13 |website=RAPPLER |language=en-US |archive-date=July 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719223746/https://www.rappler.com/life-and-style/216316-mariem-claret-velazco-garcia-miss-international-2018-winner/ |url-status=live }}</ref> Sa pagtatapos ng kanyang pangangasiwa bilang Binibining Pilipinas International, kinoronahan ni Manalo si Bea Magtanong&nbsp;bilang kanyang kasunod sa&nbsp;patimpalak ng Binibining Pilipinas 2019.<ref>{{Cite web |date=2019-06-09 |title=Gazini Christiana Ganados is crowned Miss Universe Philippines 2019 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/232653-gazini-christiana-ganados-crowned-miss-universe-philippines-2019/ |access-date=2023-06-13 |website=RAPPLER |language=en-US |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201191620/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/232653-gazini-christiana-ganados-crowned-miss-universe-philippines-2019/ |url-status=live }}</ref> ===Miss Universe Philippines 2024=== Kasunod ng kaniyang pagtatapos sa patimpalak ng Miss International, nakilala si Ahtisa Manalo bilang isang malakas na potensyal na kandidata para sa hinaharap na mga pambansang patimpalak.<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |title=LIST: Filipina queens who could bring back The Philippines to Miss Universe Top 16 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/01/24/2238762/list-filipina-queens-who-could-bring-back-philippines-miss-universe-top-16 |access-date=2023-06-13 |website=Philstar.com |archive-date=March 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318205442/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/01/24/2238762/list-filipina-queens-who-could-bring-back-philippines-miss-universe-top-16 |url-status=live }}</ref>&nbsp; Noong 31 Enero 2020, nagsumite siya ng kaniyang aplikasyon para sa patimpalak ng [[Miss Universe Philippines 2020]], gayunpaman, binawi niya sa ilang sandali ang aplikasyon dahil sa mga [[karamdaman]].<ref>{{Cite web |last=Severo |first=Jan Milo |title=Miss International 2018 1st runner-up Ahtisa Manalo backs out from Miss Universe Philippines 2020 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2020/02/03/1990061/miss-international-2018-1st-runner-ahtisa-manalo-backs-out-miss-universe-philippines-2020 |access-date=2023-06-13 |website=Philstar.com |archive-date=February 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227201522/https://www.philstar.com/entertainment/2020/02/03/1990061/miss-international-2018-1st-runner-ahtisa-manalo-backs-out-miss-universe-philippines-2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2020-02-03 |title=Ahtisa Manalo backs out of Miss Universe Philippines race |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/life/02/03/20/ahtisa-manalo-backs-out-of-miss-universe-philippines-race |access-date=June 13, 2023 |archive-date=June 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618223920/https://news.abs-cbn.com/life/02/03/20/ahtisa-manalo-backs-out-of-miss-universe-philippines-race |url-status=live }}</ref> Ang kaniyang pagbawi ay nagbunsod ng mga akusasyon ng isang publisidad na palabas, gayunpaman, nilinaw niya na siya ay nagpasa ng aplikasyon nang huli hangga't maari dahil hindi siya sigurado sa kaniyang desisyon na makipagtagisan.<ref>{{Cite news |date=2020-02-03 |title=Ahtisa Manalo cries foul over 'publicity stunt' accusations |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/life/02/04/20/ahtisa-manalo-cries-foul-over-publicity-stunt-accusations |access-date=June 13, 2023 |archive-date=December 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217002926/https://news.abs-cbn.com/life/02/04/20/ahtisa-manalo-cries-foul-over-publicity-stunt-accusations |url-status=live }}</ref> Noong 27 Enero 2024, inihayag ng Miss Universe Philippines Quezon Province ang pagkahirang kay Ahtisa Manalo bilang delegado ng lalawigan sa patimpalak ng Miss Universe Philippines 2024.<ref name=MUPHQP>{{citeweb|url=https://philstarlife.com/celebrity/214763-ahtisa-manalo-quezon-province-miss-universe-philippines-2024|title=Ahtisa Manalo to represent Quezon Province in Miss Universe Philippines 2024|date=January 27, 2024|website=[[Philippine Star]]|access-date=January 27, 2024|archive-date=January 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127111907/https://philstarlife.com/celebrity/214763-ahtisa-manalo-quezon-province-miss-universe-philippines-2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-01-27 |title=Ahtisa Manalo returns to pageantry as Quezon Province's rep for Miss Universe Philippines |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/895596/ahtisa-manalo-returns-to-pageantry-as-quezon-province-s-rep-for-miss-universe-philippines/story/ |access-date=2024-01-27 |website=GMA News Online |language=en |archive-date=January 27, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240127111915/https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/895596/ahtisa-manalo-returns-to-pageantry-as-quezon-province-s-rep-for-miss-universe-philippines/story/ |url-status=live }}</ref> Sa prelimaryang kompetisyon ng Miss Universe Philippines 2024, nagsimula ang pangingibabaw ni Manalo, kung saan kinilala siya bilang Miss Smilee, Miss Fairy Skin, Miss Great iColor Plus, Miss Hello Glow, Miss Danielito's Home Kitchen, Miss Zonrox Color Safe, Miss Queen of Hearts Sleepwear, at Miss Aqua Boracay.&nbsp; Sa pagtatapos ng patimpalak, nagtapos siya bilang ''2nd runner-up'' kay [[Chelsea Anne Manalo|Chelsea Manalo]] ng Bulacan''.''<ref>{{Cite web |title=Quezon's pride Ahtisa Manalo reigns as Miss Cosmo Philippines 2024 |url=https://www.sentineltimes.net/2024/05/quezons-pride-ahtisa-manalo-reigns-as.html |access-date=2024-05-23 |website=Sentinel Times}}</ref> ===The Miss Philippines Coronation === Pagkatapos ng koronasyon ng Miss Universe Philippines 2024, sampung kandidata mula sa ''Top 10'' at ''Top 20'' ang isinalang para sa hiwalay na koronasyon ng apat pang korona sa ilalim ng The Miss Philippines. Kinoronahan si Ahtisa Manalo bilang kauna-unahang Miss Cosmos Philippines 2024. Siya ang kakatawan sa Pilipinas sa gaganaping Miss Cosmo 2024 sa Vietnam.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2024-05-27 |title=How Ahtisa Manalo, Alexie Brooks got their respective The Miss Philippines titles |url=https://entertainment.inquirer.net/558507/how-ahtisa-manalo-alexie-brooks-got-their-respective-the-miss-philippines-titles |access-date=2024-05-29 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Ilan pa sa mga hinirang na kandidata ay sina Tarah Valencia bilang Miss Supranational Philippines 2025, Alexie Brooks bilang Miss Eco International 2025, at Cyrille Payumo bilang Miss Charm Philippines 2025.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2024-05-23 |title=The Miss Philippines crowns four more queens after Miss Universe Philippines 2024 |url=https://entertainment.inquirer.net/557729/the-miss-philippines-crowns-four-more-queens-after-miss-universe-philippines-2024 |access-date=2024-05-29 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{Citation |last=Empire Philippines |title=The Miss Philippines Coronation{{!}} Full Show |date=2024-06-01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=7QxOxmfiMJM |access-date=2024-06-05}}</ref> ==Mga adhikain at plataporma== May adhikain si Ahtisa Manalo para sa LGBTQ.<ref>{{Cite web |last=Acar |first=Aedrianne |title=#PanaloSiManalo: What you should know about Miss International 2018 First runner-up Ahtisa Manalo |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/9998/panalosimanalo-what-you-should-know-about-miss-international2018first-runner-up-ahtisa-manalo/photo |access-date=2023-06-21 |website=www.gmanetwork.com |language=en |archive-date=June 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621164815/https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/9998/panalosimanalo-what-you-should-know-about-miss-international2018first-runner-up-ahtisa-manalo/photo |url-status=live }}</ref> Bilang isang namumuhunan, nakipagtrabaho si Manalo sa organisasyon ng Alon Akademie, na nakatuon sa pagbibigay-lakas sa mga bata o kabataang Pilipino makapagpatuloy sa kanilang mga pangarap sa pamamagitan ng edukasyong entreprenyuryar.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=2024-01-27 |title=Ahtisa Manalo ready for the Miss Universe stage |url=https://news.abs-cbn.com/life/01/27/24/ahtisa-manalo-ready-for-the-miss-universe-stage |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref> == Sariling buhay == Kasunod ng kaniyang pangangasiwa bilang Binibining Pilipinas International, sinabi ni Manalo na siya ay nagpapatakbo ng dalawang café sa Australia—Cafe Noun at Call Me Harris. Nabanggit din niya na nagpasimula siya ng isang kumpanya ng pagkain at inumin, at ngayon mayroong humigit na isang libong empleyado. May gampan din si Manalo sa paglikha at pagpapalawak ng mga tatak ng pagkain tulad ng Koomi, Oh My Greek, Zig Foods at Salt and Ice.<ref name="pep.ph"/><ref>{{Cite news |title=Ahtisa Manalo ready for the Miss Universe stage |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/life/01/27/24/ahtisa-manalo-ready-for-the-miss-universe-stage}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before=[[Chelsea Anne Manalo|Chelsea Manalo]]}} {{s-ttl|title=[[Miss Universe Philippines]]|years=[[Miss Universe Philippines 2025|2025]]}} {{S-aft|after=''Kasalukuyan''}} {{S-bef|before=–}} {{s-ttl|title=Miss Cosmo Philippines|years=[[Miss Universe Philippines 2024|2024]]}} {{S-aft|after=[[Chelsea Fernandez]]}} {{S-bef|before={{Flagicon|Curaçao}} Chanelle de Lau}} {{s-ttl|title=Miss International First Runner-Up|years=2018}} {{S-aft|after={{Flagicon|Mexico}} Andrea Toscano}} {{S-end}} [[Kategorya:Mga Pilipinang nanalo sa patimpalak ng kagandahan]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1997]] oxlqfsv3k6mz3i4fatvj5799a6vibzt 0 330853 2233703 2182412 2026-10-12T13:06:03Z Superastig 11141 Ayusin. 2233703 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Radyo Pilipino Corporation <br> (Radyo Pilipino Media Group) | logo = RadyoPilipino logo.png | logo_size = 220px | type = [[:en:Private company|Pribado]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = {{plainlist| *April 7, 1980 (Radyo Pilipino) *June 25, 1985 (RadioCorp) }} | location = Intramuros, [[Maynila]] | key_people = Claudia D. Cojuangco (Presidente at CEO) | revenue = | net_income = | num_employees = | subsid = Radio Corporation of the Philippines (RadioCorp)<br>Philippine Radio Corporation (PhilRadio)<br>Radio Audience Developers Integrated Organization Inc. (RADIO Inc.)<br>Beacon Communications Systems Inc. (BCSI) | owner = [[Danding Cojuangco]] | parent = Lucky Star Holdings | homepage = {{url|www.radyopilipino.com}} | footnotes = <ref name=RadioCorpKBP>{{cite web|url=https://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/Radio-Corp.jpg|title=RadioCorp|website=[[Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas]]|access-date=August 25, 2019}}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} Ang '''Radyo Pilipino Corporation''', kilala din bilang '''Radyo Pilipino Media Group''', ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid na pag-aari ng Lucky Star Holdings ni [[Eduardo Cojuangco Jr.]] Nagpapatakbo ang kumpanyang ito ng mga himpilan sa buong bansa bilang '''Radyo Pilipino''' (kilala dati bilang Radyo Asenso) sa AM at '''One FM''' sa FM, pati ang '''RTV Channel 26''' na nakabase sa Tarlac.<ref>[http://www.philstar.com/nation/2014/03/13/1300113/fire-razes-surigao-city-radio-station Both stations are owned by Radio Corp. of the Philippines of businessman and former ambassador Danding Cojuangco.]</ref><ref>{{Cite PH act|chamber=RA|number=11415|url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/89875|title = An Act Renewing for Another Twenty-Five (25) Years the Franchise Granted to Radyo Pilipino Corporation, Under Republic Act No. 8145, Entitled "An Act Granting Radyo Pilipino Corporation a Franchise to Construct, Install, Operate and Maintain Radio and Television Broadcasting Stations, Satellite and Cable Stations in the Philippines"|date =October 21, 2019}}</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang Radyo Pilipino Corporation noong Abril 7, 1980 sa pagbili sa [[DZTC]] na nakabase sa Tarlac noong 1981.<ref name="RadyoPilipinoCorpKBP">{{Cite web |title=Radyo Pilipino Corporation |url=https://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/Radyo-Pilipino-Corp.jpg |access-date=August 25, 2019 |website=[[Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas]] |archive-date=Hulyo 10, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710092325/https://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/Radyo-Pilipino-Corp.jpg |url-status=dead }}</ref> Itinatag ang RadioCorp noong Hunyo 25, 1985 mula sa isang isang consortium na pinamumunuan ni Eduardo "Danding" Cojuangco Jr. kasunod ng pagbili sa [[DWXT]] na nakabase sa Tarlac.<ref>[https://web.archive.org/web/20110131214345/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,880868,00.html Time Magazine, September 20, 1926]</ref> Noong Enero 15, 2015, pumasok ang Radyo Pilipino sa pagsasahimpapawid sa telebisyon sa pamamagitan ng DWRP-TV 26 noong Enero 15. Ito ay isang kaakibat ng [[CNN Philippines]] hanggang 2021, nung naging RTV ito at nagkaroon ng sariling programming. Noong 2019, pormal na inayos ng grupo ng RadioCorp ang mga operasyon nito sa ilalim ng bagong pangalan: Radyo Pilipino Media Group (pinangalanan sa Radyo Pilipino Corporation). Sa muling paglulunsad, ang mga AM station nito, na karamihan sa kanila ay nasa ilalim ng network ng Radyo Asenso, ay na-rebranded sa ilalim ng pangalan nito. ==Mga Sangay== Mga sangay ng Radyo Pilipino Corporation ay kasalukuyang nagsisilbing tagahawak ng mga lisensya: * Radio Corporation of the Philippines (RadioCorp) * Philippine Radio Corporation (PhilRadio) * Radio Audience Developers Integrated Organization Inc. (RADIO Inc.) * Beacon Communications Systems Inc. (BCSI) ==Mga Himpilan== Mga sanggunian:<ref>{{cite web|title=NTC AM Radio Stations via FOI website|url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/bWsw5ImPipRZlKwfAvIa6tcvvR9qFC2KAdWY12L9WnvmvqiMAiZRL2KEfs2X4DZlqWnqkFchNetWStMYYrG5h3A38eukzMvUefOa/AM%20RADIO%20STATIONS_2019.pdf|website=foi.gov.ph|date=August 17, 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=NTC FM Stations via FOI website|url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/AV4y9qh3QvqYRdiDILKyN9nVIEnGnFovM9uuKB8iRaRW7PRrO633PGaXjSEULkqvEmjorBtVejJ00OBQf6uq5cH0nMZNFTt12UrY/FM%20STATIONS_2019.pdf|website=foi.gov.ph|date=August 17, 2019}}</ref> ===AM=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon |- | Radyo Pilipino Tarlac | [[DZTC]] | 828&nbsp;kHz | [[Lungsod ng Tarlac]] |- | Radyo Pilipino Dagupan | [[DWPR]] | 1296&nbsp;kHz | [[Dagupan]] |- | Radyo Pilipino Lucena | [[DZLT-AM|DZLT]] | 1188&nbsp;kHz | [[Lucena]] |- | Radyo Pilipino Legazpi | [[DWRL]] | 1080&nbsp;kHz | [[Legazpi, Albay|Legazpi]] |- | Radyo Pilipino Naga | [[DWRN]] | 657&nbsp;kHz | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] |- | Radyo Pilipino Mindoro | [[DZYM-AM|DZYM]] | 1539&nbsp;kHz | [[San Jose, Occidental Mindoro|Occidental Mindoro]] |- | Radyo Pilipino Bacolod | [[DYRL]] | 1035&nbsp;kHz | [[Bacolod]] |- | Radyo Pilipino Cebu | [[DYRB]] | 540&nbsp;kHz | [[Lungsod ng Cebu]] |- | Radyo Pilipino Dumaguete | [[DYRM]] | 1134&nbsp;kHz | [[Dumaguete]] |- | Radyo Pilipino Cagayan de Oro | [[DXCO-AM|DXCO]] | 1044&nbsp;kHz | [[Cagayan de Oro]] |- | Radyo Pilipino Ozamiz | [[DXOC]] | 1494&nbsp;kHz | [[Ozamiz]] |- | Radyo Pilipino Davao | [[DXOW]] | 981&nbsp;kHz | [[Lungsod ng Dabaw]] |- | Radyo Pilipino General Santos | [[DXGS-AM|DXGS]] | 765&nbsp;kHz | [[Heneral Santos]] |- |} ===FM=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon |- | One FM Tarlac | [[DWXT]] | 96.1&nbsp;MHz | [[Lungsod ng Tarlac]] |- | One FM Baler | DWBV | 99.3&nbsp;MHz | [[Baler]] |- | One FM Lucena | [[DZLQ]] | 98.3&nbsp;MHz | [[Lucena]] |- | One FM Palawan | DYQS | 95.1&nbsp;MHz | [[Puerto Princesa]] |- | One FM Legazpi | [[DWGO-FM|DWGO]] | 88.3&nbsp;MHz | [[Legazpi, Albay]] |- | One FM Mindoro | [[DZYM-FM|DZYM]] | 92.1&nbsp;MHz | [[San Jose, Occidental Mindoro|Occidental Mindoro]] |- | One FM Tacloban | [[DYCJ]] | 96.7&nbsp;MHz | [[Tacloban]] |- | One FM Surigao | [[DXSP]] | 96.1&nbsp;MHz | [[Lungsod ng Surigao]] |- | One FM Butuan | [[DXPQ]] | 95.9&nbsp;MHz | [[Butuan]] |} ===Internet=== Sa kasalukuyan, may sari-sariling online feed ang Radyo Pilipino at One FM brand na nakabase sa Manila. Ilan sa mga programa nila ay naka-simulcast sa kani-kanilang mga himpilan. ===Telebisyon=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! Pangalan ! Callsign ! Ch. # ! Lakas ! Lokasyon ! Uri |- | RTV Tarlac | DWRP-TV | TV-26 | 1&nbsp;kW | [[Lungsod ng Tarlac]] | Originating |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|radyopilipino.com}} * [http://www.onefm.ph One FM] {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] f2ls3a3j5evdtaiz9xlxnp3x2g9njsg 10 330990 2233701 2185728 2026-10-12T13:03:02Z Superastig 11141 Update. 2233701 wikitext text/x-wiki {{navbox |name=General Santos Radio |title=Mga himpilan ng radyo sa [[General Santos]] |state={{{state|}}} |bodyclass=hlist |group1=Batay sa AM frequency |list1= *[[DZRH|DXGH 531]] *[[DXCP|DXCP 585]] *[[DXDX-AM|DXDX 693]] *[[DXGS-AM|DXGS 765]] *[[DXES|DXES 801]] *[[DXMD|DXMD 927]] |group2=Batay sa FM frequency |list2= *DXPK 87.9 *[[DXYM|DXYM 89.5]] *[[:en:Holy Trinity College of General Santos City|DXAH 90.3]] *[[DXEP|DXEP 91.1]] *[[DXCK|DXCK 91.9]] *92.5 *93.1 *[[DXER|DXER 93.5]] *[[DXTS|DXTS 94.3]] *[[DXIC-FM|DXIC 95.3]] *[[DXPF|DXPF 95.9]] *[[DXRG|DXRG 96.7]] *[[DXOO|DXOO 97.5]] *[[DXQS|DXQS 98.3]] *[[DXRT|DXRT 99.1]] *99.5 *[[DXWK|DXWK 101.5]] *[[DXCJ|DXCJ 102.3]] *[[DXFQ|DXFQ 103.1]] *[[DXNR|DXNR 103.3]] *[[DXLK|DXLK 103.9]] *105.1 *105.5 *106.7 *[[DXCI|DXCI 107.1]] |group3=Callsign na hindi aktibo |list3= *[[DXEZ|DXEZ 88.7]] *[[:en:DXRE|DXRE 837]] *[[DXBB-AM|DXBB 1107]] *[[:en:DXBC-FM|DXBC 92.7]] *[[DXEF|DXEF 100.7]] *[[DXKM (General Santos)|DXKM 106.3]] *[[Iddes Broadcast Group|94.9]] *[[DXNV|DXNV 107.9]] *[[DXPF|DXXR 95.9]]¹ |below= *¹Aktibo pa rin, pero sa ibang callsign at ibang paga-ari. {{Philippine Radio Markets}} }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Nabigasyong Panradyo]] </noinclude> pju9gzq0z0rosk4twf347ottwjjn0pc 0 331023 2233699 2167141 2026-10-12T13:00:03Z Superastig 11141 Inilipat ni Superastig ang pahinang [[DXGS]] sa [[DXGS-AM]]: May himpilan sa FM na may kaparehong call letters. 2167141 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Radyo Pilipino Heneral Santos | callsign = DXGS | logo = | city = [[Heneral Santos]] | area = [[Soccsksargen]] | branding = DXGS 765 Radyo Pilipino | airdate = 1965 | frequency = 765 kHz | format = [[News radio|News]], [[:en:Public affairs (broadcasting)|Public Affairs]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Cebuano language|Cebuano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = | class = | former_callsigns = | former_frequencies = 750 kHz (1965–1978) | callsign_meaning = '''G'''eneral '''S'''antos | network = Radyo Pilipino | owner = [[Radyo Pilipino Corporation]] | licensee = Radio Audience Developers Integrated Organization, Inc. | website = }} Ang '''DXGS''' (765 [[:en:AM broadcasting|AM]]) '''Radyo Pilipino''' ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Radyo Pilipino Corporation]] sa pamamagitan ng Radio Audience Developers Integrated Organization (RADIO), Inc. bilang tagahawak ng lisensya nito. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa Brgy. Lagao, [[Heneral Santos]].<ref>[http://www.notredamegensan.org/gscbk5.pdf BUAYAN TO GENERAL SANTOS: MORE THAN JUST PHYSICAL CHANGE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240714072517/http://notredamegensan.org/gscbk5.pdf |date=2024-07-14 }}. p.21</ref><ref>[https://www.mindanews.com/top-stories/2013/05/road-accidents-alarm-authorities-as-death-toll-reaches-23/ Road accidents alarm authorities as death toll reaches 23]</ref><ref>[https://www.philstar.com/nation/2000/11/03/105710/hard-hitting-gensan-broadcaster-suicide Hard-hitting GenSan broadcaster a suicide?]</ref><ref>[https://cmfr-phil.org/uncategorized/radio-blocktimer-found-dead-in-general-santos-city/ Radio blocktimer found dead in General Santos City]</ref> ==Kasaysayan== Itinatag noong 1965 ang DXGS sa ilalim ng Filipinas Broadcasting Network. Ito ang kauna-unahang himpilan sa lungsod na ito. Noong 1983, ibinebenta ito sa RadioCorp. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{General Santos Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Heneral Santos]] ikpz8uj3aiw0qu3a8oh0dbhzquiagbz 0 333595 2233979 2231431 2026-10-13T08:40:52Z ~2026-54970-34 167491 /* Kasaysayan */ Ayusin 2233979 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Prime | callsign = DYBM | logo = | city = [[Bacolod]] | area = Hilagang [[Negros]], ilang bahagi ng [[Iloilo]] at [[Guimaras]] | branding = Prime 99.1 | airdate = February 1997 | last_airdate = | frequency = 99.1 MHz | format = [[:en:Adult hits|Adult hits]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[:en:English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = '''B'''est '''M'''usic (dating bansag) | former_names = {{ubl|Crossover (1997–2020)|Q Radio (2020–2023)|Yuhum Radio (2023-2026)}} | owner = [[Mareco Broadcasting Network]] | operator = RYU Group of Companies | webcast = | website = }} Ang '''DYBM''' (99.1 [[:en:FM broadcasting|FM]]) ay '''Prime FM''' isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari ng [[Mareco Broadcasting Network]] nasa GM Cordova Ave., Brgy. Mandalangan, Bacolod. == Kasaysayan == [[Talaksan:Crossover_FM.svg|right|thumb|170x170px| Crossover (1997–2019).]] Itinatag ang himpilang ito noong Pebrero 1997 bilang '''99.1 Crossover'''.<ref>{{Cite news |date=November 14, 1996 |title=Crossing over to the top |page=30 |work=[[Manila Standard]] |url=https://books.google.com/books?id=VZVOAAAAIBAJ&dq=dzbm&pg=PA30&article_id=5411,1979583 |access-date=July 1, 2023 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="MS0697">{{Cite news |date=June 18, 1997 |title=DWBM crosses-over to Bacolod |page=19 |work=[[Manila Standard]] |url=https://books.google.com/books?id=opMVAAAAIBAJ&dq=dwbm&pg=PA19&article_id=2225,1872983 |access-date=July 1, 2023 |via=[[Google Books]]}}</ref> Noong panahong yan, nasa Mountain View Subdivision, Mandalagan District ang una nitong tahanan.<ref name="MS0997">{{Cite news |date=September 11, 1997 |title=Crossover goes live in Bacolod |page=9 |work=[[Manila Standard]] |url=https://books.google.com/books?id=mY8VAAAAIBAJ&dq=105.1+manila&pg=PA19&article_id=4418,1186400 |access-date=July 2, 2023 |via=[[Google Books]]}}</ref> Ito ay may parehong format tulad ng sa Maynila, isang makinis na jazz <ref name="MS0697" /> na may pinaghalong pop-jazz at [[Rhythm and blues|R&B]], at nagpapalabas ng oras-oras na internasyonal na balita mula sa [[CNN]] . <ref name="MS0997" /> Noong Nobyembre 16, 2020, opisyal na inilunsad ang mga himpilang panrehiyon ng MBNI bilang '''Q Radio''' at meron itong Top 40 na format. Bukod sa pagkakaroon ng sariling local programming, nag-simulcast din ito ng ilang programa mula sa [[DWBM|punong himpilan nito sa Maynila]]. Bago nito, kinuha ng Horizon of the Sun Communications (mga producer ng Chinatown TV) ang operasyon ng mga himpilan ng MBNI. Noong Hunyo 19, 2023, naganunsyo ang Q Radio na mamamaalam ito sa ere sa katapusan ng buwan na yan dahil sa mga problemang pinansyal at kakulangan ng suporta mula sa mga advertisers nito.<ref>{{Cite web |date=June 1, 2023 |title=Louella Hazeline Chan in Q Radio Qlassmates |url=https://t.me/qradiogroup/281438 |access-date=June 21, 2023 |website=Telegram}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Q Radio 105.1 |date=June 19, 2023 |title=To all of our amazing Qties, After a fulfilling 3-year run, filled with several viral online campaigns and exciting on-air gimmicks, it is with a heavy heart that we announce that Q Radio will be permanently signing off nationwide effective July 1, 2023. |url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=809902190493563&set=a.641941660622951 |access-date=June 21, 2023 |website=[[Facebook]]}}</ref> Sa unang bahagi ng buwang iyon, kinuha ng RYU Group of Companies ni Ramel Uy ang mga operasyon ng himpilang ito. Noong Agosto 13, 2023, muli ito inilunsad bilang '''Yuhum Radio''' na may pang-masa na format. Noong Nobyembre 4, 2025, Nawala sa ere sa 99.1 Yuhum Radio Bacolod dahil sa Bagyong "Tino". Noong Agosto 2026, opisyal na inilunsad sa '''99.1 Prime FM''' musika at balita. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Bacolod Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Bacolod]] irumbmhwemt02ierv2zfotl8799c4g3 0 334071 2233977 2231228 2026-10-13T07:45:54Z ~2026-54700-43 167489 /* */ 2233977 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography|name=Alexandra Eala|image=Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg|image_upright=.8|caption=Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]|fullname=Alexandra Maniego Eala|country={{PHI}}|birth_date={{birth date and age|2005|5|23}}|birth_place=[[Lungsod Quezon]], Pilipinas|height={{height|m=1.75}}|turnedpro=Marso 2020|plays=Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')|coach=Joan Bosch<br>Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)|careerprizemoney=US$3,354,035|singlesrecord={{tennis record|won=234|lost=139}}|singlestitles=1 WTA, 2 WTA 125|highestsinglesranking=Blg. 18 (23 Agosto 2026)|currentsinglesranking=Blg. 19 (Octubre 12, 2026)|doublesrecord={{tennis record|won=49|lost=50}}|doublestitles=0|highestdoublesranking=Blg. 88 (Mayo 4, 2026)|currentdoublesranking=Blg. 129 (Octubre 12, 2026)|updated=Octubre 12, 2026|AustralianOpenresult=1R (2026)|FrenchOpenresult=1R (2025, 2026)|Wimbledonresult=4R (2026)|USOpenresult=3R (2026)|AustralianOpenDoublesresult=1R (2026)|FrenchOpenDoublesresult=2R (2025)|WimbledonDoublesresult=1R (2025, 2026)|medaltemplates-expand=no|medaltemplates={{MedalCountry|{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze| 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze| 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze| 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze| 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze| 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalGold | 2026 Aichi–Nagoya | Isahan }} {{MedalBronze| 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze| 2022 sa Hangzhou | Magkahalong dalawahan }}}} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=IPA: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang ee-AH-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 18, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref>{{Cite news |last=De Guzman |first=Alyana |date=August 24, 2026 |title=Alex Eala now world’s No. 18 and the highest-ranked Southeast Asian in WTA singles history. |work=ABS-CBN News. |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2026/8/24/alex-eala-now-world-s-no-18-and-the-highest-ranked-southeast-asian-in-wta-singles-history-1953 |access-date=August 24, 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=August 24, 2026 |title=Midlife Halftime: Alex Eala becomes highest-ranked Southeast Asian woman in WTA history |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/midlife-halftime-alex-eala-becomes-highest-ranked-southeast-asian-woman-in-wta-history/382381 |archive-date= |access-date=August 24, 2026 |website=Tiebreaker Times |language=en-US}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2">{{cite news |title=WTA: Alexandra Eala |language=en |website=Women's Tennis Association |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=25 March 2026}}</ref> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa Little Mo International Tennis Grand Slam (8-and-under) sa Estados Unidos,<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> at noong 2015 ay nagwagi sa Dubrovnik Dub Bowl (11-and-under) sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, naging wild card champion siya sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya,<ref>{{cite news |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> at noong 2019 ay napanalunan ang doubles title sa Orange Bowl.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open,<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/}}</ref> at noong 2021 ay muling nakamit ang doubles title sa French Open at nanalo ng singles at doubles sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=Hulyo 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |language=en |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, nakamit niya ang pinakamalaking tagumpay sa junior career nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles Grand Slam sa US Open.<ref>{{cite news |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite news |date=January 5, 2021 |title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title |website=ITF tennis |url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/ |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles2">{{cite news |title=Eala ITF titles |website=ITF tennis |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs |access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles2" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles2" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, nagsimula si Eala sa Canberra International (WTA 125) kung saan umabot siya sa semifinals. Sa Australian Open at Singapore Open, hindi siya pinalad na makalusot sa qualifiers.<ref name="WTA-profile2" /> Noong Marso, bilang world No. 140, nakatanggap siya ng wildcard sa Miami Open. Doon, gumawa siya ng kasaysayan nang makarating sa semifinals matapos talunin ang tatlong major champions. Siya ang kauna-unahang Filipino na umabot sa WTA 1000 semifinal at pumasok sa top 100, umakyat sa rangko na 75.<ref name="WTA-profile2" /> Sumunod, lumaban siya sa Madrid Open at Italian Open ngunit hindi nakalampas sa unang yugto. Sa doubles, umabot siya sa quarterfinals kasama si Gauff.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga torneong damuhan, hindi siya nakalusot sa unang rawnd ng Birmingham Open at Nottingham Open. Sa Ilkley Open, nakarating siya sa quarterfinals. Sa Eastbourne Open, nakarating sa final, ngunit nabigo sa championship.<ref name="WTA-profile2" /> Sa kanyang debut sa Wimbledon, natalo siya sa unang round ng parehong singles at doubles. Pagkatapos nito, lumahok siya sa Canadian Open ngunit hindi nakalampas sa unang rawnd. Dahil sa pinsala sa balikat, umatras siya sa Cincinnati Open at Monterrey Open.<ref name="WTA-profile2" /> Sa US Open, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Filipino na nanalo ng match sa isang Grand Slam, bago matalo sa second round.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Guadalajara 125 Open, tinanghal siyang kampeon — ang kanyang unang titutlong pangisahan sa WTA 125. Pagkatapos nito, umabot siya sa quarterfinals ng São Paulo Open, semifinals ng Jingshan Open, at quarterfinals ng Suzhou Open.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga torneo sa Asya, hindi siya nakalusot sa qualifying ng Wuhan Open at natalo rin sa opening rounds ng Japan Women's Open at Guangzhou Open. Sa Hong Kong Open, nakarating siya sa pangalawang yugto. Sa doubles, umabot siya sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref name="WTA-profile2" /> Natapos niya ang taon sa career-high ranking na No. 50 sa idahan at No. 160 sa pangdalawahan.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2026 ==== Noong unang bahagi ng 2026, nakapasok siya sa semifinals ng Auckland Open sa parehong singles at doubles, bago mabigo kina Wang at Xu/Yang. Sa Australian Open, hindi siya pinalad sa unang rawnd.<ref name="WTA-profile2" /> Pagdating sa mga palaro sa Gitnang Silangan, umabot siya sa quarterfinals ng Abu Dhabi Open laban kay Alexandrova, at sa Dubai Championships kung saan dinaig siya ni Gauff. Sa Indian Wells at Miami Open, nakarating siya sa ika-apat na yugto, ngunit tinalo siya nina Nosková at Muchová.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga palaro sa lumad, lumaban siya hanggang third yugto ng Italian Open kontra kay Rybakina, ngunit maagang naalis sa French Open nang matalo kay Jovic. Pagdating ng palaro sa damo, muling bumangon si Eala: tinanghal siyang kampeon sa Birmingham 125 Open matapos talunin si Bartůňková sa final. Sa Berlin Open, pinatumba niya sina Rybakina at Svitolina bago matalo kay Nosková sa semifinals. Sa Wimbledon, gumawa siya ng kasaysayan nang talunin ang defending champion na si Świątek at makarating sa ika-apat na yugto bago matalo kay Paolini.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Washington Open nakamit niya ang kanyang unang titulo sa WTA 500. Sa makasaysayang kampanya, tinalo niya sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at sa final ay dinaig si Pegula. Sa panalong ito, naging kauna-unahang Filipino na nagwagi ng titulo da WTA tour.<ref name="WTA-profile2" /> Pagkatapos nito, nagpatuloy ang kanyang magandang porma sa Canadian Open, umabot sa ika-apat na round bago matalo kay Bencic, at sa Cincinnati Open kung saan nakarating siya sa third round laban kay Anisimova.<ref name="WTA-profile2" /> Sa US Open, natalo siya kay Jovic sa ikatlong round.<ref>[https://sports.inquirer.net/693771/alex-eala-loses-to-iva-jovic-in-us-open-third-round-thriller Giongco, Mark. (September 6, 2026). Alex Eala loses to Iva Jovic in US Open third-round thriller. INQUIRER.net.]</ref> Ang pag-angat na ito ay naghatid sa kanya sa pinakamataas niyang ranggo sa karera, world No. 18.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Asian Swing, siya ay naalis sa ikalawang round ng Singapore Open matapos matalo kay Prozorova.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=September 24, 2026 |title=Eala falls to Prozorova, bows out of Singapore Open. |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/9/24/tennis-singapore-open-alex-eala-tatiana-prozorova-result-2151}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reyes |first=Kate |date=September 24, 2026 |title=Alex Eala ousted from Singapore Open by world No. 180 Prozorova |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-ousted-from-singapore-open-by-world-no-180-prozorova-a5019-20260924 |access-date=September 30, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Natalo rin siya kay Shi sa unang round ng Wuhan Open.<ref>[https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-drops-out-of-wuhan-open-early-after-falling-to-shi-han-a2437-20261012 Leongson, Randolph B. “Alex Eala Drops Out of Wuhan Open Early After Falling to Shi Han.” October 12, 2026.]</ref> === Mga tala === ==== Mahahalagang Laban ni Eala (Apelyido ng mga Kalaban) ==== {| class="wikitable" style="text-align:left; width:90%;" !Taon !Tier Torneo !Yugto !Kalaban !Resulta |- |2020 |ITF W15 Manacor |Final |Cavalle-Reimers |Panalo |- |2020 |ITF W25 Chiang Rai |Final |Kumkhum |Panalo |- |2021 |ITF W60 Madrid 2 |Final |Bassols Ribera |Pangalawa |- |2021 |WTA 250 Romania Open |2nd Yugto |Sherif |Talo |- |2022 |ITF W25 Yecla |Final |Cortez Llorca |Panalo |- |2022 |ITF W25 Roehampton |Final |Rodionova |Panalo |- |2022 |ITF W25 Aldershot |Final |Aiava |Pangalawa |- |2022 |ITF W40 Petange |Final |Dodin |Pangalawa |- |2022 |ITF W60 Vitoria-Gasteiz |Semifinal |Ponchet |Talo |- |2023 |ITF W25 Yecla |Final |Ryser |Panalo |- |2023 |ITF W25 Roehampton |Final |Rodionova |Panalo |- |2023 |ITF W100 Tokyo 2 |Semifinal |Uchijima |Talo |- |2024 |ITF W100 Vitoria-Gasteiz |Final |Kasintseva |Panalo |- |2024 |ITF W100 Dubai |Semifinal |Kudermetova |Talo |- |2024 |WTA 125 Veneto |Quarterfinal |Errani |Talo |- |2024 |WTA 125 Canberra International |Semifinal |Hunter |Talo |- |2025 |WTA 1000 Miami Open |Semifinal |Pegula |Talo |- |2025 |WTA 125 Guadalajara Open |Final |Udvardy |Panalo |- |2025 |WTA 250 Eastbourne Open |Final |Joint |Pangalawa |- |2025 |US Open |2nd Yugto |Bucșa |Talo |- |2026 |WTA 250 Auckland Open |Semifinal |Wang |Talo |- |2026 |WTA 1000 Dubai Championships |Quarterfinal |Gauff |Talo |- |2026 |WTA 1000 Indian Wells |4th Yugto |Nosková |Talo |- |2026 |WTA 1000 Miami Open |4th Yugto |Muchová |Talo |- |2026 |WTA 1000 Italian Open |3rd Yugto |Rybakina |Talo |- |2026 |WTA 125 Birmingham Open |Final |Bartůňková |Panalo |- |2026 |WTA 500 Berlin Open |Semifinal |Nosková |Talo |- |2026 |Wimbledon |4th Yugto |Paolini |Talo |- |2026 |WTA 500 Washington Open |Final |Pegula |Panalo |- |2026 |WTA 1000 Canadian Open |4th Yugto |Bencic |Talo |- |2026 |WTA 1000 Cincinnati Open |3rd Yugto |Anisimova |Talo |- |2026 |US Open |3rd Yugto |Jovic |Talo |- |2026 |WTA 500 Singapore Open |2nd Yugto |Prozorova |Talo - |2026 |WTA 1000 Wuhan Open |1st Yugto |Shi |Talo |} ==== Estadistika ng karera ==== Makikita sa [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala ang tala ng kanyang mga laban at resulta. ==== Mga Sunod-sunod na Panalo ==== === Winning streaks === Nakamit ni Eala ang ilang mahahalagang winning streaks sa WTA Tour. Noong 2026, nagtala siya ng pitong sunod na panalo na nagsimula sa Washington Open kung saan tinalo niya sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at Pegula upang makuha ang WTA 500 na titulo. Naipagpatuloy niya ito sa Canadian Open matapos talunin sina Parks at McNally bago matigil kay Bencic sa ika-apat na round. Sa parehong taon, nagwagi rin siya ng limang sunod na laban sa Birmingham Open laban kina Hon, Charaeva, Sawangkaew, Masarova, at Bartůňková upang makuha ang WTA 125 na titulo sa damuhan. Noong 2025, nagtala siya ng anim na sunod na panalo sa Eastbourne Open, kabilang ang mga tagumpay laban kina Sonmez, Baptiste, Bronzetti, Ostapenko (walkover), Yastremska, at Gracheva, bago matalo kay Joint sa final. Sa parehong taon, nakamit din niya ang limang sunod na panalo sa Guadalajara Open laban kina Hartono, Lepchenko, Fossa Huergo, Day, at Udvardy upang makuha ang WTA 125 na titulo.<ref>* [https://www.wtatennis.com/news/4556274/eala-extends-win-streak-to-seven-earns-first-career-meeting-with-bencic Eala holds off McNally in Toronto to extend winning streak to seven]. Women's Tennis Association. August 9, 2026. Retrieved August 9, 2026. * [https://www.rappler.com/sports/tennis/alex-eala-makes-history-eastbourne-final-loss-maya-joint/ Alex Eala makes history with Eastbourne final run]{{Dead link|date=Agosto 2026|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}. Rappler. June 29, 2025. Retrieved June 29, 2025. * [https://www.philstar.com/sports/2025/09/08/2330000/alex-eala-wins-guadalajara-open Alex Eala wins Guadalajara Open]. Philippine Star. September 8, 2025. Retrieved September 8, 2025.</ref> ==== Laban sa Top 20 na Kalaban ==== Ang completed‑match record ni Eala laban sa mga kalabang nasa Top 20 ay 12 panalo at 15 talo (41%).<ref name="TopTwenty2">* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]. Tennis Abstract. Retrieved September 11, 2026.</ref> == Ibang larangan == === Maagang yugto ng buhay === Si Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon kina Michael Eala at Rosemarie Maniego-Eala. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission, at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda. Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024. Nagsimula siya sa tenis sa edad na apat sa tulong ng kanyang lolo na si Roberto Maniego. Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy at Colegio San Agustin bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>* {{cite news |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |language=en |website=Gulf Today |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |access-date=26 Marso 2026}} * {{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |date=Marso 28, 2025 |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025}} * {{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |date=Abril 23, 2026 |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |language=en |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/}} * {{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839}} * {{cite news |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |language=en |website=Women's Tennis Association |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala}} * {{cite news |last1=Mina |date=Oktubre 22, 2022 |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ}}</ref> === Personal na buhay === Ipinahayag ni Eala na paborito niyang comfort food ang caldereta at mas gusto niya ang matcha kaysa kape. Marunong siyang magsalita ng Ingles, Espanyol, at Filipino, at sa mga Grand Slam ay partikular ang hilig niya sa Wimbledon. Binanggit niya sina Sharapova at Nadal bilang impluwensiya sa kanyang istilo ng paglalaro. Noong 2025, naging breakthrough year niya at lalo siyang minahal ng mga tagahanga, na inihalintulad ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tenis sa mga pigura gaya nina Li Na at Jabeur. Nakabuo rin siya ng pagkakaibigan sa WTA kasama sina Lys, Sonmez, at Jovic, na nagpapakita ng balanse sa pagitan ng kompetisyon at suporta.<ref>* Mina, Inna (2026). "Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you". ''One Sports''. [https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you] * Castillejo, Dyan (2026). "Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast". ''ABS-CBN Sports''. [https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007] * Futterman, Matthew (2026). "Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon". ''The Athletic''. [https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/] * Dioquino, Delfin (2025). "'Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint". ''Rappler''. [https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/] * Vogue (2025). "Rapid-Fire interview with Alex Eala". ''Instagram''. [https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/] * Atencio, Peter (2025). "Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game". ''Manila Standard''. [https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html] * Agcaoili, Lance (2025). "Alex Eala hits the court with Rafael Nadal". ''Inquirer''. [https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court] * Reyes, Kate (2026). "Alex Eala bares friends she has made in her young WTA career". ''Spin.ph''. [https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309]</ref> === Estilo ng paglalaro === Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na may malakas na forehand, matatag na two‑handed backhand, at kaliwang kamay na topspin na nagbibigay ng lalim sa bola. Mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court ngunit nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba. Nagkaroon siya ng iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy, kabilang sina Gomez, Bosch, Viaene, Toni Nadal, at Bauzá, na nakatuon sa consistency, disiplina, at conditioning.<ref>* {{cite news |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |language=en |website=Tennis.com |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026}} * {{cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |language=en |website=ESPN |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026}} * {{cite news |date=April 7, 2026 |title=Alex Eala shares what it's been like to be coached by Toni Nadal recently ahead of the clay court season |website=Tennishead}}</ref> === Kagamitan === Sa kanyang karera, gumamit si Eala ng iba't ibang bersyon ng '''Babolat Pure Aero'''. Noong junior years, hawak niya ang 2016 model na kilala sa spin; sa US Open junior win ay lumipat siya sa 2019 cosmetic version; at noong 2023 ay madalas siyang nakikitang may Pure Aero (2023) na mas komportable at mas kontrolado, bagaman may sabi-sabi na luma pa rin ang frame sa ilalim ng bagong itsura. Kasabay nito, gumagamit siya ng '''Babolat RPM Blast''' strings na naka-tension sa 55 pounds (25 kg) para sa dagdag na spin at kontrol.<ref>* Jonsson, Stefan (2025). "Alexandra Eala's Racquet - Player Profile". ''Tennisnerd.net''. Retrieved 2026-06-27. [https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135] * Tennis Express (2026). "Alexandra Eala Tennis gear (video)". ''Tennis Express TikTok''. Retrieved 2026-08-17. [https://www.tiktok.com/@tennisexpress/video/7618302202796444958]</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[Talaksan:2026-07-13_–_President_Marcos_hails_Alex_Eala_as_PH_tennis_champion,_vows_full_government_support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Si Eala ay walong beses na pinarangalan (2019–2026) sa PSA Annual Awards para sa kanyang "natatanging mga tagumpay sa tennis".<ref>* {{cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |website=Rappler}} * {{cite web |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |website=Inquirer Net}} * {{cite web |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |website=Manila Bulletin}} * {{cite web |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |website=Manila Bulletin}} * {{cite web |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |website=Tiebreaker Times}} * {{cite web |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |website=The Philippine Star}} * {{cite web |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |website=ABS-CBN News}} * {{cite web |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |website=Philippine News Agency}} * {{cite web |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |website=Sun Star}} * {{cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines |website=Rappler}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa taunang listahan ng mga pinaka-maimpluwensyang tao sa Asya.<ref>[https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 Tatler Asia's Most Influential: Philippines. Tatler Asia.]</ref> Noong Abril 2025, tumanggap siya ng Premios Tanglaw trophy mula sa Embahada ng Pilipinas sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang kontribusyon sa pagpapatibay ng ugnayan ng Pilipinas–Espanya.<ref>[https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain". ABS-CBN. April 28, 2025.]</ref> Noong 2026, kinilala siya sa listahan ng Time 100 Next,<ref>{{Cite web |date=September 30, 2026 |title=Alexandra Eala Is on the 2026 TIME 100 Next |url=https://time.com/collection/time100-next/2026/alexandra-eala/ |access-date=September 30, 2026 |website=TIME |language=en}}</ref> at pinangalanang isa sa Forbes Asia's 30 Under 30 icons sa larangan ng libangan at palakasan.<ref>[https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ Watson, Rana Wehbe & Sayson, Ian. "30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z athletes and music artists rewriting the playbook". Forbes Asia. May 27, 2026.]</ref> Noong Hulyo 13, 2026, tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace mula kay Pangulong Bongbong Marcos bilang pagkilala sa kanyang mga tagumpay sa Wimbledon.<ref>[https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 Manahan, Jervis. "Marcos confers presidential citation to Filipina tennis star Alex Eala". ABS-CBN News. July 13, 2026.]</ref> === Pambansang koponan === [[Talaksan:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kinatawan ng Pilipinas sa mahahalagang pandaigdigang paligsahan, kung saan nakakuha siya ng mga tansong medalya sa women’s singles, team, at mixed doubles sa 2021 SEA Games (ginanap noong 2022 dahil sa COVID-19 pandemic), at muling nagwagi ng mga tansong medalya sa women’s singles at mixed doubles sa 2022 Asian Games (ipinagpaliban hanggang 2023). Pinangunahan din niya ang Team Philippines sa 5–0 panalo sa 2024 Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III upang makuha ang promosyon sa Group II. Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026, ngunit sa 2025 SEA Games sa Thailand ay nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles—ang unang Pilipino mula pa kay Maricris Fernandez noong 1999—bukod pa sa mga tansong medalya sa mixed doubles at women’s team event. Noong 2026, nilaktawan niya ang obligadong China Open upang lumahok sa Asian Games sa Japan, kung saan natalo siya sa semifinals laban kay Xiyu ng Tsina at nagtapos na may tansong medalya.<ref>* Carandang, Justin Kenneth (May 20, 2022). "Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles". GMA News. * Payo, Jasmine (September 29, 2023). "Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles". Rappler. * Morales, Luisa (December 2, 2024). "Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain". One Sports. * ABS-CBN News (June 10, 2025). "Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup". * Castillejo, Dyan (June 22, 2026). "Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion". ABS-CBN News. * Agcaoili, Lance (December 18, 2025). "Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH". The Philippine Inquirer. * Reyes, Kate (September 30, 2026). "Alex Eala has no regrets in skipping WTA tour for Asian Games". Sports Interactive Network Philippines. * Naredo, Camille (October 1, 2026). "Asiad: No gold for Eala as Pinay top seed falls to China's Wang in semis". ABS-CBN News. * Wade, Stephen (October 1, 2026). "Eala hoped for gold in the Asian Games and an automatic berth in the Olympics. She got neither". The Washington Post (Associated Press).</ref> === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom, suportado ng Babolat mula sa kanyang junior career, at pumirma sa Nike noong 2019. Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands at lumabas sa Vogue Philippines at Tatler Philippines. Noong 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut, naging ambassador ng Locally juice, nagkaroon ng limitadong edisyon na Nike shirt na dinisenyo ni Georgina Camus, at naging ambassador ng Milo Philippines. Noong 2026, siya ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World” at ambasador ng Panasonic Philippines.<ref>* {{cite news |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |website=Globe |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |url-status=live |access-date=January 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025}} * {{cite news |last=Canniza |first=Annika |date=January 24, 2025 |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |website=The Game |publisher=One Mega |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live |access-date=April 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |archive-date=November 2, 2024}} * {{cite news |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |website=The Game |publisher=One Mega |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |access-date=April 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024}} * {{cite news |date=January 25, 2023 |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |website=Bilyonaryo |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live |access-date=July 2, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |archive-date=February 1, 2023}} * {{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |date=October 29, 2022 |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |archive-date=March 15, 2026 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines}} * {{cite news |last1=Morales |first1=Luisa |date=July 1, 2025 |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |website=One Sports |publisher=One Sports |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |url-status=live |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025}} * {{cite news |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |newspaper=The Manila Times |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026}} * {{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |date=August 18, 2025 |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |archive-date=March 15, 2026 |access-date=August 27, 2025 |magazine=Town & Country}} * {{cite news |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |website=Manila Standard |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live |access-date=February 24, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |archive-date=February 25, 2026}} * {{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |archive-date=August 10, 2026 |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine}} * {{cite news |date=Agosto 28, 2026 |title=Alex Eala para sa Panasonic: Pagdadala ng kahusayan mas malapit sa tahanan |work=[[The Philippine Star]] |url=https://qa.philstar.com/lifestyle/2026/08/28/2552405/alex-eala-panasonic-bringing-excellence-closer-home |url-status=bot: unknown |access-date=Agosto 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260830210650/https://qa.philstar.com/lifestyle/2026/08/28/2552405/alex-eala-panasonic-bringing-excellence-closer-home |archive-date=Agosto 30, 2026}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] * {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 2005]] [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] rymrvayg1e97usq2ck01gcb36rm5ou7 0 336112 2233693 2233454 2026-10-12T12:21:33Z Allyriana000 119761 2233693 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|[[Miss Grand Philippines 2025]]||name=Emma Mary Tiglao|image=Emma Mary Tiglao.jpg|caption=si Tiglao noong 2025|birth_name=Emma Mary Francisco Tiglao|birth_date={{birth date and age|mf=yes|1994|12|08}}|birth_place=|education=[[Holy Angel University]], ([[Tourism]])|hair_color=|eye_color=|competitions=[[Mutya ng Pilipinas 2012]]<br> (1st runner-up)<br>[[Binibining Pilipinas 2014]]<br>(Top 15)<br>[[Miss World Philippines 2015]]<br>(4th Princess)<br>[[Binibining Pilipinas 2019]]<br>(Binibining Pilipinas Intercontinental)<br>Miss Intercontinental 2019<br>(Top 20)<br>[[Miss Grand Philippines 2025]]<br>(Nagwagi)<br>[[Miss Grand International 2025]]<br>(TBD)|title=[[Binibining Pilipinas 2019|Binibining Pilipinas Intercontinental 2019]]<br>[[Miss Grand Philippines 2025]]}} Si '''Emma Mary Francisco Tiglao''' (ipinanganak noong 8 Disyembre 1994) ay isang modelo, tagapagbalita, at beauty pageant titleholder na Pilipino na kinoronahan bilang [[Miss Grand International 2025]]. Siya ang ikalawang Pilipinang nagwagi bilang Miss Grand International, kasunod ni [[CJ Opiaza]] noong nakaraang taon. Si Tiglao ay nakoronahan din bilang [[Binibining Pilipinas 2019|Binibining Pilipinas Intercontinental 2019]]. Kinatawan niya ang Pilipinas sa Miss Intercontinental 2019 sa [[Ehipto]], kung saan nagtapos siya bilang isa sa Top 20.<ref>{{Cite web |last=Libero |first=Grace |date=25 Agosto 2025 |title=10 Things About Miss Grand Philippines 2025 Emma Mary Tiglao |url=https://metro.style/metro-style/people/2025/8/25/10-things-about-miss-grand-philippines-2025-emma-mary-tiglao-1243 |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Metro Style |language=en}}</ref> == Maagang buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Tiglao noong 8 Disyembre 1994 bilang bunso sa apat na anak nina Antonio at Isabelita Tiglao sa [[Mabalacat]], [[Pampanga]], Pilipinas.<ref name="rappler">{{cite web |date=19 Oktubre 2025 |title=Who is Emma Tiglao, Miss Grand International 2025? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-emma-tiglao-miss-grand-international-2025/ |access-date=24 Setyembre 2026 |language=en|last1=Lampayan|first1=Kevin Ian|work=[[Rappler]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tribune |first=Daily |date=20 Oktubre 2025 |title=A queen reborn: Emma Mary Tiglao’s journey to Miss Grand International 2025 |url=https://tribune.net.ph/2025/10/20/a-queen-reborn-emma-mary-tiglaos-journey-to-miss-grand-international-2025 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref> Nag-aral ng turismo si Tiglao sa [[Pamantasang Holy Angel|Holy Angel University]]<ref>{{Cite web |last=Tulabut |first=Noel G. |date=15 Hunyo 2019 |title=Bb. Pilipinas Intercontinental's winning gown made by detainees |url=https://www.sunstar.com.ph//article/1810114/Pampanga/Local-News/Bb-Pilipinas-Intercontinentals-winning-gown-made-by-detainees |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Sunstar |language=en |archive-date=1 Disyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201004237/https://www.sunstar.com.ph/article/1810114/pampanga/local-news/bb-pilipinas-intercontinentals-winning-gown-made-by-detainees |url-status=dead }}</ref> at nagtapos bilang ''dean's lister'' noong 2014.<ref>{{Cite web |last=Yap |first=Jade Veronique |date=27 Agosto 2025 |title=Who is Emma Tiglao? Get to know our Miss Grand Philippines 2025 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/957120/who-is-emma-tiglao-get-to-know-our-miss-grand-philippines-2025/story/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Ang kaniyang pangunahing trabaho ay bilang isang modelo sa Kambodya at [[Malaysia]] bago naging tagapagbalita para sa programa ng [[Eagle Broadcasting Corporation]] na Mata ng Agila.<ref name=":3">{{Cite web |title=Dàn hoa hậu Philippines thi quốc tế năm nay |url=https://vnexpress.net/dan-hoa-hau-philippines-thi-quoc-te-nam-nay-3936220.html |access-date=18 Oktubre 2025 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == === Mutya ng Pilipinas 2012 === Lumahok si Tiglao sa [[Mutya ng Pilipinas|Mutya ng Pilipinas 2012]] at nagtapos bilang ''first runner-up'' kay Rizzini Alexis Gomez na nagwagi bilang Mutya ng Pilipinas Tourism International 2012.<ref>{{Cite web |last= |date=13 Agosto 2012 |title=Mutya ng Pilipinas 2012, naging emosyonal nang koronahan |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/269486/mutya-ng-pilipinas-2012-naging-emosyonal-nang-koronahan/story/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> === Binibining Pilipinas 2014 === Unang lumahok si Tiglao sa Binibining Pilipinas noong [[Binibining Pilipinas 2014|2014]] sa [[Smart Araneta Coliseum]], kung saan napabilang siya sa labinlimang ''semi-finalist'' na lalahok sa ''question and answer round''.<ref>{{Cite web |date=30 Marso 2014 |title=FULL LIST: Winners at the Bb Pilipinas 2014 coronation night |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/bb-pilipinas-2014-winners |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> Itinanong ni [[Carlo Katigbak]] kay Tiglao: ''"What do you think are the reasons why the Philippines became the number one powerhouse of beauty in 2013?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2014 |title=Bb Pilipinas 2014: Q&A Portion |url=https://sg.news.yahoo.com/bb-pilipinas-2014-q-a-portion-slideshow.html |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Yahoo Southeast Asia via Yahoo News |language=en-SG}}</ref> {{quote|text=''"I believe that it is not about only the physical beauty, but also the inner beauty, what we call the true beauty of a Filipina. It possesses the heart; we are committed, and we are capable to do our duties and responsibilities of being a beauty queen. Thank you."''}} Pagkatapos ng kompetisyon, nagtapos siya bilang ''semi-finalist''. Nagwagi si Mary Jean Lastimosa sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2014 |title=Binibining Pilipinas 2014 Winners: The Complete Results List |url=https://www.thesummitexpress.com/2014/03/binibining-pilipinas-2014-winners-the-complete-results-list.html |access-date=18 Oktubre 2025 |website=The Summit Express}}</ref> === Miss World Philippines 2015 === Lumahok si Tiglao sa Miss World Philippines 2015 at nagtapos bilang ''fourth princess'' kay [[Hillarie Parungao]].<ref>{{Cite web |date=18 Oktubre 2015 |title=Nueva Vizcaya beauty named Miss World Philippines 2015 |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/10/18/15/nueva-vizcaya-beauty-named-miss-world-philippines-2015 |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Hillarie Danielle Parungao is Miss World Philippines 2015 |language=en |work=Manila Standard |url=https://manilastandard.net/mobile/article/190080 |access-date=18 Oktubre 2025}}</ref> [[Talaksan:2020 08 13 Emma Tiglao00257.jpg|thumb|300x300px|Si Tiglao bilang Binibining Pilipinas Intercontinental 2019 noong 2020]] === Binibining Pilipinas 2019 at Miss Intercontinental 2019 === Muling lumahok si Tiglao sa Binibining Pilipinas noong [[Binibining Pilipinas 2019|2019]] sa [[Smart Araneta Coliseum]]. Nanalo siya ng dalawang natatanging parangal sa kompetisyon; ''Best in National Costume'' at ''Miss Pizza Hut''.<ref name=":1">{{Cite web |title=LIST: Binibining Pilipinas 2019 winners, top 25, special awards, highlights |url=https://www.philstar.com/entertainment/2019/06/10/1925178/list-binibining-pilipinas-2019-winners-top-25-special-awards-highlights |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Mula sa apatnapung kandidata, napabilang si Tiglao sa Top 25 na sumabak sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition''.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Hunyo 2019 |title=IN PHOTOS: Bb. Pilipinas 2019 Top 25 in Evening Gown Competition |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/697169/bb-pilipinas-2019-top-25-in-evening-gown-competition/story/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Sinuot ni Tiglao para sa ''evening gown competition'' ang isang pulang damit panggabi na idinisenyo ni Ray Bien Maglonzo. Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Tiglao bilang isa sa labinlimang ''semi-finalist'' na lalahok sa ''question and answer round''. Itinanong ni Giorgio Guglielmino kay Tiglao: ''"Is free press important in a democratic society?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Lago |first=Amanda |date=9 Hunyo 2019 |title=TRANSCRIPT: Binibining Pilipinas 2019 Q and A segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/232663-transcript-question-answer-segment-pageant-2019/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> {{quote|text=''"Yes it’s important because with the press we are able to be aware not only in our country Philippines but also around the world of what’s happening and as a press we should be responsible, and also as a citizen we should be responsible on the credible sites that we should look for. Thank you."''}} Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Miss Intercontinental 2018 Karen Gallman si Tiglao bilang Binibining Pilipinas Intercontinental 2019.<ref name=":0">{{Cite web |date=11 Hunyo 2019 |title=Who is Emma Mary Tiglao, Binibining Pilipinas Intercontinental 2019? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-about-emma-mary-tiglao |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> Bilang Binibining Pilipinas Intercontinental 2019, si Tiglao ang kumatawan sa Pilipinas sa Miss Intercontinental 2019 na ginanap sa Ehipto noong 20 Disyembre 2019. Nagtapos siya bilang isa sa dalawampung ''semi-finalist'' at nanalo ng mga parangal na ''Miss Popularity'' at ''Miss May Care''.<ref>{{Cite web |date=21 Disyembre 2019 |title=Emma Tiglao ends Miss Intercontinental campaign with Top 20 finish |url=https://www.abs-cbn.com/life/12/21/19/emma-tiglao-ends-miss-intercontinental-campaign-with-top-20-finish |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Noong 2022, kinumpirma ni Tiglao na aalis na siya sa larangan ng mga paligsahan ng kagandahan.<ref>{{Cite web |date=17 Pebrero 2022 |title=After a decade, Emma Tiglao says goodbye to pageantry |url=https://www.abs-cbn.com/life/02/17/22/after-a-decade-emma-tiglao-says-goodbye-to-pageantry |access-date=18 Oktubre 2025 |work=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> [[Talaksan:Emma Tiglao.jpg|left|thumb|Si Tiglao bilang Miss Grand Philippines 2025 noong 2025.]] === Miss Grand Philippines 2025 === {{Main|Miss Grand Philippines 2025}} Noong 2025, inanunsyo ni Tiglao ang kaniyang pagbabalik sa mundo ng mga paligsahan ng kagandahan matapos ang anim na taon. Noong 1 Hulyo 2025, naging opisyal na kandidata siya ng [[Miss Grand Philippines 2025]] bilang kinatawan ng [[Pampanga]].<ref>{{cite web |date=1 Hulyo 2025 |title=Pageant veteran Emma Tiglao eyes Miss Grand Philippines 2025 crown |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/7/1/pageant-veteran-emma-tiglao-eyes-miss-grand-philippines-2025-crown-1304 |access-date=24 Setyembre 2026 |work=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Pinalitan niya si Rena Marie Flores bilang kinatawan ng Pampanga na bumitiw sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Rodelas |first=Mon |date=24 Mayo 2025 |title=27 candidates to contend for Miss Grand PH 2025 crown |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/24/27-candidates-to-contend-for-miss-grand-ph-2025-crown-2331 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Mula sa dalawampu't-siyam na kandidata, napabilang si Tiglao sa Top 15 na sumabak sa ''swimsuit competition'' at sa ''evening gown competition''.<ref>{{Cite web |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=24 Agosto 2025 |title=Miss Grand International Philippines 2025: Emma Tiglao, Anita Gomez enter Top 15 |url=https://entertainment.inquirer.net/625147/miss-grand-international-philippines-2025-emma-tiglao-anita-gomez-enter-top-15 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Sinuot ni Tiglao para sa ''evening gown competition'' ang isang gintong ''gown'' na dinisenyo ng Pilipinong taga-disenyo na si Rian Fernandez.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Agosto 2025 |title=Emma Tiglao crowned Miss Grand International Philippines 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/625162/emma-tiglao-crowned-miss-grand-international-philippines-2025 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Sa ''question and answer round'', itininanong kay Tiglao: ''"If peace could be packaged as a product, how would you convince world leaders to buy it?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Krishnan |first=Ganiel |author-link=Ganiel Krishnan |date=25 Agosto 2026 |title=Emma Mary Tiglao of Pampanga crowned Miss Grand Philippines 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/8/25/emma-mary-tiglao-of-pampanga-crowned-miss-grand-philippines-2025-0811 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> {{quote|text=''"I would convince world leaders to see it as a quality, not as quantity. What I mean is the quality of us having constant dialogue with each other. It’s not about the quantity or the time we need to prepare to talk to each other but it’s the constant dialogue. Because if we do that, we would eradicate disparities in opportunities we can get. And also, we cannot grow the division within people in terms of politics, of power, and in terms of property. So, I hope they would look in quality instead of quantity."''}} Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[CJ Opiaza]] ng [[Castillejos|Castillejos, Zambales]] si Tiglao bilang Miss Grand Philippines 2025.<ref>{{Cite web |date=26 Agosto 2025 |title=Pampanga’s Emma Mary Tiglao wins Miss Grand Philippines 2025 |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2025/08/26/2468134/pampangas-emma-mary-tiglao-wins-miss-grand-philippines-2025 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> === Miss Grand International 2025 === {{Main|Miss Grand International 2025}} Bilang Miss Grand Philippines 2025, si Tiglao ang kumatawan sa Pilipinas sa [[Miss Grand International 2025|Miss]] [[Miss Grand International 2025|Grand International 2025]] na ginanap sa MGI Hall sa [[Bangkok]], Taylandiya noong 18 Oktubre 2025.<ref name="mgidate">{{Cite web |date=29 Marso 2025 |title=มงลงวันนี้ ถ่ายทอดสด Miss Grand Thailand 2025 รอบตัดสิน MGT2025 |trans-title=Today's crown, live broadcast of Miss Grand Thailand 2025, final round MGT2025 |url=https://www.bangkokbiznews.com/news/news-update/1173433 |access-date=11 Oktubre 2026 |publisher=Bangkok Biz News |language=th}}</ref> Sa kasagsagan ng kompetisyon, nagwagi siya sa kampanya ng pampublikong pagboto para sa ''Country's Power of the Year'', at pakusang nakapasok sa Top 22.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=19 Oktubre 2025 |title=Emma Mary Tiglao wins Miss Grand International 2025, marks historic back-to-back victory |url=https://www.sunstar.com.ph/manila/emma-mary-tiglao-wins-miss-grand-international-2025 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Mula sa pitumpu't-pitong kandidata, napabilang si Tiglao sa Top 22 na lumahok sa ''swimsuit competition'' at sa Top 10 na lumahok sa ''speech round'' at ''evening gown competition.'' Sinuot ni Tiglao para sa evening gown competition ang isang kahel na ''beaded evening gown'' na may kahel na kapang may mga balahibo na hango sa isang [[Phoenix (panitikan)|phoenix]], na dinisenyo ng Pilipinong taga-disenyong si Rian Fernandez.<ref>{{Cite web |last=Cagape |first=E. Kristhoff |date=20 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao's designer shares concept behind orange gown at Miss Grand International pageant |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2025/10/20/emma-tiglao-s-designer-shares-concept-behind-orange-gown-at-miss-grand-international-pageant-0927 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=ABS-CBN Entertainment |publisher=[[ABS-CBN]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nandkeolyar |first=Karishma H. |date=19 Oktubre 2025 |title=5 things to know about Filipino star Emma Tiglao, the winner of Miss Grand International 2025 |url=https://gulfnews.com/entertainment/5-things-to-know-about-filipino-star-emma-tiglao-the-winner-of-miss-grand-international-2025-1.500313609 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Tiglao sa limang pinalista na lumahok sa ''final question round''. Itinanong ni Matthew Deane kay Tiglao: ''"Scammers are an online threat — a form of warfare often tied to human trafficking that has global consequences. Countries such as South Korea and the USA have launched severe crackdowns. What penalties do you think could help dismantle these operations?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=18 Oktubre 2025 |title=FULL TRANSCRIPT: Miss Grand International 2025 Top 5 Q&A portion |url=https://www.pep.ph/news/foreign/189201/full-transcript-miss-grand-international-2025-top-5-q-a-portion-a5128-20251018 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref>{{quote|text=''"As someone who reports this kind of stories, I really want to use the power of balance, ask people to be educated and aware for us to not be scammed, and the help of the government to enhance their justice system for the scammers to be behind bars, to be accountable. ’Cause one day I hope that we will live in a peaceful, peaceful world where no one should deceive just to survive."''}}Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[CJ Opiaza]] ng Pilipinas si Tiglao bilang Miss Grand International 2025.<ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=18 Oktubre 2025 |title=Philippines' Emma Tiglao is Miss Grand International 2025 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/emma-tiglao-winner-miss-grand-international-2025/ |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Siya ang ikalawang Pilipinang nagwagi bilang Miss Grand International, at sa kasalukuyan, ang tanging pagkakataon sa kasaysayan ng Miss Grand International na nagwagi ang isang bansa sa loob ng dalawang magkasunod na taon.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao gives PH a back-to-back win at Miss Grand International 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/634219/emma-tiglao-gives-ph-its-back-to-back-win-at-miss-grand-international-2025 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=18 Oktubre 2025 |title=Back-to-back: PH's Emma Mary Tiglao wins Miss Grand International 2025 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/10/18/2480960/back-back-phs-emma-mary-tiglao-wins-miss-grand-international-2025 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=18 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao is Miss Grand International 2025! |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/962925/emma-tiglao-is-miss-grand-international-2025/story/ |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga Kapampangan]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1994]] thrly6h6xq3rcq8batyf5cc1zoiasvj 2233775 2233693 2026-10-12T19:18:52Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233775 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Emma Mary Tiglao|image=Emma Mary Tiglao.jpg|caption=si Tiglao noong 2025|birth_name=Emma Mary Francisco Tiglao|birth_date={{birth date and age|mf=yes|1994|12|08}}|birth_place=|education=[[Holy Angel University]], ([[Tourism]])|hair_color=|eye_color=|competitions=[[Mutya ng Pilipinas 2012]]<br> (1st runner-up)<br>[[Binibining Pilipinas 2014]]<br>(Top 15)<br>[[Miss World Philippines 2015]]<br>(4th Princess)<br>[[Binibining Pilipinas 2019]]<br>(Binibining Pilipinas Intercontinental)<br>Miss Intercontinental 2019<br>(Top 20)<br>[[Miss Grand Philippines 2025]]<br>(Nagwagi)<br>[[Miss Grand International 2025]]<br>(TBD)|title=[[Binibining Pilipinas 2019|Binibining Pilipinas Intercontinental 2019]]<br>[[Miss Grand Philippines 2025]]}} Si '''Emma Mary Francisco Tiglao''' (ipinanganak noong 8 Disyembre 1994) ay isang modelo, tagapagbalita, at beauty pageant titleholder na Pilipino na kinoronahan bilang [[Miss Grand International 2025]]. Siya ang ikalawang Pilipinang nagwagi bilang Miss Grand International, kasunod ni [[CJ Opiaza]] noong nakaraang taon. Si Tiglao ay nakoronahan din bilang [[Binibining Pilipinas 2019|Binibining Pilipinas Intercontinental 2019]]. Kinatawan niya ang Pilipinas sa Miss Intercontinental 2019 sa [[Ehipto]], kung saan nagtapos siya bilang isa sa Top 20.<ref>{{Cite web |last=Libero |first=Grace |date=25 Agosto 2025 |title=10 Things About Miss Grand Philippines 2025 Emma Mary Tiglao |url=https://metro.style/metro-style/people/2025/8/25/10-things-about-miss-grand-philippines-2025-emma-mary-tiglao-1243 |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Metro Style |language=en}}</ref> == Maagang buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Tiglao noong 8 Disyembre 1994 bilang bunso sa apat na anak nina Antonio at Isabelita Tiglao sa [[Mabalacat]], [[Pampanga]], Pilipinas.<ref name="rappler">{{cite web |date=19 Oktubre 2025 |title=Who is Emma Tiglao, Miss Grand International 2025? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-emma-tiglao-miss-grand-international-2025/ |access-date=24 Setyembre 2026 |language=en|last1=Lampayan|first1=Kevin Ian|work=[[Rappler]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tribune |first=Daily |date=20 Oktubre 2025 |title=A queen reborn: Emma Mary Tiglao’s journey to Miss Grand International 2025 |url=https://tribune.net.ph/2025/10/20/a-queen-reborn-emma-mary-tiglaos-journey-to-miss-grand-international-2025 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref> Nag-aral ng turismo si Tiglao sa [[Pamantasang Holy Angel|Holy Angel University]]<ref>{{Cite web |last=Tulabut |first=Noel G. |date=15 Hunyo 2019 |title=Bb. Pilipinas Intercontinental's winning gown made by detainees |url=https://www.sunstar.com.ph//article/1810114/Pampanga/Local-News/Bb-Pilipinas-Intercontinentals-winning-gown-made-by-detainees |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Sunstar |language=en |archive-date=1 Disyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201004237/https://www.sunstar.com.ph/article/1810114/pampanga/local-news/bb-pilipinas-intercontinentals-winning-gown-made-by-detainees |url-status=dead }}</ref> at nagtapos bilang ''dean's lister'' noong 2014.<ref>{{Cite web |last=Yap |first=Jade Veronique |date=27 Agosto 2025 |title=Who is Emma Tiglao? Get to know our Miss Grand Philippines 2025 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/957120/who-is-emma-tiglao-get-to-know-our-miss-grand-philippines-2025/story/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Ang kaniyang pangunahing trabaho ay bilang isang modelo sa Kambodya at [[Malaysia]] bago naging tagapagbalita para sa programa ng [[Eagle Broadcasting Corporation]] na Mata ng Agila.<ref name=":3">{{Cite web |title=Dàn hoa hậu Philippines thi quốc tế năm nay |url=https://vnexpress.net/dan-hoa-hau-philippines-thi-quoc-te-nam-nay-3936220.html |access-date=18 Oktubre 2025 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == === Mutya ng Pilipinas 2012 === Lumahok si Tiglao sa [[Mutya ng Pilipinas|Mutya ng Pilipinas 2012]] at nagtapos bilang ''first runner-up'' kay Rizzini Alexis Gomez na nagwagi bilang Mutya ng Pilipinas Tourism International 2012.<ref>{{Cite web |last= |date=13 Agosto 2012 |title=Mutya ng Pilipinas 2012, naging emosyonal nang koronahan |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/269486/mutya-ng-pilipinas-2012-naging-emosyonal-nang-koronahan/story/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> === Binibining Pilipinas 2014 === Unang lumahok si Tiglao sa Binibining Pilipinas noong [[Binibining Pilipinas 2014|2014]] sa [[Smart Araneta Coliseum]], kung saan napabilang siya sa labinlimang ''semi-finalist'' na lalahok sa ''question and answer round''.<ref>{{Cite web |date=30 Marso 2014 |title=FULL LIST: Winners at the Bb Pilipinas 2014 coronation night |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/bb-pilipinas-2014-winners |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> Itinanong ni [[Carlo Katigbak]] kay Tiglao: ''"What do you think are the reasons why the Philippines became the number one powerhouse of beauty in 2013?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2014 |title=Bb Pilipinas 2014: Q&A Portion |url=https://sg.news.yahoo.com/bb-pilipinas-2014-q-a-portion-slideshow.html |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Yahoo Southeast Asia via Yahoo News |language=en-SG}}</ref> {{quote|text=''"I believe that it is not about only the physical beauty, but also the inner beauty, what we call the true beauty of a Filipina. It possesses the heart; we are committed, and we are capable to do our duties and responsibilities of being a beauty queen. Thank you."''}} Pagkatapos ng kompetisyon, nagtapos siya bilang ''semi-finalist''. Nagwagi si Mary Jean Lastimosa sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2014 |title=Binibining Pilipinas 2014 Winners: The Complete Results List |url=https://www.thesummitexpress.com/2014/03/binibining-pilipinas-2014-winners-the-complete-results-list.html |access-date=18 Oktubre 2025 |website=The Summit Express}}</ref> === Miss World Philippines 2015 === Lumahok si Tiglao sa Miss World Philippines 2015 at nagtapos bilang ''fourth princess'' kay [[Hillarie Parungao]].<ref>{{Cite web |date=18 Oktubre 2015 |title=Nueva Vizcaya beauty named Miss World Philippines 2015 |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/10/18/15/nueva-vizcaya-beauty-named-miss-world-philippines-2015 |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Hillarie Danielle Parungao is Miss World Philippines 2015 |language=en |work=Manila Standard |url=https://manilastandard.net/mobile/article/190080 |access-date=18 Oktubre 2025}}</ref> [[Talaksan:2020 08 13 Emma Tiglao00257.jpg|thumb|300x300px|Si Tiglao bilang Binibining Pilipinas Intercontinental 2019 noong 2020]] === Binibining Pilipinas 2019 at Miss Intercontinental 2019 === Muling lumahok si Tiglao sa Binibining Pilipinas noong [[Binibining Pilipinas 2019|2019]] sa [[Smart Araneta Coliseum]]. Nanalo siya ng dalawang natatanging parangal sa kompetisyon; ''Best in National Costume'' at ''Miss Pizza Hut''.<ref name=":1">{{Cite web |title=LIST: Binibining Pilipinas 2019 winners, top 25, special awards, highlights |url=https://www.philstar.com/entertainment/2019/06/10/1925178/list-binibining-pilipinas-2019-winners-top-25-special-awards-highlights |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Mula sa apatnapung kandidata, napabilang si Tiglao sa Top 25 na sumabak sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition''.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Hunyo 2019 |title=IN PHOTOS: Bb. Pilipinas 2019 Top 25 in Evening Gown Competition |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/697169/bb-pilipinas-2019-top-25-in-evening-gown-competition/story/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Sinuot ni Tiglao para sa ''evening gown competition'' ang isang pulang damit panggabi na idinisenyo ni Ray Bien Maglonzo. Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Tiglao bilang isa sa labinlimang ''semi-finalist'' na lalahok sa ''question and answer round''. Itinanong ni Giorgio Guglielmino kay Tiglao: ''"Is free press important in a democratic society?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Lago |first=Amanda |date=9 Hunyo 2019 |title=TRANSCRIPT: Binibining Pilipinas 2019 Q and A segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/232663-transcript-question-answer-segment-pageant-2019/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> {{quote|text=''"Yes it’s important because with the press we are able to be aware not only in our country Philippines but also around the world of what’s happening and as a press we should be responsible, and also as a citizen we should be responsible on the credible sites that we should look for. Thank you."''}} Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Miss Intercontinental 2018 Karen Gallman si Tiglao bilang Binibining Pilipinas Intercontinental 2019.<ref name=":0">{{Cite web |date=11 Hunyo 2019 |title=Who is Emma Mary Tiglao, Binibining Pilipinas Intercontinental 2019? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-about-emma-mary-tiglao |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> Bilang Binibining Pilipinas Intercontinental 2019, si Tiglao ang kumatawan sa Pilipinas sa Miss Intercontinental 2019 na ginanap sa Ehipto noong 20 Disyembre 2019. Nagtapos siya bilang isa sa dalawampung ''semi-finalist'' at nanalo ng mga parangal na ''Miss Popularity'' at ''Miss May Care''.<ref>{{Cite web |date=21 Disyembre 2019 |title=Emma Tiglao ends Miss Intercontinental campaign with Top 20 finish |url=https://www.abs-cbn.com/life/12/21/19/emma-tiglao-ends-miss-intercontinental-campaign-with-top-20-finish |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Noong 2022, kinumpirma ni Tiglao na aalis na siya sa larangan ng mga paligsahan ng kagandahan.<ref>{{Cite web |date=17 Pebrero 2022 |title=After a decade, Emma Tiglao says goodbye to pageantry |url=https://www.abs-cbn.com/life/02/17/22/after-a-decade-emma-tiglao-says-goodbye-to-pageantry |access-date=18 Oktubre 2025 |work=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> [[Talaksan:Emma Tiglao.jpg|left|thumb|Si Tiglao bilang Miss Grand Philippines 2025 noong 2025.]] === Miss Grand Philippines 2025 === {{Main|Miss Grand Philippines 2025}} Noong 2025, inanunsyo ni Tiglao ang kaniyang pagbabalik sa mundo ng mga paligsahan ng kagandahan matapos ang anim na taon. Noong 1 Hulyo 2025, naging opisyal na kandidata siya ng [[Miss Grand Philippines 2025]] bilang kinatawan ng [[Pampanga]].<ref>{{cite web |date=1 Hulyo 2025 |title=Pageant veteran Emma Tiglao eyes Miss Grand Philippines 2025 crown |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/7/1/pageant-veteran-emma-tiglao-eyes-miss-grand-philippines-2025-crown-1304 |access-date=24 Setyembre 2026 |work=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Pinalitan niya si Rena Marie Flores bilang kinatawan ng Pampanga na bumitiw sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Rodelas |first=Mon |date=24 Mayo 2025 |title=27 candidates to contend for Miss Grand PH 2025 crown |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/24/27-candidates-to-contend-for-miss-grand-ph-2025-crown-2331 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Mula sa dalawampu't-siyam na kandidata, napabilang si Tiglao sa Top 15 na sumabak sa ''swimsuit competition'' at sa ''evening gown competition''.<ref>{{Cite web |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=24 Agosto 2025 |title=Miss Grand International Philippines 2025: Emma Tiglao, Anita Gomez enter Top 15 |url=https://entertainment.inquirer.net/625147/miss-grand-international-philippines-2025-emma-tiglao-anita-gomez-enter-top-15 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Sinuot ni Tiglao para sa ''evening gown competition'' ang isang gintong ''gown'' na dinisenyo ng Pilipinong taga-disenyo na si Rian Fernandez.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Agosto 2025 |title=Emma Tiglao crowned Miss Grand International Philippines 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/625162/emma-tiglao-crowned-miss-grand-international-philippines-2025 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Sa ''question and answer round'', itininanong kay Tiglao: ''"If peace could be packaged as a product, how would you convince world leaders to buy it?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Krishnan |first=Ganiel |author-link=Ganiel Krishnan |date=25 Agosto 2026 |title=Emma Mary Tiglao of Pampanga crowned Miss Grand Philippines 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/8/25/emma-mary-tiglao-of-pampanga-crowned-miss-grand-philippines-2025-0811 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> {{quote|text=''"I would convince world leaders to see it as a quality, not as quantity. What I mean is the quality of us having constant dialogue with each other. It’s not about the quantity or the time we need to prepare to talk to each other but it’s the constant dialogue. Because if we do that, we would eradicate disparities in opportunities we can get. And also, we cannot grow the division within people in terms of politics, of power, and in terms of property. So, I hope they would look in quality instead of quantity."''}} Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[CJ Opiaza]] ng [[Castillejos|Castillejos, Zambales]] si Tiglao bilang Miss Grand Philippines 2025.<ref>{{Cite web |date=26 Agosto 2025 |title=Pampanga’s Emma Mary Tiglao wins Miss Grand Philippines 2025 |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2025/08/26/2468134/pampangas-emma-mary-tiglao-wins-miss-grand-philippines-2025 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> === Miss Grand International 2025 === {{Main|Miss Grand International 2025}} Bilang Miss Grand Philippines 2025, si Tiglao ang kumatawan sa Pilipinas sa [[Miss Grand International 2025|Miss]] [[Miss Grand International 2025|Grand International 2025]] na ginanap sa MGI Hall sa [[Bangkok]], Taylandiya noong 18 Oktubre 2025.<ref name="mgidate">{{Cite web |date=29 Marso 2025 |title=มงลงวันนี้ ถ่ายทอดสด Miss Grand Thailand 2025 รอบตัดสิน MGT2025 |trans-title=Today's crown, live broadcast of Miss Grand Thailand 2025, final round MGT2025 |url=https://www.bangkokbiznews.com/news/news-update/1173433 |access-date=11 Oktubre 2026 |publisher=Bangkok Biz News |language=th}}</ref> Sa kasagsagan ng kompetisyon, nagwagi siya sa kampanya ng pampublikong pagboto para sa ''Country's Power of the Year'', at pakusang nakapasok sa Top 22.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=19 Oktubre 2025 |title=Emma Mary Tiglao wins Miss Grand International 2025, marks historic back-to-back victory |url=https://www.sunstar.com.ph/manila/emma-mary-tiglao-wins-miss-grand-international-2025 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Mula sa pitumpu't-pitong kandidata, napabilang si Tiglao sa Top 22 na lumahok sa ''swimsuit competition'' at sa Top 10 na lumahok sa ''speech round'' at ''evening gown competition.'' Sinuot ni Tiglao para sa evening gown competition ang isang kahel na ''beaded evening gown'' na may kahel na kapang may mga balahibo na hango sa isang [[Phoenix (panitikan)|phoenix]], na dinisenyo ng Pilipinong taga-disenyong si Rian Fernandez.<ref>{{Cite web |last=Cagape |first=E. Kristhoff |date=20 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao's designer shares concept behind orange gown at Miss Grand International pageant |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2025/10/20/emma-tiglao-s-designer-shares-concept-behind-orange-gown-at-miss-grand-international-pageant-0927 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=ABS-CBN Entertainment |publisher=[[ABS-CBN]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nandkeolyar |first=Karishma H. |date=19 Oktubre 2025 |title=5 things to know about Filipino star Emma Tiglao, the winner of Miss Grand International 2025 |url=https://gulfnews.com/entertainment/5-things-to-know-about-filipino-star-emma-tiglao-the-winner-of-miss-grand-international-2025-1.500313609 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Tiglao sa limang pinalista na lumahok sa ''final question round''. Itinanong ni Matthew Deane kay Tiglao: ''"Scammers are an online threat — a form of warfare often tied to human trafficking that has global consequences. Countries such as South Korea and the USA have launched severe crackdowns. What penalties do you think could help dismantle these operations?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=18 Oktubre 2025 |title=FULL TRANSCRIPT: Miss Grand International 2025 Top 5 Q&A portion |url=https://www.pep.ph/news/foreign/189201/full-transcript-miss-grand-international-2025-top-5-q-a-portion-a5128-20251018 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref>{{quote|text=''"As someone who reports this kind of stories, I really want to use the power of balance, ask people to be educated and aware for us to not be scammed, and the help of the government to enhance their justice system for the scammers to be behind bars, to be accountable. ’Cause one day I hope that we will live in a peaceful, peaceful world where no one should deceive just to survive."''}}Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[CJ Opiaza]] ng Pilipinas si Tiglao bilang Miss Grand International 2025.<ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=18 Oktubre 2025 |title=Philippines' Emma Tiglao is Miss Grand International 2025 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/emma-tiglao-winner-miss-grand-international-2025/ |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Siya ang ikalawang Pilipinang nagwagi bilang Miss Grand International, at sa kasalukuyan, ang tanging pagkakataon sa kasaysayan ng Miss Grand International na nagwagi ang isang bansa sa loob ng dalawang magkasunod na taon.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao gives PH a back-to-back win at Miss Grand International 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/634219/emma-tiglao-gives-ph-its-back-to-back-win-at-miss-grand-international-2025 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=18 Oktubre 2025 |title=Back-to-back: PH's Emma Mary Tiglao wins Miss Grand International 2025 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/10/18/2480960/back-back-phs-emma-mary-tiglao-wins-miss-grand-international-2025 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=18 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao is Miss Grand International 2025! |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/962925/emma-tiglao-is-miss-grand-international-2025/story/ |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga Kapampangan]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1994]] l5s2iqj0iqzxm4bj1e3feepxeqtfheh 2233921 2233775 2026-10-13T03:08:47Z Allyriana000 119761 2233921 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Emma Mary Tiglao|image=Emma Mary Tiglao.jpg|caption=si Tiglao noong 2025|birth_name=Emma Mary Francisco Tiglao|birth_date={{birth date and age|mf=yes|1994|12|08}}|birth_place=|education=[[Holy Angel University]], ([[Tourism]])|hair_color=|eye_color=|competitions=[[Mutya ng Pilipinas 2012]]<br> (1st runner-up)<br>[[Binibining Pilipinas 2014]]<br>(Top 15)<br>[[Miss World Philippines 2015]]<br>(4th Princess)<br>[[Binibining Pilipinas 2019]]<br>(Binibining Pilipinas Intercontinental)<br>Miss Intercontinental 2019<br>(Top 20)<br>[[Miss Grand Philippines 2025]]<br>(Nagwagi)<br>[[Miss Grand International 2025]]<br>(TBD)|title=[[Binibining Pilipinas 2019|Binibining Pilipinas Intercontinental 2019]]<br>[[Miss Grand Philippines 2025]]}} Si '''Emma Mary Francisco Tiglao''' (ipinanganak noong 8 Disyembre 1994) ay isang modelo, tagapagbalita, at beauty pageant titleholder na Pilipino na kinoronahan bilang [[Miss Grand International 2025]]. Siya ang ikalawang Pilipinang nagwagi bilang Miss Grand International, kasunod ni [[CJ Opiaza]] noong nakaraang taon. Si Tiglao ay nakoronahan din bilang [[Binibining Pilipinas 2019|Binibining Pilipinas Intercontinental 2019]]. Kinatawan niya ang Pilipinas sa Miss Intercontinental 2019 sa [[Ehipto]], kung saan nagtapos siya bilang isa sa Top 20.<ref>{{Cite web |last=Libero |first=Grace |date=25 Agosto 2025 |title=10 Things About Miss Grand Philippines 2025 Emma Mary Tiglao |url=https://metro.style/metro-style/people/2025/8/25/10-things-about-miss-grand-philippines-2025-emma-mary-tiglao-1243 |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Metro Style |language=en}}</ref> == Maagang buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Tiglao noong 8 Disyembre 1994 bilang bunso sa apat na anak nina Antonio at Isabelita Tiglao sa [[Mabalacat]], [[Pampanga]], Pilipinas.<ref name="rappler">{{cite web |date=19 Oktubre 2025 |title=Who is Emma Tiglao, Miss Grand International 2025? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-emma-tiglao-miss-grand-international-2025/ |access-date=24 Setyembre 2026 |language=en|last1=Lampayan|first1=Kevin Ian|work=[[Rappler]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tribune |first=Daily |date=20 Oktubre 2025 |title=A queen reborn: Emma Mary Tiglao’s journey to Miss Grand International 2025 |url=https://tribune.net.ph/2025/10/20/a-queen-reborn-emma-mary-tiglaos-journey-to-miss-grand-international-2025 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref> Nag-aral ng turismo si Tiglao sa [[Pamantasang Holy Angel|Holy Angel University]]<ref>{{Cite web |last=Tulabut |first=Noel G. |date=15 Hunyo 2019 |title=Bb. Pilipinas Intercontinental's winning gown made by detainees |url=https://www.sunstar.com.ph//article/1810114/Pampanga/Local-News/Bb-Pilipinas-Intercontinentals-winning-gown-made-by-detainees |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Sunstar |language=en |archive-date=1 Disyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201004237/https://www.sunstar.com.ph/article/1810114/pampanga/local-news/bb-pilipinas-intercontinentals-winning-gown-made-by-detainees |url-status=dead }}</ref> at nagtapos bilang ''dean's lister'' noong 2014.<ref>{{Cite web |last=Yap |first=Jade Veronique |date=27 Agosto 2025 |title=Who is Emma Tiglao? Get to know our Miss Grand Philippines 2025 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/957120/who-is-emma-tiglao-get-to-know-our-miss-grand-philippines-2025/story/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Ang kaniyang pangunahing trabaho ay bilang isang modelo sa Kambodya at [[Malaysia]] bago naging tagapagbalita para sa programa ng [[Eagle Broadcasting Corporation]] na Mata ng Agila.<ref name=":3">{{Cite web |title=Dàn hoa hậu Philippines thi quốc tế năm nay |url=https://vnexpress.net/dan-hoa-hau-philippines-thi-quoc-te-nam-nay-3936220.html |access-date=18 Oktubre 2025 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> == Karera == === Mga paligsahan ng kagandahan === ==== Mutya ng Pilipinas 2012 ==== Lumahok si Tiglao sa [[Mutya ng Pilipinas|Mutya ng Pilipinas 2012]] at nagtapos bilang ''first runner-up'' kay Rizzini Alexis Gomez na nagwagi bilang Mutya ng Pilipinas Tourism International 2012.<ref>{{Cite web |last= |date=13 Agosto 2012 |title=Mutya ng Pilipinas 2012, naging emosyonal nang koronahan |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/269486/mutya-ng-pilipinas-2012-naging-emosyonal-nang-koronahan/story/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> ==== Binibining Pilipinas 2014 ==== Unang lumahok si Tiglao sa Binibining Pilipinas noong [[Binibining Pilipinas 2014|2014]] sa [[Smart Araneta Coliseum]], kung saan napabilang siya sa labinlimang ''semi-finalist'' na lumahok sa ''question and answer round''.<ref>{{Cite web |date=30 Marso 2014 |title=FULL LIST: Winners at the Bb Pilipinas 2014 coronation night |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/bb-pilipinas-2014-winners |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> Itinanong ni [[Carlo Katigbak]] kay Tiglao: ''"What do you think are the reasons why the Philippines became the number one powerhouse of beauty in 2013?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2014 |title=Bb Pilipinas 2014: Q&A Portion |url=https://sg.news.yahoo.com/bb-pilipinas-2014-q-a-portion-slideshow.html |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Yahoo Southeast Asia via Yahoo News |language=en-SG}}</ref> {{quote|text=''"I believe that it is not about only the physical beauty, but also the inner beauty, what we call the true beauty of a Filipina. It possesses the heart; we are committed, and we are capable to do our duties and responsibilities of being a beauty queen. Thank you."''}} Pagkatapos ng kompetisyon, nagtapos siya bilang ''semi-finalist''. Nagwagi si Mary Jean Lastimosa sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2014 |title=Binibining Pilipinas 2014 Winners: The Complete Results List |url=https://www.thesummitexpress.com/2014/03/binibining-pilipinas-2014-winners-the-complete-results-list.html |access-date=18 Oktubre 2025 |website=The Summit Express}}</ref> ==== Miss World Philippines 2015 ==== Lumahok si Tiglao sa Miss World Philippines noong [[Miss World Philippines 2015|2015]] Solaire Resort & Casino sa [[Parañaque]], Kalakhang Maynila,<ref>{{Cite web |last=Tantuco |first=Vernise |date=18 Oktubre 2015 |title=Photo recap: Miss World Philippines coronation night 2015 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/109787-miss-world-philippines-coronation-night-2015-photos-recap/ |access-date=13 Oktubre 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> kung saan napabilang siya sa labintatlong ''semi-finalist'' na lumahok sa ''question and answer round''. Itinanong ni Tim Yap kay Tiglao: ''"If you could go anywhere inthe world, where would it be and why?."'', kung saan ipinarating niya: {{quote|text=''"If I would go anywhere in the world, I would go [to] Paris, France because it is my dream place. Every [person] that I've met, they know that'ts my dream place. I just want to see the Eiffel Tower, and that's it. Thank you."''}} Pagkatapos ng ''question and answer round'', napabilang si Tiglao bilang isa sa limang pinalista na lumahok sa ''final question''. Itinanong ni Ben Chan kay Tiglao: ''"Pick a current global issue and suggest a practical solution."'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Chuck |date=18 Oktubre 2015 |title=LISTEN: Miss World Philippines 2015 question and answer portion |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/10/18/1512514/listen-miss-world-philippines-2015-question-and-answer-portion |access-date=13 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> {{quote|text=''"A current global issue? I think it's education. For me, for it's education. And for the solution, me standing in front of you, acting as a role model, I can be an inspiration to the youth so that they can be inspired to study more, to study hard so that in the end they will have a good future."''}} Pagkatapos ng kompetisyon, nagtapos siya bilang ''fourth princess'' kay [[Hillarie Parungao]].<ref>{{Cite web |date=18 Oktubre 2015 |title=Nueva Vizcaya beauty named Miss World Philippines 2015 |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/10/18/15/nueva-vizcaya-beauty-named-miss-world-philippines-2015 |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Hillarie Danielle Parungao is Miss World Philippines 2015 |language=en |work=Manila Standard |url=https://manilastandard.net/mobile/article/190080 |access-date=18 Oktubre 2025}}</ref> [[Talaksan:2020 08 13 Emma Tiglao00257.jpg|thumb|300x300px|Si Tiglao bilang Binibining Pilipinas Intercontinental 2019 noong 2020]] ==== Binibining Pilipinas 2019 at Miss Intercontinental 2019 ==== Muling lumahok si Tiglao sa Binibining Pilipinas noong [[Binibining Pilipinas 2019|2019]] sa [[Smart Araneta Coliseum]]. Nanalo siya ng dalawang natatanging parangal sa kompetisyon; ''Best in National Costume'' at ''Miss Pizza Hut''.<ref name=":1">{{Cite web |title=LIST: Binibining Pilipinas 2019 winners, top 25, special awards, highlights |url=https://www.philstar.com/entertainment/2019/06/10/1925178/list-binibining-pilipinas-2019-winners-top-25-special-awards-highlights |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Mula sa apatnapung kandidata, napabilang si Tiglao sa Top 25 na sumabak sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition''.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Hunyo 2019 |title=IN PHOTOS: Bb. Pilipinas 2019 Top 25 in Evening Gown Competition |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/697169/bb-pilipinas-2019-top-25-in-evening-gown-competition/story/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Sinuot ni Tiglao para sa ''evening gown competition'' ang isang pulang damit panggabi na idinisenyo ni Ray Bien Maglonzo. Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Tiglao bilang isa sa labinlimang ''semi-finalist'' na lumahok sa ''question and answer round''. Itinanong ni Giorgio Guglielmino kay Tiglao: ''"Is free press important in a democratic society?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Lago |first=Amanda |date=9 Hunyo 2019 |title=TRANSCRIPT: Binibining Pilipinas 2019 Q and A segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/232663-transcript-question-answer-segment-pageant-2019/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> {{quote|text=''"Yes it’s important because with the press we are able to be aware not only in our country Philippines but also around the world of what’s happening and as a press we should be responsible, and also as a citizen we should be responsible on the credible sites that we should look for. Thank you."''}} Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Miss Intercontinental 2018 Karen Gallman si Tiglao bilang Binibining Pilipinas Intercontinental 2019.<ref name=":0">{{Cite web |date=11 Hunyo 2019 |title=Who is Emma Mary Tiglao, Binibining Pilipinas Intercontinental 2019? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-about-emma-mary-tiglao |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> Bilang Binibining Pilipinas Intercontinental 2019, si Tiglao ang kumatawan sa Pilipinas sa Miss Intercontinental 2019 na ginanap sa Ehipto noong 20 Disyembre 2019. Nagtapos siya bilang isa sa dalawampung ''semi-finalist'' at nanalo ng mga parangal na ''Miss Popularity'' at ''Miss May Care''.<ref>{{Cite web |date=21 Disyembre 2019 |title=Emma Tiglao ends Miss Intercontinental campaign with Top 20 finish |url=https://www.abs-cbn.com/life/12/21/19/emma-tiglao-ends-miss-intercontinental-campaign-with-top-20-finish |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Noong 2022, kinumpirma ni Tiglao na aalis na siya sa larangan ng mga paligsahan ng kagandahan.<ref>{{Cite web |date=17 Pebrero 2022 |title=After a decade, Emma Tiglao says goodbye to pageantry |url=https://www.abs-cbn.com/life/02/17/22/after-a-decade-emma-tiglao-says-goodbye-to-pageantry |access-date=18 Oktubre 2025 |work=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> [[Talaksan:Emma Tiglao.jpg|left|thumb|Si Tiglao bilang Miss Grand Philippines 2025 noong 2025.]] ==== Miss Grand Philippines 2025 ==== {{Main|Miss Grand Philippines 2025}} Noong 2025, inanunsyo ni Tiglao ang kaniyang pagbabalik sa mundo ng mga paligsahan ng kagandahan matapos ang anim na taon. Noong 1 Hulyo 2025, naging opisyal na kandidata siya ng [[Miss Grand Philippines 2025]] bilang kinatawan ng [[Pampanga]].<ref>{{cite web |date=1 Hulyo 2025 |title=Pageant veteran Emma Tiglao eyes Miss Grand Philippines 2025 crown |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/7/1/pageant-veteran-emma-tiglao-eyes-miss-grand-philippines-2025-crown-1304 |access-date=24 Setyembre 2026 |work=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Pinalitan niya si Rena Marie Flores bilang kinatawan ng Pampanga na bumitiw sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Rodelas |first=Mon |date=24 Mayo 2025 |title=27 candidates to contend for Miss Grand PH 2025 crown |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/24/27-candidates-to-contend-for-miss-grand-ph-2025-crown-2331 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Mula sa dalawampu't-siyam na kandidata, napabilang si Tiglao sa Top 15 na sumabak sa ''swimsuit competition'' at sa ''evening gown competition''.<ref>{{Cite web |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=24 Agosto 2025 |title=Miss Grand International Philippines 2025: Emma Tiglao, Anita Gomez enter Top 15 |url=https://entertainment.inquirer.net/625147/miss-grand-international-philippines-2025-emma-tiglao-anita-gomez-enter-top-15 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Sinuot ni Tiglao para sa ''evening gown competition'' ang isang gintong ''gown'' na dinisenyo ng Pilipinong taga-disenyo na si Rian Fernandez.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Agosto 2025 |title=Emma Tiglao crowned Miss Grand International Philippines 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/625162/emma-tiglao-crowned-miss-grand-international-philippines-2025 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Sa ''question and answer round'', itininanong kay Tiglao: ''"If peace could be packaged as a product, how would you convince world leaders to buy it?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Krishnan |first=Ganiel |author-link=Ganiel Krishnan |date=25 Agosto 2026 |title=Emma Mary Tiglao of Pampanga crowned Miss Grand Philippines 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/8/25/emma-mary-tiglao-of-pampanga-crowned-miss-grand-philippines-2025-0811 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> {{quote|text=''"I would convince world leaders to see it as a quality, not as quantity. What I mean is the quality of us having constant dialogue with each other. It’s not about the quantity or the time we need to prepare to talk to each other but it’s the constant dialogue. Because if we do that, we would eradicate disparities in opportunities we can get. And also, we cannot grow the division within people in terms of politics, of power, and in terms of property. So, I hope they would look in quality instead of quantity."''}} Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[CJ Opiaza]] ng [[Castillejos|Castillejos, Zambales]] si Tiglao bilang Miss Grand Philippines 2025.<ref>{{Cite web |date=26 Agosto 2025 |title=Pampanga’s Emma Mary Tiglao wins Miss Grand Philippines 2025 |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2025/08/26/2468134/pampangas-emma-mary-tiglao-wins-miss-grand-philippines-2025 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> ==== Miss Grand International 2025 ==== {{Main|Miss Grand International 2025}} Bilang Miss Grand Philippines 2025, si Tiglao ang kumatawan sa Pilipinas sa [[Miss Grand International 2025]] na ginanap sa MGI Hall sa [[Bangkok]], Taylandiya noong 18 Oktubre 2025.<ref name="mgidate">{{Cite web |date=29 Marso 2025 |title=มงลงวันนี้ ถ่ายทอดสด Miss Grand Thailand 2025 รอบตัดสิน MGT2025 |trans-title=Today's crown, live broadcast of Miss Grand Thailand 2025, final round MGT2025 |url=https://www.bangkokbiznews.com/news/news-update/1173433 |access-date=11 Oktubre 2026 |publisher=Bangkok Biz News |language=th}}</ref> Sa kasagsagan ng kompetisyon, nagwagi siya sa kampanya ng pampublikong pagboto para sa ''Country's Power of the Year'', at pakusang nakapasok sa Top 22.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=19 Oktubre 2025 |title=Emma Mary Tiglao wins Miss Grand International 2025, marks historic back-to-back victory |url=https://www.sunstar.com.ph/manila/emma-mary-tiglao-wins-miss-grand-international-2025 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Mula sa pitumpu't-pitong kandidata, napabilang si Tiglao sa Top 22 na lumahok sa ''swimsuit competition'' at sa Top 10 na lumahok sa ''speech round'' at ''evening gown competition.'' Sinuot ni Tiglao para sa ''evening gown competition'' ang isang gown na dinisenyo ng Pilipinong taga-disenyong si Rian Fernandez. Ang ''gown'' ay isang ''burnt-orange'' at tinunaw na gintong kulay na ''beaded evening gown'' na may kahel na kapang may mga balahibo na hango sa isang [[Phoenix (panitikan)|phoenix]] na bumangon mula sa abo — simbolo ng muling pagsilang at tagumpay.<ref>{{Cite web |last=Cagape |first=E. Kristhoff |date=20 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao's designer shares concept behind orange gown at Miss Grand International pageant |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2025/10/20/emma-tiglao-s-designer-shares-concept-behind-orange-gown-at-miss-grand-international-pageant-0927 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=ABS-CBN Entertainment |publisher=[[ABS-CBN]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nandkeolyar |first=Karishma H. |date=19 Oktubre 2025 |title=5 things to know about Filipino star Emma Tiglao, the winner of Miss Grand International 2025 |url=https://gulfnews.com/entertainment/5-things-to-know-about-filipino-star-emma-tiglao-the-winner-of-miss-grand-international-2025-1.500313609 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Tiglao sa limang pinalista na lumahok sa ''final question round''. Itinanong ni Matthew Deane kay Tiglao: ''"Scammers are an online threat — a form of warfare often tied to human trafficking that has global consequences. Countries such as South Korea and the USA have launched severe crackdowns. What penalties do you think could help dismantle these operations?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=18 Oktubre 2025 |title=FULL TRANSCRIPT: Miss Grand International 2025 Top 5 Q&A portion |url=https://www.pep.ph/news/foreign/189201/full-transcript-miss-grand-international-2025-top-5-q-a-portion-a5128-20251018 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref>{{quote|text=''"As someone who reports this kind of stories, I really want to use the power of balance, ask people to be educated and aware for us to not be scammed, and the help of the government to enhance their justice system for the scammers to be behind bars, to be accountable. ’Cause one day I hope that we will live in a peaceful, peaceful world where no one should deceive just to survive."''}}Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[CJ Opiaza]] ng Pilipinas si Tiglao bilang Miss Grand International 2025.<ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=18 Oktubre 2025 |title=Philippines' Emma Tiglao is Miss Grand International 2025 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/emma-tiglao-winner-miss-grand-international-2025/ |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Siya ang ikalawang Pilipinang nagwagi bilang Miss Grand International, at sa kasalukuyan, ang tanging pagkakataon sa kasaysayan ng Miss Grand International na nagwagi ang isang bansa sa loob ng dalawang magkasunod na taon.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao gives PH a back-to-back win at Miss Grand International 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/634219/emma-tiglao-gives-ph-its-back-to-back-win-at-miss-grand-international-2025 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=18 Oktubre 2025 |title=Back-to-back: PH's Emma Mary Tiglao wins Miss Grand International 2025 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/10/18/2480960/back-back-phs-emma-mary-tiglao-wins-miss-grand-international-2025 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=18 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao is Miss Grand International 2025! |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/962925/emma-tiglao-is-miss-grand-international-2025/story/ |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Sa panahon ng kaniyang panunungkulan bilang Miss Grand International 2025, nakapaglakbay si Tiglao sa mga bansang [[Taylandiya]], [[Estados Unidos]],<ref>{{Cite web |date=15 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International 2025 Emma Tiglao graces New York Fashion Week runway |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/health-beauty-fashion/2026/9/15/miss-grand-international-2025-emma-tiglao-graces-new-york-fashion-week-runway-1846 |access-date=13 Oktubre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |publisher=[[ABS-CBN]] |language=en}}</ref> [[Italya]], [[Macau|Makaw]], [[Hong Kong]], [[United Kingdom|Reyno Unido]], [[Indiya]], [[Republikang Tseko]],<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Mayo 2026 |title=After India, reigning Miss Grand Emma Tiglao to fly to UK, Czech Republic |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/5/14/after-india-reigning-miss-grand-emma-tiglao-to-fly-to-uk-czech-republic-1548 |access-date=13 Oktubre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |publisher=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> [[Guatemala|Guwatemala]], [[Vietnam|Biyetnam]],<ref>{{Cite web |date=1 Hulyo 2026 |title=Miss Grand queens Emma Tiglao, CJ Opiaza slay runway in Vietnam event |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/7/1/miss-grand-queens-emma-tiglao-cj-opiaza-slay-runway-in-vietnam-event-1406 |access-date=13 Oktubre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |publisher=[[ABS-CBN]] |language=en}}</ref> [[Malaysia]], [[Sri Lanka]], at ang kaniyang sariling bansang [[Pilipinas]].<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 Nobyembre 2025 |title=Emma Tiglao holds grand homecoming parade in Makati |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967283/emma-tiglao-holds-grand-homecoming-parade-in-makati/story/ |access-date=13 Oktubre 2026 |website=[[GMA News Online]] |publisher=GMA Integrated News |language=en}}</ref> Noong 10 Oktubre 2026, kinoronahan ni Tiglao si [[Jihan Dimack]] ng [[Tanzania|Tansaniya]] bilang kaniyang kahalili.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=11 Oktubre 2026 |title=Jihan Dimack of Tanzania crowned Miss Grand International 2026 in Thailand |url=https://entertainment.inquirer.net/686496/jihan-dimack-of-tanzania-crowned-miss-grand-international-2026-in-thailand |access-date=13 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sibug |first=Mark Carlo |date=11 Oktubre 2026 |title=Tanzania’s Jihan Dimack crowned Miss Grand International 2026 |url=https://www.manilatimes.net/2026/10/11/entertainment-lifestyle/show-times/tanzanias-jihan-dimack-crowned-miss-grand-international-2026/2443183 |access-date=13 Oktubre 2026 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=11 Oktubre 2026 |title=Jihan Dimachk of Tanzania is Miss Grand International 2026 |url=https://www.pep.ph/news/local/194190/miss-grand-international-2026-winner-announcement-a5128-20261011 |access-date=13 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> === Pagmomodelo at trabaho sa telebisyon === Pangunahing nagtrabaho si Tiglao bilang modelo sa Kambdoya, Malaysia, Singapura, Tsina, Timog Korea, at Hapon bago naging tagapagbalita para sa ''Mata ng Agila'', ang programang pambalita sa ''primetime'' ng [[Eagle Broadcasting Corporation]].<ref>{{Cite web |last=Legaspi |first=C. Mendez |date=26 Agosto 2025 |title=Over a decade of pageantry: Pageant veteran Emma Tiglao makes grand comeback |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/08/26/2468219/over-decade-pageantry-pageant-veteran-emma-tiglao-makes-grand-comeback |access-date=13 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Mula noong 2021, isa na siya sa mga pangunahing mangunguna ng palatuntunang pantalakayan ng [[Net 25|Net25]] na ''Kada Umaga''.<ref name=":32">{{Cite web|work=VnExpress|title=Dàn hoa hậu Philippines thi quốc tế năm nay|url=https://vnexpress.net/dan-hoa-hau-philippines-thi-quoc-te-nam-nay-3936220.html|access-date=15 Hunyo 2021|language=vi|date=10 Hunyo 2019|trans-title=The group of Philippine beauty queens competing internationally this year.}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=Ruel |date=21 Oktubre 2026 |title=Emma Mary Tiglao, todo ang pasasalamat! |url=https://www.philstar.com/pang-masa/pang-movies/2025/10/21/2481427/emma-mary-tiglao-todo-ang-pasasalamat |access-date=13 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=tl}}</ref> Sa kasagsagan ng kaniyanng panunungkulan bilang Miss Grand International 2025, rumampa si Tiglao sa Milan Fashion Week at New York Fashion Week para sa Pilipinong taga-disenyong si Leo Almodal.<ref>{{Cite web |date=2 Marso 2026 |title=Miss Grand International 2025 Emma Tiglao makes Milan Fashion Week debut |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/2/miss-grand-international-2025-emma-tiglao-makes-milan-fashion-week-debut-1153 |access-date=13 Oktubre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |publisher=[[ABS-CBN]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=15 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International Emma Tiglao walks the runway at New York Fashion Week |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/fashion-beauty/138414/miss-grand-international-emma-tiglao-walks-the-runway-at-new-york-fashion-week/story |access-date=13 Oktubre 2026 |website=GMA Lifestyle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Uson |first=Melanie |date=11 Oktubre 2026 |title=Emma Tiglao bids emotional farewell to pageantry after MGI journey |url=https://philstarlife.com/celebrity/177890-emma-tiglao-takes-final-walk-as-miss-grand-international-2025? |access-date=13 Oktubre 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga Kapampangan]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1994]] emwaew3m6x79b80b6hgzyf50s4jxx9m 2233928 2233921 2026-10-13T03:24:24Z Allyriana000 119761 2233928 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name = Emma Mary Tiglao | image = Emma Mary Tiglao.jpg | caption = si Tiglao noong 2025 | birth_name = Emma Mary Francisco Tiglao | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1994|12|08}} | birth_place = | education = [[Holy Angel University]], ([[Tourism]]) | hair_color = Itim | eye_color = | competitions = [[Mutya ng Pilipinas 2012]]<br> (1st runner-up)<br>[[Binibining Pilipinas 2014]]<br>(Top 15)<br>[[Miss World Philippines 2015]]<br>(4th Princess)<br>[[Binibining Pilipinas 2019]]<br>(Binibining Pilipinas Intercontinental)<br>Miss Intercontinental 2019<br>(Top 20)<br>[[Miss Grand Philippines 2025]]<br>(Nagwagi)<br>[[Miss Grand International 2025]]<br>(Nagwagi) | title = [[Binibining Pilipinas 2019|Binibining Pilipinas Intercontinental 2019]]<br>[[Miss Grand Philippines 2025]] }} Si '''Emma Mary Francisco Tiglao''' (ipinanganak noong 8 Disyembre 1994) ay isang modelo, tagapagbalita, at beauty pageant titleholder na Pilipino na kinoronahan bilang [[Miss Grand International 2025]]. Siya ang ikalawang Pilipinang nagwagi bilang Miss Grand International, kasunod ni [[CJ Opiaza]] noong nakaraang taon. Si Tiglao ay nakoronahan din bilang [[Binibining Pilipinas 2019|Binibining Pilipinas Intercontinental 2019]]. Kinatawan niya ang Pilipinas sa Miss Intercontinental 2019 sa [[Ehipto]], kung saan nagtapos siya bilang isa sa Top 20.<ref>{{Cite web |last=Libero |first=Grace |date=25 Agosto 2025 |title=10 Things About Miss Grand Philippines 2025 Emma Mary Tiglao |url=https://metro.style/metro-style/people/2025/8/25/10-things-about-miss-grand-philippines-2025-emma-mary-tiglao-1243 |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Metro Style |language=en}}</ref> == Maagang buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Tiglao noong 8 Disyembre 1994 bilang bunso sa apat na anak nina Antonio at Isabelita Tiglao sa [[Mabalacat]], [[Pampanga]], Pilipinas.<ref name="rappler">{{cite web |date=19 Oktubre 2025 |title=Who is Emma Tiglao, Miss Grand International 2025? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-emma-tiglao-miss-grand-international-2025/ |access-date=24 Setyembre 2026 |language=en|last1=Lampayan|first1=Kevin Ian|work=[[Rappler]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tribune |first=Daily |date=20 Oktubre 2025 |title=A queen reborn: Emma Mary Tiglao’s journey to Miss Grand International 2025 |url=https://tribune.net.ph/2025/10/20/a-queen-reborn-emma-mary-tiglaos-journey-to-miss-grand-international-2025 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref> Nag-aral ng turismo si Tiglao sa [[Pamantasang Holy Angel|Holy Angel University]]<ref>{{Cite web |last=Tulabut |first=Noel G. |date=15 Hunyo 2019 |title=Bb. Pilipinas Intercontinental's winning gown made by detainees |url=https://www.sunstar.com.ph//article/1810114/Pampanga/Local-News/Bb-Pilipinas-Intercontinentals-winning-gown-made-by-detainees |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Sunstar |language=en |archive-date=1 Disyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201004237/https://www.sunstar.com.ph/article/1810114/pampanga/local-news/bb-pilipinas-intercontinentals-winning-gown-made-by-detainees |url-status=dead }}</ref> at nagtapos bilang ''dean's lister'' noong 2014.<ref>{{Cite web |last=Yap |first=Jade Veronique |date=27 Agosto 2025 |title=Who is Emma Tiglao? Get to know our Miss Grand Philippines 2025 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/957120/who-is-emma-tiglao-get-to-know-our-miss-grand-philippines-2025/story/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Ang kaniyang pangunahing trabaho ay bilang isang modelo sa Kambodya at [[Malaysia]] bago naging tagapagbalita para sa programa ng [[Eagle Broadcasting Corporation]] na Mata ng Agila.<ref name=":3">{{Cite web |title=Dàn hoa hậu Philippines thi quốc tế năm nay |url=https://vnexpress.net/dan-hoa-hau-philippines-thi-quoc-te-nam-nay-3936220.html |access-date=18 Oktubre 2025 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> == Karera == === Mga paligsahan ng kagandahan === ==== Mutya ng Pilipinas 2012 ==== Lumahok si Tiglao sa [[Mutya ng Pilipinas|Mutya ng Pilipinas 2012]] at nagtapos bilang ''first runner-up'' kay Rizzini Alexis Gomez na nagwagi bilang Mutya ng Pilipinas Tourism International 2012.<ref>{{Cite web |last= |date=13 Agosto 2012 |title=Mutya ng Pilipinas 2012, naging emosyonal nang koronahan |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/269486/mutya-ng-pilipinas-2012-naging-emosyonal-nang-koronahan/story/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> ==== Binibining Pilipinas 2014 ==== Unang lumahok si Tiglao sa Binibining Pilipinas noong [[Binibining Pilipinas 2014|2014]] sa [[Smart Araneta Coliseum]], kung saan napabilang siya sa labinlimang ''semi-finalist'' na lumahok sa ''question and answer round''.<ref>{{Cite web |date=30 Marso 2014 |title=FULL LIST: Winners at the Bb Pilipinas 2014 coronation night |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/bb-pilipinas-2014-winners |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> Itinanong ni [[Carlo Katigbak]] kay Tiglao: ''"What do you think are the reasons why the Philippines became the number one powerhouse of beauty in 2013?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2014 |title=Bb Pilipinas 2014: Q&A Portion |url=https://sg.news.yahoo.com/bb-pilipinas-2014-q-a-portion-slideshow.html |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Yahoo Southeast Asia via Yahoo News |language=en-SG}}</ref> {{quote|text=''"I believe that it is not about only the physical beauty, but also the inner beauty, what we call the true beauty of a Filipina. It possesses the heart; we are committed, and we are capable to do our duties and responsibilities of being a beauty queen. Thank you."''}} Pagkatapos ng kompetisyon, nagtapos siya bilang ''semi-finalist''. Nagwagi si Mary Jean Lastimosa sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2014 |title=Binibining Pilipinas 2014 Winners: The Complete Results List |url=https://www.thesummitexpress.com/2014/03/binibining-pilipinas-2014-winners-the-complete-results-list.html |access-date=18 Oktubre 2025 |website=The Summit Express}}</ref> ==== Miss World Philippines 2015 ==== Lumahok si Tiglao sa Miss World Philippines noong [[Miss World Philippines 2015|2015]] Solaire Resort & Casino sa [[Parañaque]], Kalakhang Maynila,<ref>{{Cite web |last=Tantuco |first=Vernise |date=18 Oktubre 2015 |title=Photo recap: Miss World Philippines coronation night 2015 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/109787-miss-world-philippines-coronation-night-2015-photos-recap/ |access-date=13 Oktubre 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> kung saan napabilang siya sa labintatlong ''semi-finalist'' na lumahok sa ''question and answer round''. Itinanong ni Tim Yap kay Tiglao: ''"If you could go anywhere inthe world, where would it be and why?."'', kung saan ipinarating niya: {{quote|text=''"If I would go anywhere in the world, I would go [to] Paris, France because it is my dream place. Every [person] that I've met, they know that'ts my dream place. I just want to see the Eiffel Tower, and that's it. Thank you."''}} Pagkatapos ng ''question and answer round'', napabilang si Tiglao bilang isa sa limang pinalista na lumahok sa ''final question''. Itinanong ni Ben Chan kay Tiglao: ''"Pick a current global issue and suggest a practical solution."'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Chuck |date=18 Oktubre 2015 |title=LISTEN: Miss World Philippines 2015 question and answer portion |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/10/18/1512514/listen-miss-world-philippines-2015-question-and-answer-portion |access-date=13 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> {{quote|text=''"A current global issue? I think it's education. For me, for it's education. And for the solution, me standing in front of you, acting as a role model, I can be an inspiration to the youth so that they can be inspired to study more, to study hard so that in the end they will have a good future."''}} Pagkatapos ng kompetisyon, nagtapos siya bilang ''fourth princess'' kay [[Hillarie Parungao]].<ref>{{Cite web |date=18 Oktubre 2015 |title=Nueva Vizcaya beauty named Miss World Philippines 2015 |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/10/18/15/nueva-vizcaya-beauty-named-miss-world-philippines-2015 |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Hillarie Danielle Parungao is Miss World Philippines 2015 |language=en |work=Manila Standard |url=https://manilastandard.net/mobile/article/190080 |access-date=18 Oktubre 2025}}</ref> [[Talaksan:2020 08 13 Emma Tiglao00257.jpg|thumb|300x300px|Si Tiglao bilang Binibining Pilipinas Intercontinental 2019 noong 2020]] ==== Binibining Pilipinas 2019 at Miss Intercontinental 2019 ==== Muling lumahok si Tiglao sa Binibining Pilipinas noong [[Binibining Pilipinas 2019|2019]] sa [[Smart Araneta Coliseum]]. Nanalo siya ng dalawang natatanging parangal sa kompetisyon; ''Best in National Costume'' at ''Miss Pizza Hut''.<ref name=":1">{{Cite web |title=LIST: Binibining Pilipinas 2019 winners, top 25, special awards, highlights |url=https://www.philstar.com/entertainment/2019/06/10/1925178/list-binibining-pilipinas-2019-winners-top-25-special-awards-highlights |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Mula sa apatnapung kandidata, napabilang si Tiglao sa Top 25 na sumabak sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition''.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Hunyo 2019 |title=IN PHOTOS: Bb. Pilipinas 2019 Top 25 in Evening Gown Competition |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/697169/bb-pilipinas-2019-top-25-in-evening-gown-competition/story/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Sinuot ni Tiglao para sa ''evening gown competition'' ang isang pulang damit panggabi na idinisenyo ni Ray Bien Maglonzo. Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Tiglao bilang isa sa labinlimang ''semi-finalist'' na lumahok sa ''question and answer round''. Itinanong ni Giorgio Guglielmino kay Tiglao: ''"Is free press important in a democratic society?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Lago |first=Amanda |date=9 Hunyo 2019 |title=TRANSCRIPT: Binibining Pilipinas 2019 Q and A segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/232663-transcript-question-answer-segment-pageant-2019/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> {{quote|text=''"Yes it’s important because with the press we are able to be aware not only in our country Philippines but also around the world of what’s happening and as a press we should be responsible, and also as a citizen we should be responsible on the credible sites that we should look for. Thank you."''}} Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Miss Intercontinental 2018 Karen Gallman si Tiglao bilang Binibining Pilipinas Intercontinental 2019.<ref name=":0">{{Cite web |date=11 Hunyo 2019 |title=Who is Emma Mary Tiglao, Binibining Pilipinas Intercontinental 2019? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-about-emma-mary-tiglao |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> Bilang Binibining Pilipinas Intercontinental 2019, si Tiglao ang kumatawan sa Pilipinas sa Miss Intercontinental 2019 na ginanap sa Ehipto noong 20 Disyembre 2019. Nagtapos siya bilang isa sa dalawampung ''semi-finalist'' at nanalo ng mga parangal na ''Miss Popularity'' at ''Miss May Care''.<ref>{{Cite web |date=21 Disyembre 2019 |title=Emma Tiglao ends Miss Intercontinental campaign with Top 20 finish |url=https://www.abs-cbn.com/life/12/21/19/emma-tiglao-ends-miss-intercontinental-campaign-with-top-20-finish |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Noong 2022, kinumpirma ni Tiglao na aalis na siya sa larangan ng mga paligsahan ng kagandahan.<ref>{{Cite web |date=17 Pebrero 2022 |title=After a decade, Emma Tiglao says goodbye to pageantry |url=https://www.abs-cbn.com/life/02/17/22/after-a-decade-emma-tiglao-says-goodbye-to-pageantry |access-date=18 Oktubre 2025 |work=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> [[Talaksan:Emma Tiglao.jpg|left|thumb|Si Tiglao bilang Miss Grand Philippines 2025 noong 2025.]] ==== Miss Grand Philippines 2025 ==== {{Main|Miss Grand Philippines 2025}} Noong 2025, inanunsyo ni Tiglao ang kaniyang pagbabalik sa mundo ng mga paligsahan ng kagandahan matapos ang anim na taon. Noong 1 Hulyo 2025, naging opisyal na kandidata siya ng [[Miss Grand Philippines 2025]] bilang kinatawan ng [[Pampanga]].<ref>{{cite web |date=1 Hulyo 2025 |title=Pageant veteran Emma Tiglao eyes Miss Grand Philippines 2025 crown |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/7/1/pageant-veteran-emma-tiglao-eyes-miss-grand-philippines-2025-crown-1304 |access-date=24 Setyembre 2026 |work=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Pinalitan niya si Rena Marie Flores bilang kinatawan ng Pampanga na bumitiw sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Rodelas |first=Mon |date=24 Mayo 2025 |title=27 candidates to contend for Miss Grand PH 2025 crown |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/24/27-candidates-to-contend-for-miss-grand-ph-2025-crown-2331 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Mula sa dalawampu't-siyam na kandidata, napabilang si Tiglao sa Top 15 na sumabak sa ''swimsuit competition'' at sa ''evening gown competition''.<ref>{{Cite web |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=24 Agosto 2025 |title=Miss Grand International Philippines 2025: Emma Tiglao, Anita Gomez enter Top 15 |url=https://entertainment.inquirer.net/625147/miss-grand-international-philippines-2025-emma-tiglao-anita-gomez-enter-top-15 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Sinuot ni Tiglao para sa ''evening gown competition'' ang isang gintong damit panggabi na dinisenyo ng Pilipinong taga-disenyo na si Rian Fernandez.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Agosto 2025 |title=Emma Tiglao crowned Miss Grand International Philippines 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/625162/emma-tiglao-crowned-miss-grand-international-philippines-2025 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Sa ''question and answer round'', itininanong kay Tiglao: ''"If peace could be packaged as a product, how would you convince world leaders to buy it?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Krishnan |first=Ganiel |author-link=Ganiel Krishnan |date=25 Agosto 2026 |title=Emma Mary Tiglao of Pampanga crowned Miss Grand Philippines 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/8/25/emma-mary-tiglao-of-pampanga-crowned-miss-grand-philippines-2025-0811 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> {{quote|text=''"I would convince world leaders to see it as a quality, not as quantity. What I mean is the quality of us having constant dialogue with each other. It’s not about the quantity or the time we need to prepare to talk to each other but it’s the constant dialogue. Because if we do that, we would eradicate disparities in opportunities we can get. And also, we cannot grow the division within people in terms of politics, of power, and in terms of property. So, I hope they would look in quality instead of quantity."''}} Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[CJ Opiaza]] ng [[Castillejos|Castillejos, Zambales]] si Tiglao bilang Miss Grand Philippines 2025.<ref>{{Cite web |date=26 Agosto 2025 |title=Pampanga’s Emma Mary Tiglao wins Miss Grand Philippines 2025 |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2025/08/26/2468134/pampangas-emma-mary-tiglao-wins-miss-grand-philippines-2025 |access-date=24 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> ==== Miss Grand International 2025 ==== {{Main|Miss Grand International 2025}} Bilang Miss Grand Philippines 2025, si Tiglao ang kumatawan sa Pilipinas sa [[Miss Grand International 2025]] na ginanap sa MGI Hall sa [[Bangkok]], Taylandiya noong 18 Oktubre 2025.<ref name="mgidate">{{Cite web |date=29 Marso 2025 |title=มงลงวันนี้ ถ่ายทอดสด Miss Grand Thailand 2025 รอบตัดสิน MGT2025 |trans-title=Today's crown, live broadcast of Miss Grand Thailand 2025, final round MGT2025 |url=https://www.bangkokbiznews.com/news/news-update/1173433 |access-date=11 Oktubre 2026 |publisher=Bangkok Biz News |language=th}}</ref> Sa kasagsagan ng kompetisyon, nagwagi siya sa kampanya ng pampublikong pagboto para sa ''Country's Power of the Year'', at pakusang nakapasok sa Top 22.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=19 Oktubre 2025 |title=Emma Mary Tiglao wins Miss Grand International 2025, marks historic back-to-back victory |url=https://www.sunstar.com.ph/manila/emma-mary-tiglao-wins-miss-grand-international-2025 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> Mula sa pitumpu't-pitong kandidata, napabilang si Tiglao sa Top 22 na lumahok sa ''swimsuit competition'' at sa Top 10 na lumahok sa ''speech round'' at ''evening gown competition.'' Sinuot ni Tiglao para sa ''evening gown competition'' ang isang damit panggabi na dinisenyo ng Pilipinong taga-disenyong si Rian Fernandez. Ang ''gown'' ay isang ''burnt-orange'' at tinunaw na gintong kulay na damit panggabi na may kahel na kapang may mga balahibo, na hango sa isang [[Phoenix (panitikan)|phoenix]] na bumangon mula sa abo — simbolo ng muling pagsilang at tagumpay.<ref>{{Cite web |last=Cagape |first=E. Kristhoff |date=20 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao's designer shares concept behind orange gown at Miss Grand International pageant |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2025/10/20/emma-tiglao-s-designer-shares-concept-behind-orange-gown-at-miss-grand-international-pageant-0927 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=ABS-CBN Entertainment |publisher=[[ABS-CBN]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nandkeolyar |first=Karishma H. |date=19 Oktubre 2025 |title=5 things to know about Filipino star Emma Tiglao, the winner of Miss Grand International 2025 |url=https://gulfnews.com/entertainment/5-things-to-know-about-filipino-star-emma-tiglao-the-winner-of-miss-grand-international-2025-1.500313609 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Tiglao sa limang pinalista na lumahok sa ''final question round''. Itinanong ni Matthew Deane kay Tiglao: ''"Scammers are an online threat — a form of warfare often tied to human trafficking that has global consequences. Countries such as South Korea and the USA have launched severe crackdowns. What penalties do you think could help dismantle these operations?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=18 Oktubre 2025 |title=FULL TRANSCRIPT: Miss Grand International 2025 Top 5 Q&A portion |url=https://www.pep.ph/news/foreign/189201/full-transcript-miss-grand-international-2025-top-5-q-a-portion-a5128-20251018 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref>{{quote|text=''"As someone who reports this kind of stories, I really want to use the power of balance, ask people to be educated and aware for us to not be scammed, and the help of the government to enhance their justice system for the scammers to be behind bars, to be accountable. ’Cause one day I hope that we will live in a peaceful, peaceful world where no one should deceive just to survive."''}}Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[CJ Opiaza]] ng Pilipinas si Tiglao bilang Miss Grand International 2025.<ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=18 Oktubre 2025 |title=Philippines' Emma Tiglao is Miss Grand International 2025 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/emma-tiglao-winner-miss-grand-international-2025/ |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Siya ang ikalawang Pilipinang nagwagi bilang Miss Grand International, at sa kasalukuyan, ang tanging pagkakataon sa kasaysayan ng Miss Grand International na nagwagi ang isang bansa sa loob ng dalawang magkasunod na taon.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao gives PH a back-to-back win at Miss Grand International 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/634219/emma-tiglao-gives-ph-its-back-to-back-win-at-miss-grand-international-2025 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=18 Oktubre 2025 |title=Back-to-back: PH's Emma Mary Tiglao wins Miss Grand International 2025 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/10/18/2480960/back-back-phs-emma-mary-tiglao-wins-miss-grand-international-2025 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=18 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao is Miss Grand International 2025! |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/962925/emma-tiglao-is-miss-grand-international-2025/story/ |access-date=12 Oktubre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Sa panahon ng kaniyang panunungkulan bilang Miss Grand International 2025, nakapaglakbay si Tiglao sa mga bansang [[Taylandiya]], [[Estados Unidos]],<ref>{{Cite web |date=15 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International 2025 Emma Tiglao graces New York Fashion Week runway |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/health-beauty-fashion/2026/9/15/miss-grand-international-2025-emma-tiglao-graces-new-york-fashion-week-runway-1846 |access-date=13 Oktubre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |publisher=[[ABS-CBN]] |language=en}}</ref> [[Italya]], [[Macau|Makaw]], [[Hong Kong]], [[United Kingdom|Reyno Unido]], [[Indiya]], [[Republikang Tseko]],<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Mayo 2026 |title=After India, reigning Miss Grand Emma Tiglao to fly to UK, Czech Republic |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/5/14/after-india-reigning-miss-grand-emma-tiglao-to-fly-to-uk-czech-republic-1548 |access-date=13 Oktubre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |publisher=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> [[Guatemala|Guwatemala]], [[Vietnam|Biyetnam]],<ref>{{Cite web |date=1 Hulyo 2026 |title=Miss Grand queens Emma Tiglao, CJ Opiaza slay runway in Vietnam event |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/7/1/miss-grand-queens-emma-tiglao-cj-opiaza-slay-runway-in-vietnam-event-1406 |access-date=13 Oktubre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |publisher=[[ABS-CBN]] |language=en}}</ref> [[Malaysia]], [[Sri Lanka]], at ang kaniyang sariling bansang [[Pilipinas]].<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 Nobyembre 2025 |title=Emma Tiglao holds grand homecoming parade in Makati |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967283/emma-tiglao-holds-grand-homecoming-parade-in-makati/story/ |access-date=13 Oktubre 2026 |website=[[GMA News Online]] |publisher=GMA Integrated News |language=en}}</ref> Noong 10 Oktubre 2026, kinoronahan ni Tiglao si [[Jihan Dimack]] ng [[Tanzania|Tansaniya]] bilang kaniyang kahalili.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=11 Oktubre 2026 |title=Jihan Dimack of Tanzania crowned Miss Grand International 2026 in Thailand |url=https://entertainment.inquirer.net/686496/jihan-dimack-of-tanzania-crowned-miss-grand-international-2026-in-thailand |access-date=13 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sibug |first=Mark Carlo |date=11 Oktubre 2026 |title=Tanzania’s Jihan Dimack crowned Miss Grand International 2026 |url=https://www.manilatimes.net/2026/10/11/entertainment-lifestyle/show-times/tanzanias-jihan-dimack-crowned-miss-grand-international-2026/2443183 |access-date=13 Oktubre 2026 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=11 Oktubre 2026 |title=Jihan Dimachk of Tanzania is Miss Grand International 2026 |url=https://www.pep.ph/news/local/194190/miss-grand-international-2026-winner-announcement-a5128-20261011 |access-date=13 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> === Pagmomodelo at trabaho sa telebisyon === Pangunahing nagtrabaho si Tiglao bilang modelo sa Kambdoya, Malaysia, Singapura, Tsina, Timog Korea, at Hapon bago naging tagapagbalita para sa ''Mata ng Agila'', ang programang pambalita sa ''primetime'' ng [[Eagle Broadcasting Corporation]].<ref>{{Cite web |last=Legaspi |first=C. Mendez |date=26 Agosto 2025 |title=Over a decade of pageantry: Pageant veteran Emma Tiglao makes grand comeback |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/08/26/2468219/over-decade-pageantry-pageant-veteran-emma-tiglao-makes-grand-comeback |access-date=13 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Mula noong 2021, isa na siya sa mga pangunahing mangunguna ng palatuntunang pantalakayan ng [[Net 25|Net25]] na ''Kada Umaga''.<ref name=":32">{{Cite web|work=VnExpress|title=Dàn hoa hậu Philippines thi quốc tế năm nay|url=https://vnexpress.net/dan-hoa-hau-philippines-thi-quoc-te-nam-nay-3936220.html|access-date=15 Hunyo 2021|language=vi|date=10 Hunyo 2019|trans-title=The group of Philippine beauty queens competing internationally this year.}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mendoza |first=Ruel |date=21 Oktubre 2026 |title=Emma Mary Tiglao, todo ang pasasalamat! |url=https://www.philstar.com/pang-masa/pang-movies/2025/10/21/2481427/emma-mary-tiglao-todo-ang-pasasalamat |access-date=13 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=tl}}</ref> Sa kasagsagan ng kaniyanng panunungkulan bilang Miss Grand International 2025, rumampa si Tiglao sa Milan Fashion Week at New York Fashion Week para sa Pilipinong taga-disenyong si Leo Almodal.<ref>{{Cite web |date=2 Marso 2026 |title=Miss Grand International 2025 Emma Tiglao makes Milan Fashion Week debut |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/2/miss-grand-international-2025-emma-tiglao-makes-milan-fashion-week-debut-1153 |access-date=13 Oktubre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |publisher=[[ABS-CBN]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=15 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International Emma Tiglao walks the runway at New York Fashion Week |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/fashion-beauty/138414/miss-grand-international-emma-tiglao-walks-the-runway-at-new-york-fashion-week/story |access-date=13 Oktubre 2026 |website=GMA Lifestyle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Uson |first=Melanie |date=11 Oktubre 2026 |title=Emma Tiglao bids emotional farewell to pageantry after MGI journey |url=https://philstarlife.com/celebrity/177890-emma-tiglao-takes-final-walk-as-miss-grand-international-2025? |access-date=13 Oktubre 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> == Pilmograpiya == === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Taon !Titulo !Tungkulin |- | rowspan="3" |2019 |''[[Rated K]]'' | rowspan="3" |Panauhin |- |''[[Magandang Buhay]]'' |- |''[[The Bottomline with Boy Abunda]]'' |- |2020–2023 |''Mata ng Agila'' |Tagapagbalita |- |2021–2025 |''Kada Umaga'' |Mangunguna |- | rowspan="2" |2023 |''Mata ng Agila sa Tanghali'' |Tagapagbalita |- |''Ano'ng meron kay Abok?'' |Kaniyang sarili |- |2026 |''[[Bubble Gang]]'' |Panauhin |} === Mga pelikula === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Taon !Titulo !Tungkulin |- |2015 |''[[:en:No_Boyfriend_Since_Birth|No Boyfriend Since Birth]]'' |Bride 4 |} === Mga patalastas sa telebisyon === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Taon !Titulo |- |2021 |''[[:en:Chowking|Chowking Siomai Chao Fan Family Platter]]'' |} === Mga ''music video'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Titulo !Taon !(Mga) direktor !Sang. |- |"''Paruparo''" (kasama ang [[Bini]]) |2026 |Kerbs Balagtas |<ref>{{Cite news |last=Adina|first=Armin P.|date=2 Enero 2026|title=Miss Grand International 2025 Emma Tiglao flutters in BINI’s ‘Paruparo’ video|url=https://entertainment.inquirer.net/646044/miss-grand-international-2025-emma-tiglao-flutters-in-binis-paruparo-video|access-date=13 Oktubre 2026|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en-PH}}</ref> |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{IMDb name|6380674}} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{flagdeco|Philippines}} [[CJ Opiaza]]<br>(Pumalit)}} {{s-ttl|title=[[Miss Grand International]]|years=[[Miss Grand International 2025|2025]]}} {{S-aft|after={{flagdeco|Tanzania}} [[Jihan Dimack]]}} {{S-bef|before={{flagdeco|Thailand}} Malin Chara-anan}} {{s-ttl|title=[[Miss Grand International|Country's Power of The Year]]|years=[[Miss Grand International 2025|2025]]}} {{S-aft|after={{flagdeco|Ecuador}} Shyare Andrade}} {{S-bef|before=[[CJ Opiaza]]}} {{s-ttl|title=[[Miss Grand Philippines]]|years=[[Miss Grand Philippines 2025|2025]]}} {{S-aft|after=[[Angelica Lopez]]}} {{S-bef|before=[[Karen Gallman]]}} {{s-ttl|title=[[Binibining Pilipinas|Binibining Pilipinas Intercontinental]]|years=[[Binibining Pilipinas 2019|2019]]}} {{S-aft|after=[[Cinderella Obeñita|Cindy Obeñita]]}} {{S-end}} [[Kategorya:Mga Kapampangan]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1994]] jn621jomv74zjhz8xiov15ivjtz5uqt 0 338880 2233985 2226858 2026-10-13T10:35:19Z Ivan P. Clarin 84769 /* Tauhan */ 2233985 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|The Greatest Showman}} {{Infobox film | name = The Greatest Showdown | image = | caption = | director = [[Jun Lana|Jun Robles Lana]] | producer = | writer = Jumbo A. Albano | starring = {{Plainlist| * [[Vice Ganda]] * [[Vic Sotto]] }} | music = | cinematography = | editing = | studio = {{ubl|[[ABS-CBN Studios]]|[[Star Cinema]]|[[The IdeaFirst Company]]|M-Zet Productions|[[APT Entertainment]]}} | distributor = [[Star Cinema|ABS-CBN Film Productions]] | released = {{Film date|2026|12|25}} | runtime = | country = [[Pilipinas]] | language = [[Pilipino]] }} Ang '''The Greatest Showdown''' ay isang pelikang Pilipino, pang-komedya sa gaganapin na '''2026 MMFF (Metro Manila Film Festival)''' na inilathala ni Jun Robles Lana at pinag-bibidahan nina [[Vice Ganda]] at [[Vic Sotto]], Ang pelikulang ito ay itatakda sa petsa sa [[Araw ng Pasko]]; 25 Disyembre 2026 sa mga sinehan at ito ay pasok sa 52nd Metro Manila Film Festival.<ref>https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/films/2026/7/8/vice-ganda-vic-sotto-collab-film-the-greatest-showdown-officially-joins-mmff-2026-1505</ref> ==Tauhan== ===Mga pangunahin=== * [[Vice Ganda]] as Queenie, ay isang matagumpay na negosyante sa pangangalaga ng balat. * [[Vic Sotto]] as Kingston, ay isang beteranong tagagawa ng muwebles. ===Suportadong tauhan=== * [[Jose Manalo]] * [[Ryzza Mae Dizon]] * Whitney Tyson * JM Ibarra * Fyang Smith * Brent Manalo * Iyah Mina ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== [[Kategorya:Mga pelikula ng 2026]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] {{stub|Pelikula-Pilipinas}} 626q4174zr3fxku3tzxbj47a0eugjmx 2233986 2233985 2026-10-13T10:39:03Z Ivan P. Clarin 84769 /* Suportadong tauhan */ 2233986 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|The Greatest Showman}} {{Infobox film | name = The Greatest Showdown | image = | caption = | director = [[Jun Lana|Jun Robles Lana]] | producer = | writer = Jumbo A. Albano | starring = {{Plainlist| * [[Vice Ganda]] * [[Vic Sotto]] }} | music = | cinematography = | editing = | studio = {{ubl|[[ABS-CBN Studios]]|[[Star Cinema]]|[[The IdeaFirst Company]]|M-Zet Productions|[[APT Entertainment]]}} | distributor = [[Star Cinema|ABS-CBN Film Productions]] | released = {{Film date|2026|12|25}} | runtime = | country = [[Pilipinas]] | language = [[Pilipino]] }} Ang '''The Greatest Showdown''' ay isang pelikang Pilipino, pang-komedya sa gaganapin na '''2026 MMFF (Metro Manila Film Festival)''' na inilathala ni Jun Robles Lana at pinag-bibidahan nina [[Vice Ganda]] at [[Vic Sotto]], Ang pelikulang ito ay itatakda sa petsa sa [[Araw ng Pasko]]; 25 Disyembre 2026 sa mga sinehan at ito ay pasok sa 52nd Metro Manila Film Festival.<ref>https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/films/2026/7/8/vice-ganda-vic-sotto-collab-film-the-greatest-showdown-officially-joins-mmff-2026-1505</ref> ==Tauhan== ===Mga pangunahin=== * [[Vice Ganda]] as Queenie, ay isang matagumpay na negosyante sa pangangalaga ng balat. * [[Vic Sotto]] as Kingston, ay isang beteranong tagagawa ng muwebles. ===Suportadong tauhan=== * [[Jose Manalo]] * [[Ryzza Mae Dizon]] * Klarrise de Guzman * JM Ibarra * Fyang Smith * Brent Manalo * Iyah Mina ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== [[Kategorya:Mga pelikula ng 2026]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] {{stub|Pelikula-Pilipinas}} b12wtdaxjsayyf9uu6dno9620hx060x 2233987 2233986 2026-10-13T10:49:16Z Ivan P. Clarin 84769 2233987 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|The Greatest Showman}} {{Infobox film | name = The Greatest Showdown | image = | caption = | director = [[Jun Lana|Jun Robles Lana]] | producer = | writer = Jumbo A. Albano | starring = {{Plainlist| * [[Vice Ganda]] * [[Vic Sotto]] }} | music = | cinematography = | editing = | studio = {{ubl|[[ABS-CBN Studios]]|[[Star Cinema]]|[[The IdeaFirst Company]]|M-Zet Productions|[[APT Entertainment]]}} | distributor = [[Star Cinema|ABS-CBN Film Productions]] | released = {{Film date|2026|12|25}} | runtime = | country = [[Pilipinas]] | language = [[Pilipino]] }} Ang '''The Greatest Showdown''' ay isang pelikang Pilipino, pang-komedya sa gaganapin na '''2026 MMFF (Metro Manila Film Festival)''' na inilathala ni Jun Robles Lana at pinag-bibidahan nina [[Vice Ganda]] at [[Vic Sotto]], Ang pelikulang ito ay itatakda sa petsa sa [[Araw ng Pasko]]; 25 Disyembre 2026 sa mga sinehan at ito ay pasok sa 52nd Metro Manila Film Festival.<ref>https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/films/2026/7/8/vice-ganda-vic-sotto-collab-film-the-greatest-showdown-officially-joins-mmff-2026-1505</ref> ==Tauhan== {{Multiple image | header = Cast | align = center | direction = horizontal | total_width = 600 | image1 = Vice Ganda in Tarlac (cropped).jpg | caption1 = [[Vice Ganda]] | image2 = Vic Sotto 2022 (cropped).jpg | caption2 = [[Vic Sotto]] | image3 = Jose Manalo (cropped).jpg | caption3 = [[Jose Manalo]] | image4 = Ryzza Mae Dizon in 2016.png | caption4 = [[Ryzza Mae Dizon]] | image5= Klarisse De Guzman 2018 (cropped).jpg | caption5 = Klarrise de Guzman | image6 = JM Ibarra.jpg | caption6 = JM Ibarra | image7 = Sofia Smith In Lucena.jpg | caption7 = Fyang | image8 = Brent Manalo.jpg | caption8 =Brent Manalo}} ===Mga pangunahin=== * [[Vice Ganda]] as Queenie, ay isang matagumpay na negosyante sa pangangalaga ng balat. * [[Vic Sotto]] as Kingston, ay isang beteranong tagagawa ng muwebles. ===Suportadong tauhan=== * [[Jose Manalo]] * [[Ryzza Mae Dizon]] * Klarrise de Guzman * JM Ibarra * Fyang Smith * Brent Manalo * Iyah Mina ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== [[Kategorya:Mga pelikula ng 2026]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] {{stub|Pelikula-Pilipinas}} mshrzwkqc8sf4i049r41x3b4sv4zt1o 0 338917 2233692 2232475 2026-10-12T12:09:53Z Allyriana000 119761 2233692 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|date=Mayo 2027|venue=Tansaniya|before=[[Miss World 2026|2026]]|returns={{hlist|Ekwador|Estonya|Madagaskar}}}} Ang '''Miss World 2027''' ang magiging ika-74 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na gaganapin sa Tansaniya. Kokoronahan ni [[Joheirry Mola]] ng Republikang Dominikano ang kaniyang kahalili pagkatapos ng kompetisyon. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 20 Abril 2026, nilagdaan ng tagapangulo at CEO ng Miss World Organization na si Julia Morley kasama ang pamahalaan ng Tansaniya ang kasunduan ng pangunguna, na opisyal na nagpapatibay na magaganap ang ika-74 na edisyon ng Miss World sa Tansaniya sa Mayo 2027.<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=4 Mayo 2026 |title=After Vietnam, Tanzania to host Miss World 2027 pageant |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/04/2525605/after-vietnam-tanzania-host-miss-world-2027-pageant |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Maricha |first=Julius |date=20 Abril 2026 |title=Tanzania to host 74th Miss World pageant in 2027 |language=en |work=The Citizen |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/tanzania-to-host-74th-miss-world-pageant-in-2027-5430264 |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421061959/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/tanzania-to-host-74th-miss-world-pageant-in-2027-5430264 |archive-date=21 Abril 2026}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Babalik sa edisyong ang mga bansang Ekwador, Estonya, Madagaskar, at Tunisya na huling sumali noong [[Miss World 2025|2025]].<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Miss World: Madagascar Committee Skips 2026 Edition |url=https://livemada.com/news/1353/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819231823/https://livemada.com/news/1353/ |archive-date=19 Agosto 2026 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=L'Express de Madagascar |language=en |via=LiveMada}}</ref> == Mga kandidata == Ang mga sumusunod ay mga kumpirmadong kalahok: {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{Sortname|Louisette|N'Guessan|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Louisette Cadic N'Guessan Wins Miss Côte d'Ivoire 2026 |language=en |work=Femina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/louisette-cadic-nguessan-wins-miss-cte-divoire-2026/articleshow/154823809.cms |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702063905/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/louisette-cadic-nguessan-wins-miss-cte-divoire-2026/articleshow/154823809.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Bouaké |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{Sortname|Phương Oanh|Phan||nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Fernando |first=Jefferson |date=1 Abril 2026 |title=Crowned in Ho Chi Minh: Phan Phuong Oanh leads a new era for Miss World Vietnam |language=en |work=Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/2026/03/31/crowned-in-ho-chi-minh-phan-phuong-oanh-leads-a-new-era-for-miss-world-vietnam |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331223702/https://tribune.net.ph/2026/03/31/crowned-in-ho-chi-minh-phan-phuong-oanh-leads-a-new-era-for-miss-world-vietnam |archive-date=31 Marso 2026}}</ref> |23 |[[Hanoi]] |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{Sortname|Magdeline|Modipane|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Malabe |first=Chawada |date=2 Abril 2026 |title=Turning beauty into impact |language=en |work=The Voice |url=https://thevoicebw.com/turning-beauty-into-impact/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260403034846/https://thevoicebw.com/turning-beauty-into-impact/ |archive-date=3 Abril 2026}}</ref> |26 |Tonota |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{Sortname|Ash|Castro|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 2026 |title=Ash Castro es la nueva Miss Mundo Bolivia 2026 |language=es |trans-title=Ash Castro is the new Miss World Bolivia 2026 |work=[[La Patria]] |url=https://lapatria.bo/cultura-viva/eventos/ash-castro-nueva-miss-mundo-bolivia/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726055441/https://lapatria.bo/cultura-viva/eventos/ash-castro-nueva-miss-mundo-bolivia/ |archive-date=26 Hulyo 2026}}</ref> |19 |Cochabamba |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |{{Sortname|Elin|Kos|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Marso 2026 |title=Elin Kos je Miss Slovenije 2025/26! |language=sl |trans-title=Elin Kos is Miss Slovenia 2025/26! |work=Reporter |url=https://reporter.si/clanek/magazin/miss-slovenije-2025-26-je-1889422 |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330083635/https://reporter.si/clanek/magazin/miss-slovenije-2025-26-je-1889422 |archive-date=30 Marso 2026}}</ref> |21 |Poljane nad Škofjo Loko |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{Sortname|Jade|Glab|nolink=1}}<ref name=":1">{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Mary Sickler to Represent the United States at the 75th Anniversary Edition of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |Belmar |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{Sortname|Eliise Adele|Toode|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Mia Britt |date=27 Hulyo 2026 |title=Miss World Estonia 2026 Eliisa-Adele Toode: mul olid võiduhetkel pisarad silmis |trans-title=Miss World Estonia 2026 Eliisa-Adele Toode: I had tears in my eyes at the moment of victory |url=https://kroonika.delfi.ee/artikkel/120599794/miss-world-estonia-2026-eliisa-adele-toode-mul-olid-voiduhetkel-pisarad-silmis |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Kroonika |language=Estonian}}</ref> |18 |[[Tallin]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{Sortname|Estrella Juana|Mikue|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 2025 |title=Ganadores de Miss y Mister Guinea Ecuatorial 2025 |language=es |trans-title=Winners of Miss and Mister Equatorial Guinea 2025 |work=Ministerio Información, prensa y cultura Guinea Ecuatorial |url=https://www.minfopressyculturage.com/ganadores-de-miss-y-mister-guinea-ecuatorial-2025/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909232613/https://www.minfopressyculturage.com/ganadores-de-miss-y-mister-guinea-ecuatorial-2025/ |archive-date=9 Setyembre 2025}}</ref> |23 |Ebibeyin |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{Sortname|Naïda|Estubier|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Acevedo Rivas |first=Josue David |date=14 Hunyo 2026 |title=Quién fueron las ganadoras del Miss Guatemala Contest 2026 |language=es |trans-title=Who were the winners of the Miss Guatemala Contest 2026? |work=Agencia Guatemalteca de Noticias |url=https://agn.gt/quien-fueron-las-ganadoras-del-miss-guatemala-contest-2026/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615074054/https://agn.gt/quien-fueron-las-ganadoras-del-miss-guatemala-contest-2026/ |archive-date=15 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Zacapa |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{Sortname|Sadhvi|Sail|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2026 |title=Sadhvi Satish Sail Crowned Femina Miss India 2026 Winner in Bhubaneswar |language=en |work=Open |url=https://openthemagazine.com/entertainment/sadhvi-satish-sail-crowned-femina-miss-india-2026-winner-in-bhubaneswar |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515133308/https://openthemagazine.com/entertainment/sadhvi-satish-sail-crowned-femina-miss-india-2026-winner-in-bhubaneswar |archive-date=15 Mayo 2026}}</ref> |25 |Karwar |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{Sortname|Sofia|Viola|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=16 Hunyo 2025 |title=Sofia Viola è Miss Mondo Italia 2025 |language=it |trans-title=Sofia Viola is Miss World Italy 2025 |work=Stato Quotidiano |url=https://www.statoquotidiano.it/16/06/2025/sofia-viola-e-miss-mondo-italia-2025/1211199/ |access-date=28 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Pozzuoli]] |- |{{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Alexa Marie|Grant|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2026 |title=Miss World Canada Alexa Marie Grant Honoured for Her Beauty With a Purpose Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-canada-alexa-marie-grant-honoured-for-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/156248087.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Toronto]] |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{Sortname|Shadiyara|Baykenova|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=5 Nobyembre 2025 |title=Miss Qazaqstan 2025 Title Goes to 22-Year-Old from Shymkent |language=en |work=The Caspian Post |url=https://caspianpost.com/kazakhstan/miss-qazaqstan-2025-title-goes-to-22-year-old-from-shymkent |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221120439/https://caspianpost.com/kazakhstan/miss-qazaqstan-2025-title-goes-to-22-year-old-from-shymkent |archive-date=21 Disyembre 2025}}</ref> |23 |[[Almaty]] |- |{{flagdeco|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sort name|María José|Rojas|nolink=1}}<ref>{{cite news|date=1 Agosto 2026 |title=La antioqueña María José Rojas es la nueva Miss Mundo Colombia 2026 |language=es |url=https://telemedellin.tv/antioquia-miss-mundo-colombia-maria-jose/ |url-status=live |access-date=4 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802071606/https://telemedellin.tv/antioquia-miss-mundo-colombia-maria-jose/ |archive-date=2 Agosto 2026|trans-title=María José Rojas from Antioquia is the new Miss World Colombia 2026|website=Telemedellín}}</ref> |21 |[[:en:Medellín|Medellín]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{Sortname|Suwaida|Bugeja|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Spiteri |first=Rebecca Scalvini |date=5 Hunyo 2025 |title=Introducing Miss And Mister World Malta 2025: Suwaida Bugeja And Sean Jenkins |language=en |work=Lovin Malta |url=https://lovinmalta.com/malta/introducing-miss-and-mister-world-malta-2025-suwaida-bugeja-and-sean-jenkins/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726162635/https://lovinmalta.com/malta/introducing-miss-and-mister-world-malta-2025-suwaida-bugeja-and-sean-jenkins/ |archive-date=26 Hulyo 2025}}</ref> |20 |Żejtun |- |{{flagdeco|NPL}} [[Nepal]] |{{sortname|Deepmala|Dhakal|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Nepal |first=Jony |date=1 Agosto 2026 |title=Deepmala Dhakal wins Miss Nepal World 2026 crown |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2026/08/01/deepmala-dhakal-wins-miss-nepal-world-2026-crown |access-date=4 Oktubre 2026}}</ref> |24 |[[Hong Kong]] |- |{{flagdeco|POR}} [[Portugal]] |{{Sortname|Bruna|Nogueira|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Fernandes |first=Nuno Rosário |date=11 Setyembre 2026 |title=Jovem de Benfica vai representar Portugal no Miss World 2027 |trans-title=Young woman from Benfica will represent Portugal at Miss World 2027. |url=https://radioamparo.pt/noticia/2857670/jovem-de-benfica-vai-representar-portugal-no-miss-world-2027 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Radio Amparo |language=pt}}</ref> |20 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{Sortname|Lucie|Pisková|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last= |date=23 Mayo 2026 |title=Česko má novou královnu krásy. Miss Czech Republic 2026 je Lucie Pisková |language=cs |trans-title=The Czech Republic has a new beauty queen. Miss Czech Republic 2026 is Lucie Pisková |work=[iDNES.cz |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-czech-republic-2026-vitezka-finale-soutez-krasy-svetove-finale.A260523_115829_missamodelky_zar |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260524044501/https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-czech-republic-2026-vitezka-finale-soutez-krasy-svetove-finale.A260523_115829_missamodelky_zar |archive-date=24 Mayo 2026}}</ref> |23 |[[Praga]] |- |{{flagdeco|CHN}} [[Tsina]] |{{sort name|Ophelia|He|nolink=1}}<ref>{{Cite news|date=14 Agosto 2026|title=耶鲁毕业生何楚宁摘得第74届世界小姐中国区冠军，以东方之美展现中国女性新风采|url=https://baby.ifeng.com/c/8vaNvqtkxd6|work=Ifeng|language=zh|access-date=4 Oktubre 2026|trans-title=Yale graduate He Chuning won the Miss World China title at the 74th Miss World pageant, showcasing the new charm of Chinese women with her Eastern beauty.}}</ref> |22 |[[:en:Shenzhen|Shenzhen]] |- |{{flagdeco|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |{{sortname|Oumayma|Haouet|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Elmay|first=Ines|date=8 Oktubre 2026|title=أميمة الحوات ممثلة تونس في مسابقة "ملكة جمال العالم" لسنة 2027|trans-title=Oumayma Haouet is Tunisia's representative in the 2027 Miss World pageant.|url=https://espacemanager.com/ar/%D8%A3%D9%85%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%85%D8%AB%D9%84%D8%A9-%D8%AA%D9%88%D9%86%D8%B3-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A9-%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9/|access-date=12 Oktubre 2026|website=Espacemanager|language=ar}}</ref> |28 |[[Tunis]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Almorie|Nagayi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=11 Oktubre 2026 |title=Photos: Masaka's Almorie Nagayi crowned Miss Uganda 2026/27 |url=https://www.pulse.ug/story/almorie-nagayi-crowned-miss-uganda-2026-27-2026101106422756741 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> |20 |Masaka |} === Mga paparating na kompetisyong pambansa === {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Petsa |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesya]] |16 Oktubre 2026 |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |31 Oktubre 2026<ref>{{Cite web |last= |date=29 Setyembre 2026 |title=Joheirry Mola revela la historia detrás de su corona y habla de su histórico triunfo en Miss Mundo |trans-title=Joheirry Mola reveals the story behind her crown and talks about her historic Miss World victory |url=https://hoy.com.do/vivir/joheirry-mola-revela-historia-detras-corona-habla-historico-triunfo-miss-mundo_1103931.html |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missworld.com/}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] lzdzkedhuh50pwl9lpvz4blvhry5mjk 0 338942 2233791 2218634 2026-10-12T19:42:14Z Bluemask 20 fixing Pages using Infobox pageant titleholder with unknown parameters 2233791 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | module={{Infobox pageant titleholder|child=yes|image=Katrina Llegado in 2025.jpg|name=Katrina Llegado|caption=si Llegado noong 2025|birth_name=Maria Katrina Llegado|birth_date=<!-- High quality source required per [[WP:BLPPRIVACY]] -->|birth_place=[[Taguig]], Pilipinas|alma_mater=[[De La Salle University-Manila]] ([[Bachelor of Science|BS]])|height=|title={{ubl|[[Miss World Philippines 2019|Reina Hispanoamericana Filipinas 2019]]|[[The Miss Philippines|The Miss Philippines Supranational 2026]]}}|competitions={{ubl|Miss World Philippines 2019|(Winner – Reina Hispanoamericana Filipinas 2019)|[[Reina Hispanoamericana 2019]]|(5th Runner-Up)|[[Miss Universe Philippines 2022]]|(2nd Runner-Up)|[[Miss Universe Philippines 2025]]|(Top 6)|[[Miss Supranational 2026]]|({{abbr|TBD|To be determined}})}} }} | module2 ={{Infobox military person | embed = yes | allegiance = {{flagu|Philippines}} | unit = [[Philippine Air Force Reserve Command]] | branch = {{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg}} [[Philippine Air Force]] | service_years = 2023–present | rank = }} }} '''Si Maria Katrina Llegado''' (ipinanganak noong 9 Nobyembre 1997) ay isang Pilipinang modelo at may-hawak ng titulo sa patimpalak ng kagandahan na nagwaging [[Miss Supranational 2026]]. Siya ang ikalawang Pilipina na nagwagi bilang [[Miss at Mister Supranational|Miss Supranational]]. Dati nang nagwagi si Llegado bilang Reina Hispanoamericana Filipinas 2019 at nagtapos bilang ''fifth runner-up'' sa Reina Hispanoamericana 2019. == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Llegado noong 9 Nobyembre 1997 sa Taguig, Kalakhang Maynila. Nag-aral si Llegado ng pamamahala sa pananalapi sa kampus ng [[Pamantasang De La Salle]] sa Maynila at nagtapos na ''cum laude'' noong 2018. <ref>{{Cite web |last=Acar |first=Aedrianne |title=TRIVIA: Who is Reina Hispanoamericana 5th runner-up Katrina Llegado? |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/trivia-who-is-reina-hispanoamericana-5th-runner-up-katrina-llegado/12149/ |access-date=2025-07-04 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=2019-09-17 |title=Who is Katrina Llegado, Reina Hispanoamericana Filipinas 2019? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/240301-things-to-know-about-katrina-llegado/ |access-date=2026-08-01 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en-US}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == === Mga maagang kompetisyon === Noong 2018, kinatawan ni Llegado [[Bagumbayan, Taguig|ang Bagumbayan, Taguig]], sa Mutya ng Taguig 2018 at nagtapos sa Top 5. === 2019: Reina Hispanoamericana === On September 15, 2019, at the age of 21, Llegado represented [[Taguig]] at Miss World Philippines 2019.<ref name=":0">{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=2019-09-17 |title=Who is Katrina Llegado, Reina Hispanoamericana Filipinas 2019? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/240301-things-to-know-about-katrina-llegado/ |access-date=2026-08-01 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVillano2019">Villano, Alexa (September 17, 2019). [https://www.rappler.com/entertainment/pageants/240301-things-to-know-about-katrina-llegado/ "Who is Katrina Llegado, Reina Hispanoamericana Filipinas 2019?"]. ''[[Philippine Daily Inquirer]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 1,</span> 2026</span>.</cite></ref> In events leading up to the finals, she won three special awards, including Miss Photogenic and Best in Evening Gown. Sa pagtatapos ng kaganapan, napanalunan niya ang supplemental title na Reina Hispanoamerica Filipinas 2019, at natanggap ang titulo mula sa papalabas na titleholder na si Alyssa Mulach. <ref>{{Cite web |last=Ilaya |first=Felix |title=LOOK: Meet the winners of Miss World Philippines 2019 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/look-meet-the-winners-of-miss-world-philippines-2019/11351/139316/ |access-date=2025-07-03 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> Kinatawan ni Llegado ang Pilipinas sa Reina Hispanoamericana 2019 at naging fifth runner-up. <ref name=":1">{{Cite web |title=Mexico wins Reina Hispanoamericana 2019; Philippine bet Katrina Llegado is 5th runner-up |url=https://www.pep.ph/news/local/149268/mexico-wins-reina-hispanoamericana-philippines-katrina-llegado-a718-20200209 |access-date=2025-07-03 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{IMDb name|id=13552192}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Articles with hCards]] sw7eri1c3xfzap2g808pzgqpmzcbfwn 0 339286 2233950 2229432 2026-10-13T04:14:57Z Allyriana000 119761 2233950 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Anton Vinzon|image=|alt=|caption=Si Vinzon noong 2025|birth_name=Antonio Vinzon|birth_date={{Birth date and age|2008|2|7}}|birth_place=[[Baguio]], Pilipinas|occupation={{hlist|Aktor|modelo}}|years_active=2023–kasalukuyan|agent=[[Sparkle]] (2021–kasalukuyan)<br>Cornerstone (2025–kasalukuyan)|known_for=''[[Mga Batang Riles]]''<br>''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0]]''|height={{height|cm=185.4}}|relatives=[[Roi Vinzon]] (ama)<br>[[Lala Vinzon]] (kapatid)}}Si '''Antonio Vinzon''' (ipinanganak noong 7 Pebrero 2008), na kilala bilang '''Anton Vinzon''', ay isang Pilipinong aktor at modelo. Kilala siya sa kaniyang pagganap sa mga dramang pantelebisyon na ''[[Mga Batang Riles]]'' (2025) at ''Kamao'' (2026) at sa kaniyang pakikilahok sa [[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0|''Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition'']] [[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0|''2.0'']] (2025).<ref name=":0">{{Cite web |last=Yap |first=Jade Veronique |date=22 Enero 2025 |title=Who is Anton Vinzon? Meet the Astig Anak-tion Star ng Baguio |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/933751/antonio-vinzon-dagul-mga-batang-riles/story/ |access-date=26 Agosto 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Kasalukuyan siyang nasa ilalim ng pamamahala ng [[Sparkle GMA Artist Center]] at ng Cornerstone Entertainment.<ref name=":0" /> == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Vinzon noong 7 Pebrero 2008 sa [[Baguio]], Pilipinas sa magulang na sina Roi Vinzon, isang Pilipinong aktor, at si Jeaney David, isang dating bokalista ng banda at tagapamahala ng talento.<ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=13 Oktubre 2023 |title=Antonio Vinzon's Showbiz Debut Surprises Roi Vinzon |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/176483/roi-vinzon-son-antonio-a734-20231013 |access-date=26 Agosto 2026 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Siya ang bunso sa apat na magkakapatid, kung saan ang kanilang panganay na kapatid ay ang mang-aawit na si [[Lala Vinzon]].<ref>{{Cite web |last=Chua |first=E. J. |last2=Crucillo |first2=Karen Juliane |date=25 Nobyembre 2025 |orig-date=10 Enero 2025 |title=Meet Anton Vinzon, the boy next door who steals hearts |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/new-crush-alert-antonio-vinzon-the-boy-next-door-who-steals-hearts/22589/308556/ |access-date=26 Agosto 2026 |website=GMA Entertainment |language=en}}</ref> Nagtapos ng ''senior high school'' si Vinzon sa Saint John Bosco noong 2025,<ref>{{Cite web |last=Javier |first=Kristian Eric |date=30 Hulyo 2025 |title=Anton Vinzon, nagtapos na ng Senior Highschool |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/anton-vinzon-nagtapos-na-ng-senior-highschool/24575/337996/ |access-date=26 Agosto 2026 |website=GMA Entertainment |language=en}}</ref> at sa kasalukuyan ay kumukuha ng kursong sining sa pagluluto sa isang paaralan ng sining sa pagluluto.<ref>{{Cite web |last=Bardinas |first=Mary Ann |date=30 Oktubre 2025 |title=Anton reveals the main reason for joining “PBB Collab 2.0,” activities he loves to do with his father Roi Vinzon |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/10/30/anton-reveals-the-main-reason-for-joining-pbb-collab-2-0-activities-he-loves-to-do-with-his-father-1023 |access-date=26 Agosto 2026 |website=ABS-CBN Entertainment |language=en}}</ref> == Karera == === Maagang karera === Unang natuklasan ng ahensyang Cornerstone Entertainment si Vinzon noong siya ay 14 na taong gulang sa isang bidyo sa Tiktok ng kaniyang nakakatandang kapatid na si Lala Vinzon.<ref name=":1">{{Cite web |last=Franco |first=Bernie V. |date=26 Disyembre 2024 |title=Antonio Vinzon, Roi Vinzon’s son, bags lead role in GMA-7’s Mga Batang Riles |url=https://www.pep.ph/news/local/184613/antonio-vinzon-mga-batang-riles-a717-20241226-lfrm |access-date=13 Oktubre 2026 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Sa isang ''Halloween party'' naman natuklasan ng ahensyang [[Sparkle GMA Artist Center|Sparkle]] [[Sparkle GMA Artist Center|GMA Artist Center]]—isang pagkakataong kalaunan ay nagresulta sa kaniyang pagiging bahagi ng listahan ng mga artista ng ''Sparkle Teens'' noong Abril 2023.<ref name=":1" /> Siya ay kasalukuyang nasa ilalim ng pamamahala ng parehong Sparkle GMA Artist Center at ng Cornerstone Entertainment.<ref name=":0" /> == Mga sanggunian == [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2008]] 8l7yro437bhqaulbtc3o6ev5ghlwkbs 2233951 2233950 2026-10-13T04:15:09Z Allyriana000 119761 2233951 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Anton Vinzon|image=|alt=|caption=Si Vinzon noong 2025|birth_name=Antonio Vinzon|birth_date={{Birth date and age|2008|2|7}}|birth_place=[[Baguio]], Pilipinas|occupation={{hlist|Aktor|modelo}}|years_active=2023–kasalukuyan|agent=[[Sparkle]] (2021–kasalukuyan)<br>Cornerstone (2025–kasalukuyan)|known_for=''[[Mga Batang Riles]]''<br>''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0]]''|height={{height|cm=185.4}}|relatives=[[Roi Vinzon]] (ama)<br>[[Lala Vinzon]] (kapatid)}}Si '''Antonio Vinzon''' (ipinanganak noong 7 Pebrero 2008), na kilala bilang '''Anton Vinzon''', ay isang Pilipinong aktor at modelo. Kilala siya sa kaniyang pagganap sa mga dramang pantelebisyon na ''[[Mga Batang Riles]]'' (2025) at ''Kamao'' (2026) at sa kaniyang pakikilahok sa [[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0|''Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition'']] [[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0|''2.0'']] (2025).<ref name=":0">{{Cite web |last=Yap |first=Jade Veronique |date=22 Enero 2025 |title=Who is Anton Vinzon? Meet the Astig Anak-tion Star ng Baguio |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/933751/antonio-vinzon-dagul-mga-batang-riles/story/ |access-date=26 Agosto 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Kasalukuyan siyang nasa ilalim ng pamamahala ng [[Sparkle GMA Artist Center]] at ng Cornerstone Entertainment.<ref name=":0" /> == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Vinzon noong 7 Pebrero 2008 sa [[Baguio]], Pilipinas sa magulang na sina Roi Vinzon, isang Pilipinong aktor, at si Jeaney David, isang dating bokalista ng banda at tagapamahala ng talento.<ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=13 Oktubre 2023 |title=Antonio Vinzon's Showbiz Debut Surprises Roi Vinzon |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/176483/roi-vinzon-son-antonio-a734-20231013 |access-date=26 Agosto 2026 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Siya ang bunso sa apat na magkakapatid, kung saan ang kanilang panganay na kapatid ay ang mang-aawit na si [[Lala Vinzon]].<ref>{{Cite web |last=Chua |first=E. J. |last2=Crucillo |first2=Karen Juliane |date=25 Nobyembre 2025 |orig-date=10 Enero 2025 |title=Meet Anton Vinzon, the boy next door who steals hearts |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/new-crush-alert-antonio-vinzon-the-boy-next-door-who-steals-hearts/22589/308556/ |access-date=26 Agosto 2026 |website=GMA Entertainment |language=en}}</ref> Nagtapos ng ''senior high school'' si Vinzon sa Saint John Bosco noong 2025,<ref>{{Cite web |last=Javier |first=Kristian Eric |date=30 Hulyo 2025 |title=Anton Vinzon, nagtapos na ng Senior Highschool |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/anton-vinzon-nagtapos-na-ng-senior-highschool/24575/337996/ |access-date=26 Agosto 2026 |website=GMA Entertainment |language=en}}</ref> at sa kasalukuyan ay kumukuha ng kursong sining sa pagluluto sa isang paaralan ng sining sa pagluluto.<ref>{{Cite web |last=Bardinas |first=Mary Ann |date=30 Oktubre 2025 |title=Anton reveals the main reason for joining “PBB Collab 2.0,” activities he loves to do with his father Roi Vinzon |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/10/30/anton-reveals-the-main-reason-for-joining-pbb-collab-2-0-activities-he-loves-to-do-with-his-father-1023 |access-date=26 Agosto 2026 |website=ABS-CBN Entertainment |language=en}}</ref> == Karera == === Maagang karera === Unang natuklasan ng ahensyang Cornerstone Entertainment si Vinzon noong siya ay 14 na taong gulang sa isang bidyo sa Tiktok ng kaniyang nakakatandang kapatid na si Lala Vinzon.<ref name=":1">{{Cite web |last=Franco |first=Bernie V. |date=26 Disyembre 2024 |title=Antonio Vinzon, Roi Vinzon’s son, bags lead role in GMA-7’s Mga Batang Riles |url=https://www.pep.ph/news/local/184613/antonio-vinzon-mga-batang-riles-a717-20241226-lfrm |access-date=13 Oktubre 2026 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Sa isang ''Halloween party'' naman siya natuklasan ng ahensyang [[Sparkle GMA Artist Center|Sparkle]] [[Sparkle GMA Artist Center|GMA Artist Center]]—isang pagkakataong kalaunan ay nagresulta sa kaniyang pagiging bahagi ng listahan ng mga artista ng ''Sparkle Teens'' noong Abril 2023.<ref name=":1" /> Siya ay kasalukuyang nasa ilalim ng pamamahala ng parehong Sparkle GMA Artist Center at ng Cornerstone Entertainment.<ref name=":0" /> == Mga sanggunian == [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2008]] 8abwb3yp1jq5nmtwtrm27djznhuoq23 2233952 2233951 2026-10-13T04:23:17Z Allyriana000 119761 2233952 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Anton Vinzon|image=|alt=|caption=Si Vinzon noong 2025|birth_name=Antonio Vinzon|birth_date={{Birth date and age|2008|2|7}}|birth_place=[[Baguio]], Pilipinas|occupation={{hlist|Aktor|modelo}}|years_active=2023–kasalukuyan|agent=[[Sparkle]] (2021–kasalukuyan)<br>Cornerstone (2025–kasalukuyan)|known_for=''[[Mga Batang Riles]]''<br>''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0]]''|height={{height|cm=185.4}}|relatives=[[Roi Vinzon]] (ama)<br>[[Lala Vinzon]] (kapatid)}}Si '''Antonio Vinzon''' (ipinanganak noong 7 Pebrero 2008), na kilala bilang '''Anton Vinzon''', ay isang Pilipinong aktor at modelo. Kilala siya sa kaniyang pagganap sa mga dramang pantelebisyon na ''[[Mga Batang Riles]]'' (2025) at ''Kamao'' (2026) at sa kaniyang pakikilahok sa [[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0|''Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition'']] [[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0|''2.0'']] (2025).<ref name=":0">{{Cite web |last=Yap |first=Jade Veronique |date=22 Enero 2025 |title=Who is Anton Vinzon? Meet the Astig Anak-tion Star ng Baguio |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/933751/antonio-vinzon-dagul-mga-batang-riles/story/ |access-date=26 Agosto 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Kasalukuyan siyang nasa ilalim ng pamamahala ng [[Sparkle GMA Artist Center]] at ng Cornerstone Entertainment.<ref name=":0" /> == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Vinzon noong 7 Pebrero 2008 sa [[Baguio]], Pilipinas sa magulang na sina Roi Vinzon, isang Pilipinong aktor, at si Jeaney David, isang dating bokalista ng banda at tagapamahala ng talento.<ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=13 Oktubre 2023 |title=Antonio Vinzon's Showbiz Debut Surprises Roi Vinzon |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/176483/roi-vinzon-son-antonio-a734-20231013 |access-date=26 Agosto 2026 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Siya ang bunso sa apat na magkakapatid, kung saan ang kanilang panganay na kapatid ay ang mang-aawit na si [[Lala Vinzon]].<ref>{{Cite web |last=Chua |first=E. J. |last2=Crucillo |first2=Karen Juliane |date=25 Nobyembre 2025 |orig-date=10 Enero 2025 |title=Meet Anton Vinzon, the boy next door who steals hearts |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/new-crush-alert-antonio-vinzon-the-boy-next-door-who-steals-hearts/22589/308556/ |access-date=26 Agosto 2026 |website=GMA Entertainment |language=en}}</ref> Nagtapos ng ''senior high school'' si Vinzon sa Saint John Bosco noong 2025,<ref>{{Cite web |last=Javier |first=Kristian Eric |date=30 Hulyo 2025 |title=Anton Vinzon, nagtapos na ng Senior Highschool |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/anton-vinzon-nagtapos-na-ng-senior-highschool/24575/337996/ |access-date=26 Agosto 2026 |website=GMA Entertainment |language=en}}</ref> at sa kasalukuyan ay kumukuha ng kursong sining sa pagluluto sa isang paaralan ng sining sa pagluluto.<ref>{{Cite web |last=Bardinas |first=Mary Ann |date=30 Oktubre 2025 |title=Anton reveals the main reason for joining “PBB Collab 2.0,” activities he loves to do with his father Roi Vinzon |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/10/30/anton-reveals-the-main-reason-for-joining-pbb-collab-2-0-activities-he-loves-to-do-with-his-father-1023 |access-date=26 Agosto 2026 |website=ABS-CBN Entertainment |language=en}}</ref> == Karera == === Maagang karera === Unang natuklasan ng ahensyang Cornerstone Entertainment si Vinzon noong siya ay 14 na taong gulang sa isang bidyo sa Tiktok ng kaniyang nakakatandang kapatid na si Lala Vinzon.<ref name=":1">{{Cite web |last=Franco |first=Bernie V. |date=26 Disyembre 2024 |title=Antonio Vinzon, Roi Vinzon’s son, bags lead role in GMA-7’s Mga Batang Riles |url=https://www.pep.ph/news/local/184613/antonio-vinzon-mga-batang-riles-a717-20241226-lfrm |access-date=13 Oktubre 2026 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Sa isang ''Halloween party'' naman siya natuklasan ng ahensyang [[Sparkle GMA Artist Center|Sparkle]] [[Sparkle GMA Artist Center|GMA Artist Center]]—isang pagkakataong kalaunan ay nagresulta sa kaniyang pagiging bahagi ng listahan ng mga artista ng ''Sparkle Teens'' noong Abril 2023.<ref name=":1" /> Siya ay kasalukuyang nasa ilalim ng pamamahala ng parehong Sparkle GMA Artist Center at ng Cornerstone Entertainment.<ref name=":0" /> Noong 2024, lumabas si Vinzon sa mga programang pantelebisyon kabilang ang ''[[All-Out Sundays]]'', ''Regal Studio Presents:'' ''Mannequin Love'', at ang ikalawang kabanata ng ''Walang Matigas na Pulis sa Matinik na Misis''.<ref>{{Cite web |last=Ruiz |first=Marah |date=5 Enero 2024 |title=Tatlong pasaway, magtatrabaho sa ukay-ukay sa 'Regal Studio Presents: Mannequin Love' |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/tatlong-pasaway-magtatrabaho-sa-ukay-ukay-sa-regal-studio-presents-mannequin-love/19372/ |access-date=13 Oktubre 2026 |website=GMA Entertainment |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2008]] 3kil5mcake3lpdkoa67i439uoa9zdjk 2233953 2233952 2026-10-13T04:24:55Z Allyriana000 119761 2233953 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Anton Vinzon|image=|alt=|caption=Si Vinzon noong 2025|birth_name=Antonio Vinzon|birth_date={{Birth date and age|2008|2|7}}|birth_place=[[Baguio]], Pilipinas|occupation={{hlist|Aktor|modelo}}|years_active=2023–kasalukuyan|agent=[[Sparkle]] (2023–kasalukuyan)<br>Cornerstone (2022–kasalukuyan)|known_for=''[[Mga Batang Riles]]''<br>''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0]]''|height={{height|cm=185.4}}|relatives=[[Roi Vinzon]] (ama)<br>[[Lala Vinzon]] (kapatid)}}Si '''Antonio Vinzon''' (ipinanganak noong 7 Pebrero 2008), na kilala bilang '''Anton Vinzon''', ay isang Pilipinong aktor at modelo. Kilala siya sa kaniyang pagganap sa mga dramang pantelebisyon na ''[[Mga Batang Riles]]'' (2025) at ''Kamao'' (2026) at sa kaniyang pakikilahok sa [[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0|''Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition'']] [[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0|''2.0'']] (2025).<ref name=":0">{{Cite web |last=Yap |first=Jade Veronique |date=22 Enero 2025 |title=Who is Anton Vinzon? Meet the Astig Anak-tion Star ng Baguio |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/933751/antonio-vinzon-dagul-mga-batang-riles/story/ |access-date=26 Agosto 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Kasalukuyan siyang nasa ilalim ng pamamahala ng [[Sparkle GMA Artist Center]] at ng Cornerstone Entertainment.<ref name=":0" /> == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Vinzon noong 7 Pebrero 2008 sa [[Baguio]], Pilipinas sa magulang na sina Roi Vinzon, isang Pilipinong aktor, at si Jeaney David, isang dating bokalista ng banda at tagapamahala ng talento.<ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=13 Oktubre 2023 |title=Antonio Vinzon's Showbiz Debut Surprises Roi Vinzon |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/176483/roi-vinzon-son-antonio-a734-20231013 |access-date=26 Agosto 2026 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Siya ang bunso sa apat na magkakapatid, kung saan ang kanilang panganay na kapatid ay ang mang-aawit na si [[Lala Vinzon]].<ref>{{Cite web |last=Chua |first=E. J. |last2=Crucillo |first2=Karen Juliane |date=25 Nobyembre 2025 |orig-date=10 Enero 2025 |title=Meet Anton Vinzon, the boy next door who steals hearts |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/new-crush-alert-antonio-vinzon-the-boy-next-door-who-steals-hearts/22589/308556/ |access-date=26 Agosto 2026 |website=GMA Entertainment |language=en}}</ref> Nagtapos ng ''senior high school'' si Vinzon sa Saint John Bosco noong 2025,<ref>{{Cite web |last=Javier |first=Kristian Eric |date=30 Hulyo 2025 |title=Anton Vinzon, nagtapos na ng Senior Highschool |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/anton-vinzon-nagtapos-na-ng-senior-highschool/24575/337996/ |access-date=26 Agosto 2026 |website=GMA Entertainment |language=en}}</ref> at sa kasalukuyan ay kumukuha ng kursong sining sa pagluluto sa isang paaralan ng sining sa pagluluto.<ref>{{Cite web |last=Bardinas |first=Mary Ann |date=30 Oktubre 2025 |title=Anton reveals the main reason for joining “PBB Collab 2.0,” activities he loves to do with his father Roi Vinzon |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/10/30/anton-reveals-the-main-reason-for-joining-pbb-collab-2-0-activities-he-loves-to-do-with-his-father-1023 |access-date=26 Agosto 2026 |website=ABS-CBN Entertainment |language=en}}</ref> == Karera == === Maagang karera === Unang natuklasan ng ahensyang Cornerstone Entertainment si Vinzon noong siya ay 14 na taong gulang sa isang bidyo sa Tiktok ng kaniyang nakakatandang kapatid na si Lala Vinzon.<ref name=":1">{{Cite web |last=Franco |first=Bernie V. |date=26 Disyembre 2024 |title=Antonio Vinzon, Roi Vinzon’s son, bags lead role in GMA-7’s Mga Batang Riles |url=https://www.pep.ph/news/local/184613/antonio-vinzon-mga-batang-riles-a717-20241226-lfrm |access-date=13 Oktubre 2026 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Sa isang ''Halloween party'' naman siya natuklasan ng ahensyang [[Sparkle GMA Artist Center|Sparkle]] [[Sparkle GMA Artist Center|GMA Artist Center]]—isang pagkakataong kalaunan ay nagresulta sa kaniyang pagiging bahagi ng listahan ng mga artista ng ''Sparkle Teens'' noong Abril 2023.<ref name=":1" /> Siya ay kasalukuyang nasa ilalim ng pamamahala ng parehong Sparkle GMA Artist Center at ng Cornerstone Entertainment.<ref name=":0" /> Noong 2024, lumabas si Vinzon sa mga programang pantelebisyon kabilang ang ''[[All-Out Sundays]]'', ''Regal Studio Presents:'' ''Mannequin Love'', at ang ikalawang kabanata ng ''Walang Matigas na Pulis sa Matinik na Misis''.<ref>{{Cite web |last=Ruiz |first=Marah |date=5 Enero 2024 |title=Tatlong pasaway, magtatrabaho sa ukay-ukay sa 'Regal Studio Presents: Mannequin Love' |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/tatlong-pasaway-magtatrabaho-sa-ukay-ukay-sa-regal-studio-presents-mannequin-love/19372/ |access-date=13 Oktubre 2026 |website=GMA Entertainment |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2008]] py88hc681o069m0fpk63xre15ulprls 0 339890 2233989 2230062 2026-10-13T10:53:21Z Ivan P. Clarin 84769 2233989 wikitext text/x-wiki {{Infobox NFLactive |name=Jaxon Copeland |image=Jaxon Copeland in Mabank 2025.jpg |caption=Jaxon Copeland in Mabank 2025 |currentteam=Mabank Panthers |currentnumber=11 |currentposition=Quarterback |birthdate=March 23<!--on instagram--> |birthplace=Mabank, [[Texas]], [[U.S.]] |heightft=6 |heightin=0 |weight=170 |debutyear=2025 |debutteam=Mabank Panthers |highlights= |education=Mabank High School (Texas), Spring Hill High School |undraftedyear=2024 |pastteams=Texarkana |cbs= }} Si '''Jaxon Copeland''', ay isang Puting Amerikano manlalaro ng putbol sa koponan ng Mabank Panthers sa bayan ng Mabank, Kaufman sa Texas.<ref>https://www.hudl.com/profile/20406703/Jaxon-Copeland</ref> ==Biograpiya== Si Copeland ay tubong taga Mabank, Texas mula kay Lisa Copeland at Shawn Copeland, Siya ay isang Senior High Graduate sa Mataas na Paaralang Mabank at naging isa sa manlalaro ng kanilang paaralan sa koponan ng Mabank Panthers.<ref>https://tamuteagles.com/sports/fball/2026-27/bios/copeland_jaxon_isxf</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Copeland, Jaxon}} [[Kategorya:Mga Amerikano]] [[Kategorya:Mga manlalaro ng Amerikanong putbol mula sa Estados Unidos]] {{usbong|Palakasan|Estados Unidos}} owdevjwurglx8jw2gh5uxqcnk3j4389 0 340561 2233870 2232915 2026-10-13T02:02:40Z Ryomaandres 8044 2233870 wikitext text/x-wiki Ang [[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]] sa pagitan ng [[Pamantasang Ateneo de Manila]] at [[Pamantasang De La Salle]] ay nagsimula nang ang parehong institusyong pang-edukasyon ay lumahok sa [[National Collegiate Athletic Association]] (NCAA) at nagpatuloy sa [[Pampamantasang Asosyasyong Atletiko ng Pilipinas]] (UAAP) kung saan ang parehong unibersidad ay kasalukuyang nakikipagkumpitensiya.<ref>{{Cite web |date=October 4, 2023 |title=When Blue and Green Clash: The Roots of the Iconic Ateneo-La Salle Rivalry |url=https://thegame-onemega.com/when-blue-and-green-clash-the-roots-of-the-iconic-ateneo-la-salle-rivalry/ |website=The Game}}</ref> Simula sa UAAP Season 84 noong Mayo 2022, nagpasya ang Pamantasang Ateneo de Manila na pag-isahin ang mga estudyanteng atleta at mga varsity team sa ilalim ng palayaw na "[[Ateneo Blue Eagles|Blue Eagles]]" sa mga susunod na panahon, anuman ang sport, kasarian, o pangkat ng edad.<ref>{{Cite web |date=May 5, 2022 |title=It's official: Ateneo teams to be called 'Blue Eagles' |url=https://www.abs-cbn.com/sports/05/05/22/its-official-ateneo-teams-to-be-called-blue-eagles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630051343/https://news.abs-cbn.com/sports/05/05/22/its-official-ateneo-teams-to-be-called-blue-eagles |archive-date=June 30, 2022 |access-date=June 3, 2022 |website=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 5, 2022 |title=All Ateneo varsity teams to be called 'Blue Eagles' |url=https://sports.inquirer.net/460953/all-ateneo-varsity-teams-to-be-called-blue-eagles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603144422/https://sports.inquirer.net/460953/all-ateneo-varsity-teams-to-be-called-blue-eagles |archive-date=June 3, 2022 |access-date=June 3, 2022 |website=Inquirer}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 5, 2022 |title=Ateneo unites all varsity teams under one Blue Eagles banner |url=https://www.spin.ph/volleyball/uaap-women/ateneo-unites-varsity-teams-under-one-blue-eagles-banner-a2437-20220505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603144423/https://www.spin.ph/volleyball/uaap-women/ateneo-unites-varsity-teams-under-one-blue-eagles-banner-a2437-20220505 |archive-date=June 3, 2022 |access-date=June 3, 2022 |website=SPIN.ph}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 5, 2022 |title=All Ateneo student-athletes to be called Blue Eagles |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/all-ateneo-student-athletes-to-be-called-blue-eagles/238965 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603144422/https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/all-ateneo-student-athletes-to-be-called-blue-eagles/238965 |archive-date=June 3, 2022 |access-date=June 3, 2022 |website=Tiebreaker Times}}</ref> Samantala, ang Green Archer ang tradisyonal na maskot ng Pamantasang De La Salle at ang mga varsity team ay sama-samang tinutukoy bilang "[[De La Salle Green Archers at Lady Archers|Green Archers]]", ngunit ang bawat koponan ay may kaniya-kaniyang palayaw na tumutukoy sa sport na kanilang nilalaro.<ref>{{Cite web |date=November 13, 2018 |title=Halftime thoughts: Monikers for individuality or Green Archers as a whole? |url=https://thelasallian.com/2018/11/13/halftime-thoughts-monikers-for-individuality-or-green-archers-as-a-whole/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221027131648/https://thelasallian.com/2018/11/13/halftime-thoughts-monikers-for-individuality-or-green-archers-as-a-whole/ |archive-date=October 27, 2022 |access-date=October 27, 2022 |website=The LaSallian}}</ref> Ang Ateneo at La Salle ay parehong kapuwa nagtatag ng NCAA noong 1924,<ref>{{Cite web |date=March 15, 2022 |title=A look back at NCAA's 97 years of being home to legends, icons of Philippines sports |url=https://www.gmanetwork.com/ncaa/sports/basketball/825163/a-look-back-at-ncaa-s-97-years-of-being-a-home-to-legends-icons-of-philippines-sports/story/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221112022304/https://www.gmanetwork.com/ncaa/sports/basketball/825163/a-look-back-at-ncaa-s-97-years-of-being-a-home-to-legends-icons-of-philippines-sports/story/ |archive-date=November 12, 2022 |access-date=March 15, 2022 |website=GMA}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 14, 2024 |title=NCAA turns 100: The history of the Philippines' oldest collegiate sports league |url=https://www.rappler.com/sports/ncaa/history-100-years/ |access-date=September 14, 2024 |website=Rappler}}</ref> hanggang sa umalis ang Ateneo sa liga noong 1978 upang sumali sa UAAP sa parehong taon habang inanunsyo ng La Salle ang desisyon nitong umalis sa NCAA sa isang press conference noong Setyembre 1980, na epektibo pagkatapos ng nagpapatuloy na 1980–81 NCAA Season.<ref name="ateneo transfer">{{Cite web |date=December 18, 2019 |title=Making the jump |url=https://theguidon.com/1112/main/2019/12/making-the-jump/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202923/https://theguidon.com/1112/main/2019/12/making-the-jump/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 23, 2021 |website=The Guidon}}</ref><ref name="lasalle transfer">{{Cite web |date=June 4, 2008 |title=La Salle's last game in the NCAA |url=https://takeaimsports.com/10/backtrack-lasalle-last-game-in-ncaa/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220405015040/https://takeaimsports.com/10/backtrack-lasalle-last-game-in-ncaa/ |archive-date=April 5, 2022 |access-date=April 10, 2022 |website=Take Aim}}</ref> Ang dalawang pribadong paaralang Katoliko sa [[Kalakhang Maynila]] ay naglalaban-laban sa UAAP simula nang makilahok rin ang La Salle sa liga noong 1986.<ref name="timeline">{{Cite web |date=August 31, 2019 |title=Timeline: UAAP history |url=https://business.inquirer.net/277964/timeline-uaap-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901172459/https://business.inquirer.net/277964/timeline-uaap-history |archive-date=September 1, 2019 |access-date=April 30, 2021 |website=Inquirer}}</ref> == Kasaysayan == Nagsimula ang tunggalian noong 1939 nang matalo ang Ateneo sa La Salle sa isang mainit na pinagtatalunang laro ng kampeonato sa basketball sa NCAA Season 16 (1939–40).<ref>{{Cite web |date=July 17, 2013 |title=How the Ateneo-La Salle rivalry began |url=https://www.philstar.com/lifestyle/for-men/2013/07/17/977531/how-ateneo-la-salle-rivalry-began |website=The Philippine Star}}</ref> Ang mga laro ng basketball sa pagitan ng Ateneo at La Salle sa dating NCAA ay palaging matindi ang labanan, ngunit hindi pa ito itinuturing ng mga lokal na manunulat ng sport bilang isang kinikilalang ribalan. Ang mas sikat na tunggalian sa mga sports sa kolehiyo sa NCAA ay ang Ateneo laban sa [[San Beda College|San Beda]] at La Salle laban sa [[Colegio de San Juan de Letran|Letran]].<ref name="spot.ph">{{Cite web |date=August 4, 2010 |title=UAAP Basketball: 10 Things About the Ateneo-La Salle Rivalry You May Not Know |url=https://www.spot.ph/shopping/shopping-sale-alerts/46260/uaap-basketball-10-points-on-the-ateneo-la-salle-rivalry- |website=SPOT.ph}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 22, 2011 |title=UAAP Magazine: Behind the school rivalries |url=https://www.abs-cbn.com/sports/09/21/11/uaap-magazine-behind-school-rivalries |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424015727/https://news.abs-cbn.com/sports/09/21/11/uaap-magazine-behind-school-rivalries |archive-date=April 24, 2022 |access-date=April 24, 2022 |website=ABS-CBN News}}</ref> Nang lumipat ang Ateneo at La Salle sa UAAP noong 1978 at 1986, natural lamang na nagpatuloy ang kanilang matinding labanan at likas na poot laban sa isa't isa sa loob at labas ng court, at nagsimulang makilala ng pahayagang sports ang tunggalian.<ref name="NY">{{Cite news |last=Bartholomew |first=Rafael |date=September 23, 2007 |title=A Nation's Passion Lives in a Rivalry of Green vs. Blue |work=[[The New York Times]] nytimes.com. |url=https://www.nytimes.com/2007/09/23/sports/23rivalry.html?_r=1&oref=slogin |url-status=live |access-date=November 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522042554/http://www.nytimes.com/2007/09/23/sports/23rivalry.html?_r=1&oref=slogin |archive-date=May 22, 2013}}</ref><ref name="explainer">{{Cite web |date=November 5, 2007 |title=The Explainer: La Salle Ateneo Rivalry |url=http://www.quezon.ph/2007/11/05/the-explainer-la-salle-ateneo-rivalry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202704/http://www.quezon.ph/2007/11/05/the-explainer-la-salle-ateneo-rivalry/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 23, 2021 |website=quezon.ph}}</ref> Nagsimula ang tunggalian sa mga laro ng basketball ng kalalakihan at mula noon ay lumawak sa iba pang mga sport ng UAAP, lalo na sa volleyball ng kababaihan kung saan ang parehong koponan ay naglaban nang harapan sa UAAP Finals nang anim na magkakasunod na beses mula 2012 hanggang 2017.<ref name="timeline2">{{Cite web |date=August 31, 2019 |title=Timeline: UAAP history |url=https://business.inquirer.net/277964/timeline-uaap-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901172459/https://business.inquirer.net/277964/timeline-uaap-history |archive-date=September 1, 2019 |access-date=April 30, 2021 |website=Inquirer}}</ref> Pinalawak din ng parehong unibersidad ang kanilang tunggalian lampas sa palakasan at napunta na sa mga akademikong kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=September 11, 2013 |title=Animo, Ateneo! One big fight, La Salle! |url=https://www.philstar.com/lifestyle/for-men/2013/09/11/1194421/animo-ateneo-one-big-fight-la-salle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624210631/https://www.philstar.com/lifestyle/for-men/2013/09/11/1194421/animo-ateneo-one-big-fight-la-salle |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 22, 2021 |website=The Philippine Star}}</ref> Mula 1924 hanggang 1925, ang mga laro ng basketball sa pagitan ng Ateneo at La Salle ay nilaro sa isang bukas na [[basketball court]] sa Padre Faura, campus sa Ermita ng UP, at noong 1926 sa Liwasang Nozaleda (na ngayon ay tinatawag na Sirkulo Agrifina na bahagi ng [[Liwasang Rizal|Liwasang Luneta]]). Kalaunan ay inilipat ang lugar sa mga covered court ng Gym ng 31st Infantry ng Hukbo ng Estados Unidos at Gym ng UST.<ref>Suva GT: NCAA 25th Anniversary Souvenir Program, San Juan, Rizal: JCP Publishing, 1949</ref> Pagkatapos ay inilipat ang mga laro sa [[Pang-alaalang Koliseo Rizal]] bago ang digmaan upang mapaunlakan ang mas maraming tao, at sa isang punto, kasama sa mga lugar ang Sentro Ateneo Loyola, ang [[Cuneta Astrodome]], at ang [[PhilSports Arena]]. Sa kasalukuyan, ang [[Smart Araneta Coliseum]] at ang [[Mall of Asia Arena|SM Mall of Asia Arena]] ang kasalukuyang pangunahing lugar para sa kanilang mga larong sold-out.<ref name="esq">{{Cite web |date=September 11, 2017 |title=A Brief History of the Ateneo vs De La Salle rivalry |url=https://www.esquiremag.ph/culture/a-brief-history-of-the-ateneo-la-salle-rivalry-a1993-20170911-lfrm2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617050912/https://www.esquiremag.ph/culture/a-brief-history-of-the-ateneo-la-salle-rivalry-a1993-20170911-lfrm2 |archive-date=June 17, 2021 |access-date=January 25, 2020 |website=Esquire}}</ref> == Tingnan din == * [[Labanan sa Katipunan]] * [[Labanan sa Silangan]] * [[Ribalang La Salle–UST]] * [[Ribalang UP–UST]] == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}}{{Ateneo de Manila University}} [[Kategorya:CS1 maint: archived copy as title]] gn2pd0frjnr05fde3bw14su20029v3z 2233877 2233870 2026-10-13T02:13:06Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2233877 wikitext text/x-wiki Ang [[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]] sa pagitan ng [[Pamantasang Ateneo de Manila]] at [[Pamantasang De La Salle]] ay nagsimula nang ang parehong institusyong pang-edukasyon ay lumahok sa [[National Collegiate Athletic Association]] (NCAA) at nagpatuloy sa [[Pampamantasang Asosyasyong Atletiko ng Pilipinas]] (UAAP) kung saan ang parehong unibersidad ay kasalukuyang nakikipagkumpitensiya.<ref>{{Cite web |date=October 4, 2023 |title=When Blue and Green Clash: The Roots of the Iconic Ateneo-La Salle Rivalry |url=https://thegame-onemega.com/when-blue-and-green-clash-the-roots-of-the-iconic-ateneo-la-salle-rivalry/ |website=The Game}}</ref> Simula sa UAAP Season 84 noong Mayo 2022, nagpasya ang Pamantasang Ateneo de Manila na pag-isahin ang mga estudyanteng atleta at mga varsity team sa ilalim ng palayaw na "[[Ateneo Blue Eagles|Blue Eagles]]" sa mga susunod na panahon, anuman ang sport, kasarian, o pangkat ng edad.<ref>{{Cite web |date=May 5, 2022 |title=It's official: Ateneo teams to be called 'Blue Eagles' |url=https://www.abs-cbn.com/sports/05/05/22/its-official-ateneo-teams-to-be-called-blue-eagles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630051343/https://news.abs-cbn.com/sports/05/05/22/its-official-ateneo-teams-to-be-called-blue-eagles |archive-date=June 30, 2022 |access-date=June 3, 2022 |website=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 5, 2022 |title=All Ateneo varsity teams to be called 'Blue Eagles' |url=https://sports.inquirer.net/460953/all-ateneo-varsity-teams-to-be-called-blue-eagles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603144422/https://sports.inquirer.net/460953/all-ateneo-varsity-teams-to-be-called-blue-eagles |archive-date=June 3, 2022 |access-date=June 3, 2022 |website=Inquirer}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 5, 2022 |title=Ateneo unites all varsity teams under one Blue Eagles banner |url=https://www.spin.ph/volleyball/uaap-women/ateneo-unites-varsity-teams-under-one-blue-eagles-banner-a2437-20220505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603144423/https://www.spin.ph/volleyball/uaap-women/ateneo-unites-varsity-teams-under-one-blue-eagles-banner-a2437-20220505 |archive-date=June 3, 2022 |access-date=June 3, 2022 |website=SPIN.ph}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 5, 2022 |title=All Ateneo student-athletes to be called Blue Eagles |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/all-ateneo-student-athletes-to-be-called-blue-eagles/238965 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603144422/https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/all-ateneo-student-athletes-to-be-called-blue-eagles/238965 |archive-date=June 3, 2022 |access-date=June 3, 2022 |website=Tiebreaker Times}}</ref> Samantala, ang Green Archer ang tradisyonal na maskot ng Pamantasang De La Salle at ang mga varsity team ay sama-samang tinutukoy bilang "[[De La Salle Green Archers at Lady Archers|Green Archers]]", ngunit ang bawat koponan ay may kaniya-kaniyang palayaw na tumutukoy sa sport na kanilang nilalaro.<ref>{{Cite web |date=November 13, 2018 |title=Halftime thoughts: Monikers for individuality or Green Archers as a whole? |url=https://thelasallian.com/2018/11/13/halftime-thoughts-monikers-for-individuality-or-green-archers-as-a-whole/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221027131648/https://thelasallian.com/2018/11/13/halftime-thoughts-monikers-for-individuality-or-green-archers-as-a-whole/ |archive-date=October 27, 2022 |access-date=October 27, 2022 |website=The LaSallian}}</ref> Ang Ateneo at La Salle ay parehong kapuwa nagtatag ng NCAA noong 1924,<ref>{{Cite web |date=March 15, 2022 |title=A look back at NCAA's 97 years of being home to legends, icons of Philippines sports |url=https://www.gmanetwork.com/ncaa/sports/basketball/825163/a-look-back-at-ncaa-s-97-years-of-being-a-home-to-legends-icons-of-philippines-sports/story/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221112022304/https://www.gmanetwork.com/ncaa/sports/basketball/825163/a-look-back-at-ncaa-s-97-years-of-being-a-home-to-legends-icons-of-philippines-sports/story/ |archive-date=November 12, 2022 |access-date=March 15, 2022 |website=GMA}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 14, 2024 |title=NCAA turns 100: The history of the Philippines' oldest collegiate sports league |url=https://www.rappler.com/sports/ncaa/history-100-years/ |access-date=September 14, 2024 |website=Rappler}}</ref> hanggang sa umalis ang Ateneo sa liga noong 1978 upang sumali sa UAAP sa parehong taon habang inanunsyo ng La Salle ang desisyon nitong umalis sa NCAA sa isang press conference noong Setyembre 1980, na epektibo pagkatapos ng nagpapatuloy na 1980–81 NCAA Season.<ref name="ateneo transfer">{{Cite web |date=December 18, 2019 |title=Making the jump |url=https://theguidon.com/1112/main/2019/12/making-the-jump/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202923/https://theguidon.com/1112/main/2019/12/making-the-jump/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 23, 2021 |website=The Guidon}}</ref><ref name="lasalle transfer">{{Cite web |date=June 4, 2008 |title=La Salle's last game in the NCAA |url=https://takeaimsports.com/10/backtrack-lasalle-last-game-in-ncaa/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220405015040/https://takeaimsports.com/10/backtrack-lasalle-last-game-in-ncaa/ |archive-date=April 5, 2022 |access-date=April 10, 2022 |website=Take Aim}}</ref> Ang dalawang pribadong paaralang Katoliko sa [[Kalakhang Maynila]] ay naglalaban-laban sa UAAP simula nang makilahok rin ang La Salle sa liga noong 1986.<ref name="timeline">{{Cite web |date=August 31, 2019 |title=Timeline: UAAP history |url=https://business.inquirer.net/277964/timeline-uaap-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901172459/https://business.inquirer.net/277964/timeline-uaap-history |archive-date=September 1, 2019 |access-date=April 30, 2021 |website=Inquirer}}</ref> == Kasaysayan == Nagsimula ang ribalan noong 1939 nang matalo ang Ateneo sa La Salle sa isang mainit na pinagtatalunang laro ng kampeonato sa basketball sa NCAA Season 16 (1939–40).<ref>{{Cite web |date=July 17, 2013 |title=How the Ateneo-La Salle rivalry began |url=https://www.philstar.com/lifestyle/for-men/2013/07/17/977531/how-ateneo-la-salle-rivalry-began |website=The Philippine Star}}</ref> Ang mga laro ng basketball sa pagitan ng Ateneo at La Salle sa dating NCAA ay palaging matindi ang labanan, ngunit hindi pa ito itinuturing ng mga lokal na manunulat ng sport bilang isang kinikilalang ribalan. Ang mas sikat na ribalan ng mga sport sa kolehiyo sa NCAA ay ang Ateneo laban sa [[San Beda College|San Beda]] at La Salle laban sa [[Colegio de San Juan de Letran|Letran]].<ref name="spot.ph">{{Cite web |date=August 4, 2010 |title=UAAP Basketball: 10 Things About the Ateneo-La Salle Rivalry You May Not Know |url=https://www.spot.ph/shopping/shopping-sale-alerts/46260/uaap-basketball-10-points-on-the-ateneo-la-salle-rivalry- |website=SPOT.ph}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 22, 2011 |title=UAAP Magazine: Behind the school rivalries |url=https://www.abs-cbn.com/sports/09/21/11/uaap-magazine-behind-school-rivalries |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424015727/https://news.abs-cbn.com/sports/09/21/11/uaap-magazine-behind-school-rivalries |archive-date=April 24, 2022 |access-date=April 24, 2022 |website=ABS-CBN News}}</ref> Nang lumipat ang Ateneo at La Salle sa UAAP noong 1978 at 1986, natural lamang na nagpatuloy ang kanilang matinding labanan at likas na poot laban sa isa't isa sa loob at labas ng court, at nagsimulang makilala ng pahayagang sports ang ribalan.<ref name="NY">{{Cite news |last=Bartholomew |first=Rafael |date=September 23, 2007 |title=A Nation's Passion Lives in a Rivalry of Green vs. Blue |work=[[The New York Times]] nytimes.com. |url=https://www.nytimes.com/2007/09/23/sports/23rivalry.html?_r=1&oref=slogin |url-status=live |access-date=November 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522042554/http://www.nytimes.com/2007/09/23/sports/23rivalry.html?_r=1&oref=slogin |archive-date=May 22, 2013}}</ref><ref name="explainer">{{Cite web |date=November 5, 2007 |title=The Explainer: La Salle Ateneo Rivalry |url=http://www.quezon.ph/2007/11/05/the-explainer-la-salle-ateneo-rivalry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202704/http://www.quezon.ph/2007/11/05/the-explainer-la-salle-ateneo-rivalry/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 23, 2021 |website=quezon.ph}}</ref> Nagsimula ang ribalan sa mga laro ng basketball ng kalalakihan at mula noon ay lumawak sa iba pang mga sport ng UAAP, lalo na sa volleyball ng kababaihan kung saan ang parehong koponan ay naglaban nang harapan sa UAAP Finals nang anim na magkakasunod na beses mula 2012 hanggang 2017.<ref name="timeline2">{{Cite web |date=August 31, 2019 |title=Timeline: UAAP history |url=https://business.inquirer.net/277964/timeline-uaap-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901172459/https://business.inquirer.net/277964/timeline-uaap-history |archive-date=September 1, 2019 |access-date=April 30, 2021 |website=Inquirer}}</ref> Pinalawak din ng parehong unibersidad ang kanilang ribalan lampas sa palakasan at napunta na sa mga akademikong kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=September 11, 2013 |title=Animo, Ateneo! One big fight, La Salle! |url=https://www.philstar.com/lifestyle/for-men/2013/09/11/1194421/animo-ateneo-one-big-fight-la-salle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624210631/https://www.philstar.com/lifestyle/for-men/2013/09/11/1194421/animo-ateneo-one-big-fight-la-salle |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 22, 2021 |website=The Philippine Star}}</ref> Mula 1924 hanggang 1925, ang mga laro ng basketball sa pagitan ng Ateneo at La Salle ay nilaro sa isang bukas na [[basketball court]] sa Padre Faura, campus sa Ermita ng UP, at noong 1926 sa Liwasang Nozaleda (na ngayon ay tinatawag na Sirkulo Agrifina na bahagi ng [[Liwasang Rizal|Liwasang Luneta]]). Kalaunan ay inilipat ang lugar sa mga covered court ng Gym ng 31st Infantry ng Hukbo ng Estados Unidos at Gym ng UST.<ref>Suva GT: NCAA 25th Anniversary Souvenir Program, San Juan, Rizal: JCP Publishing, 1949</ref> Pagkatapos ay inilipat ang mga laro sa [[Pang-alaalang Koliseo Rizal]] bago ang digmaan upang mapaunlakan ang mas maraming tao, at sa isang punto, kasama sa mga lugar ang Sentro Ateneo Loyola, ang [[Cuneta Astrodome]], at ang [[PhilSports Arena]]. Sa kasalukuyan, ang [[Smart Araneta Coliseum]] at ang [[Mall of Asia Arena|SM Mall of Asia Arena]] ang kasalukuyang pangunahing lugar para sa kanilang mga larong sold-out.<ref name="esq">{{Cite web |date=September 11, 2017 |title=A Brief History of the Ateneo vs De La Salle rivalry |url=https://www.esquiremag.ph/culture/a-brief-history-of-the-ateneo-la-salle-rivalry-a1993-20170911-lfrm2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617050912/https://www.esquiremag.ph/culture/a-brief-history-of-the-ateneo-la-salle-rivalry-a1993-20170911-lfrm2 |archive-date=June 17, 2021 |access-date=January 25, 2020 |website=Esquire}}</ref> == Tingnan din == * [[Labanan sa Katipunan]] * [[Labanan sa Silangan]] * [[Ribalang La Salle–UST]] * [[Ribalang UP–UST]] == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}}{{Ateneo de Manila University}} [[Kategorya:CS1 maint: archived copy as title]] qwp4egasl15t3x2q1g2por06od0kskn 0 340581 2233698 2233387 2026-10-12T12:29:33Z Allyriana000 119761 2233698 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|image=Jihan Dimack.jpg|caption=si Dimack noong 2026|birth_name=Jihan Mohin Dimachk|birth_date={{birth date and age|1996|06|17|df=yes}}|birth_place=[[Libano]]|education=|title={{ubl|Miss Universe Tanzania 2016|Miss Grand Tanzania 2026|[[Miss Grand International 2026]]}}|competitions={{ubl|Miss Universe Tanzania 2016|(Nagwagi)|[[Miss Universe 2016]]|(Walang pagkakalagay)|Miss Grand Tanzania 2026|[[Miss Grand International 2026]]|(Nagwagi)}}}} Si '''Jihan Mohin Dimachk''' (ipinanganak noong 17 Hunyo 1996) ay isang Tansanyanang ''beauty pageant titleholder'' na kinoronahan bilang [[Miss Grand International 2026]]. Siya ang kauna-unahang Tansanyanang nagwagi bilang Miss Grand International, at ang kauna-unahang Aprikana na nagwagi sa kasaysayan ng Miss Grand International. Si Dimack ay nakoronahan din bilang Miss Universe Tanzania 2016. Kinatawan niya ang Tansaniya sa [[Miss Universe 2016|Miss]] [[Miss Universe 2016|Universe 2016]] sa Pilipinas noong Enero 2017, kung saan nabigo siyang mapabilang sa Top 13. == Maagang buhay at pag-aaral == Si Dimack ay may lahing Tanzanian at Lebanes, mula sa kaniyang amang Lebanes at inang Tansanyana na nagpalaki sa kanilang pamilya bilang isang solong ina.<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=11 Oktubre 2026 |title=Get to know Miss Grand International 2026 Jihan Dimack |url=https://philstarlife.com/celebrity/525564-get-to-know-miss-grand-international-2026-jihan-dimack?page=4 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Nanirahan na siya sa [[Tanzania|Tansaniya]], [[Libano]], at [[Mozambique|Mosambik]], at nagtrabaho sa [[Tsina]], kung saan kabilang sa kaniyang karanasan sa trabaho ang pagmomodelo, pagbebenta, at ''live commerce''. == Mga paligsahan ng kagandahan == Nagsimulang magmodelo si Dimack sa edad na 17 at kinalaunan ay sumali sa mga patimpalak ng kagandahan. Noong 2014, nakuha niya ang puwestong ''second runner-up'' sa Miss Tanzania.<ref name="Citizen2016">{{cite news |title=Tanzania crowns new queens at Miss Grand Tanzania 2026|url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/tanzania-crowns-new-queens-at-miss-grand-tanzania-2026-5556204|work=The Citizen|date=13 Agosto 2026|access-date=11 Oktubre 2026|language=en}}</ref> === Miss Universe 2016 === {{main|Miss Universe 2016}} Noong 25 Nobyembre 2016, kinoronahan si Dimack bilang Miss Universe Tanzania 2016.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 Nobyembre 2016 |title=Jihan Dimachk Aibuka Mshindi wa Miss Universe Tanzania 2016 |trans-title=Jihan Dimachk emerges as the winner of Miss Universe Tanzania 2016 |url=https://globalpublishers.co.tz/2016/11/26/jihan-dimachk-aibuka-mshindi-wa-miss-universe-tanzania-2016/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Global Publishers |language=en-US}}</ref> Bilang Miss Universe Tanzania, si Dimack ang kumatawan sa Tansaniya sa [[Miss Universe 2016]] pageant na ginanap sa [[Mall of Asia Arena|MOA Arena]], [[Pasay]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas noong 30 Enero 2017.<ref>{{Cite web |date=17 Nobyembre 2016 |title=Miss Universe pageant coming ‘back home’ to Manila in 2017 |url=https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/2046906/miss-universe-pageant-coming-back-home-manila-2017 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 Abril 2021 |orig-date=20 Enero 2017 |title=Jihan eyeing miss universe crown |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/the-beat/jihan-eyeing-miss-universe-crown-2578422 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=The Citizen |language=en}}</ref> Nabigo siyang mapabilang sa Top 13 ''semi-finalists''. === Miss Grand Tanzania 2026 === Noong 8 Agosto 2026, kinoronahan ni Miss Grand Tanzania 2025 Beatrice Alex Akyoo si Dimack bilang Miss Grand Tanzania 2026 matapos niyang katawanin ang Mwanza sa pambansang kompetisyon. Hinirang naman bilang ''first runner-up'' si Prisca Lyimo, na kumatawan sa Arusha.'''<ref name="mgtan2026">{{Cite news |date=9 Agosto 2026 |title=Jihan Dimack crowned Miss Grand Tanzania 2026 |language=en |work=The Citizen |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/jihan-dimack-crowned-miss-grand-tanzania-2026-5551684 |url-status=live |access-date=11 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809095902/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/jihan-dimack-crowned-miss-grand-tanzania-2026-5551684 |archive-date=9 Agosto 2026}}</ref>''' === Miss Grand International 2026 === {{main|Miss Grand International 2026}} Bilang Miss Grand Tanzania 2026, si Dimack ang kumatawan sa Tansaniya sa Miss Grand International 2026, na ginanap noong 10 Oktubre 2026 sa [[Bangkok]], Taylandiya.<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International reveals official schedule for 2026 pageant in Thailand |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1001150/miss-grand-international-reveals-official-schedule-for-2026-pageant-in-thailand/story/ |access-date=11 Oktubre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Sa kasagsagan ng kompetisyon, umusad siya sa kampanya ng pampublikong pagboto para sa ''Country's Power of the Year'', kung saan nakapasok siya sa Top 2 ng kampanya kasama ang kinatawan mula sa Ecuador na si Shyare Andrade na siyang nagwagi sa kampanya.<ref>{{cite news |last=Materu |first=Beatrice |date=10 Oktubre 2026 |title=Ecuador wins Miss Grand Country's Power of the Year against Tanzania's Jihan |language=en |website=The Citizen |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/ecuador-wins-miss-grand-country-s-power-of-the-year-against-tanzania-s-jihan-5627242 |url-status=live |access-date=11 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010152741/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/ecuador-wins-miss-grand-country-s-power-of-the-year-against-tanzania-s-jihan-5627242 |archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> Gayunpaman, pakusang napabilang sa Top 25 si Dimack matapos makalikom ng pinakamaraming boto para sa Miss Popular Vote.<ref name=":1" /> Mula sa pitumpu't-pitong kandidata, napabilang si Dimack sa Top 25 na lumahok sa ''swimsuit competition'' at sa Top 10 na lumahok sa ''speech round'', ''evening gown competition'', at ''question-and-answer round''.<ref name=":1">{{cite news |date=10 Oktubre 2026 |title=Angelica Lopez enters Top 25 of Miss Grand International 2026 |language=en |website=[[GMA Network]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1005455/angelica-lopez-enters-top-25-of-miss-grand-international-2026/story/ |url-status=live |access-date=11 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010131151/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1005455/angelica-lopez-enters-top-25-of-miss-grand-international-2026/story/ |archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Mi |first=Vân |date=10 Oktubre 2026 |title=Đại diện Việt Nam lọt Top 11 Hoa hậu Hòa bình Quốc tế 2026 |language=vi |trans-title=Vietnam's representative makes the Top 11 at Miss Grand International 2026 |website=Dân trí |url=https://dantri.com.vn/giai-tri/dai-dien-viet-nam-lot-top-11-hoa-hau-hoa-binh-quoc-te-2026-20261010194627972.htm |url-status=live |access-date=11 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010134208/https://dantri.com.vn/giai-tri/dai-dien-viet-nam-lot-top-11-hoa-hau-hoa-binh-quoc-te-2026-20261010194627972.htm |archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> Sinuot ni Dimack para sa ''evening gown competition'' ang isang ginto at pilak na ''beaded'' ''evening gown'' na may ginto at pilak na kapa na may kulandong''.'' Itinanong ni Matthew Deane kay Dimack sa ''question-and-answer roundI'' "''How would you address inequality in society?''", kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=10 Oktubre 2026 |title=FULL TRANSCRIPT: Miss Grand International 2026 Top 11 Q&A portion |url=https://www.pep.ph/news/local/194192/full-transcript-miss-grand-international-2026-top-11-q-a-portion-a5128-20261010-lfrm |access-date=11 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref>{{quote|text=''"Thank you for the question. Good evening, ladies and gentlemen. I would address inequality by showcasing and spreading love. I believe love is the strongest weapon that we have. And if we're able to show love and spread love, we're able to have a better society and equality in the world that we live in today."''}}Pagkatapos ng ''question-and-answer round'', napabilang si Dimack sa limang pinalista na lumahok sa ''final question round''. Itinanong ni Matthew Deane kay Dimack: ''"In your opinion, what qualities should an empowered woman possess?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=10 Oktubre 2026 |title=FULL TRANSCRIPT: Miss Grand International 2026 winning answer |url=https://www.pep.ph/news/local/194187/miss-grand-international-2026-winning-answer-a5128-20261011 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=11 Oktubre 2026 |title=Miss Grand International 2026: Tanzania's Jihan Dimack wins crown |url=https://entertainment.inquirer.net/686496/jihan-dimack-of-tanzania-crowned-miss-grand-international-2026-in-thailand?fbclid=IwY2xjawU3kNBleHRuA2FlbQIxMQBwZG9mAXNydGMGYXBwX2lkEDIyMjAzOTE3ODgyMDA4OTIAAR62ipD-zzNCujpEIyjr0soA2GAZSQ1FQUVJRn_T4Pf0s9nzUMQ4HX_u6YGQZQ_aem_26iJZAjdeCbSIbnUIAGkkg |access-date=11 Oktubre 2026 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref>{{quote|text=''"I believe the quality she possesses is a kind heart, and to me, the perfect example is my mother. She's a woman that is kind to others. She's a woman that places others before herself. She's a woman that is always ready to serve. To me, I believe that is a quality that allows you to lead with kindness. That is a quality that allows you to change the world, and that is a quality that allows you to reach to a person far beyond the physical, and that is to the heart. And I just want to say tonight, thank you, mom, for inspiring me to be that woman. Thank you."''}}Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Emma Tiglao]] ng Pilipinas si Dimack bilang Miss Grand International 2026. Si Dimack ang kauna-unahang Tansanyanang nagwagi bilang Miss Grand International, at ang kauna-unahang babae mula sa kontinente ng Aprika na nagwagi sa kasaysayan ng Miss Grand International.<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=11 Oktubre 2026 |title=Jihan Dimachk of Tanzania is Miss Grand International 2026 |url=https://www.pep.ph/news/local/194190/miss-grand-international-2026-winner-announcement-a5128-20261011 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=11 Oktubre 2026 |title=Tanzania's Jihan Dimack is Miss Grand International 2026 |url=https://philstarlife.com/news-and-views/900452-miss-grand-international-2026-winner-jihan-dimack?page=3 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == <references responsive="1"></references> == Panlabas na kawing == {{IMDb name|8739764}}{{S-start}} {{S-ach}}{{S-bef|before={{Flagdeco|PHL}} [[Emma Tiglao]]}}{{S-ttl|title=[[Miss Grand International]]|years=[[Miss Grand International 2026|2026]]}}{{S-inc}} {{S-bef|before=Beatrice Alex Akyoo}} {{S-ttl|title=Miss Grand Tanzania|years=2026}} {{S-inc}} {{S-bef|before=Lorraine Marriot}} {{S-ttl|title=Miss Universe Tanzania|years=[[Miss Universe 2016|2016]]}} {{S-aft|after=Lilian Maraule}} {{S-end}} k18uukm3a55zg9ofjjyl5cl7zp539rh 2233942 2233698 2026-10-13T03:45:29Z Allyriana000 119761 2233942 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|image=Jihan Dimack.jpg|caption=si Dimack noong 2026|birth_name=Jihan Mohin Dimachk|birth_date={{birth date and age|1996|06|17|df=yes}}|birth_place=[[Libano]]|education=|title={{ubl|Miss Universe Tanzania 2016|Miss Grand Tanzania 2026|[[Miss Grand International 2026]]}}|competitions={{ubl|Miss Universe Tanzania 2016|(Nagwagi)|[[Miss Universe 2016]]|(Walang pagkakalagay)|Miss Grand Tanzania 2026|[[Miss Grand International 2026]]|(Nagwagi)}}}} Si '''Jihan Mohin Dimachk''' (ipinanganak noong 17 Hunyo 1996) ay isang Tansanyanang ''beauty pageant titleholder'' na kinoronahan bilang [[Miss Grand International 2026]]. Siya ang kauna-unahang Tansanyanang nagwagi bilang Miss Grand International, at ang kauna-unahang Aprikana na nagwagi sa kasaysayan ng Miss Grand International. Si Dimack ay nakoronahan din bilang Miss Universe Tanzania 2016. Kinatawan niya ang Tansaniya sa [[Miss Universe 2016|Miss]] [[Miss Universe 2016|Universe 2016]] sa Pilipinas noong Enero 2017, kung saan nabigo siyang mapabilang sa Top 13. == Maagang buhay at pag-aaral == Si Dimack ay may lahing Tanzanian at Lebanes, mula sa kaniyang amang Lebanes at inang Tansanyana na nagpalaki sa kanilang pamilya bilang isang solong ina.<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=11 Oktubre 2026 |title=Get to know Miss Grand International 2026 Jihan Dimack |url=https://philstarlife.com/celebrity/525564-get-to-know-miss-grand-international-2026-jihan-dimack?page=4 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Nanirahan na siya sa [[Tanzania|Tansaniya]], [[Libano]], at [[Mozambique|Mosambik]], at nagtrabaho sa [[Tsina]], kung saan kabilang sa kaniyang karanasan sa trabaho ang pagmomodelo, pagbebenta, at ''live commerce''. == Mga paligsahan ng kagandahan == Nagsimulang magmodelo si Dimack sa edad na 17 at kinalaunan ay sumali sa mga patimpalak ng kagandahan. Noong 2014, nakuha niya ang puwestong ''second runner-up'' sa Miss Tanzania.<ref name="Citizen2016">{{cite news |title=Tanzania crowns new queens at Miss Grand Tanzania 2026|url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/tanzania-crowns-new-queens-at-miss-grand-tanzania-2026-5556204|work=The Citizen|date=13 Agosto 2026|access-date=11 Oktubre 2026|language=en}}</ref> Iniluklok siyang bilang kinatawan ng Tansaniya sa [[Miss Grand International 2015]], ngunit hindi nagpatuloy sa kompetisyon sa hindi isiniwalat na dahilan. === Miss Universe 2016 === {{main|Miss Universe 2016}} Noong 25 Nobyembre 2016, kinoronahan si Dimack bilang Miss Universe Tanzania 2016.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 Nobyembre 2016 |title=Jihan Dimachk Aibuka Mshindi wa Miss Universe Tanzania 2016 |trans-title=Jihan Dimachk emerges as the winner of Miss Universe Tanzania 2016 |url=https://globalpublishers.co.tz/2016/11/26/jihan-dimachk-aibuka-mshindi-wa-miss-universe-tanzania-2016/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Global Publishers |language=en-US}}</ref> Bilang Miss Universe Tanzania, si Dimack ang kumatawan sa Tansaniya sa [[Miss Universe 2016]] pageant na ginanap sa [[Mall of Asia Arena|MOA Arena]], [[Pasay]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas noong 30 Enero 2017.<ref>{{Cite web |date=17 Nobyembre 2016 |title=Miss Universe pageant coming ‘back home’ to Manila in 2017 |url=https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/2046906/miss-universe-pageant-coming-back-home-manila-2017 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 Abril 2021 |orig-date=20 Enero 2017 |title=Jihan eyeing miss universe crown |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/the-beat/jihan-eyeing-miss-universe-crown-2578422 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=The Citizen |language=en}}</ref> Nabigo siyang mapabilang sa Top 13 ''semi-finalists''. === Miss Grand Tanzania 2026 === Noong 8 Agosto 2026, kinoronahan ni Miss Grand Tanzania 2025 Beatrice Alex Akyoo si Dimack bilang Miss Grand Tanzania 2026 matapos niyang katawanin ang Mwanza sa pambansang kompetisyon. Hinirang naman bilang ''first runner-up'' si Prisca Lyimo, na kumatawan sa Arusha.'''<ref name="mgtan2026">{{Cite news |date=9 Agosto 2026 |title=Jihan Dimack crowned Miss Grand Tanzania 2026 |language=en |work=The Citizen |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/jihan-dimack-crowned-miss-grand-tanzania-2026-5551684 |url-status=live |access-date=11 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809095902/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/jihan-dimack-crowned-miss-grand-tanzania-2026-5551684 |archive-date=9 Agosto 2026}}</ref>''' === Miss Grand International 2026 === {{main|Miss Grand International 2026}} Bilang Miss Grand Tanzania 2026, si Dimack ang kumatawan sa Tansaniya sa Miss Grand International 2026, na ginanap noong 10 Oktubre 2026 sa [[Bangkok]], Taylandiya.<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International reveals official schedule for 2026 pageant in Thailand |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1001150/miss-grand-international-reveals-official-schedule-for-2026-pageant-in-thailand/story/ |access-date=11 Oktubre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Sa kasagsagan ng kompetisyon, umusad siya sa kampanya ng pampublikong pagboto para sa ''Country's Power of the Year'', kung saan nakapasok siya sa Top 2 ng kampanya kasama ang kinatawan mula sa Ecuador na si Shyare Andrade na siyang nagwagi sa kampanya.<ref>{{cite news |last=Materu |first=Beatrice |date=10 Oktubre 2026 |title=Ecuador wins Miss Grand Country's Power of the Year against Tanzania's Jihan |language=en |website=The Citizen |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/ecuador-wins-miss-grand-country-s-power-of-the-year-against-tanzania-s-jihan-5627242 |url-status=live |access-date=11 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010152741/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/ecuador-wins-miss-grand-country-s-power-of-the-year-against-tanzania-s-jihan-5627242 |archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> Gayunpaman, pakusang napabilang sa Top 25 si Dimack matapos makalikom ng pinakamaraming boto para sa Miss Popular Vote.<ref name=":1" /> Mula sa pitumpu't-pitong kandidata, napabilang si Dimack sa Top 25 na lumahok sa ''swimsuit competition'' at sa Top 10 na lumahok sa ''speech round'', ''evening gown competition'', at ''question-and-answer round''.<ref name=":1">{{cite news |date=10 Oktubre 2026 |title=Angelica Lopez enters Top 25 of Miss Grand International 2026 |language=en |website=[[GMA Network]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1005455/angelica-lopez-enters-top-25-of-miss-grand-international-2026/story/ |url-status=live |access-date=11 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010131151/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1005455/angelica-lopez-enters-top-25-of-miss-grand-international-2026/story/ |archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Mi |first=Vân |date=10 Oktubre 2026 |title=Đại diện Việt Nam lọt Top 11 Hoa hậu Hòa bình Quốc tế 2026 |language=vi |trans-title=Vietnam's representative makes the Top 11 at Miss Grand International 2026 |website=Dân trí |url=https://dantri.com.vn/giai-tri/dai-dien-viet-nam-lot-top-11-hoa-hau-hoa-binh-quoc-te-2026-20261010194627972.htm |url-status=live |access-date=11 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010134208/https://dantri.com.vn/giai-tri/dai-dien-viet-nam-lot-top-11-hoa-hau-hoa-binh-quoc-te-2026-20261010194627972.htm |archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> Sinuot ni Dimack para sa ''evening gown competition'' ang isang ginto at pilak na ''beaded'' ''evening gown'' na may ginto at pilak na kapa na may kulandong''.'' Itinanong ni Matthew Deane kay Dimack sa ''question-and-answer roundI'' "''How would you address inequality in society?''", kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=10 Oktubre 2026 |title=FULL TRANSCRIPT: Miss Grand International 2026 Top 11 Q&A portion |url=https://www.pep.ph/news/local/194192/full-transcript-miss-grand-international-2026-top-11-q-a-portion-a5128-20261010-lfrm |access-date=11 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref>{{quote|text=''"Thank you for the question. Good evening, ladies and gentlemen. I would address inequality by showcasing and spreading love. I believe love is the strongest weapon that we have. And if we're able to show love and spread love, we're able to have a better society and equality in the world that we live in today."''}}Pagkatapos ng ''question-and-answer round'', napabilang si Dimack sa limang pinalista na lumahok sa ''final question round''. Itinanong ni Matthew Deane kay Dimack: ''"In your opinion, what qualities should an empowered woman possess?"'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=10 Oktubre 2026 |title=FULL TRANSCRIPT: Miss Grand International 2026 winning answer |url=https://www.pep.ph/news/local/194187/miss-grand-international-2026-winning-answer-a5128-20261011 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=11 Oktubre 2026 |title=Miss Grand International 2026: Tanzania's Jihan Dimack wins crown |url=https://entertainment.inquirer.net/686496/jihan-dimack-of-tanzania-crowned-miss-grand-international-2026-in-thailand?fbclid=IwY2xjawU3kNBleHRuA2FlbQIxMQBwZG9mAXNydGMGYXBwX2lkEDIyMjAzOTE3ODgyMDA4OTIAAR62ipD-zzNCujpEIyjr0soA2GAZSQ1FQUVJRn_T4Pf0s9nzUMQ4HX_u6YGQZQ_aem_26iJZAjdeCbSIbnUIAGkkg |access-date=11 Oktubre 2026 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref>{{quote|text=''"I believe the quality she possesses is a kind heart, and to me, the perfect example is my mother. She's a woman that is kind to others. She's a woman that places others before herself. She's a woman that is always ready to serve. To me, I believe that is a quality that allows you to lead with kindness. That is a quality that allows you to change the world, and that is a quality that allows you to reach to a person far beyond the physical, and that is to the heart. And I just want to say tonight, thank you, mom, for inspiring me to be that woman. Thank you."''}}Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Emma Tiglao]] ng Pilipinas si Dimack bilang Miss Grand International 2026. Si Dimack ang kauna-unahang Tansanyanang nagwagi bilang Miss Grand International, at ang kauna-unahang babae mula sa kontinente ng Aprika na nagwagi sa kasaysayan ng Miss Grand International.<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=11 Oktubre 2026 |title=Jihan Dimachk of Tanzania is Miss Grand International 2026 |url=https://www.pep.ph/news/local/194190/miss-grand-international-2026-winner-announcement-a5128-20261011 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=11 Oktubre 2026 |title=Tanzania's Jihan Dimack is Miss Grand International 2026 |url=https://philstarlife.com/news-and-views/900452-miss-grand-international-2026-winner-jihan-dimack?page=3 |access-date=11 Oktubre 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == <references responsive="1"></references> == Panlabas na kawing == {{IMDb name|8739764}}{{S-start}} {{S-ach}}{{S-bef|before={{Flagdeco|PHL}} [[Emma Tiglao]]}}{{S-ttl|title=[[Miss Grand International]]|years=[[Miss Grand International 2026|2026]]}}{{S-inc}} {{S-bef|before=Beatrice Alex Akyoo}} {{S-ttl|title=Miss Grand Tanzania|years=2026}} {{S-inc}} {{S-bef|before=Lorraine Marriot}} {{S-ttl|title=Miss Universe Tanzania|years=[[Miss Universe 2016|2016]]}} {{S-aft|after=Lilian Maraule}} {{S-end}} 0mnaprbtop1yjgdmsxdvuaebjxzo8ua 0 340602 2233700 2026-10-12T13:00:03Z Superastig 11141 Inilipat ni Superastig ang pahinang [[DXGS]] sa [[DXGS-AM]]: May himpilan sa FM na may kaparehong call letters. 2233700 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[DXGS-AM]] p9tv49pjnjysnzzqznc40x49nsetok6 0 340603 2233702 2026-10-12T13:03:09Z Superastig 11141 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1356505262|DXGS-FM]]" 2233702 wikitext text/x-wiki Ang '''DXGS'''<ref>{{Cite web |date=February 9, 2026 |title=NTC FM Stations (as of June 2025) via FOI website |url=https://ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2025/AUTHORIZED_BROADCAST_STATIONS/FM%20June%202025.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref> (104.1 [[:en:FM broadcasting|FM]]) '''Radyo Dansalan''' ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng Global Satellite Technology Services. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa Brgy. Tubacan, [[Marawi]].<ref>[https://www.researchgate.net/publication/379225117_Understanding_Marawi's_Media_Landscape_for_Peace_and_Sustainable_Development Understanding Marawi's Media Landscape for Peace and Sustainable Development]</ref><ref>[https://mbhte-tesd.bangsamoro.gov.ph/muling-naging-panauhin-sa-radio-ng-104-1-fm-radyo-dansalan-si-mbhte-tesd-provincial-city-manpower-development-center/ Muling naging panauhin sa radio ng 104.1 FM Radyo Dansalan si MBHTE-TESD Provincial/City Manpower Development Center]</ref><ref>[https://pia.gov.ph/news/mindanao/bangsamoro-communicators-journalists-sharpen-skills-in-conflict-and-trauma-reporting/ Bangsamoro communicators, journalists sharpen skills in conflict and trauma reporting]</ref><ref>[https://www.rappler.com/newsbreak/in-depth/marawi-siege-costs-weak-media/ Marawi siege and the costs of weak media]</ref> == Mga Sanggunian == {{Reflist}}{{Iligan Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Lanao del Sur]] kqmdz0iqjmmjcw0y2t6h5og18l4mmqe 2233704 2233702 2026-10-12T13:06:07Z Superastig 11141 Magdagdag ng infobox. 2233704 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Radyo Dansalan | callsign = DXGS | logo = | city = [[Marawi]] | country = PH | area = [[Lanao del Norte]] at [[Lanao del Sur]] | branding = 104.1 Radyo Dansalan | airdate = 2019 | frequency = 104.1 MHz | former_frequencies = 92.1 MHz | format = [[Islam]] | language = [[Maranao language|Maranao]], [[Cebuano language|Cebuano]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission|NTC]] | power = 5,000 watts | erp = | class = | callsign_meaning = Global Satellite | owner = [[Global Satellite Technology Services]] | website = }} Ang '''DXGS'''<ref>{{Cite web |date=February 9, 2026 |title=NTC FM Stations (as of June 2025) via FOI website |url=https://ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2025/AUTHORIZED_BROADCAST_STATIONS/FM%20June%202025.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref> (104.1 [[:en:FM broadcasting|FM]]) '''Radyo Dansalan''' ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng Global Satellite Technology Services. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa Brgy. Tubacan, [[Marawi]].<ref>[https://www.researchgate.net/publication/379225117_Understanding_Marawi's_Media_Landscape_for_Peace_and_Sustainable_Development Understanding Marawi's Media Landscape for Peace and Sustainable Development]</ref><ref>[https://mbhte-tesd.bangsamoro.gov.ph/muling-naging-panauhin-sa-radio-ng-104-1-fm-radyo-dansalan-si-mbhte-tesd-provincial-city-manpower-development-center/ Muling naging panauhin sa radio ng 104.1 FM Radyo Dansalan si MBHTE-TESD Provincial/City Manpower Development Center]</ref><ref>[https://pia.gov.ph/news/mindanao/bangsamoro-communicators-journalists-sharpen-skills-in-conflict-and-trauma-reporting/ Bangsamoro communicators, journalists sharpen skills in conflict and trauma reporting]</ref><ref>[https://www.rappler.com/newsbreak/in-depth/marawi-siege-costs-weak-media/ Marawi siege and the costs of weak media]</ref> == Mga Sanggunian == {{Reflist}} {{Iligan Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Lanao del Sur]] r94bz8adu4hba7y6c8fd0k8gjwusszt 2233871 2233704 2026-10-13T02:03:57Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233871 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Radyo Dansalan | callsign = DXGS | logo = | city = [[Marawi]] | country = PH | area = [[Lanao del Norte]] at [[Lanao del Sur]] | branding = 104.1 Radyo Dansalan | airdate = 2019 | frequency = 104.1 MHz | former_frequencies = 92.1 MHz | format = [[Islam]] | language = [[Maranao language|Maranao]], [[Cebuano language|Cebuano]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission|NTC]] | power = 5,000 watts | erp = | class = | callsign_meaning = Global Satellite | owner = [[Global Satellite Technology Services]] | website = }} Ang '''DXGS'''<ref>{{Cite web |date=February 9, 2026 |title=NTC FM Stations (as of June 2025) via FOI website |url=https://ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2025/AUTHORIZED_BROADCAST_STATIONS/FM%20June%202025.pdf |website=foi.gov.ph}} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (104.1 [[:en:FM broadcasting|FM]]) '''Radyo Dansalan''' ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng Global Satellite Technology Services. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa Brgy. Tubacan, [[Marawi]].<ref>[https://www.researchgate.net/publication/379225117_Understanding_Marawi's_Media_Landscape_for_Peace_and_Sustainable_Development Understanding Marawi's Media Landscape for Peace and Sustainable Development]</ref><ref>[https://mbhte-tesd.bangsamoro.gov.ph/muling-naging-panauhin-sa-radio-ng-104-1-fm-radyo-dansalan-si-mbhte-tesd-provincial-city-manpower-development-center/ Muling naging panauhin sa radio ng 104.1 FM Radyo Dansalan si MBHTE-TESD Provincial/City Manpower Development Center]</ref><ref>[https://pia.gov.ph/news/mindanao/bangsamoro-communicators-journalists-sharpen-skills-in-conflict-and-trauma-reporting/ Bangsamoro communicators, journalists sharpen skills in conflict and trauma reporting]</ref><ref>[https://www.rappler.com/newsbreak/in-depth/marawi-siege-costs-weak-media/ Marawi siege and the costs of weak media]</ref> == Mga Sanggunian == {{Reflist}} {{Iligan Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Lanao del Sur]] n6g71e92hq6gawbhdfuq45wk5yg8ivj 0 340604 2233722 2026-10-12T14:58:29Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Gazzo (PD)]] sa [[Gazzo, Veneto]] 2233722 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gazzo, Veneto]] agxahw1mnionm3n6ayy2s07xsrye3l7 0 340605 2233737 2026-10-12T15:08:50Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Masi, Province of Padua]] sa [[Masi, Veneto]] 2233737 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Masi, Veneto]] 15nr03z7fxqqf6tqhnv7p8zhy25lmwa 0 340606 2233753 2026-10-12T15:41:35Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Mga Lombardo]] 2233753 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mga Lombardo]] 3asktqg9jtexyf5hmqxwpwbil8vy3pv 0 340607 2233814 2026-10-13T00:04:44Z Jojit fb 38 Ikinakarga sa [[Katandaan#Senior citizen]] 2233814 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Katandaan#Senior citizen]] pui793z3fhdf9bexpuzbkttx77ahblr 0 340608 2233872 2026-10-13T02:08:58Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1378696557|University and college rivalry]]" 2233872 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2233873 2233872 2026-10-13T02:09:15Z Ryomaandres 8044 2233873 wikitext text/x-wiki Ang pares ng mga paaralan, [[kolehiyo]], at [[Pamantasan|unibersidad]], lalo na kapag sila ay magkakalapit sa isa't isa, maging sa heograpiya o sa kani-kanilang larangan ng espesyalisasyon, ay kadalasang nagtatatag ng '''tunggalian sa pagitan ng mga unibersidad o kolehiyo''' sa paglipas ng mga taon. Ang tunggalian na ito, na kadalasang kasingkahulugan ng [[ribalan sa sports]], ay maaaring umabot sa parehong [[Kawaning akademiko|akademya]] at [[Sport sa unibersidad at kolehiyo|atletika]], at kung minsan ay maging sa [[politika]], kung saan ang gitna ay karaniwang mas kilala ng pangkalahatang publiko. Ang mga paaralang ito ay nagbibigay ng karagdagang diin sa pagwawagi sa anumang pangyayari na kinabibilangan ng kanilang karibal. Maaaring kabilang dito ang paglikha ng isang espesyal na tropeo o iba pang paggunita sa pangyayari. Bagaman marami sa mga tunggalian na ito ay kusang lumitaw, ang ilan ay nilikha ng mga opisyal ng kolehiyo sa pagsisikap na magbenta ng mas maraming tiket at suportahan ang kanilang mga programa. Ang pinakamatandang modernong tunggalian sa palakasan sa pagitan ng dalawang paaralan ay ang [[Eton v Harrow]], isang laban sa [[kriket]] sa pagitan ng [[Kolehiyo Eton]] at [[Paaralang Harrow]] na unang isinagawa noong 1805 sa [[Lord's Cricket Ground]], Ingaltera, at isinasagawa taon-taon simula noong 1822.<ref name=":0">{{Cite web |last=Ronald |first=Issy |date=2024-05-13 |title=Time is running out for one of England's oldest and most exclusive rivalries |url=https://edition.cnn.com/2024/05/13/sport/eton-harrow-lords-cricket-spt-intl |access-date=2025-05-16 |website=CNN |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=1805: The first Eton v Harrow match takes place at Lord's {{!}} Lord's |url=https://www.lords.org/lords/our-history/father-time-wall/1805-the-first-eton-v-harrow-match-takes-place-at |access-date=2025-05-16 |website=www.lords.org}}</ref> Ang pinakamaagang kilalang laban ng [[futbol]] sa pagitan ng dalawang paaralan ay ang Eton v Harrow noong 1834,<ref name=":3">Bell's Life, 7 December 1834</ref> kasama ng ilan pang kilalang tunggalian sa mga [[Mga laro ng futbol sa mga pampublikong paaralang Ingles|laro ng futbol sa mga pampublikong paaralang Ingles]]. Ang pinakamatandang tunggalian sa sport sa antas ng unibersidad ay sa pagitan ng [[Unibersidad ng Oxford]] at [[Unibersidad ng Cambridge]] sa Inglatera: Ang [[The University Match|University Match]] sa cricket, na unang isinagawa noong 1827, sa Lord's; <ref name=":12">{{Cite web |date=19 June 2016 |title=OXFORD AND CAMBRIDGE PLAY THEIR FIRST CRICKET MATCH: 4 JUNE 1827 |url=https://www.historychannel.com.au/this-day-in-history/oxford-and-cambridge-play-their-first-cricket-match/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924035245/https://www.historychannel.com.au/this-day-in-history/oxford-and-cambridge-play-their-first-cricket-match/ |archive-date=24 September 2018 |access-date=23 September 2018 |website=History Channel |publisher=[[The History Channel]]}}</ref> at ang [[The Boat Race|Boat Race]], na unang isinagawa noong 1829 sa [[Ilog Tamesis]] sa Londres.<ref name=":2">{{Cite web |title=The Boat Race Basics |url=http://www.theboatrace.org/the-basics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924033820/http://www.theboatrace.org/the-basics |archive-date=24 September 2018 |access-date=23 September 2018 |publisher=The Boat Race Company Ltd}}</ref> Ang [[Ribalang Oxford–Cambridge|ribalan sa pagitan ng Oxford at Cambridge]] ay nakaimpluwensiya sa mga [[Talaan ng mga ribalang pangkolehiyo sa Estados Unidos|ribalang pangkolehiyo sa Estados Unidos]] at iba pang mga bansa sa buong mundo. <ref name=":5">{{Cite book |last=Smith |first=Ronald Austin |url=https://books.google.com/books?id=NiwpDwAAQBAJ |title=Sports and Freedom: The Rise of Big-time College Athletics |date=1988 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-506582-4 |language=en |quote=Perhaps more than any other two colleges, Harvard and Yale gave form to American intercollegiate athletics--a form that was inspired by the Oxford-Cambridge rivalry overseas, and that was imitated by colleges and universities throughout the United States. Focusing on the influence of these prestigious eastern institutions, this fascinating study traces the origins and development of intercollegiate athletics in America from the mid-nineteenth century to the early twentieth century.}}</ref><ref name=":6">{{Cite journal |last=Lewis |first=Guy |date=1970 |title=The Beginning of Organized Collegiate Sport |url=https://history.msu.edu/hst329/files/2015/05/LewisGuy-TheBeginning.pdf |url-status=dead |journal=American Quarterly |volume=22 |issue=2 |pages=222–229 |doi=10.2307/2711645 |issn=0003-0678 |jstor=2711645 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523011818/https://history.msu.edu/hst329/files/2015/05/LewisGuy-TheBeginning.pdf |archive-date=2025-05-23 |access-date=2025-05-23}}</ref><ref name=":122">{{Cite book |last=Nigel |first=Fenner |title=Cambridge Sport: in Fenner's Hands |publisher=Cambridge Sports Tours |year=2023 |isbn=9781739330408 |quote=At this time, in the second half of the nineteenth century, England was experiencing a sporting revolution that went global, with Cambridge ... having a significant impact. |postscript=none}}; {{Cite web |last=Edwards |first=Ashley |date=2019-09-12 |title=History of Sport in Cambridge: Cradle of a Leisure Revolution |url=https://www.sport.cam.ac.uk/events/history-sport-cambridge-cradle-leisure-revolution |access-date=2025-05-17 |website=www.sport.cam.ac.uk |language=en}}</ref> 6ys92xbo3z5w4drc6545k2juqxfgapa 2233874 2233873 2026-10-13T02:09:58Z Ryomaandres 8044 2233874 wikitext text/x-wiki Ang pares ng mga paaralan, [[kolehiyo]], at [[Pamantasan|unibersidad]], lalo na kapag sila ay magkakalapit sa isa't isa, maging sa heograpiya o sa kani-kanilang larangan ng espesyalisasyon, ay kadalasang nagtatatag ng '''tunggalian sa pagitan ng mga unibersidad o kolehiyo''' sa paglipas ng mga taon. Ang tunggalian na ito, na kadalasang kasingkahulugan ng [[ribalan sa sports]], ay maaaring umabot sa parehong [[Kawaning akademiko|akademya]] at [[Sport sa unibersidad at kolehiyo|atletika]], at kung minsan ay maging sa [[politika]], kung saan ang gitna ay karaniwang mas kilala ng pangkalahatang publiko. Ang mga paaralang ito ay nagbibigay ng karagdagang diin sa pagwawagi sa anumang pangyayari na kinabibilangan ng kanilang karibal. Maaaring kabilang dito ang paglikha ng isang espesyal na tropeo o iba pang paggunita sa pangyayari. Bagaman marami sa mga tunggalian na ito ay kusang lumitaw, ang ilan ay nilikha ng mga opisyal ng kolehiyo sa pagsisikap na magbenta ng mas maraming tiket at suportahan ang kanilang mga programa. Ang pinakamatandang modernong tunggalian sa palakasan sa pagitan ng dalawang paaralan ay ang [[Eton v Harrow]], isang laban sa [[kriket]] sa pagitan ng [[Kolehiyo Eton]] at [[Paaralang Harrow]] na unang isinagawa noong 1805 sa [[Lord's Cricket Ground]], Ingaltera, at isinasagawa taon-taon simula noong 1822.<ref name=":0">{{Cite web |last=Ronald |first=Issy |date=2024-05-13 |title=Time is running out for one of England's oldest and most exclusive rivalries |url=https://edition.cnn.com/2024/05/13/sport/eton-harrow-lords-cricket-spt-intl |access-date=2025-05-16 |website=CNN |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=1805: The first Eton v Harrow match takes place at Lord's {{!}} Lord's |url=https://www.lords.org/lords/our-history/father-time-wall/1805-the-first-eton-v-harrow-match-takes-place-at |access-date=2025-05-16 |website=www.lords.org}}</ref> Ang pinakamaagang kilalang laban ng [[futbol]] sa pagitan ng dalawang paaralan ay ang Eton v Harrow noong 1834,<ref name=":3">Bell's Life, 7 December 1834</ref> kasama ng ilan pang kilalang tunggalian sa mga [[Mga laro ng futbol sa mga pampublikong paaralang Ingles|laro ng futbol sa mga pampublikong paaralang Ingles]]. Ang pinakamatandang tunggalian sa sport sa antas ng unibersidad ay sa pagitan ng [[Unibersidad ng Oxford]] at [[Unibersidad ng Cambridge]] sa Inglatera: Ang [[The University Match|University Match]] sa cricket, na unang isinagawa noong 1827, sa Lord's; <ref name=":12">{{Cite web |date=19 June 2016 |title=OXFORD AND CAMBRIDGE PLAY THEIR FIRST CRICKET MATCH: 4 JUNE 1827 |url=https://www.historychannel.com.au/this-day-in-history/oxford-and-cambridge-play-their-first-cricket-match/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924035245/https://www.historychannel.com.au/this-day-in-history/oxford-and-cambridge-play-their-first-cricket-match/ |archive-date=24 September 2018 |access-date=23 September 2018 |website=History Channel |publisher=[[The History Channel]]}}</ref> at ang [[The Boat Race|Boat Race]], na unang isinagawa noong 1829 sa [[Ilog Tamesis]] sa Londres.<ref name=":2">{{Cite web |title=The Boat Race Basics |url=http://www.theboatrace.org/the-basics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924033820/http://www.theboatrace.org/the-basics |archive-date=24 September 2018 |access-date=23 September 2018 |publisher=The Boat Race Company Ltd}}</ref> Ang [[Ribalang Oxford–Cambridge|ribalan sa pagitan ng Oxford at Cambridge]] ay nakaimpluwensiya sa mga [[Talaan ng mga ribalang pangkolehiyo sa Estados Unidos|ribalang pangkolehiyo sa Estados Unidos]] at iba pang mga bansa sa buong mundo.<ref name=":5">{{Cite book |last=Smith |first=Ronald Austin |url=https://books.google.com/books?id=NiwpDwAAQBAJ |title=Sports and Freedom: The Rise of Big-time College Athletics |date=1988 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-506582-4 |language=en |quote=Perhaps more than any other two colleges, Harvard and Yale gave form to American intercollegiate athletics--a form that was inspired by the Oxford-Cambridge rivalry overseas, and that was imitated by colleges and universities throughout the United States. Focusing on the influence of these prestigious eastern institutions, this fascinating study traces the origins and development of intercollegiate athletics in America from the mid-nineteenth century to the early twentieth century.}}</ref><ref name=":6">{{Cite journal |last=Lewis |first=Guy |date=1970 |title=The Beginning of Organized Collegiate Sport |url=https://history.msu.edu/hst329/files/2015/05/LewisGuy-TheBeginning.pdf |url-status=dead |journal=American Quarterly |volume=22 |issue=2 |pages=222–229 |doi=10.2307/2711645 |issn=0003-0678 |jstor=2711645 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523011818/https://history.msu.edu/hst329/files/2015/05/LewisGuy-TheBeginning.pdf |archive-date=2025-05-23 |access-date=2025-05-23}}</ref><ref name=":122">{{Cite book |last=Nigel |first=Fenner |title=Cambridge Sport: in Fenner's Hands |publisher=Cambridge Sports Tours |year=2023 |isbn=9781739330408 |quote=At this time, in the second half of the nineteenth century, England was experiencing a sporting revolution that went global, with Cambridge ... having a significant impact. |postscript=none}}; {{Cite web |last=Edwards |first=Ashley |date=2019-09-12 |title=History of Sport in Cambridge: Cradle of a Leisure Revolution |url=https://www.sport.cam.ac.uk/events/history-sport-cambridge-cradle-leisure-revolution |access-date=2025-05-17 |website=www.sport.cam.ac.uk |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Ribalang Ateneo–La Salle]] == Mga sanggunian == scaum0p0qeh8viva6963v7uat1a417d 2233876 2233874 2026-10-13T02:11:42Z Ryomaandres 8044 2233876 wikitext text/x-wiki Ang pares ng mga paaralan, [[kolehiyo]], at [[Pamantasan|unibersidad]], lalo na kapag sila ay magkakalapit sa isa't isa, maging sa heograpiya o sa kani-kanilang larangan ng espesyalisasyon, ay kadalasang nagtatatag ng '''tunggalian sa pagitan ng mga unibersidad o kolehiyo''' sa paglipas ng mga taon. Ang tunggalian na ito, na kadalasang kasingkahulugan ng [[ribalan sa sports]], ay maaaring umabot sa parehong [[Kawaning akademiko|akademya]] at [[Sport sa unibersidad at kolehiyo|atletika]], at kung minsan ay maging sa [[politika]], kung saan ang gitna ay karaniwang mas kilala ng pangkalahatang publiko. Ang mga paaralang ito ay nagbibigay ng karagdagang diin sa pagwawagi sa anumang pangyayari na kinabibilangan ng kanilang karibal. Maaaring kabilang dito ang paglikha ng isang espesyal na tropeo o iba pang paggunita sa pangyayari. Bagaman marami sa mga tunggalian na ito ay kusang lumitaw, ang ilan ay nilikha ng mga opisyal ng kolehiyo sa pagsisikap na magbenta ng mas maraming tiket at suportahan ang kanilang mga programa. Ang pinakamatandang modernong tunggalian sa palakasan sa pagitan ng dalawang paaralan ay ang [[Eton v Harrow]], isang laban sa [[kriket]] sa pagitan ng [[Kolehiyo Eton]] at [[Paaralang Harrow]] na unang isinagawa noong 1805 sa [[Lord's Cricket Ground]], Ingaltera, at isinasagawa taon-taon simula noong 1822.<ref name=":0">{{Cite web |last=Ronald |first=Issy |date=2024-05-13 |title=Time is running out for one of England's oldest and most exclusive rivalries |url=https://edition.cnn.com/2024/05/13/sport/eton-harrow-lords-cricket-spt-intl |access-date=2025-05-16 |website=CNN |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=1805: The first Eton v Harrow match takes place at Lord's {{!}} Lord's |url=https://www.lords.org/lords/our-history/father-time-wall/1805-the-first-eton-v-harrow-match-takes-place-at |access-date=2025-05-16 |website=www.lords.org}}</ref> Ang pinakamaagang kilalang laban ng [[futbol]] sa pagitan ng dalawang paaralan ay ang Eton v Harrow noong 1834,<ref name=":3">Bell's Life, 7 December 1834</ref> kasama ng ilan pang kilalang tunggalian sa mga [[Mga laro ng futbol sa mga pampublikong paaralang Ingles|laro ng futbol sa mga pampublikong paaralang Ingles]]. Ang pinakamatandang tunggalian sa sport sa antas ng unibersidad ay sa pagitan ng [[Unibersidad ng Oxford]] at [[Unibersidad ng Cambridge]] sa Inglatera: Ang [[The University Match|University Match]] sa cricket, na unang isinagawa noong 1827, sa Lord's; <ref name=":12">{{Cite web |date=19 June 2016 |title=OXFORD AND CAMBRIDGE PLAY THEIR FIRST CRICKET MATCH: 4 JUNE 1827 |url=https://www.historychannel.com.au/this-day-in-history/oxford-and-cambridge-play-their-first-cricket-match/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924035245/https://www.historychannel.com.au/this-day-in-history/oxford-and-cambridge-play-their-first-cricket-match/ |archive-date=24 September 2018 |access-date=23 September 2018 |website=History Channel |publisher=[[The History Channel]]}}</ref> at ang [[The Boat Race|Boat Race]], na unang isinagawa noong 1829 sa [[Ilog Tamesis]] sa Londres.<ref name=":2">{{Cite web |title=The Boat Race Basics |url=http://www.theboatrace.org/the-basics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924033820/http://www.theboatrace.org/the-basics |archive-date=24 September 2018 |access-date=23 September 2018 |publisher=The Boat Race Company Ltd}}</ref> Ang [[Ribalang Oxford–Cambridge|ribalan sa pagitan ng Oxford at Cambridge]] ay nakaimpluwensiya sa mga [[Talaan ng mga ribalang pangkolehiyo sa Estados Unidos|ribalang pangkolehiyo sa Estados Unidos]] at iba pang mga bansa sa buong mundo.<ref name=":5">{{Cite book |last=Smith |first=Ronald Austin |url=https://books.google.com/books?id=NiwpDwAAQBAJ |title=Sports and Freedom: The Rise of Big-time College Athletics |date=1988 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-506582-4 |language=en |quote=Perhaps more than any other two colleges, Harvard and Yale gave form to American intercollegiate athletics--a form that was inspired by the Oxford-Cambridge rivalry overseas, and that was imitated by colleges and universities throughout the United States. Focusing on the influence of these prestigious eastern institutions, this fascinating study traces the origins and development of intercollegiate athletics in America from the mid-nineteenth century to the early twentieth century.}}</ref><ref name=":6">{{Cite journal |last=Lewis |first=Guy |date=1970 |title=The Beginning of Organized Collegiate Sport |url=https://history.msu.edu/hst329/files/2015/05/LewisGuy-TheBeginning.pdf |url-status=dead |journal=American Quarterly |volume=22 |issue=2 |pages=222–229 |doi=10.2307/2711645 |issn=0003-0678 |jstor=2711645 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523011818/https://history.msu.edu/hst329/files/2015/05/LewisGuy-TheBeginning.pdf |archive-date=2025-05-23 |access-date=2025-05-23}}</ref><ref name=":122">{{Cite book |last=Nigel |first=Fenner |title=Cambridge Sport: in Fenner's Hands |publisher=Cambridge Sports Tours |year=2023 |isbn=9781739330408 |quote=At this time, in the second half of the nineteenth century, England was experiencing a sporting revolution that went global, with Cambridge ... having a significant impact. |postscript=none}}; {{Cite web |last=Edwards |first=Ashley |date=2019-09-12 |title=History of Sport in Cambridge: Cradle of a Leisure Revolution |url=https://www.sport.cam.ac.uk/events/history-sport-cambridge-cradle-leisure-revolution |access-date=2025-05-17 |website=www.sport.cam.ac.uk |language=en}}</ref> == Kahulugan ng isang ribalan sa sport == Ang mga ribalan ay tumatawid sa maraming iba't ibang larangan sa loob ng lipunan. Ang ribalan ay nabubuo mula sa produkto ng kompetisyon at ritwalismo sa pagitan ng iba't ibang partido. Ang tunggalian ay binibigyang kahulugan bilang "isang proseso ng pag-uuri ayon sa persepsyon kung saan tinutukoy ng mga aktor kung aling mga estado ang sapat na nagbabanta sa mga kakumpitensiya".<ref>{{Cite journal |last=Thompson |first=William |year=2001 |title=Identifying Rivals and Rivalries in World Politics |journal=International Studies Quarterly |volume=45 |issue=4 |pages=557–586 |doi=10.1111/0020-8833.00214 |doi-access=free}}</ref> Ang ritwalismo ay "isang serye ng ... paulit-ulit na mga kilos o pagtatanghal na ... sikat sa mga salitang 'hindi ganap na nakatalaga ng tagaganap'; ibig sabihin, ang mga ito ay tinataglay ng mga kahulugang panlabas sa tagaganap".<ref name="Seligman">{{Cite journal |last=Seligman |first=Adam B. |date=Winter 2009 |title=Ritual, the Self, and Sincerity |url=https://muse.jhu.edu/article/527713/pdf |journal=Social Research: An International Quarterly |publisher=Johns Hopkins University Press |volume=76 |issue=4 |pages=1073–1096 |doi=10.1353/sor.2009.0007 |url-access=subscription}}</ref> Ang bawat isa na bahagi ng kaganapang pampalakasan sa anumang kapasidad ay nagiging bahagi ng ritwalismo. Nagsasama-sama ang mga koponan bago magsimula ang laro para magpainit, nagkakamayan ang mga coach, may itinakdang oras ang mga kapitan kung sino ang unang makakakuha ng bola, tatayo ang lahat habang tinutugtog ang pambansang awit, uupo ang mga tagahanga sa mga partikular na lugar, gagawa sila ng mga kilos gamit ang kanilang mga kamay sa buong laro, magsusuot sila ng mga partikular na gamit na nauugnay sa koponan, at pareho ang kanilang mga practice pagkatapos ng laro sa bawat laro ng bawat season ng bawat taon.<ref name="Clotfelter 2011 72">{{Cite book |last=Clotfelter |first=Charles |url=https://archive.org/details/bigtimesportsame00clot |title=Big-Time Sports in American Universities |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=9781107004344 |page=[https://archive.org/details/bigtimesportsame00clot/page/n91 72] |url-access=limited}}</ref> Sa pamamagitan ng ganitong patuloy na paglalaro sa parehong mga koponan taon-taon, "ang mga tunggalian na ito ay nagpakita ng kahanga-hangang katatagan".<ref>{{Cite book |last=Clotfelter |first=Charles |url=https://archive.org/details/bigtimesportsame00clot |title=Big-Time Sports in American Universities |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=9781107004344 |pages=[https://archive.org/details/bigtimesportsame00clot/page/n68 49]–50 |url-access=limited}}</ref> Sa partikular, ang pagpupursige ng lipunan na guluhin ang mga orihinal na ritwal na ito ang siyang nagsisimula ng mga tunggalian. Sabi ni [[Horst Helle]], "ang lipunan ay nangangailangan ng isang partikular na kuwantitatibong relasyon ng pagkakasundo at kawalan ng pagkakasundo, samahan at kompetisyon, pabor at hindi pabor, upang mabuo sa isang partikular na paraan".<ref name="Seligman" /> Naaakit dito ang lipunan sa palakasan dahil ito ay isang pangunahing katangian sa pang-araw-araw na buhay, na makikita sa mga makasaysayang tunggalian sa relihiyon, tulad ng kontemporaneong halimbawa ng sektaryanismo sa Glasgow. Sa loob ng isang lugar, ang mga pagkakaiba sa pagitan ng dalawang uri ng tao ay maaaring magdulot ng pagsisimula ng isang tunggalian. Ang kompetisyon at suporta ang nagpapanatili sa tunggalian. == Tingnan din == * [[Ribalang Ateneo–La Salle]] == Mga sanggunian == r1bpppl5jmy19z9dyxxlg0i0ll3qees 2233878 2233876 2026-10-13T02:13:48Z Ryomaandres 8044 2233878 wikitext text/x-wiki Ang pares ng mga paaralan, [[kolehiyo]], at [[Pamantasan|unibersidad]], lalo na kapag sila ay magkakalapit sa isa't isa, maging sa heograpiya o sa kani-kanilang larangan ng espesyalisasyon, ay kadalasang nagtatatag ng '''ribalan sa pagitan ng mga unibersidad o kolehiyo''' sa paglipas ng mga taon. Ang ribalang ito, na kadalasang kasingkahulugan ng [[ribalan sa sports]], ay maaaring umabot sa parehong [[Kawaning akademiko|akademya]] at [[Sport sa unibersidad at kolehiyo|atletika]], at kung minsan ay maging sa [[politika]], kung saan ang gitna ay karaniwang mas kilala ng pangkalahatang publiko. Ang mga paaralang ito ay nagbibigay ng karagdagang diin sa pagwawagi sa anumang pangyayari na kinabibilangan ng kanilang karibal. Maaaring kabilang dito ang paglikha ng isang espesyal na tropeo o iba pang paggunita sa pangyayari. Bagaman marami sa mga ribalang ito ay kusang lumitaw, ang ilan ay nilikha ng mga opisyal ng kolehiyo sa pagsisikap na magbenta ng mas maraming tiket at suportahan ang kanilang mga programa. Ang pinakamatandang modernong ribalan sa palakasan sa pagitan ng dalawang paaralan ay ang [[Eton v Harrow]], isang laban sa [[kriket]] sa pagitan ng [[Kolehiyo Eton]] at [[Paaralang Harrow]] na unang isinagawa noong 1805 sa [[Lord's Cricket Ground]], Ingaltera, at isinasagawa taon-taon simula noong 1822.<ref name=":0">{{Cite web |last=Ronald |first=Issy |date=2024-05-13 |title=Time is running out for one of England's oldest and most exclusive rivalries |url=https://edition.cnn.com/2024/05/13/sport/eton-harrow-lords-cricket-spt-intl |access-date=2025-05-16 |website=CNN |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=1805: The first Eton v Harrow match takes place at Lord's {{!}} Lord's |url=https://www.lords.org/lords/our-history/father-time-wall/1805-the-first-eton-v-harrow-match-takes-place-at |access-date=2025-05-16 |website=www.lords.org}}</ref> Ang pinakamaagang kilalang laban ng [[futbol]] sa pagitan ng dalawang paaralan ay ang Eton v Harrow noong 1834,<ref name=":3">Bell's Life, 7 December 1834</ref> kasama ng ilan pang kilalang ribalan sa mga [[Mga laro ng futbol sa mga pampublikong paaralang Ingles|laro ng futbol sa mga pampublikong paaralang Ingles]]. Ang pinakamatandang ribalan sa sport sa antas ng unibersidad ay sa pagitan ng [[Unibersidad ng Oxford]] at [[Unibersidad ng Cambridge]] sa Inglatera: Ang [[The University Match|University Match]] sa cricket, na unang isinagawa noong 1827, sa Lord's; <ref name=":12">{{Cite web |date=19 June 2016 |title=OXFORD AND CAMBRIDGE PLAY THEIR FIRST CRICKET MATCH: 4 JUNE 1827 |url=https://www.historychannel.com.au/this-day-in-history/oxford-and-cambridge-play-their-first-cricket-match/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924035245/https://www.historychannel.com.au/this-day-in-history/oxford-and-cambridge-play-their-first-cricket-match/ |archive-date=24 September 2018 |access-date=23 September 2018 |website=History Channel |publisher=[[The History Channel]]}}</ref> at ang [[The Boat Race|Boat Race]], na unang isinagawa noong 1829 sa [[Ilog Tamesis]] sa Londres.<ref name=":2">{{Cite web |title=The Boat Race Basics |url=http://www.theboatrace.org/the-basics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924033820/http://www.theboatrace.org/the-basics |archive-date=24 September 2018 |access-date=23 September 2018 |publisher=The Boat Race Company Ltd}}</ref> Ang [[Ribalang Oxford–Cambridge|ribalan sa pagitan ng Oxford at Cambridge]] ay nakaimpluwensiya sa mga [[Talaan ng mga ribalang pangkolehiyo sa Estados Unidos|ribalang pangkolehiyo sa Estados Unidos]] at iba pang mga bansa sa buong mundo.<ref name=":5">{{Cite book |last=Smith |first=Ronald Austin |url=https://books.google.com/books?id=NiwpDwAAQBAJ |title=Sports and Freedom: The Rise of Big-time College Athletics |date=1988 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-506582-4 |language=en |quote=Perhaps more than any other two colleges, Harvard and Yale gave form to American intercollegiate athletics--a form that was inspired by the Oxford-Cambridge rivalry overseas, and that was imitated by colleges and universities throughout the United States. Focusing on the influence of these prestigious eastern institutions, this fascinating study traces the origins and development of intercollegiate athletics in America from the mid-nineteenth century to the early twentieth century.}}</ref><ref name=":6">{{Cite journal |last=Lewis |first=Guy |date=1970 |title=The Beginning of Organized Collegiate Sport |url=https://history.msu.edu/hst329/files/2015/05/LewisGuy-TheBeginning.pdf |url-status=dead |journal=American Quarterly |volume=22 |issue=2 |pages=222–229 |doi=10.2307/2711645 |issn=0003-0678 |jstor=2711645 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523011818/https://history.msu.edu/hst329/files/2015/05/LewisGuy-TheBeginning.pdf |archive-date=2025-05-23 |access-date=2025-05-23}}</ref><ref name=":122">{{Cite book |last=Nigel |first=Fenner |title=Cambridge Sport: in Fenner's Hands |publisher=Cambridge Sports Tours |year=2023 |isbn=9781739330408 |quote=At this time, in the second half of the nineteenth century, England was experiencing a sporting revolution that went global, with Cambridge ... having a significant impact. |postscript=none}}; {{Cite web |last=Edwards |first=Ashley |date=2019-09-12 |title=History of Sport in Cambridge: Cradle of a Leisure Revolution |url=https://www.sport.cam.ac.uk/events/history-sport-cambridge-cradle-leisure-revolution |access-date=2025-05-17 |website=www.sport.cam.ac.uk |language=en}}</ref> == Kahulugan ng isang ribalan sa sport == Ang mga ribalan ay tumatawid sa maraming iba't ibang larangan sa loob ng lipunan. Ang ribalan ay nabubuo mula sa produkto ng kompetisyon at ritwalismo sa pagitan ng iba't ibang partido. Ang ribalan ay binibigyang kahulugan bilang "isang proseso ng pag-uuri ayon sa persepsyon kung saan tinutukoy ng mga aktor kung aling mga estado ang sapat na nagbabanta sa mga kakumpitensiya".<ref>{{Cite journal |last=Thompson |first=William |year=2001 |title=Identifying Rivals and Rivalries in World Politics |journal=International Studies Quarterly |volume=45 |issue=4 |pages=557–586 |doi=10.1111/0020-8833.00214 |doi-access=free}}</ref> Ang ritwalismo ay "isang serye ng ... paulit-ulit na mga kilos o pagtatanghal na ... sikat sa mga salitang 'hindi ganap na nakatalaga ng tagaganap'; ibig sabihin, ang mga ito ay tinataglay ng mga kahulugang panlabas sa tagaganap".<ref name="Seligman">{{Cite journal |last=Seligman |first=Adam B. |date=Winter 2009 |title=Ritual, the Self, and Sincerity |url=https://muse.jhu.edu/article/527713/pdf |journal=Social Research: An International Quarterly |publisher=Johns Hopkins University Press |volume=76 |issue=4 |pages=1073–1096 |doi=10.1353/sor.2009.0007 |url-access=subscription}}</ref> Ang bawat isa na bahagi ng kaganapang pampalakasan sa anumang kapasidad ay nagiging bahagi ng ritwalismo. Nagsasama-sama ang mga koponan bago magsimula ang laro para magpainit, nagkakamayan ang mga coach, may itinakdang oras ang mga kapitan kung sino ang unang makakakuha ng bola, tatayo ang lahat habang tinutugtog ang pambansang awit, uupo ang mga tagahanga sa mga partikular na lugar, gagawa sila ng mga kilos gamit ang kanilang mga kamay sa buong laro, magsusuot sila ng mga partikular na gamit na nauugnay sa koponan, at pareho ang kanilang mga practice pagkatapos ng laro sa bawat laro ng bawat season ng bawat taon.<ref name="Clotfelter 2011 72">{{Cite book |last=Clotfelter |first=Charles |url=https://archive.org/details/bigtimesportsame00clot |title=Big-Time Sports in American Universities |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=9781107004344 |page=[https://archive.org/details/bigtimesportsame00clot/page/n91 72] |url-access=limited}}</ref> Sa pamamagitan ng ganitong patuloy na paglalaro sa parehong mga koponan taon-taon, "ang mga ribalang ito ay nagpakita ng kahanga-hangang katatagan".<ref>{{Cite book |last=Clotfelter |first=Charles |url=https://archive.org/details/bigtimesportsame00clot |title=Big-Time Sports in American Universities |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=9781107004344 |pages=[https://archive.org/details/bigtimesportsame00clot/page/n68 49]–50 |url-access=limited}}</ref> Sa partikular, ang pagpupursige ng lipunan na guluhin ang mga orihinal na ritwal na ito ang siyang nagsisimula ng mga ribalan. Sabi ni [[Horst Helle]], "ang lipunan ay nangangailangan ng isang partikular na kuwantitatibong relasyon ng pagkakasundo at kawalan ng pagkakasundo, samahan at kompetisyon, pabor at hindi pabor, upang mabuo sa isang partikular na paraan".<ref name="Seligman" /> Naaakit dito ang lipunan sa palakasan dahil ito ay isang pangunahing katangian sa pang-araw-araw na buhay, na makikita sa mga makasaysayang ribalan sa relihiyon, tulad ng kontemporaneong halimbawa ng sektaryanismo sa Glasgow. Sa loob ng isang lugar, ang mga pagkakaiba sa pagitan ng dalawang uri ng tao ay maaaring magdulot ng pagsisimula ng isang ribalan. Ang kompetisyon at suporta ang nagpapanatili sa ribalan. == Tingnan din == * [[Ribalang Ateneo–La Salle]] == Mga sanggunian == lwg0vr8q52wm2j1d97elsdijoacshtw 2233983 2233878 2026-10-13T09:34:39Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2233983 wikitext text/x-wiki Ang pares ng mga paaralan, [[kolehiyo]], at [[Pamantasan|unibersidad]], lalo na kapag sila ay magkakalapit sa isa't isa, maging sa heograpiya o sa kani-kanilang larangan ng espesyalisasyon, ay kadalasang nagtatatag ng '''ribalan sa pagitan ng mga unibersidad o kolehiyo''' sa paglipas ng mga taon. Ang ribalang ito, na kadalasang kasingkahulugan ng [[ribalan sa sports]], ay maaaring umabot sa parehong [[Kawaning akademiko|akademya]] at [[Sport sa unibersidad at kolehiyo|atletika]], at kung minsan ay maging sa [[politika]], kung saan ang gitna ay karaniwang mas kilala ng pangkalahatang publiko. Ang mga paaralang ito ay nagbibigay ng karagdagang diin sa pagwawagi sa anumang pangyayari na kinabibilangan ng kanilang karibal. Maaaring kabilang dito ang paglikha ng isang espesyal na tropeo o iba pang paggunita sa pangyayari. Bagaman marami sa mga ribalang ito ay kusang lumitaw, ang ilan ay nilikha ng mga opisyal ng kolehiyo sa pagsisikap na magbenta ng mas maraming tiket at suportahan ang kanilang mga programa. Ang pinakamatandang modernong ribalan sa palakasan sa pagitan ng dalawang paaralan ay ang [[Eton v Harrow]], isang laban sa [[kriket]] sa pagitan ng [[Kolehiyo Eton]] at [[Paaralang Harrow]] na unang isinagawa noong 1805 sa [[Lord's Cricket Ground]], Ingaltera, at isinasagawa taon-taon simula noong 1822.<ref name=":0">{{Cite web |last=Ronald |first=Issy |date=2024-05-13 |title=Time is running out for one of England's oldest and most exclusive rivalries |url=https://edition.cnn.com/2024/05/13/sport/eton-harrow-lords-cricket-spt-intl |access-date=2025-05-16 |website=CNN |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=1805: The first Eton v Harrow match takes place at Lord's {{!}} Lord's |url=https://www.lords.org/lords/our-history/father-time-wall/1805-the-first-eton-v-harrow-match-takes-place-at |access-date=2025-05-16 |website=www.lords.org}}</ref> Ang pinakamaagang kilalang laban ng [[futbol]] sa pagitan ng dalawang paaralan ay ang Eton v Harrow noong 1834,<ref name=":3">Bell's Life, 7 December 1834</ref> kasama ng ilan pang kilalang ribalan sa mga [[Mga laro ng futbol sa mga pampublikong paaralang Ingles|laro ng futbol sa mga pampublikong paaralang Ingles]]. Ang pinakamatandang ribalan sa sport sa antas ng unibersidad ay sa pagitan ng [[Unibersidad ng Oxford]] at [[Unibersidad ng Cambridge]] sa Inglatera: Ang [[The University Match|University Match]] sa cricket, na unang isinagawa noong 1827, sa Lord's; <ref name=":12">{{Cite web |date=19 June 2016 |title=OXFORD AND CAMBRIDGE PLAY THEIR FIRST CRICKET MATCH: 4 JUNE 1827 |url=https://www.historychannel.com.au/this-day-in-history/oxford-and-cambridge-play-their-first-cricket-match/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924035245/https://www.historychannel.com.au/this-day-in-history/oxford-and-cambridge-play-their-first-cricket-match/ |archive-date=24 September 2018 |access-date=23 September 2018 |website=History Channel |publisher=[[The History Channel]]}}</ref> at ang [[The Boat Race|Boat Race]], na unang isinagawa noong 1829 sa [[Ilog Tamesis]] sa Londres.<ref name=":2">{{Cite web |title=The Boat Race Basics |url=http://www.theboatrace.org/the-basics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924033820/http://www.theboatrace.org/the-basics |archive-date=24 September 2018 |access-date=23 September 2018 |publisher=The Boat Race Company Ltd}}</ref> Ang [[Ribalang Oxford–Cambridge|ribalan sa pagitan ng Oxford at Cambridge]] ay nakaimpluwensiya sa mga [[Talaan ng mga ribalang pangkolehiyo sa Estados Unidos|ribalang pangkolehiyo sa Estados Unidos]] at iba pang mga bansa sa buong mundo.<ref name=":5">{{Cite book |last=Smith |first=Ronald Austin |url=https://books.google.com/books?id=NiwpDwAAQBAJ |title=Sports and Freedom: The Rise of Big-time College Athletics |date=1988 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-506582-4 |language=en |quote=Perhaps more than any other two colleges, Harvard and Yale gave form to American intercollegiate athletics--a form that was inspired by the Oxford-Cambridge rivalry overseas, and that was imitated by colleges and universities throughout the United States. Focusing on the influence of these prestigious eastern institutions, this fascinating study traces the origins and development of intercollegiate athletics in America from the mid-nineteenth century to the early twentieth century.}}</ref><ref name=":6">{{Cite journal |last=Lewis |first=Guy |date=1970 |title=The Beginning of Organized Collegiate Sport |url=https://history.msu.edu/hst329/files/2015/05/LewisGuy-TheBeginning.pdf |url-status=dead |journal=American Quarterly |volume=22 |issue=2 |pages=222–229 |doi=10.2307/2711645 |issn=0003-0678 |jstor=2711645 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523011818/https://history.msu.edu/hst329/files/2015/05/LewisGuy-TheBeginning.pdf |archive-date=2025-05-23 |access-date=2025-05-23}}</ref><ref name=":122">{{Cite book |last=Nigel |first=Fenner |title=Cambridge Sport: in Fenner's Hands |publisher=Cambridge Sports Tours |year=2023 |isbn=9781739330408 |quote=At this time, in the second half of the nineteenth century, England was experiencing a sporting revolution that went global, with Cambridge ... having a significant impact. |postscript=none}}; {{Cite web |last=Edwards |first=Ashley |date=2019-09-12 |title=History of Sport in Cambridge: Cradle of a Leisure Revolution |url=https://www.sport.cam.ac.uk/events/history-sport-cambridge-cradle-leisure-revolution |access-date=2025-05-17 |website=www.sport.cam.ac.uk |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826002948/https://www.sport.cam.ac.uk/events/history-sport-cambridge-cradle-leisure-revolution |archive-date=2025-08-26 |url-status=dead}}</ref> == Kahulugan ng isang ribalan sa sport == Ang mga ribalan ay tumatawid sa maraming iba't ibang larangan sa loob ng lipunan. Ang ribalan ay nabubuo mula sa produkto ng kompetisyon at ritwalismo sa pagitan ng iba't ibang partido. Ang ribalan ay binibigyang kahulugan bilang "isang proseso ng pag-uuri ayon sa persepsyon kung saan tinutukoy ng mga aktor kung aling mga estado ang sapat na nagbabanta sa mga kakumpitensiya".<ref>{{Cite journal |last=Thompson |first=William |year=2001 |title=Identifying Rivals and Rivalries in World Politics |journal=International Studies Quarterly |volume=45 |issue=4 |pages=557–586 |doi=10.1111/0020-8833.00214 |doi-access=free}}</ref> Ang ritwalismo ay "isang serye ng ... paulit-ulit na mga kilos o pagtatanghal na ... sikat sa mga salitang 'hindi ganap na nakatalaga ng tagaganap'; ibig sabihin, ang mga ito ay tinataglay ng mga kahulugang panlabas sa tagaganap".<ref name="Seligman">{{Cite journal |last=Seligman |first=Adam B. |date=Winter 2009 |title=Ritual, the Self, and Sincerity |url=https://muse.jhu.edu/article/527713/pdf |journal=Social Research: An International Quarterly |publisher=Johns Hopkins University Press |volume=76 |issue=4 |pages=1073–1096 |doi=10.1353/sor.2009.0007 |url-access=subscription}}</ref> Ang bawat isa na bahagi ng kaganapang pampalakasan sa anumang kapasidad ay nagiging bahagi ng ritwalismo. Nagsasama-sama ang mga koponan bago magsimula ang laro para magpainit, nagkakamayan ang mga coach, may itinakdang oras ang mga kapitan kung sino ang unang makakakuha ng bola, tatayo ang lahat habang tinutugtog ang pambansang awit, uupo ang mga tagahanga sa mga partikular na lugar, gagawa sila ng mga kilos gamit ang kanilang mga kamay sa buong laro, magsusuot sila ng mga partikular na gamit na nauugnay sa koponan, at pareho ang kanilang mga practice pagkatapos ng laro sa bawat laro ng bawat season ng bawat taon.<ref name="Clotfelter 2011 72">{{Cite book |last=Clotfelter |first=Charles |url=https://archive.org/details/bigtimesportsame00clot |title=Big-Time Sports in American Universities |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=9781107004344 |page=[https://archive.org/details/bigtimesportsame00clot/page/n91 72] |url-access=limited}}</ref> Sa pamamagitan ng ganitong patuloy na paglalaro sa parehong mga koponan taon-taon, "ang mga ribalang ito ay nagpakita ng kahanga-hangang katatagan".<ref>{{Cite book |last=Clotfelter |first=Charles |url=https://archive.org/details/bigtimesportsame00clot |title=Big-Time Sports in American Universities |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=9781107004344 |pages=[https://archive.org/details/bigtimesportsame00clot/page/n68 49]–50 |url-access=limited}}</ref> Sa partikular, ang pagpupursige ng lipunan na guluhin ang mga orihinal na ritwal na ito ang siyang nagsisimula ng mga ribalan. Sabi ni [[Horst Helle]], "ang lipunan ay nangangailangan ng isang partikular na kuwantitatibong relasyon ng pagkakasundo at kawalan ng pagkakasundo, samahan at kompetisyon, pabor at hindi pabor, upang mabuo sa isang partikular na paraan".<ref name="Seligman" /> Naaakit dito ang lipunan sa palakasan dahil ito ay isang pangunahing katangian sa pang-araw-araw na buhay, na makikita sa mga makasaysayang ribalan sa relihiyon, tulad ng kontemporaneong halimbawa ng sektaryanismo sa Glasgow. Sa loob ng isang lugar, ang mga pagkakaiba sa pagitan ng dalawang uri ng tao ay maaaring magdulot ng pagsisimula ng isang ribalan. Ang kompetisyon at suporta ang nagpapanatili sa ribalan. == Tingnan din == * [[Ribalang Ateneo–La Salle]] == Mga sanggunian == 92s9a6ps53zticxa5l5g1pk4nsjgyqa 1 340609 2233884 2026-10-13T02:16:59Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 13|2026}} 2233884 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 13|2026}} n75fmehzcscyh1uqtuvd779lkta9ftc 1 340610 2233885 2026-10-13T02:17:02Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 13|2026}} 2233885 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 13|2026}} n75fmehzcscyh1uqtuvd779lkta9ftc 14 340611 2233958 2026-10-13T05:43:29Z ~2026-54955-89 167484 Cignal Tv 2233958 wikitext text/x-wiki Channel 1 One PH Channel 2 Buko Channel Channel 3 Sari Sari Channel 4 PTV Channel 5 TV5 Channel 6 One Sports Channel 7 GMA 7 Channel 8 One News Channel 9 RPTV Channel 11 GTV lclnvh2ey45z9lnuq36qfl72jcspnkx 2233967 2233958 2026-10-13T06:09:07Z ~2026-54624-85 167351 off-topic 2233967 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1