Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Wikang Filipino 0 1750 2235925 2235923 2026-10-21T12:05:41Z Alban McGregor (new) 166753 /* Paggunita */ 2235925 wikitext text/x-wiki {{short description|ang wikang pambansa at isa sa dalawang wikang opisyal ng Pilipinas}} {{for|wikang kung saan ang Filipino ay isang bahagi at uri nito batay sa agham ng wika at hindi sa politikal na pasya|Wikang Tagalog}} {{for|mga katutubo at mamamayan ng Pilipinas, sa kaugnay na pagkamamamayan at kabansaan, o sa mga katutubong tagapagsalita at tagapaggamit ng wikang ito|Mga Pilipino}} {{Infobox language | name = Filipino | nativename = | pronunciation = {{IPA-tl|ˈwikɐŋ ˌfiːliˈpiːno|}} | states = [[Pilipinas]] | speakers = | date = | ref = | familycolor = [[Mga wikang Austronesyo|Austronesyo]] | fam2 = [[Mga wikang Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]] | fam3 = [[Mga wika sa Pilipinas|Pilipinas]] | fam4 = [[Mga wikang Gitnang Pilipino|Gitnang Pilipino]] | fam5 = [[Wikang Tagalog|Tagalog]] | script = [[Sulat Latin|Latin]] ([[Alpabetong Filipino]])<br />[[Braille ng Pilipinas|Filipinong Braille]]<br /> [[Baybayin]] (''nagpapasigla'') | nation = {{PHI}} | agency = [[Komisyon sa Wikang Filipino]] | iso2 = fil | iso3 = fil | lingua = 31-CKA-aa | notice = IPA | glotto = fili1244 | glottorefname = Filipino | altname = Pilipino }} Ang wikang '''Filipino''' (historikal na '''Pilipino''') ay ang [[pambansang wika|wikang pambansa]] ng [[Pilipinas]]. Itinalaga rin ang Filipino, kasama ang wikang [[wikang Ingles|Ingles]], bilang isang [[opisyal na wika|wikang opisyal]] ng [[bansa]].<ref name="1987 constitution art 14 sec 6-7">{{Harvnb|Constitution of the Philippines|1987|loc=Article XIV, Sections 6 and 7|ref={{harvid|1987 constitution art 14 sec 6–7}}}} (sa Ingles)</ref> Isa lamang itong de facto (sa katotohanan o katunayan) at hindi de jureng (o sa pamamagitan ng o por medyo sa batas) pamantayang anyo ng [[wikang Tagalog]],<ref name="Filipino-Tagalog-Not-So-Simple">{{cite web |last=Nolasco |first=Ricardo Ma. |title=Filipino and Tagalog, Not So Simple |url=http://svillafania.philippinepen.ph/2007/08/articles-filipino-and-tagalog-not-so.html |website=svillafania.philippinepen.ph |date=Agosto 24, 2007 |access-date=Enero 16, 2019 |language=en |archive-date=Mayo 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140522052247/http://svillafania.philippinepen.ph/2007/08/articles-filipino-and-tagalog-not-so.html |url-status=bot: unknown }}</ref> Sa pagkatatag, binibigyang-kahulugan ang Filipino ng [[Komisyon sa Wikang Filipino]] (KWF) bilang ang katutubong wika, pasalita at pasulat, sa [[Kalakhang Maynila]], ang Pambansang Punong Rehiyon, at sa mga iba pang sentrong [[urbano|urbano o urban]] ng [[kapuluan|kapuluan o arkipelago]].<ref name="Resolution-92-1">{{cite web |last=Pineda |first=Ponciano B.P. |last2=Cubar |first2=Ernesto H. |last3=Buenaobra |first3=Nita P. |last4=Gonzalez |first4=Andrew B. |last5=Hornedo |first5=Florentino H. |last6=Sarile |first6=Angela P. |last7=Sibayan |first7=Bonifacio P. |title=Resolusyon Blg 92-1 |trans-title=Resolution No. 92-1 |url=http://wika.pbworks.com/w/page/8021710/Resolusyon%20Blg%2092-1 |website=Commission on the Filipino Language |quote=Ito ay ang katutubong wika, pasalita at pasulat, sa Metro Manila, ang Pambansang Punong Rehiyon, at sa iba pang sentrong urban sa arkipelago, na ginagamit bilang. |date=Mayo 13, 1992 |access-date=Mayo 22, 2014}}</ref> Ipinag-uutos ng Konstitusyon ng 1987 na ang Filipino ay higit pang pagyamanin at paunlarin ng iba pang mga wika sa Pilipinas.<ref name="1987 constitution art 14 sec 6-7" /> ==Kasaysayan== Ang Pilipinas ay isang bansang maraming wika na may 175 buhay na wika. Ang mga wikang ito ay sinasalita ng iba't ibang grupong etnolingguwistiko. Nagsimula ang pakikisangkot ng Espanya sa Pilipinas noong 1565 sa pagtatag ng isang panirahang Espanyol sa [[Cebu]]. Kalaunan ay itinatag ng Espanya ang [[Maynila]] bilang kabisera ng kolonya nito noong 1571. Matatagpuan ang Maynila sa isang pook na karamihan ay Tagalog ang sinasalita. Bago ang pananakop ng mga Espanyol, pinamunuan ang rehiyon ng ilang entidad na pampulitika, kabilang ang mga politikang Muslim na nauugnay kay [[Rajah Matanda|Raja Matanda]] at [[Rajah Sulayman|Raja Sulayman]], at ang [[Bayan ng Tondo]] na pinamunuan ni [[Lakandula]]. Matapos ang pananakop ng mga Espanyol sa Maynila, naging kabisera ng kolonya ng Espanya sa Asya ang lungsod. Napili ang Maynila dahil sa kahalagahan nito sa kalakalan, impluwensya, at estratehikong lokasyon. Hangad din ng Espanya na protektahan ang lungsod mula sa mga posibleng pag-atake ng Portugal at ng Netherlands.<ref>{{cite web |title=Spanish Colony 1565 - 1898 |url=https://sites.ualberta.ca/~~vmitchel/fw2.html#:~~:text=Legazpi%20selected%20Manila%20for%20the,Philippine%27s%20agricultural%20or%20mineral%20resources. |website=sites.ualberta.ca |access-date=March 22, 2021 |archive-date=December 27, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227130150/https://sites.ualberta.ca/~~vmitchel/fw2.html#:~~:text=Legazpi%20selected%20Manila%20for%20the,Philippine%27s%20agricultural%20or%20mineral%20resources. |url-status=dead }}</ref> Noong panahon ng mga Espanyol, ginamit ang [[Wikang Kastila|Kastila]] sa pamahalaan at administrasyon. Nakasabay ng Kastila ang iba't ibang wikang sinasalita sa buong kapuluan. Bago ang pamamahala ng mga Espanyol, ang mga isla ay hindi pinamahalaan bilang iisang entidad na pampulitika; sa halip, binubuo ito ng iba't ibang kaharian, sultanato, at iba pang pamayanan, na bawat isa ay may sariling wika at kaugalian. Noong 1897, itinalaga ang Tagalog bilang opisyal na wika ng rebolusyonaryong pamahalaan sa ilalim ng [[wikisource:Provisional Constitution of the Philippines (1897)#ARTICLE_VIII:_OFFICIAL_LANGUAGE|Saligang Batas ng Biak-na-Bato]].<ref>{{Citation |title=1897 Constitution of Biak-na-Bato, Article VIII |date=November 1897 |url=https://thecorpusjuris.com/constitutions/1897-constitution.php |access-date=April 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717035029/https://thecorpusjuris.com/constitutions/1897-constitution.php |archive-date=July 17, 2022 |url-status=live |via=The Corpus Juris |mode=cs1}}</ref> Sa panahon ng [[Kasaysayan ng Pilipinas#Panahong Amerikano (1898–1946)|pananakop ng mga Amerikano]], naging karagdagang opisyal na wika ang [[Wikang Ingles|Ingles]] kasama ang Kastila. Unti-unting buminang ang bilang ng mga mananalita ng Kastila.<ref>{{cite web |title=Educadores y sabios adredemente olvidados |url=http://lgpolar.com/page/read/119 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122133028/http://lgpolar.com/page/read/119 |url-status=dead |archive-date=2009-01-22 |access-date=March 22, 2021 |website=www.webcitation.org}}</ref> Nagpatupad ang Estados Unidos ng mga patakaran na nagpababa sa paggamit ng Kastila sa mga opisyal na konteksto. Bagamat hindi ito tuluyang ipinagbawal, ang Ingles ang naging pangunahing wika sa edukasyon, pamahalaan, at batas. Noong Abril 12, 1909, itinatag ang {{lang|tl|Akademya ng Wikang Pilipino}}. Isa sa mga layunin ng grupo ay pagyamanin ang wikang Tagalog sa pamamagitan ng pag-aangkop ng mga salita mula sa iba pang mga wika sa Pilipinas upang lumikha ng isang karaniwan at inklusibong wikang Filipino, sa kabila ng pagtutol ng kasapi ng [[Asambleang Pilipino]], si [[Leon Maria Guerrero|León María Guerrero]], na nagbasura sa panukalang batas noong 1908 na naglalayong magtatag ng katulad na surian dahil mas pinaboran niyang pag-isahin ang mga Pilipino sa pamamagitan ng isang banyagang wika tulad ng Ingles o Kastila. Ang pinakamahalagang tagumpay ng Akademya ay ang pagkakalathala ng isang diksyunaryo na tinipon ng tagapagtatag at kalihim nitong si Eusebio T. Dáluz. Sinimulan ni Dáluz ang pagtipon noong 1910 at opisyal itong inilathala makalipas ang limang taon, noong Marso 7, 1915, bilang ''Filipino-English Vocabulary''. Ipinahayag din ni Dáluz ang kanyang mga pananaw hinggil sa wikang Filipino sa kanyang kolum na ''Ang Democracia''.<ref>{{Cite web |last=Dáluz |first=Eusebio |date=1915 |title=Filipino-English vocabulary: with practical example of Filipino and English grammars |url=https://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AEQ6702.0001.001 |url-status=live |access-date=2026-10-01 |website=University of Michigan Digital Collections}}</ref> ==Pagtatalaga bilang pambansang wika== Habang tinuturing ang [[wikang Kastila|Kastila]] at Ingles bilang "mga opisyal na wika" noong panahon na kolonya pa ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas, walang naging "pambansang wika" sa simula. Sinasabi sa artikulo XIII, seksyon 3 ng [[Saligang Batas ng Pilipinas#Saligang Batas ng 1935 (Komonwelt at Ikatlong Republika)|Konstitusyon ng 1935]] na itinatatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] na: {{quote|Gagawa ng mga hakbang ang Asembleang Pambansa tungo sa pagpabuti at adosyon ng isang karaniwang pambansang wika batay sa isa sa mga mayroon nang katutubong wika. Hanggang hindi pa naitatadhana ng batas, magpapatuloy ang Ingles at Kastila bilang mga opisyal na wika.}} Noong Nobyembre 13, 1936, pinagtibay ng unang [[Kapulungang Pambansa ng Pilipinas|Kapulungang Pambansa ng Komonwelt ng Pilipinas]] ang Batas Komonwelt Blg. 184; na nililikha ang ''Institute of National Language'' (naging [[Surian ng Wikang Pambansa|Surián ng Wikang Pambansâ]] o SWP sa kalaunan) at inutusan itong gumawa ng isang pag-aaral at pagsisiyasat ng bawat katutubong wikang mayroon na, na umaasang mapili ang batayan para sa isang pamantayang wika.<ref>{{cite PH act |url = https://www.officialgazette.gov.ph/1936/11/13/commonwealth-act-no-184/ |title = AN ACT TO ESTABLISH A NATIONAL LANGUAGE INSTITUTE AND DEFINE ITS POWERS AND DUTIES |chamber = CA |number = 184 |publisher = Official Gazette of the Philippine Government |date = {{date |Nobyembre 13, 1936}} |language = en |access-date = 2021-08-17 |archive-date = 2023-04-09 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230409062012/https://www.officialgazette.gov.ph/1936/11/13/commonwealth-act-no-184/ |url-status = dead }}</ref> Sa kalaunan, hinirang ng noo'y [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Manuel L. Quezon]] ang mga kinatawan para sa bawat pangunahing pang-rehiyong wika upang buuin ang NLI. Pinamunuan ni Jaime C. De Veyra, na umupo bilang tagapangulo ng Instituto at bilang kinatawan ng [[wikang Waray|mga Bisayang Samar-Leyte]], binubuo ang mga kasapi ng Instituto nina Santiago A. Fonacier (kinakatawan ang [[wikang Iloko|mga rehiyong nagsasalita ng Ilokano]]), Filemon Sotto ([[wikang Cebuano|mga Bisayang Sebuwano]]), Casimiro Perfecto ([[mga wikang Bikol|mga Bikolano]]), Felix S. Sales Rodriguez ([[wikang Hiligaynon|mga Bisayang taga-Panay]]), Hadji Butu (ang mga wika ng Pilipinong [[Moro (Pilipinas)|Muslim]]), at Cecilio Lopez ([[wikang Tagalog|mga Tagalog]]).<ref name=aspillera>{{cite book|title=Basic Tagalog|author=Aspillera, P.|publisher=M. and Licudine Ent.|location=Manila|date=1981|language=en}}</ref> Pinagtibay ng ''Institute of National Language'' ang isang resolusyon noong Nobyembre 9, 1937 na nirerekomenda ang Tagalog bilang batayan sa wikang pambansa. Noong Disyembre 30, inilabas ni Pangulong Quezon ang Kautusang Tagapagpaganap Blg.&nbsp;134, s. 1937, na inaprubahan ang adopsyon ng Tagalog bilang wika ng Pilipinas, at inihayag na ibabatay sa wikang Tagalog ang pambansang wika ng Pilipina. Sinabi sa kautusan na magkakaroon ng bisa ang utos dalawang taon mula ng inihayag ito.<ref>{{cite PH act |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1937/12/30/executive-order-no-134-s-1937 |title=PROCLAMING THE NATIONAL LANGUAGE OF THE PHILIPPINES BASED ON THE "TAGALOG" LANGUAGE |chamber=EO |number=134 |publisher=Official Gazette of the Philippine Government |date=Disyembre 30, 1937 |language=en |access-date=Agosto 17, 2021 |archive-date=Septiyembre 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924180022/https://www.officialgazette.gov.ph/1937/12/30/executive-order-no-134-s-1937/ |url-status=dead }}</ref> Noong Disyembre 31 ng parehong taon, ipinahayag ni Quezon ang Tagalog bilang batayan ng [[Wikang Pambansa]] na binigay ang sumusunod ng kadahilanan:<ref name=aspillera /> #Malawak na sinasalita ang Tagalog at ito ang pinakanaunawaang wika sa lahat ng [[mga rehiyon ng Pilipinas]]. #Hindi nahahati sa mas maliit na anak na wika, tulad ng sa [[mga wikang Bisaya|Bisaya]] at [[mga wikang Bikol|Bikol]]. #Pinakamayaman ang tradisyong [[panitikan|pampanitikan]] nito kumpara sa lahat ng mga katutubong wika sa Pilipinas, ang pinakamaunlad at ektensibo (sinasalamin ang [[Wikaing Toscano|wikang Toscano]] kasama ang [[wikang Italyano|Italyano]]). Maraming aklat ang nakasulat sa Tagalog kaysa sa kahit anumang ibang autoktonong wikang Pilipino maliban sa Kastila, subalit pangunahin ayon ito sa batas. #Laging Tagalog ang wika ng [[Maynila]], ang pampolitika at ekonomikong sentro ng Pilipinas noong mga panahon ng Kastila at Amerikano. #Kastila ang wika noong [[Himagsikang Pilipino|Rebolusyon ng 1896]] at ng [[Katipunan]], ngunit pinamunuan ang himagsikan ng mga indibiduwal na nagsalita ng Tagalog. Noong Hunyo 7, 1940, pinasa ng Pambansang Kapulungan ng Pilipinas ang Batas Komonwelt Blg. 570 na inihahayag na ang pambansang wikang Filipino ang tinuturing bilang opisyal na wika na nagkaroon ng bisa noong Hulyo 4, 1946<ref name="Presidential Proclamations">{{cite web|url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/7/77471|title=- Presidential Proclamations|website=elibrary.judiciary.gov.ph|language=en}}</ref> (kasabay ng inaasahang kalayaan ng bansa mula sa Estados Unidos). Sa parehong taon, ipinakilala ng ''Balarílà ng Wikang Pambansâ'' ng dalub-balarila na si [[Lope K. Santos]] ang 20-titik na [[alpabetong Abakada]], na naging pamantayan ng wikang pambansa.<ref name="ebolusyon">{{cite web |title =Ebolusyon ng Alpabetong Filipino |url=http://wika.pbworks.com/Kasaysayan |access-date = Hunyo 22, 2010|language=en}}</ref> Opisyal na pinagtibay ang alpabeto ng Instituto para sa Wikang Pambansa na batay sa Tagalog. ==Patuloy na kasaysayan== Noong 1959, nakilala ang wika bilang ''Pilipino'' sa isang pagsisikap na tanggalin at ilihis ang pagkaugnay nito sa [[pangkat-etniko]]ng [[mga Tagalog|Tagalog]].<ref name=Gonzalez98>{{cite journal |author=Andrew Gonzalez |year=1998 |title=The Language Planning Situation in the Philippines |journal=Journal of Multilingual and Multicultural Development |volume=19 |issue=5, 6 |url=http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf |access-date=Marso 24, 2007 |page=487 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070616101625/http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf |archive-date=Hunyo 16, 2007 | language=en |doi=10.1080/01434639808666365 |issn=0143-4632}}</ref> Bagaman, hindi nagresulta ang pagpalit ng pangalan sa unibersal na pagtanggap sa mga hindi Tagalog, lalo na sa mga [[Mga Cebuano|Sebuwano]] na hindi tinanggap ang pagpili noong 1937.<ref name="Gonzalez">{{citation | author = Andrew Gonzalez | year = 1998 | title = The Language Planning Situation in the Philippines | journal = Journal of Multilingual and Multicultural Development | volume = 19 | issue = 5, 6 | url = http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf | access-date = Marso 24, 2007 | pages = 487–488 | doi = 10.1080/01434639808666365 | postscript = . | language = en | archive-date = Hunyo 16, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070616101625/http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf | url-status = dead }}</ref> Noong 1987, itinalaga ng isang [[Saligang Batas ng Pilipinas#Pagkakalikhâ ng Saligang Batas ng 1987|bagong konstitusyon]] ang Filipino bilang ang pambansang wika at, kasama ang Ingles, bilang isang opisyal na wika.<ref>{{Harvnb|Constitution of the Philippines|1987}} (sa Ingles)</ref> Sinama ng konstitusyon na iyon ang ilang probisyon na may kaugnayan sa wikang Filipino.<ref name="1987 constitution art 14 sec 6-7" /> Sa Artikulo XIV, Seksyon 6, tinanggal ang kahit anumang pagbanggit sa Tagalog bilang batayan para sa Filipino, at sinabi na:<ref name="1987 constitution art 14 sec 6-7" /> {{quote | text = Samantalang nalilinang, ito [ang wikang Filipino] ay dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na mga wika ng Pilipinas at sa iba pang mga wika. |title=Ang Konstitusyon ng Republika ng Pilipinas, 1987|source=ARTIKULO XIV EDUKASYON, SYENSYA AT TEKNOLOHYA, MGA SINING, KULTURA, AT ISPORTS; WIKA; SEK. 6.}} At sinasabi din sa artikulo na: {{quote | text = Alinsunod sa mga tadhana ng batas at sang-ayon sa nararapat na maaaring ipasya [ipasiya] ng Kongreso, dapat magsagawa ng mga hakbangin ang Pamahalaan upang ibunsod at puspusang itaguyod ang paggamit ng Filipino bilang midyum ng opisyal na komunikasyon at bilang wika ng pagtuturo sa Sistemang pang-edukasyon [sistemang pang-edukasyon]. |title=Ang Konstitusyon ng Republika ng Pilipinas, 1987|source=ARTIKULO XIV EDUKASYON, SYENSYA AT TEKNOLOHYA, MGA SINING, KULTURA, AT ISPORTS; WIKA; SEK. 6.}} at: {{quote | text = ... Ang mga wikang panrehyon [panrehiyon] ay pantulong na mga wikang opisyal sa mga rehyon [rehiyon] at magsisilbi na [magsisilbing] pantulong na mga wikang panturo roon. Dapat itaguyod nang kusa at opsyonal [opsiyonal] ang Kastila [Espanyol / Español] at Arabic [Arabe]. |title=Ang Konstitusyon ng Republika ng Pilipinas, 1987|source=ARTIKULO XIV EDUKASYON, SYENSYA AT TEKNOLOHYA, MGA SINING, KULTURA, AT ISPORTS; WIKA; SEK. 7.}} Binago ng Seksyon 17(d) ng Kautusang Tagapagpaganp 117 ng Enero 30, 1987 ang pangalan ng ''Institute of National Language'' bilang ''Institute of Philippine Languages''.<ref>{{cite web|url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/5/8126|title=- Executive Orders|website=elibrary.judiciary.gov.ph|language=en}}</ref> Nilikha ng Batas Republika Blg. 7104, na ipinagtibay noong Agosto 14, 1991, ang [[Komisyon sa Wikang Filipino]] (KWF), na pinapalitan ang'' Institute of Philippine Languages.'' Direktang nag-uulat ang KWF sa Pangulo at inuutusan itong gumawa, makipag-ugnay at magtaguyod ng mga pananaliksik para sa pagpapabuti, pagpapalaganap ng Filipino at ibang mga wika sa Pilipinas.<ref>{{cite PH act | url = http://www.chanrobles.com/republicactno7104.htm#.VFm4vzxxnDc | title = Commission on the Filipino Language Act | chamber = RA | number = 7104 | date = Agosto 14, 1991 | access-date= Nobyembre 5, 2014|language=en}}</ref> Noong Mayo 13, 1992, nilabas ng komisyon ang Resolusyon Blg. 92-1, na tinutukoy ang Filipino bilang ang: {{quote | text = ang katutubong wika, pasalita at pasulat, sa Metro Manila, ang Pambansang Punong Rehiyon, at sa iba pang sentrong urban sa arkipelago, na ginagamit bilang wika ng komunikasyon ng mga etnikong grupo.<ref name="Res921">{{cite web | url = http://wika.pbworks.com/Resolusyon%20Blg%2092-1 | title = Resolusyon Blg. 92-1 | access-date = 2007-03-24 | date = 13 Mayo 1992 | publisher = Komisyon ng Wikang Filipino | language = fil }}</ref> }} ==Paggunita== {{Main|Buwan ng Wika}} Mula 1997, isang buwang pagdiriwang ng pambansang wika ang ginaganap tuwing Agosto, na kilala sa Filipino bilang ''[[Buwan ng Wika]]'' (Buwan ng Wika). Dati, ito ay tumatagal lamang ng isang linggo at kilala bilang ''Linggo ng Wika'' (Linggo ng Wika'' (Linggo ng Wika). Ang pagdiriwang ay kasabay ng buwan ng kapanganakan ni Pangulong Manuel L. Quezon, na itinuturing na "Ama ng Wikang Pambansa" Noong 1946, ang Proklamasyon Blg. 35 ng Marso 26 ay naglaan ng isang linggong pagdiriwang ng pambansang wika. <ref name="Presidential Proclamations"/> ang pagdiriwang na ito ay tumatagal mula Marso 27 hanggang Abril 2 bawat taon, ang huling araw ay kasabay ng kaarawan ng Pilipinong manunulat na si [[Francisco Baltazar]], may-akda ng epikong Tagalog na ''[[Florante at Laura]]''. Noong 1954, itinakda ng Proklamasyon Blg. 12 ng Marso 26 na ang linggo ng pagdiriwang ay mula Marso 29 hanggang Abril 4 bawat taon. <ref>{{cite web|url=https://www.lawphil.net/executive/proc/proc1954/proc_12_1954.html|title=Proklama Blg. 12, March 26, 1954, lawphil.net}}</ref> Ang proklamasyon na ito ay binago noong sumunod na taon ni Pangulong [[Ramon Magsaysay]] sa pamamagitan ng Proklamasyon Blg. 186 ng Setyembre 23, na inilipat ang mga petsa ng pagdiriwang sa Agosto 13–19 bawat taon.<ref name="temp1">{{cite web|url=https://www.lawphil.net/executive/proc/proc1955/proc_186_1955.html|title=Proclamation No. 186 of September 23, 1955, lawphil.net|access-date=April 2, 2018|archive-date=June 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200618120800/https://www.lawphil.net/executive/proc/proc1955/proc_186_1955.html|url-status=dead}}</ref> Ngayon ay kasabay ng kaarawan ni Pangulong Manuel L. Quezon. Ang dahilan ng paglipat ay dahil ang orihinal na pagdiriwang ay isang panahon "sa labas ng taon ng paaralan, kaya hindi maaaring lumahok ang mga paaralan sa pagdiriwang nito".<ref name="temp1"/> Noong 1988, nilagdaan ni Pangulong [[Corazon Aquino]] ang Proklamasyon Blg. 19, na muling pinagtitibay ang pagdiriwang tuwing Agosto 13 hanggang 19. Noong 1997, pinalawig ang pagdiriwang mula isang linggo hanggang isang buwan sa pamamagitan ng Proklamasyon 1041 ng Hulyo 15 na nilagdaan ni Pangulong [[Fidel V. Ramos]].<ref>{{cite web|url=http://www.officialgazette.gov.ph/1997/07/15/proklamasyon-blg-1041-s-1997-2/|title=Proklamasyon Blg. 1041, s. 1997 – GOVPH}}</ref> ==Paghahambing ng Tagalog at Filipino== Si Jaime López, dating kinatawan ng Ikalawang Distrito ng Maynila, ay nagpahayag na ang kasalukuyang estado ng wikang Filipino ay labag sa layunin ng Batas Republika (RA) Blg. 7104, na nag-aatas na ang pambansang wika ay dapat paunlarin at payamanin ng mga leksiko mula sa iba pang mga wika ng bansa.<ref>{{Cite report |title= Congressional Record : Plenary Proceedings of the 14th Congress, First Regular Session : House of Representatives |url= https://docs.congress.hrep.online/legisdocs/congrec/14th/1st/1RS-11.pdf |format= PDF |volume= 1 |issue= 11 |date= Agosto 14, 2007 |pages= 455–460 |chapter= Rep. López opens the discussion}}</ref> Katulad nito, sina Keith Brown at Sarah Ogilvie ay nagpahayag na bagamat ang opisyal na pananaw ng pamahalaan, ng [[Komisyon sa Wikang Filipino]] (KWF), at ng ilang edukador ay magkaibang wika ang Filipino at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], sa praktikal na termino ay maituturing ang "Filipino" bilang opisyal na pangalan ng Tagalog o kaya ay kasingkahulugan nito.<ref name="ELL">{{cite book|title=Concise Encyclopedia of Languages of the World |url={{Google books |plainurl=yes |id=F2SRqDzB50wC }} |year=2010|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-087775-4|pages=[{{Google books |plainurl=yes |id=F2SRqDzB50wC |page=1035 }} 1035–1038] |last1= Brown |first1= Keith |author1-link=Keith Brown (lingguwista) |last2= Ogilvie |first2= Sarah |author2-link= Sarah Ogilvie (lingguwista) }}</ref> Ang wikang Filipino sa kasalukuyan ay pinakamainam na inilalarawan bilang "nakabatay sa Tagalog".<ref name="morrow">{{cite web|url=http://www.pilipino-express.com/history-a-culture/in-other-words/911-the-filipino-language-that-might-have-been.html|title=The Filipino language that might have been|author=Paul Morrow|date= Hulyo 16, 2010|publisher=Pilipino Express|access-date=Hulyo 18, 2012}}</ref> Kadalasang tinatawag na ''Tagalog'' ang wika sa loob ng Pilipinas at sa pagitan ng mga Pilipino upang maiba ito sa iba pang mga wika sa Pilipinas, ngunit nakilala rin ito bilang ''Filipino'' upang maiba ito sa mga wika ng ibang bansa; ang una ay nagpapahiwatig ng rehiyunal na pinagmulan, habang ang huli ay pambansa. Katulad ito ng paghahambing sa pagitan ng [[Wikang Mandarin|Mandarin]] at [[Wikang Tsino]]. {{blockquote|Magkaiba ba ang "Tagalog," "Pilipino" at "Filipino" na mga wika? Hindi, sila ay mga magkakaintindihang barayti, at samakatuwid ay kabilang sa iisang wika. Ayon sa KWF, ang Filipino ay ang barayti ng pagsasalita na sinasalita sa Kalakhang Maynila at iba pang mga sentrong urban kung saan nagkakatagpo ang iba't ibang grupong etniko. Ito ang pinakaprestihiyosong barayti ng Tagalog at ang wikang ginagamit ng pambansang midya. Ang isa pang pamantayan sa pagkilala ng isang [[wika]] mula sa isang [[diyalekto]] ay: magkaibang balarila, magkaibang wika. Ang "Filipino," "Pilipino" at "Tagalog" ay nagbabahagi ng magkaparehong balarila. Taglay nila ang parehong mga pananda (ang, ng at sa); ang parehong panghalip panao (siya, ako, niya, kanila, atbp.); ang parehong panghalip paturo (ito, iyan, doon, atbp.); ang parehong pang-ugnay (na, at at ay); ang parehong mga partikula (na at pa); at ang parehong mga panlapi ng pandiwa na -in, -an, i- at -um-. Sa madaling salita, iisang balarila, iisang wika.<ref name="Filipino-Tagalog-Not-So-Simple" />}} Sa pangkalahatang populasyon sa Pilipinas, ang pananaw ng publiko sa paghahambing ng Filipino at Tagalog ay karaniwang nahahati sa tatlong pananaw: na ang Filipino ay isa lamang ibang pangalan para sa Tagalog kasama ang Pilipino; na ang Filipino ay pinaghalong iba't ibang wika sa Pilipinas kasama ang mga hiram na salitang Ingles at Kastila; o na ang Filipino ay Tagalog na sinasalita sa Kalakhang Maynila na labis na nahahaluan ng Ingles. Ang mga sikat na online na sanggunian at talakayan sa internet ay madalas na nagpapatibay sa pananaw na ang Filipino ay pinaghalong mga katutubong wika, Ingles, at Kastila. Ang pananaw na ito ay kadalasang sinasamahan ng pagkakaiba na ang modernong Filipino ay gumagamit ng pinalawak na 28-lettrang alpabetong Filipino na may kakayahang tumanggap ng mga hiram na salita, samantalang ang tradisyonal na Tagalog ay umasa sa 20-lettrang alpabeto (ang Abakada) na umangkop sa mga banyagang termino tungo sa katutubong baybay. Ihinahambing din nila ito sa analohiya ng Ingles ng Britanya at Estados Unidos. Sa kabila ng mga legal na pagkakaiba at popular na paniniwala tungkol sa pagiging pinaghalong maraming wika ng Filipino, itinatala ng mga lingguwista na isinama na ng Tagalog ang mga impluwensya ng Ingles at Kastila bago pa man ito itinalaga bilang pambansang wika, at patuloy na itinuturing ng karamihan sa mga residente na halos magkatulad ang Filipino at Tagalog. Kaugnay ng pagtataguyod ng pambansang wika, madalas na ginagamit ang kaugnay na katagang ''Tagalista''. Bagamat ang salita ay literal na nangangahulugang dalubhasa sa wikang Tagalog o kultura nito, sa konteksto ng mga debate ukol sa pambansang wika at [[Imperyalismong Maynila]], madalas itong ginagamit sa paraang mapanlait sa mga indibidwal na nagtataguyod ng kataas-taasan ng Tagalog sa kapinsalaan ng iba pang mga katutubong wika sa Pilipinas.<ref name="Tagalista">{{cite book |last=Martinez |first=David |title=A Country of Our Own: Partitioning the Philippines |publisher=Bisaya Books |location=Los Angeles |year=2004 |page=202 |isbn=9780976061304}}</ref> ==Tingnan din== *[[Palabaybayan ng Filipino]] *[[Alpabetong Filipino]] *[[Mga wika ng Pilipinas]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== *[http://www.kwf.gov.ph Opisyal na sayt ng Komisyon sa Wikang Filipino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412182142/http://www.kwf.gov.ph/ |date=2020-04-12 }} *[http://wika.pbwiki.com/Misyon%20at%20Bisyon Bisyon at misyon ng Komisyon sa Wikang Filipino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010160410/http://wika.pbwiki.com/Misyon%20at%20Bisyon |date=2008-10-10 }} *[http://wika.pbwiki.com/ Komisyon sa Wikang Filipino sa PBwiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060715113916/http://wika.pbwiki.com/ |date=2006-07-15 }} *[http://www.tagalog1.com/ Filipino Learner’s Home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061021223647/http://www.tagalog1.com/ |date=2006-10-21 }}, ''online'' na kurso at gramatikang Filipino, at iba pang mapagkukunan *[http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:14-qucosa2-360807 Palaugnayan ng Wikang Filipino (2019, 405 p.) - Syntax der filipinischen Sprache] *[http://www.isulongseoph.org/?cat=1 Isulong Seoph sa Wikang Filipino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810154109/http://www.isulongseoph.org/?cat=1 |date=2006-08-10 }} *[http://www.manilatimes.net/national/2005/jan/23/yehey/metro/20050123met1.html ''Davao dialect backed as RP national language'' (Manila Times)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051101014530/http://www.manilatimes.net/national/2005/jan/23/yehey/metro/20050123met1.html |date=2005-11-01 }} (sa Ingles) *[http://salitablog.blogspot.com/2005/01/filipino-vs-tagalog-debate-bisalog.html The Filipino vs. Tagalog debate: Bisalog], mula sa blog ni Chris Sundita *Gaboy, Luciano L. ''Talahuluganang Ingles-Filipino/English-Filipino Dictionary'', Gabby's Dictionary, GabbyDictionary.com. {{Mga wika ng Pilipinas}} [[Kategorya:Wikang Filipino| ]] qacu8685puhq22cv1jdy0s72hj84zee 2235926 2235925 2026-10-21T12:07:38Z Alban McGregor (new) 166753 /* Paghahambing ng Tagalog at Filipino */ 2235926 wikitext text/x-wiki {{short description|ang wikang pambansa at isa sa dalawang wikang opisyal ng Pilipinas}} {{for|wikang kung saan ang Filipino ay isang bahagi at uri nito batay sa agham ng wika at hindi sa politikal na pasya|Wikang Tagalog}} {{for|mga katutubo at mamamayan ng Pilipinas, sa kaugnay na pagkamamamayan at kabansaan, o sa mga katutubong tagapagsalita at tagapaggamit ng wikang ito|Mga Pilipino}} {{Infobox language | name = Filipino | nativename = | pronunciation = {{IPA-tl|ˈwikɐŋ ˌfiːliˈpiːno|}} | states = [[Pilipinas]] | speakers = | date = | ref = | familycolor = [[Mga wikang Austronesyo|Austronesyo]] | fam2 = [[Mga wikang Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]] | fam3 = [[Mga wika sa Pilipinas|Pilipinas]] | fam4 = [[Mga wikang Gitnang Pilipino|Gitnang Pilipino]] | fam5 = [[Wikang Tagalog|Tagalog]] | script = [[Sulat Latin|Latin]] ([[Alpabetong Filipino]])<br />[[Braille ng Pilipinas|Filipinong Braille]]<br /> [[Baybayin]] (''nagpapasigla'') | nation = {{PHI}} | agency = [[Komisyon sa Wikang Filipino]] | iso2 = fil | iso3 = fil | lingua = 31-CKA-aa | notice = IPA | glotto = fili1244 | glottorefname = Filipino | altname = Pilipino }} Ang wikang '''Filipino''' (historikal na '''Pilipino''') ay ang [[pambansang wika|wikang pambansa]] ng [[Pilipinas]]. Itinalaga rin ang Filipino, kasama ang wikang [[wikang Ingles|Ingles]], bilang isang [[opisyal na wika|wikang opisyal]] ng [[bansa]].<ref name="1987 constitution art 14 sec 6-7">{{Harvnb|Constitution of the Philippines|1987|loc=Article XIV, Sections 6 and 7|ref={{harvid|1987 constitution art 14 sec 6–7}}}} (sa Ingles)</ref> Isa lamang itong de facto (sa katotohanan o katunayan) at hindi de jureng (o sa pamamagitan ng o por medyo sa batas) pamantayang anyo ng [[wikang Tagalog]],<ref name="Filipino-Tagalog-Not-So-Simple">{{cite web |last=Nolasco |first=Ricardo Ma. |title=Filipino and Tagalog, Not So Simple |url=http://svillafania.philippinepen.ph/2007/08/articles-filipino-and-tagalog-not-so.html |website=svillafania.philippinepen.ph |date=Agosto 24, 2007 |access-date=Enero 16, 2019 |language=en |archive-date=Mayo 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140522052247/http://svillafania.philippinepen.ph/2007/08/articles-filipino-and-tagalog-not-so.html |url-status=bot: unknown }}</ref> Sa pagkatatag, binibigyang-kahulugan ang Filipino ng [[Komisyon sa Wikang Filipino]] (KWF) bilang ang katutubong wika, pasalita at pasulat, sa [[Kalakhang Maynila]], ang Pambansang Punong Rehiyon, at sa mga iba pang sentrong [[urbano|urbano o urban]] ng [[kapuluan|kapuluan o arkipelago]].<ref name="Resolution-92-1">{{cite web |last=Pineda |first=Ponciano B.P. |last2=Cubar |first2=Ernesto H. |last3=Buenaobra |first3=Nita P. |last4=Gonzalez |first4=Andrew B. |last5=Hornedo |first5=Florentino H. |last6=Sarile |first6=Angela P. |last7=Sibayan |first7=Bonifacio P. |title=Resolusyon Blg 92-1 |trans-title=Resolution No. 92-1 |url=http://wika.pbworks.com/w/page/8021710/Resolusyon%20Blg%2092-1 |website=Commission on the Filipino Language |quote=Ito ay ang katutubong wika, pasalita at pasulat, sa Metro Manila, ang Pambansang Punong Rehiyon, at sa iba pang sentrong urban sa arkipelago, na ginagamit bilang. |date=Mayo 13, 1992 |access-date=Mayo 22, 2014}}</ref> Ipinag-uutos ng Konstitusyon ng 1987 na ang Filipino ay higit pang pagyamanin at paunlarin ng iba pang mga wika sa Pilipinas.<ref name="1987 constitution art 14 sec 6-7" /> ==Kasaysayan== Ang Pilipinas ay isang bansang maraming wika na may 175 buhay na wika. Ang mga wikang ito ay sinasalita ng iba't ibang grupong etnolingguwistiko. Nagsimula ang pakikisangkot ng Espanya sa Pilipinas noong 1565 sa pagtatag ng isang panirahang Espanyol sa [[Cebu]]. Kalaunan ay itinatag ng Espanya ang [[Maynila]] bilang kabisera ng kolonya nito noong 1571. Matatagpuan ang Maynila sa isang pook na karamihan ay Tagalog ang sinasalita. Bago ang pananakop ng mga Espanyol, pinamunuan ang rehiyon ng ilang entidad na pampulitika, kabilang ang mga politikang Muslim na nauugnay kay [[Rajah Matanda|Raja Matanda]] at [[Rajah Sulayman|Raja Sulayman]], at ang [[Bayan ng Tondo]] na pinamunuan ni [[Lakandula]]. Matapos ang pananakop ng mga Espanyol sa Maynila, naging kabisera ng kolonya ng Espanya sa Asya ang lungsod. Napili ang Maynila dahil sa kahalagahan nito sa kalakalan, impluwensya, at estratehikong lokasyon. Hangad din ng Espanya na protektahan ang lungsod mula sa mga posibleng pag-atake ng Portugal at ng Netherlands.<ref>{{cite web |title=Spanish Colony 1565 - 1898 |url=https://sites.ualberta.ca/~~vmitchel/fw2.html#:~~:text=Legazpi%20selected%20Manila%20for%20the,Philippine%27s%20agricultural%20or%20mineral%20resources. |website=sites.ualberta.ca |access-date=March 22, 2021 |archive-date=December 27, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227130150/https://sites.ualberta.ca/~~vmitchel/fw2.html#:~~:text=Legazpi%20selected%20Manila%20for%20the,Philippine%27s%20agricultural%20or%20mineral%20resources. |url-status=dead }}</ref> Noong panahon ng mga Espanyol, ginamit ang [[Wikang Kastila|Kastila]] sa pamahalaan at administrasyon. Nakasabay ng Kastila ang iba't ibang wikang sinasalita sa buong kapuluan. Bago ang pamamahala ng mga Espanyol, ang mga isla ay hindi pinamahalaan bilang iisang entidad na pampulitika; sa halip, binubuo ito ng iba't ibang kaharian, sultanato, at iba pang pamayanan, na bawat isa ay may sariling wika at kaugalian. Noong 1897, itinalaga ang Tagalog bilang opisyal na wika ng rebolusyonaryong pamahalaan sa ilalim ng [[wikisource:Provisional Constitution of the Philippines (1897)#ARTICLE_VIII:_OFFICIAL_LANGUAGE|Saligang Batas ng Biak-na-Bato]].<ref>{{Citation |title=1897 Constitution of Biak-na-Bato, Article VIII |date=November 1897 |url=https://thecorpusjuris.com/constitutions/1897-constitution.php |access-date=April 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717035029/https://thecorpusjuris.com/constitutions/1897-constitution.php |archive-date=July 17, 2022 |url-status=live |via=The Corpus Juris |mode=cs1}}</ref> Sa panahon ng [[Kasaysayan ng Pilipinas#Panahong Amerikano (1898–1946)|pananakop ng mga Amerikano]], naging karagdagang opisyal na wika ang [[Wikang Ingles|Ingles]] kasama ang Kastila. Unti-unting buminang ang bilang ng mga mananalita ng Kastila.<ref>{{cite web |title=Educadores y sabios adredemente olvidados |url=http://lgpolar.com/page/read/119 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122133028/http://lgpolar.com/page/read/119 |url-status=dead |archive-date=2009-01-22 |access-date=March 22, 2021 |website=www.webcitation.org}}</ref> Nagpatupad ang Estados Unidos ng mga patakaran na nagpababa sa paggamit ng Kastila sa mga opisyal na konteksto. Bagamat hindi ito tuluyang ipinagbawal, ang Ingles ang naging pangunahing wika sa edukasyon, pamahalaan, at batas. Noong Abril 12, 1909, itinatag ang {{lang|tl|Akademya ng Wikang Pilipino}}. Isa sa mga layunin ng grupo ay pagyamanin ang wikang Tagalog sa pamamagitan ng pag-aangkop ng mga salita mula sa iba pang mga wika sa Pilipinas upang lumikha ng isang karaniwan at inklusibong wikang Filipino, sa kabila ng pagtutol ng kasapi ng [[Asambleang Pilipino]], si [[Leon Maria Guerrero|León María Guerrero]], na nagbasura sa panukalang batas noong 1908 na naglalayong magtatag ng katulad na surian dahil mas pinaboran niyang pag-isahin ang mga Pilipino sa pamamagitan ng isang banyagang wika tulad ng Ingles o Kastila. Ang pinakamahalagang tagumpay ng Akademya ay ang pagkakalathala ng isang diksyunaryo na tinipon ng tagapagtatag at kalihim nitong si Eusebio T. Dáluz. Sinimulan ni Dáluz ang pagtipon noong 1910 at opisyal itong inilathala makalipas ang limang taon, noong Marso 7, 1915, bilang ''Filipino-English Vocabulary''. Ipinahayag din ni Dáluz ang kanyang mga pananaw hinggil sa wikang Filipino sa kanyang kolum na ''Ang Democracia''.<ref>{{Cite web |last=Dáluz |first=Eusebio |date=1915 |title=Filipino-English vocabulary: with practical example of Filipino and English grammars |url=https://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AEQ6702.0001.001 |url-status=live |access-date=2026-10-01 |website=University of Michigan Digital Collections}}</ref> ==Pagtatalaga bilang pambansang wika== Habang tinuturing ang [[wikang Kastila|Kastila]] at Ingles bilang "mga opisyal na wika" noong panahon na kolonya pa ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas, walang naging "pambansang wika" sa simula. Sinasabi sa artikulo XIII, seksyon 3 ng [[Saligang Batas ng Pilipinas#Saligang Batas ng 1935 (Komonwelt at Ikatlong Republika)|Konstitusyon ng 1935]] na itinatatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] na: {{quote|Gagawa ng mga hakbang ang Asembleang Pambansa tungo sa pagpabuti at adosyon ng isang karaniwang pambansang wika batay sa isa sa mga mayroon nang katutubong wika. Hanggang hindi pa naitatadhana ng batas, magpapatuloy ang Ingles at Kastila bilang mga opisyal na wika.}} Noong Nobyembre 13, 1936, pinagtibay ng unang [[Kapulungang Pambansa ng Pilipinas|Kapulungang Pambansa ng Komonwelt ng Pilipinas]] ang Batas Komonwelt Blg. 184; na nililikha ang ''Institute of National Language'' (naging [[Surian ng Wikang Pambansa|Surián ng Wikang Pambansâ]] o SWP sa kalaunan) at inutusan itong gumawa ng isang pag-aaral at pagsisiyasat ng bawat katutubong wikang mayroon na, na umaasang mapili ang batayan para sa isang pamantayang wika.<ref>{{cite PH act |url = https://www.officialgazette.gov.ph/1936/11/13/commonwealth-act-no-184/ |title = AN ACT TO ESTABLISH A NATIONAL LANGUAGE INSTITUTE AND DEFINE ITS POWERS AND DUTIES |chamber = CA |number = 184 |publisher = Official Gazette of the Philippine Government |date = {{date |Nobyembre 13, 1936}} |language = en |access-date = 2021-08-17 |archive-date = 2023-04-09 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230409062012/https://www.officialgazette.gov.ph/1936/11/13/commonwealth-act-no-184/ |url-status = dead }}</ref> Sa kalaunan, hinirang ng noo'y [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Manuel L. Quezon]] ang mga kinatawan para sa bawat pangunahing pang-rehiyong wika upang buuin ang NLI. Pinamunuan ni Jaime C. De Veyra, na umupo bilang tagapangulo ng Instituto at bilang kinatawan ng [[wikang Waray|mga Bisayang Samar-Leyte]], binubuo ang mga kasapi ng Instituto nina Santiago A. Fonacier (kinakatawan ang [[wikang Iloko|mga rehiyong nagsasalita ng Ilokano]]), Filemon Sotto ([[wikang Cebuano|mga Bisayang Sebuwano]]), Casimiro Perfecto ([[mga wikang Bikol|mga Bikolano]]), Felix S. Sales Rodriguez ([[wikang Hiligaynon|mga Bisayang taga-Panay]]), Hadji Butu (ang mga wika ng Pilipinong [[Moro (Pilipinas)|Muslim]]), at Cecilio Lopez ([[wikang Tagalog|mga Tagalog]]).<ref name=aspillera>{{cite book|title=Basic Tagalog|author=Aspillera, P.|publisher=M. and Licudine Ent.|location=Manila|date=1981|language=en}}</ref> Pinagtibay ng ''Institute of National Language'' ang isang resolusyon noong Nobyembre 9, 1937 na nirerekomenda ang Tagalog bilang batayan sa wikang pambansa. Noong Disyembre 30, inilabas ni Pangulong Quezon ang Kautusang Tagapagpaganap Blg.&nbsp;134, s. 1937, na inaprubahan ang adopsyon ng Tagalog bilang wika ng Pilipinas, at inihayag na ibabatay sa wikang Tagalog ang pambansang wika ng Pilipina. Sinabi sa kautusan na magkakaroon ng bisa ang utos dalawang taon mula ng inihayag ito.<ref>{{cite PH act |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1937/12/30/executive-order-no-134-s-1937 |title=PROCLAMING THE NATIONAL LANGUAGE OF THE PHILIPPINES BASED ON THE "TAGALOG" LANGUAGE |chamber=EO |number=134 |publisher=Official Gazette of the Philippine Government |date=Disyembre 30, 1937 |language=en |access-date=Agosto 17, 2021 |archive-date=Septiyembre 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924180022/https://www.officialgazette.gov.ph/1937/12/30/executive-order-no-134-s-1937/ |url-status=dead }}</ref> Noong Disyembre 31 ng parehong taon, ipinahayag ni Quezon ang Tagalog bilang batayan ng [[Wikang Pambansa]] na binigay ang sumusunod ng kadahilanan:<ref name=aspillera /> #Malawak na sinasalita ang Tagalog at ito ang pinakanaunawaang wika sa lahat ng [[mga rehiyon ng Pilipinas]]. #Hindi nahahati sa mas maliit na anak na wika, tulad ng sa [[mga wikang Bisaya|Bisaya]] at [[mga wikang Bikol|Bikol]]. #Pinakamayaman ang tradisyong [[panitikan|pampanitikan]] nito kumpara sa lahat ng mga katutubong wika sa Pilipinas, ang pinakamaunlad at ektensibo (sinasalamin ang [[Wikaing Toscano|wikang Toscano]] kasama ang [[wikang Italyano|Italyano]]). Maraming aklat ang nakasulat sa Tagalog kaysa sa kahit anumang ibang autoktonong wikang Pilipino maliban sa Kastila, subalit pangunahin ayon ito sa batas. #Laging Tagalog ang wika ng [[Maynila]], ang pampolitika at ekonomikong sentro ng Pilipinas noong mga panahon ng Kastila at Amerikano. #Kastila ang wika noong [[Himagsikang Pilipino|Rebolusyon ng 1896]] at ng [[Katipunan]], ngunit pinamunuan ang himagsikan ng mga indibiduwal na nagsalita ng Tagalog. Noong Hunyo 7, 1940, pinasa ng Pambansang Kapulungan ng Pilipinas ang Batas Komonwelt Blg. 570 na inihahayag na ang pambansang wikang Filipino ang tinuturing bilang opisyal na wika na nagkaroon ng bisa noong Hulyo 4, 1946<ref name="Presidential Proclamations">{{cite web|url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/7/77471|title=- Presidential Proclamations|website=elibrary.judiciary.gov.ph|language=en}}</ref> (kasabay ng inaasahang kalayaan ng bansa mula sa Estados Unidos). Sa parehong taon, ipinakilala ng ''Balarílà ng Wikang Pambansâ'' ng dalub-balarila na si [[Lope K. Santos]] ang 20-titik na [[alpabetong Abakada]], na naging pamantayan ng wikang pambansa.<ref name="ebolusyon">{{cite web |title =Ebolusyon ng Alpabetong Filipino |url=http://wika.pbworks.com/Kasaysayan |access-date = Hunyo 22, 2010|language=en}}</ref> Opisyal na pinagtibay ang alpabeto ng Instituto para sa Wikang Pambansa na batay sa Tagalog. ==Patuloy na kasaysayan== Noong 1959, nakilala ang wika bilang ''Pilipino'' sa isang pagsisikap na tanggalin at ilihis ang pagkaugnay nito sa [[pangkat-etniko]]ng [[mga Tagalog|Tagalog]].<ref name=Gonzalez98>{{cite journal |author=Andrew Gonzalez |year=1998 |title=The Language Planning Situation in the Philippines |journal=Journal of Multilingual and Multicultural Development |volume=19 |issue=5, 6 |url=http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf |access-date=Marso 24, 2007 |page=487 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070616101625/http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf |archive-date=Hunyo 16, 2007 | language=en |doi=10.1080/01434639808666365 |issn=0143-4632}}</ref> Bagaman, hindi nagresulta ang pagpalit ng pangalan sa unibersal na pagtanggap sa mga hindi Tagalog, lalo na sa mga [[Mga Cebuano|Sebuwano]] na hindi tinanggap ang pagpili noong 1937.<ref name="Gonzalez">{{citation | author = Andrew Gonzalez | year = 1998 | title = The Language Planning Situation in the Philippines | journal = Journal of Multilingual and Multicultural Development | volume = 19 | issue = 5, 6 | url = http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf | access-date = Marso 24, 2007 | pages = 487–488 | doi = 10.1080/01434639808666365 | postscript = . | language = en | archive-date = Hunyo 16, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070616101625/http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf | url-status = dead }}</ref> Noong 1987, itinalaga ng isang [[Saligang Batas ng Pilipinas#Pagkakalikhâ ng Saligang Batas ng 1987|bagong konstitusyon]] ang Filipino bilang ang pambansang wika at, kasama ang Ingles, bilang isang opisyal na wika.<ref>{{Harvnb|Constitution of the Philippines|1987}} (sa Ingles)</ref> Sinama ng konstitusyon na iyon ang ilang probisyon na may kaugnayan sa wikang Filipino.<ref name="1987 constitution art 14 sec 6-7" /> Sa Artikulo XIV, Seksyon 6, tinanggal ang kahit anumang pagbanggit sa Tagalog bilang batayan para sa Filipino, at sinabi na:<ref name="1987 constitution art 14 sec 6-7" /> {{quote | text = Samantalang nalilinang, ito [ang wikang Filipino] ay dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na mga wika ng Pilipinas at sa iba pang mga wika. |title=Ang Konstitusyon ng Republika ng Pilipinas, 1987|source=ARTIKULO XIV EDUKASYON, SYENSYA AT TEKNOLOHYA, MGA SINING, KULTURA, AT ISPORTS; WIKA; SEK. 6.}} At sinasabi din sa artikulo na: {{quote | text = Alinsunod sa mga tadhana ng batas at sang-ayon sa nararapat na maaaring ipasya [ipasiya] ng Kongreso, dapat magsagawa ng mga hakbangin ang Pamahalaan upang ibunsod at puspusang itaguyod ang paggamit ng Filipino bilang midyum ng opisyal na komunikasyon at bilang wika ng pagtuturo sa Sistemang pang-edukasyon [sistemang pang-edukasyon]. |title=Ang Konstitusyon ng Republika ng Pilipinas, 1987|source=ARTIKULO XIV EDUKASYON, SYENSYA AT TEKNOLOHYA, MGA SINING, KULTURA, AT ISPORTS; WIKA; SEK. 6.}} at: {{quote | text = ... Ang mga wikang panrehyon [panrehiyon] ay pantulong na mga wikang opisyal sa mga rehyon [rehiyon] at magsisilbi na [magsisilbing] pantulong na mga wikang panturo roon. Dapat itaguyod nang kusa at opsyonal [opsiyonal] ang Kastila [Espanyol / Español] at Arabic [Arabe]. |title=Ang Konstitusyon ng Republika ng Pilipinas, 1987|source=ARTIKULO XIV EDUKASYON, SYENSYA AT TEKNOLOHYA, MGA SINING, KULTURA, AT ISPORTS; WIKA; SEK. 7.}} Binago ng Seksyon 17(d) ng Kautusang Tagapagpaganp 117 ng Enero 30, 1987 ang pangalan ng ''Institute of National Language'' bilang ''Institute of Philippine Languages''.<ref>{{cite web|url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/5/8126|title=- Executive Orders|website=elibrary.judiciary.gov.ph|language=en}}</ref> Nilikha ng Batas Republika Blg. 7104, na ipinagtibay noong Agosto 14, 1991, ang [[Komisyon sa Wikang Filipino]] (KWF), na pinapalitan ang'' Institute of Philippine Languages.'' Direktang nag-uulat ang KWF sa Pangulo at inuutusan itong gumawa, makipag-ugnay at magtaguyod ng mga pananaliksik para sa pagpapabuti, pagpapalaganap ng Filipino at ibang mga wika sa Pilipinas.<ref>{{cite PH act | url = http://www.chanrobles.com/republicactno7104.htm#.VFm4vzxxnDc | title = Commission on the Filipino Language Act | chamber = RA | number = 7104 | date = Agosto 14, 1991 | access-date= Nobyembre 5, 2014|language=en}}</ref> Noong Mayo 13, 1992, nilabas ng komisyon ang Resolusyon Blg. 92-1, na tinutukoy ang Filipino bilang ang: {{quote | text = ang katutubong wika, pasalita at pasulat, sa Metro Manila, ang Pambansang Punong Rehiyon, at sa iba pang sentrong urban sa arkipelago, na ginagamit bilang wika ng komunikasyon ng mga etnikong grupo.<ref name="Res921">{{cite web | url = http://wika.pbworks.com/Resolusyon%20Blg%2092-1 | title = Resolusyon Blg. 92-1 | access-date = 2007-03-24 | date = 13 Mayo 1992 | publisher = Komisyon ng Wikang Filipino | language = fil }}</ref> }} ==Paggunita== {{Main|Buwan ng Wika}} Mula 1997, isang buwang pagdiriwang ng pambansang wika ang ginaganap tuwing Agosto, na kilala sa Filipino bilang ''[[Buwan ng Wika]]'' (Buwan ng Wika). Dati, ito ay tumatagal lamang ng isang linggo at kilala bilang ''Linggo ng Wika'' (Linggo ng Wika'' (Linggo ng Wika). Ang pagdiriwang ay kasabay ng buwan ng kapanganakan ni Pangulong Manuel L. Quezon, na itinuturing na "Ama ng Wikang Pambansa" Noong 1946, ang Proklamasyon Blg. 35 ng Marso 26 ay naglaan ng isang linggong pagdiriwang ng pambansang wika. <ref name="Presidential Proclamations"/> ang pagdiriwang na ito ay tumatagal mula Marso 27 hanggang Abril 2 bawat taon, ang huling araw ay kasabay ng kaarawan ng Pilipinong manunulat na si [[Francisco Baltazar]], may-akda ng epikong Tagalog na ''[[Florante at Laura]]''. Noong 1954, itinakda ng Proklamasyon Blg. 12 ng Marso 26 na ang linggo ng pagdiriwang ay mula Marso 29 hanggang Abril 4 bawat taon. <ref>{{cite web|url=https://www.lawphil.net/executive/proc/proc1954/proc_12_1954.html|title=Proklama Blg. 12, March 26, 1954, lawphil.net}}</ref> Ang proklamasyon na ito ay binago noong sumunod na taon ni Pangulong [[Ramon Magsaysay]] sa pamamagitan ng Proklamasyon Blg. 186 ng Setyembre 23, na inilipat ang mga petsa ng pagdiriwang sa Agosto 13–19 bawat taon.<ref name="temp1">{{cite web|url=https://www.lawphil.net/executive/proc/proc1955/proc_186_1955.html|title=Proclamation No. 186 of September 23, 1955, lawphil.net|access-date=April 2, 2018|archive-date=June 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200618120800/https://www.lawphil.net/executive/proc/proc1955/proc_186_1955.html|url-status=dead}}</ref> Ngayon ay kasabay ng kaarawan ni Pangulong Manuel L. Quezon. Ang dahilan ng paglipat ay dahil ang orihinal na pagdiriwang ay isang panahon "sa labas ng taon ng paaralan, kaya hindi maaaring lumahok ang mga paaralan sa pagdiriwang nito".<ref name="temp1"/> Noong 1988, nilagdaan ni Pangulong [[Corazon Aquino]] ang Proklamasyon Blg. 19, na muling pinagtitibay ang pagdiriwang tuwing Agosto 13 hanggang 19. Noong 1997, pinalawig ang pagdiriwang mula isang linggo hanggang isang buwan sa pamamagitan ng Proklamasyon 1041 ng Hulyo 15 na nilagdaan ni Pangulong [[Fidel V. Ramos]].<ref>{{cite web|url=http://www.officialgazette.gov.ph/1997/07/15/proklamasyon-blg-1041-s-1997-2/|title=Proklamasyon Blg. 1041, s. 1997 – GOVPH}}</ref> ==Paghahambing ng Tagalog at Filipino== Si Jaime López, dating kinatawan ng Ikalawang Distrito ng Maynila, ay nagpahayag na ang kasalukuyang estado ng wikang Filipino ay labag sa layunin ng Batas Republika (RA) Blg. 7104, na nag-aatas na ang pambansang wika ay dapat paunlarin at payamanin ng mga leksiko mula sa iba pang mga wika ng bansa.<ref>{{Cite report |title= Congressional Record : Plenary Proceedings of the 14th Congress, First Regular Session : House of Representatives |url= https://docs.congress.hrep.online/legisdocs/congrec/14th/1st/1RS-11.pdf |format= PDF |volume= 1 |issue= 11 |date= Agosto 14, 2007 |pages= 455–460 |chapter= Rep. López opens the discussion}}</ref> Katulad nito, sina Keith Brown at Sarah Ogilvie ay nagpahayag na bagamat ang opisyal na pananaw ng pamahalaan, ng [[Komisyon sa Wikang Filipino]] (KWF), at ng ilang edukador ay magkaibang wika ang Filipino at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], sa praktikal na termino ay maituturing ang "Filipino" bilang opisyal na pangalan ng Tagalog o kaya ay kasingkahulugan nito.<ref name="ELL">{{cite book|title=Concise Encyclopedia of Languages of the World |url={{Google books |plainurl=yes |id=F2SRqDzB50wC }} |year=2010|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-087775-4|pages=[{{Google books |plainurl=yes |id=F2SRqDzB50wC |page=1035 }} 1035–1038] |last1= Brown |first1= Keith |author1-link=Keith Brown (lingguwista) |last2= Ogilvie |first2= Sarah |author2-link= Sarah Ogilvie (lingguwista) }}</ref> Ang wikang Filipino sa kasalukuyan ay pinakamainam na inilalarawan bilang "nakabatay sa Tagalog".<ref name="morrow">{{cite web|url=http://www.pilipino-express.com/history-a-culture/in-other-words/911-the-filipino-language-that-might-have-been.html|title=The Filipino language that might have been|author=Paul Morrow|date= Hulyo 16, 2010|publisher=Pilipino Express|access-date=Hulyo 18, 2012}}</ref> Kadalasang tinatawag na ''Tagalog'' ang wika sa loob ng Pilipinas at sa pagitan ng mga Pilipino upang maiba ito sa iba pang mga wika sa Pilipinas, ngunit nakilala rin ito bilang ''Filipino'' upang maiba ito sa mga wika ng ibang bansa; ang una ay nagpapahiwatig ng rehiyunal na pinagmulan, habang ang huli ay pambansa. Katulad ito ng paghahambing sa pagitan ng [[Wikang Mandarin|Mandarin]] at [[Wikang Tsino]]. {{blockquote|Magkaiba ba ang "Tagalog," "Pilipino" at "Filipino" na mga wika? Hindi, sila ay mga magkakaintindihang barayti, at samakatuwid ay kabilang sa iisang wika. Ayon sa KWF, ang Filipino ay ang barayti ng pagsasalita na sinasalita sa Kalakhang Maynila at iba pang mga sentrong urban kung saan nagkakatagpo ang iba't ibang grupong etniko. Ito ang pinakaprestihiyosong barayti ng Tagalog at ang wikang ginagamit ng pambansang midya. Ang isa pang pamantayan sa pagkilala ng isang [[wika]] mula sa isang [[diyalekto]] ay: magkaibang balarila, magkaibang wika. Ang "Filipino," "Pilipino" at "Tagalog" ay nagbabahagi ng magkaparehong balarila. Taglay nila ang parehong mga pananda (ang, ng at sa); ang parehong panghalip panao (siya, ako, niya, kanila, atbp.); ang parehong panghalip paturo (ito, iyan, doon, atbp.); ang parehong pang-ugnay (na, at at ay); ang parehong mga partikula (na at pa); at ang parehong mga panlapi ng pandiwa na -in, -an, i- at -um-. Sa madaling salita, iisang balarila, iisang wika.<ref name="Filipino-Tagalog-Not-So-Simple" />}} Sa pangkalahatang populasyon sa Pilipinas, ang pananaw ng publiko sa paghahambing ng Filipino at Tagalog ay karaniwang nahahati sa tatlong pananaw: na ang Filipino ay isa lamang ibang pangalan para sa Tagalog kasama ang Pilipino; na ang Filipino ay pinaghalong iba't ibang wika sa Pilipinas kasama ang mga hiram na salitang Ingles at Kastila; o na ang Filipino ay Tagalog na sinasalita sa Kalakhang Maynila na labis na nahahaluan ng Ingles. Ang mga sikat na online na sanggunian at talakayan sa internet ay madalas na nagpapatibay sa pananaw na ang Filipino ay pinaghalong mga katutubong wika, Ingles, at Kastila. Ang pananaw na ito ay kadalasang sinasamahan ng pagkakaiba na ang modernong Filipino ay gumagamit ng pinalawak na 28-lettrang alpabetong Filipino na may kakayahang tumanggap ng mga hiram na salita, samantalang ang tradisyonal na Tagalog ay umasa sa 20-lettrang alpabeto (ang Abakada) na umangkop sa mga banyagang termino tungo sa katutubong baybay. Ihinahambing din nila ito sa analohiya ng Ingles ng Britanya at Estados Unidos. Sa kabila ng mga legal na pagkakaiba at popular na paniniwala tungkol sa pagiging pinaghalong maraming wika ng Filipino, itinatala ng mga lingguwista na isinama na ng Tagalog ang mga impluwensya ng Ingles at Kastila bago pa man ito itinalaga bilang pambansang wika, at patuloy na itinuturing ng karamihan sa mga residente na halos magkatulad ang Filipino at Tagalog. Kaugnay ng pagtataguyod ng pambansang wika, madalas na ginagamit ang kaugnay na katagang ''Tagalista''. Bagamat ang salita ay literal na nangangahulugang dalubhasa sa wikang Tagalog o kultura nito, sa konteksto ng mga debate ukol sa pambansang wika at [[Maynilang Imperyal]], madalas itong ginagamit sa paraang mapanlait sa mga indibidwal na nagtataguyod ng kataas-taasan ng Tagalog sa kapinsalaan ng iba pang mga katutubong wika sa Pilipinas.<ref name="Tagalista">{{cite book |last=Martinez |first=David |title=A Country of Our Own: Partitioning the Philippines |publisher=Bisaya Books |location=Los Angeles |year=2004 |page=202 |isbn=9780976061304}}</ref> ==Tingnan din== *[[Palabaybayan ng Filipino]] *[[Alpabetong Filipino]] *[[Mga wika ng Pilipinas]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== *[http://www.kwf.gov.ph Opisyal na sayt ng Komisyon sa Wikang Filipino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412182142/http://www.kwf.gov.ph/ |date=2020-04-12 }} *[http://wika.pbwiki.com/Misyon%20at%20Bisyon Bisyon at misyon ng Komisyon sa Wikang Filipino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010160410/http://wika.pbwiki.com/Misyon%20at%20Bisyon |date=2008-10-10 }} *[http://wika.pbwiki.com/ Komisyon sa Wikang Filipino sa PBwiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060715113916/http://wika.pbwiki.com/ |date=2006-07-15 }} *[http://www.tagalog1.com/ Filipino Learner’s Home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061021223647/http://www.tagalog1.com/ |date=2006-10-21 }}, ''online'' na kurso at gramatikang Filipino, at iba pang mapagkukunan *[http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:14-qucosa2-360807 Palaugnayan ng Wikang Filipino (2019, 405 p.) - Syntax der filipinischen Sprache] *[http://www.isulongseoph.org/?cat=1 Isulong Seoph sa Wikang Filipino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810154109/http://www.isulongseoph.org/?cat=1 |date=2006-08-10 }} *[http://www.manilatimes.net/national/2005/jan/23/yehey/metro/20050123met1.html ''Davao dialect backed as RP national language'' (Manila Times)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051101014530/http://www.manilatimes.net/national/2005/jan/23/yehey/metro/20050123met1.html |date=2005-11-01 }} (sa Ingles) *[http://salitablog.blogspot.com/2005/01/filipino-vs-tagalog-debate-bisalog.html The Filipino vs. Tagalog debate: Bisalog], mula sa blog ni Chris Sundita *Gaboy, Luciano L. ''Talahuluganang Ingles-Filipino/English-Filipino Dictionary'', Gabby's Dictionary, GabbyDictionary.com. {{Mga wika ng Pilipinas}} [[Kategorya:Wikang Filipino| ]] pdzzyt3caf844wf6nzsdp3rhyldmi0x Dharma 0 13340 2236038 2003186 2026-10-21T22:55:02Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 2236038 wikitext text/x-wiki '''Dharma''', mula sa Sanskrit, nangangahulugang "Batas", "Landas" o "Katotohanan". Ito ay isang konseptong pilosopikal na may malalim na kahulugan. Ginagamit ang terminolohiyang ito ng mga [[relihiyon]] partikular na yaong mga nagugat sa [[Indiya]]. Kabilang sa mga relihiyong ito ang [[Hinduismo]] ('''Sanatana Dharma''': ''"Walang hanggang Dharma"''), at [[Budismo]] ('''Buddha Dharma''': ''"Dharma ng Naliwanagan"'' o ''"Dharma ng Gising"'') at mga iba't-ibang sekta na nagugat sa mga relihiyong ito. ==Konsepto ng Dharma ayon sa iba't-ibang relihiyon== ===Jainismo=== Ang [[Hainismo|Jainismo]] o Jain Dharma (जैन धर्म), ay isa sa mga matatandang relihiyon sa mundo na nagmula pa sa Antigong India. Ang nagtatag ng Jainismo ay si Vardhaman na kilala bilang Mahāvirā (599-527 B.C.) na sa edad na 30 ay nagwaksi ng kanyang pamilya at naging asetiko. Sa loob ng 12 taon, naging aktibo siya sa paghahanap ng katotohanan at lubos na nakapagtamo ng kamulatan habang nagninilay-nilay. Itinuro niyang ang lahat ng bagay sa daigdig, materyal man o hindi, ay may kaluluwa. Ang pagdadalisay ng kaluluwa ang layunin ng eksistensiya, sapagkat ang dalisay na kaluluwa, minsang mapalaya mula sa katawan, ay makapamumuyhay sa walang-hanggang kaluwalhatian at malaya magpakailanman. Ang kadalisayan ay matatamo sa pamamagitan ng kaalaman at balanseng buhay. Itinaguyod din ng relihiyong Jainismo ang sukdol na asetismo, pag-aayuno, yoga at iba pang awsteridad para sa layuning pagninilay-nilay o meditasyon. May limang panata ang sinusunod ng mga Jain: #karalitaan (Aparigraha) #kabirhenan (Brahmacharya) #katapatan (Asteya) #katotohanan (Satya) #kawalang-karahasan (ahimsa) Ang panata sa kawalang-karahasan (ahimsa) ay siyang tunay na obsesyon ng mga Jain. Nagmamaskara sila para takpan ang bibig at ilong upang maiwasan ang di-kinukusang paglanghap sa maliliit na insekto. [[Kategorya:Pilosopiya]] {{stub|Pilosopiya}} 8yt75vr4w0brsf874p0ctz9b0wi09wr Pandiwa 0 108790 2236155 2129243 2026-10-22T06:37:58Z ~2026-56313-78 167861 /* */ inaayos ko 2236155 wikitext text/x-wiki Ang '''pandiwa''' o '''badyâ''' ay isang [[salita]] ([[bahagi ng pananalita]]) na nagsasaad ng kilos o galaw (lakad, takbo, dala), isang pangyayari (naging, nangyari), o isang katayuan (tindig, upo, umiral). Tinatawag ito na ''verb'' sa [[wikang Ingles]]. Mga halimbawa (naka-italiko): * ''Pumunta'' ako sa tindahan. * ''Binili'' ko ang kotse. * ''Kumain'' ako ng tinapay kaninang hapon. *''Sumakay'' ako sa jeep papunta sa paaralan. *''Ginagawa'' ko palagi ang aking mga takdang-aralin. == Aspekto ng Pandiwa == Ipinapakita ng aspekto ng pandiwa kung kailan nangyari, nangyayari, mangyayari o kung ipagpapatuloy pa ang nagaganap na kilos. {| class="wikitable" !Salitang-Ugat !Pawatas !Naganap o Perpektibo !Nagaganap o Imperpektibo !Magaganap o Kontemplatibo !Kakatapos |- |basa |magbasa |nagbasa |nagbabasa |magbabasa |kababasa |- |sira |masira |nasira |nasisira |masisira |kasisira |} === Pawatas === Ito ang tawag sa kombinasyon ng salitang-ugat at ng panlaping makadiwa. Sa pawatas nabubuo ang mga pandiwa. {| class="wikitable" !Salitang-Ugat !+ Panlapi != Pawatas != Pandiwa |- |tuka | + um |= tumuka |= tumuka, tumutuka, tutuka |- |palit | + mag |= magpalit |= nagpalit, nagpapalit, magpapalit |} === Aspektong Naganap o Perpektibo o Pangnagdaan === Nagsasaad ito na tapos nang gawin ang kilos. Ang pawatas na may panlaping ''um'' at ang aspektong naganap ay iisa o pareho. {| class="wikitable" !Salitang-Ugat !+ Panlapi != Pawatas != Naganap |- |alis | + um |= <u>''um''</u>alis |= <u>''um''</u>alis |- |kain | + um |= k<u>''um''</u>ain |= k<u>''um''</u>ain |} Ang panlaping ''ma, mag'' at ''mang'' sa isang pawatas ay nagiging ''na, nag'' at ''nang'' sa aspektong naganap. {| class="wikitable" !Salitang-Ugat !+ Panlapi != Pawatas != Naganap |- |tuwa | + ma |= <u>''ma''</u>tuwa |= <u>''na''</u>tuwa |- |sulat | + mag |= <u>''mag''</u>sulat |= <u>''nag''</u>sulat |- |hingi | + mang |= <u>''mang''</u>hingi |= <u>''nang''</u>hingi |} Ang panlaping ''in'' sa isang pawatas ay nagiging unlapi kung ang salitang-ugat ay nagsisimula sa patinig at nagiging gitlapi kung ang salitang-ugat ay nagsisimula sa katinig. Kapag ''hin'' ang panlapi, ang ''hin'' ay nagiging ''in'' kapag binanghay. {| class="wikitable" !Salitang-Ugat !+ Panlapi != Pawatas != Naganap |- |alis | + in |= alis<u>''in''</u> |= <u>''in''</u>alis |- |mahal | + in |= mahal<u>''in''</u> |= m<u>''in''</u>ahal |- |basa | + hin |= basa''<u>hin</u>'' |= b<u>''in''</u>asa |} === Aspektong Nagaganap o Imperpektibo o Pangkasalukuyan === Nagsasaad ito na ang sinimulang kilos ay patuloy pa ring ginagawa at hindi pa tapos. Kung ang pawatas ay may panlaping ''um'', uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat. {| class="wikitable" !Salitang-Ugat !+ Panlapi != Pawatas != Nagaganap |- |ulan | + um |= ''<u>um</u>''ulan |= <u>''um''u</u>ulan |- |kanta | + um |= k<u>''um''</u>anta |= <u>k''um''a</u>kanta |} Kapag ang panlapi ng pawatas ay ''ma'', ''mag'' at ''mang'', gawing ''na'', ''nag'' at ''nang'' at uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat. {| class="wikitable" !Salitang-Ugat !+ Panlapi != Pawatas != Nagaganap |- |iyak | + ma |= <u>''ma''</u>iyak |= <u>''na''i</u>iyak |- |linis | + mag |= <u>''mag''</u>linis |= <u>''nag''li</u>linis |- |bunggo | + mang |= <u>''mang''</u>bunggo |= <u>''nang''bu</u>bunggo |} Kung ang pawatas ay may panlaping ''in'' o ''hin'' at ang salitang ugat ay nagsisimula sa patinig, ilagay ang panlaping ''in'' sa unahan at ulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat. {| class="wikitable" !Salitang-Ugat !+ Panlapi != Pawatas != Nagaganap |- |alis | + in |= alis<u>''in''</u> |= <u>''in''a</u>alis |- |unat | + in |= unat<u>''in''</u> |= <u>''in''u</u>unat |} Kung ang pawatas ay may panlaping ''in'' o ''hin'' at ang salitang-ugat ay nagsisimulla sa katinig, gawing gitlapi ang ''in'' at ulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat {| class="wikitable" !Salitang-Ugat !+ Panlapi != Pawatas != Nagaganap |- |mahal | + in |= mahal<u>''in''</u> |= <u>m''in''a</u>mahal |- |gamot | + in |= gamut<u>''in''</u> |= <u>g''in''a</u>gamot |} === Aspektong Magaganap o Kontemplatibo o Panghinaharap === Nagsasaad ito ng kilos na hindi pa nasisimulan at gagawin pa lamang. Kapag ang pawatas ay may panlaping ''um'', alisin ang ''um'' at uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat. {| class="wikitable" !Salitang-Ugat !+ Panlapi != Pawatas != Magaganap |- |asa | + um |= <u>''um''</u>asa |= <u>a</u>asa |- |lakad | + um |= l<u>''um''</u>akad |= <u>la</u>lakad |} Kapag ang pawatas ay may panlaping ''ma'', ''mag'' o ''mang'', mananatili ang ''ma'', ''mag'' o ''mang'' at uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat. {| class="wikitable" !Salitang-Ugat !+ Panlapi != Pawatas != Magaganap |- |tanaw | + ma |= <u>''ma''</u>tanaw |= <u>''ma''ta</u>tanaw |- |suot | + mag |= <u>''mag''</u>suot |= <u>''mag''su</u>suot |- |hingi | + mang |= <u>''mang''</u>hingi |= <u>''mang''hi</u>hingi |} Kapag ang pawatas ay may panlaping ''in'' o ''hin'', mananatili ang panlaping ''in'' o ''hin'' at uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat. {| class="wikitable" !Salitang-Ugat !+ Panlapi != Pawatas != Magaganap |- |yakap | + in |= yakap<u>''in''</u> |= <u>ya</u>yakap<u>''in''</u> |- |suklay | + in |= suklay<u>''in''</u> |= <u>su</u>suklay<u>''in''</u> |- |bili | + hin |= bili<u>''hin''</u> |= <u>bi</u>bili<u>''hin''</u> |} === Aspektong Katatapos === Nagsasaad ito na katatapos pa lamang ang kilos bago nagsimula ang salita. Nasa ilalim ito ng aspektong perpektibo. Kadalasan ay nilalagyan ang panlaping ''ka'' at uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat. {| class="wikitable" !Salitang-Ugat !+ Panlapi != Pawatas != Katatapos |- |mano | + mag |= <u>''mag''</u>mano |= <u>''ka''ma</u>mano |- |parusa | + mag |= <u>''mag''</u>parusa |= <u>''ka''pa</u>parusa |- |ligpit | + mag |= <u>''mag''</u>ligpit |= <u>''ka''li</u>ligpit |} == Tuon/Pokus ng Pandiwa == Ito ang tawag sa relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng [[pangungusap]]. Naipapakita ito sa pamamagitan ng taglay na [[panlapi]] ng pandiwa. === Tagaganap/Aksyon/Aktor === Ang paksa ang tagaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "''sino''?". Ginagamit ang mga panlaping ''mag''-, ''um''-, ''mang''-, ''ma''-, ''maka''-, ''makapag''-, ''maki''- at ''magpa''-. Halimbawa:<blockquote><u>''Nag''lunsad</u> ng proyekto ang mga kabataan. <u>D''um''alaw</u> kami sa mga batang may sakit.</blockquote> === Karanasan/Layon/Gowl === Ang paksa ang layon ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "''ano?''". Tinatawag ito ''direct object'' sa wikang Ingles. Ginagamit ang mga panlaping -''in''-, -''i''-, -''ipa''-, ''ma''- at -''an''. Halimbawa:<blockquote><u>B''in''ili</u> ni Jomelia ang bulaklak. <u>K''in''uha</u> ko sa silid ang mga bolang gagamitin sa paglalaro.</blockquote> === Ganapan/Lokatibo/Lokatib === Ang paksa ang lugar na ginaganapan ng pandiwa sa pangungusap.Ito ay sumasagot sa tanong na "''saan''?". Ginagamit ang mga panlaping ''pag-/-an'', -''an/-han'', ''ma-/-an,'' ''pang-/-an'', at ''mapag-/-an''. Halimbawa:<blockquote><u>''Dina''raan</u> ng tao ang kalsada. Ang tindahan ang <u>''pinag''bilhan</u> ni Jomelia ng bulaklak.</blockquote> === Tagatanggap/Benepaktor/Benepektib === Ang paksa ang tumatanggap sa kilos ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "''para kanino''?". Ginagamit ang mga panlaping ''i''-, -''in'', ''ipang''-, at ''ipag''-. Halimbawa:<blockquote>Kami ay <u>''ipinag''luto</u> ni nanay ng masarap na ulam. <u>''Pina''kilala</u> sa madla ang kampeon.</blockquote> === Kagamitan/Gamit/Instrumental === Ang paksa ang bagay na ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "''sa pamamagitan ng ano''?". Ginagamit ang mga panlaping ''ipang''-, ''maipang''-, at ''ipinang''-.<blockquote><u>''Ipinang''sulat</u> niya ang pentel pen para mabasa nila ang nakasulat. Si Luciano Pavarotti ay <u>''pinag''kalooban</u> ng talino sa pag-awit.</blockquote> === Pangyayari/Sanhi/Kosatibo/Kawsatib === Ang paksa ang nagpapahayag ng sanhi ng kilos ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "''bakit''?". Ginagamit ang mga panlaping ''i''-, ''ika''- at ''ikina''-.<blockquote><u>''Ikina''lungkot</u> ng mga bata ang hindi nila pagkikitang mag-anak. Ang pagkain ng mayaman sa kolesterol ang <u>''ipinagka''sakit</u> sa puso ni Tong.</blockquote> === Direksiyon === Ang paksa ang nagsasaad ng direksiyon ng kilos ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "''tungo saan/kanino''?". Ginagamit ang mga panlaping -''an'', -''han'', -''in'' at -''hin'')<blockquote><u>S''in''ulat''an''</u> niya ang kanyang mga magulang. <u>P''in''unta''han''</u> ni Maryse ang tindahan para mamili ng kagamitan.</blockquote> == Mga Sanggunian == === Mga Pinagkukunan === * ''Baybayin: Paglalayag sa Wika at Panitikan 8'' by Remedios Infantado ISBN 978-971-23-7030-4 pp. 133-134 * ''Bagong Likha: Wika at Pagbasa 4'', by Ester V. Raflores ISBN 978-971-655-331-4, pp. 239, 252-253, 267-268, 283 <br /> [[Kategorya:Balarila]] [[Kategorya:Mga bahagi ng pananalita]] [[Kategorya:Wika]] __INDEX__ b8ozzusgzn8p3x9fr542u1nhd1euulu Manananggal 0 121225 2236179 1855067 2026-10-22T11:10:12Z ~2026-56425-26 167869 2236179 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Manananggal.jpg|thumb|right|Isang pagsasalarawan ng manananggal.]] Ang '''manananggal''' ay isang nilalang na may kakayahang magbago ng anyo tuwing kabilugan ng [[buwan (astronomiya)|buwan]]. Ito ay sinasabing nagpapalit ng anyo kapag sumapit na ang hatinggabi. Ang mga manananggal ay may kakayahang hatiin ang katawan at tinutubuan din ito ng pakpak na parang sa [[paniki]]. Paborito daw kainin ng mga manananggal ang [[sanggol]] sa sinapupunan ng isang babaeng nagdadalang-tao gamit ang kanilang dila na kasing nipis ng karayom at kayang humigop ng dugo. 6767676767676767 {{clear}} {{Mitolohiya ng Pilipinas}} [[Kategorya:Mitolohiyang Pilipino]] {{stub}} pjt88t3a8ej3u5l7pkr3dveb6u5x2fh Pozzoleone 0 122899 2236068 1838073 2026-10-22T02:44:42Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375296206|Pozzoleone]]" 2236068 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pozzoleone|official_name=Comune di Pozzoleone|native_name=|image=Chiesa_Parrocchiale_di_S.Maria_e_S.Valentino_di_Pozzoleone.jpg|image_size=|caption=Simbahang parokya ng Pozzoleone|image_shield=Pozzoleone-Stemma.gif|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|38|58|N|11|40|28|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Belvedere, [[Friola]], Scaldaferro|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=11.27|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Pozzoleonesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=56|saint=San Valentin|day=Pebrero 14|postal_code=36050|area_code=0444|website={{official website|http://www.pozzoleone.org}}|footnotes=}}Ang '''Pozzoleone''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigan SP16. == Mga kakambal na bayan == Ang Pozzoleone ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Ireland}}[[Ennistymon]], Irlanda * {{Flagicon|Greece}} [[Schimatari]], Gresya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Pozzoleone,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] echfgg7tlitq94iguqaq3lr8fk9hoqu 2236075 2236068 2026-10-22T02:56:39Z Ryomaandres 8044 2236075 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pozzoleone|official_name=Comune di Pozzoleone|native_name=|image=Chiesa_Parrocchiale_di_S.Maria_e_S.Valentino_di_Pozzoleone.jpg|image_size=|caption=Simbahang parokya ng Pozzoleone|image_shield=Pozzoleone-Stemma.gif|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|38|58|N|11|40|28|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Belvedere, [[Friola]], Scaldaferro|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=11.27|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Pozzoleonesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=56|saint=San Valentin|day=Pebrero 14|postal_code=36050|area_code=0444|website={{official website|http://www.pozzoleone.org}}|footnotes=}}Ang '''Pozzoleone''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigan SP16. == Heograpiya == Ang munisipalidad ay orihinal na sumasaklaw sa isang malubog at hindi malusog na lugar, na nabawi at nilinang salamat sa matiyaga ngunit patuloy na paggawa ng mga mongheng Benedictino. Sa kasalukuyan, ang lupain ay partikular na mataba at ginagamit nang maayos para sa agrikultura, pangunahin na may mga irigasyong parang na sumusuporta sa produksyon ng kumpay para sa pagpaparami ng baka at ang kasunod na produksiyon ng mga keso na [[Grana Padano]] at [[Asiago (keso)|Asiago]]. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang bayan, mula sa pinagmulan nito hanggang sa kalagitnaan ng ikalabinsiyam na siglo, ay tinawag lamang na "Pozzo", isang salin ng Latin na Putheum. Sa kahilingan ng alkalde noong panahong iyon – na nais itong maiba mula sa ibang mga lugar na may parehong pangalan – isang maharlikang atas noong Agosto 18, 1867 ang nag-utos sa pagbabago ng pangalan tungo sa Pozzoleone. Ang pagdaragdag ay kinuha ang inspirasyon mula sa selyo ng parokya na, mula noong Gitnang Kapanahunan, ay naglalarawan ng isang leon sa tabi ng isang balon.<ref>{{Cita libro |ISBN=978-88-458-0574-5 |titolo=Unità amministrative variazioni territoriali e di norme dal 1861 al 2000: Popolazione legale per comune ai censimenti dal 1861 al 1991 ai confini dell'epoca |collana=Ambiente e territorio |data=2001 |editore=ISTAT}}</ref> == Kultura == === Edukasyon === Sa [[Frazione|''frazione'']] ng Friola ay may isang pribadong paaralang nursery, at sa pangunahing bayan ay may isang paaralang elementarya at isang paaralang sekundaryo.<ref>{{Cita web|https://www.comuni-italiani.it/024/082/scuole/|Scuole dei Comuni italiani}}</ref> Ang pangunahing bayan ay mayroon ding Aklatang Sibiko, na bahagi ng Network ng mga Aklatan sa Vicenza (RBV). == Mga kakambal na bayan == Ang Pozzoleone ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Ireland}}[[Ennistymon]], Irlanda * {{Flagicon|Greece}} [[Schimatari]], Gresya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Pozzoleone,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] lohys5fb8eniewdzmyiix1fnbkj03sj Padron:Province of Vicenza 10 122900 2236087 2235641 2026-10-22T03:14:14Z Ryomaandres 8044 2236087 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Province of Vicenza |title = {{Navbox Province of Italy/title|province_code=VI}} |imageleft = |image = |listclass = hlist |list1 = * [[Agugliaro]] * [[Albettone]] * [[Alonte]] * [[Altavilla Vicentina]] * [[Altissimo (commune)|Altissimo]] * [[Arcugnano]] * [[Arsiero]] * [[Arzignano]] * [[Asiago]] * [[Asigliano Veneto]] * [[Bassano del Grappa]] * [[Bolzano Vicentino]] * [[Breganze]] * [[Brendola]] * [[Bressanvido]] * [[Brogliano]] * [[Caldogno]] * [[Caltrano]] * [[Calvene]] * [[Camisano Vicentino]] * [[Campiglia dei Berici]] * [[Carrè]] * [[Cartigliano]] * [[Cassola]] * [[Castegnero Nanto]] * [[Castelgomberto]] * [[Chiampo]] * [[Chiuppano]] * [[Cismon del Grappa]] * [[Cogollo del Cengio]] * [[Colceresa]] * [[Cornedo Vicentino]] * [[Costabissara]] * [[Creazzo]] * [[Crespadoro]] * [[Dueville]] * [[Enego]] * [[Fara Vicentino]] * [[Foza]] * [[Gallio (VI)|Gallio]] * [[Gambellara]] * [[Gambugliano]] * [[Grisignano di Zocco]] * [[Grumolo delle Abbadesse]] * [[Isola Vicentina]] * [[Laghi]] * [[Lastebasse]] * [[Longare]] * [[Lonigo]] * [[Lugo di Vicenza]] * [[Lusiana Conco]] * [[Malo, Italy|Malo]] * [[Marano Vicentino]] * [[Marostica]] * [[Monte di Malo]] * [[Montebello Vicentino]] * [[Montecchio Maggiore]] * [[Montecchio Precalcino]] * [[Montegalda]] * [[Montegaldella]] * [[Monteviale]] * [[Monticello Conte Otto]] * [[Montorso Vicentino]] * [[Mussolente]] * [[Nogarole Vicentino]] * [[Nove]] * [[Noventa Vicentina]] * [[Orgiano]] * [[Pedemonte]] * [[Pianezze]] * [[Piovene Rocchette]] * [[Pojana Maggiore]] * [[Posina]] * [[Pove del Grappa]] * [[Pozzoleone]] * [[Quinto Vicentino]] * [[Recoaro Terme]] * [[Roana]] * [[Romano d'Ezzelino]] * [[Rossano Veneto]] * [[Rosà]] * [[Rotzo]] * [[Salcedo, Veneto|Salcedo]] * [[San Nazario (VI)|San Nazario]] * [[San Pietro Mussolino]] * [[San Vito di Leguzzano]] * [[Sandrigo]] * [[Santorso]] * [[Sarcedo]] * [[Sarego]] * [[Schiavon]] * [[Schio]] * [[Solagna]] * [[Sossano]] * [[Sovizzo]] * [[Tezze sul Brenta]] * [[Thiene]] * [[Tonezza del Cimone]] * [[Torrebelvicino]] * [[Torri di Quartesolo]] * [[Trissino]] * [[Valbrenta]] * [[Valdagno]] * [[Valdastico]] * [[Valli del Pasubio]] * [[Val Liona]] * [[Valstagna]] * [[Velo d'Astico]] * [[Vicenza]] * [[Villaga]] * [[Villaverla]] * [[Zanè]] * [[Zermeghedo]] * [[Zovencedo]] * [[Zugliano]] |state=autocollapse }} <!--Categories-->{{#if: y|| {{ #ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:{{ProvinciaIT (unlinked)|sigla=VI}}|[[Category:Italy province templates|{{ProvinciaIT (alpha-sort form)|sigla=VI }}]]|{{Navbox Province of Italy/Categories for commune|province_code=VI}} }} }}<noinclude> </noinclude><noinclude> [[Kategorya:Mga munisipalidad ng Vicenza (lalawigan)|*]] </noinclude> hin2k5vmxbtblgn1l3kjzj8twgrwrh4 2236093 2236087 2026-10-22T03:21:15Z Ryomaandres 8044 2236093 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Province of Vicenza |title = {{Navbox Province of Italy/title|province_code=VI}} |imageleft = |image = |listclass = hlist |list1 = * [[Agugliaro]] * [[Albettone]] * [[Alonte]] * [[Altavilla Vicentina]] * [[Altissimo (commune)|Altissimo]] * [[Arcugnano]] * [[Arsiero]] * [[Arzignano]] * [[Asiago]] * [[Asigliano Veneto]] * [[Bassano del Grappa]] * [[Bolzano Vicentino]] * [[Breganze]] * [[Brendola]] * [[Bressanvido]] * [[Brogliano]] * [[Caldogno]] * [[Caltrano]] * [[Calvene]] * [[Camisano Vicentino]] * [[Campiglia dei Berici]] * [[Carrè]] * [[Cartigliano]] * [[Cassola]] * [[Castegnero Nanto]] * [[Castelgomberto]] * [[Chiampo]] * [[Chiuppano]] * [[Cogollo del Cengio]] * [[Colceresa]] * [[Cornedo Vicentino]] * [[Costabissara]] * [[Creazzo]] * [[Crespadoro]] * [[Dueville]] * [[Enego]] * [[Fara Vicentino]] * [[Foza]] * [[Gallio (VI)|Gallio]] * [[Gambellara]] * [[Gambugliano]] * [[Grisignano di Zocco]] * [[Grumolo delle Abbadesse]] * [[Isola Vicentina]] * [[Laghi]] * [[Lastebasse]] * [[Longare]] * [[Lonigo]] * [[Lugo di Vicenza]] * [[Lusiana Conco]] * [[Malo, Italy|Malo]] * [[Marano Vicentino]] * [[Marostica]] * [[Monte di Malo]] * [[Montebello Vicentino]] * [[Montecchio Maggiore]] * [[Montecchio Precalcino]] * [[Montegalda]] * [[Montegaldella]] * [[Monteviale]] * [[Monticello Conte Otto]] * [[Montorso Vicentino]] * [[Mussolente]] * [[Nogarole Vicentino]] * [[Nove]] * [[Noventa Vicentina]] * [[Orgiano]] * [[Pedemonte]] * [[Pianezze]] * [[Piovene Rocchette]] * [[Pojana Maggiore]] * [[Posina]] * [[Pove del Grappa]] * [[Pozzoleone]] * [[Quinto Vicentino]] * [[Recoaro Terme]] * [[Roana]] * [[Romano d'Ezzelino]] * [[Rossano Veneto]] * [[Rosà]] * [[Rotzo]] * [[Salcedo, Veneto|Salcedo]] * [[San Pietro Mussolino]] * [[San Vito di Leguzzano]] * [[Sandrigo]] * [[Santorso]] * [[Sarcedo]] * [[Sarego]] * [[Schiavon]] * [[Schio]] * [[Solagna]] * [[Sossano]] * [[Sovizzo]] * [[Tezze sul Brenta]] * [[Thiene]] * [[Tonezza del Cimone]] * [[Torrebelvicino]] * [[Torri di Quartesolo]] * [[Trissino]] * [[Valbrenta]] * [[Valdagno]] * [[Valdastico]] * [[Valli del Pasubio]] * [[Val Liona]] * [[Velo d'Astico]] * [[Vicenza]] * [[Villaga]] * [[Villaverla]] * [[Zanè]] * [[Zermeghedo]] * [[Zovencedo]] * [[Zugliano]] |state=autocollapse }} <!--Categories-->{{#if: y|| {{ #ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:{{ProvinciaIT (unlinked)|sigla=VI}}|[[Category:Italy province templates|{{ProvinciaIT (alpha-sort form)|sigla=VI }}]]|{{Navbox Province of Italy/Categories for commune|province_code=VI}} }} }}<noinclude> </noinclude><noinclude> [[Kategorya:Mga munisipalidad ng Vicenza (lalawigan)|*]] </noinclude> d5fh2n56ciifqa5kenrys5zg14vtnxf 2236104 2236093 2026-10-22T03:39:42Z Ryomaandres 8044 2236104 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Province of Vicenza |title = {{Navbox Province of Italy/title|province_code=VI}} |imageleft = |image = |listclass = hlist |list1 = * [[Agugliaro]] * [[Albettone]] * [[Alonte]] * [[Altavilla Vicentina]] * [[Altissimo (commune)|Altissimo]] * [[Arcugnano]] * [[Arsiero]] * [[Arzignano]] * [[Asiago]] * [[Asigliano Veneto]] * [[Bassano del Grappa]] * [[Bolzano Vicentino]] * [[Breganze]] * [[Brendola]] * [[Bressanvido]] * [[Brogliano]] * [[Caldogno]] * [[Caltrano]] * [[Calvene]] * [[Camisano Vicentino]] * [[Campiglia dei Berici]] * [[Carrè]] * [[Cartigliano]] * [[Cassola]] * [[Castegnero Nanto]] * [[Castelgomberto]] * [[Chiampo]] * [[Chiuppano]] * [[Cogollo del Cengio]] * [[Colceresa]] * [[Cornedo Vicentino]] * [[Costabissara]] * [[Creazzo]] * [[Crespadoro]] * [[Dueville]] * [[Enego]] * [[Fara Vicentino]] * [[Foza]] * [[Gallio (VI)|Gallio]] * [[Gambellara]] * [[Grisignano di Zocco]] * [[Grumolo delle Abbadesse]] * [[Isola Vicentina]] * [[Laghi]] * [[Lastebasse]] * [[Longare]] * [[Lonigo]] * [[Lugo di Vicenza]] * [[Lusiana Conco]] * [[Malo, Italy|Malo]] * [[Marano Vicentino]] * [[Marostica]] * [[Monte di Malo]] * [[Montebello Vicentino]] * [[Montecchio Maggiore]] * [[Montecchio Precalcino]] * [[Montegalda]] * [[Montegaldella]] * [[Monteviale]] * [[Monticello Conte Otto]] * [[Montorso Vicentino]] * [[Mussolente]] * [[Nogarole Vicentino]] * [[Nove]] * [[Noventa Vicentina]] * [[Orgiano]] * [[Pedemonte]] * [[Pianezze]] * [[Piovene Rocchette]] * [[Pojana Maggiore]] * [[Posina]] * [[Pove del Grappa]] * [[Pozzoleone]] * [[Quinto Vicentino]] * [[Recoaro Terme]] * [[Roana]] * [[Romano d'Ezzelino]] * [[Rossano Veneto]] * [[Rosà]] * [[Rotzo]] * [[Salcedo, Veneto|Salcedo]] * [[San Pietro Mussolino]] * [[San Vito di Leguzzano]] * [[Sandrigo]] * [[Santorso]] * [[Sarcedo]] * [[Sarego]] * [[Schiavon]] * [[Schio]] * [[Solagna]] * [[Sossano]] * [[Sovizzo]] * [[Tezze sul Brenta]] * [[Thiene]] * [[Tonezza del Cimone]] * [[Torrebelvicino]] * [[Torri di Quartesolo]] * [[Trissino]] * [[Valbrenta]] * [[Valdagno]] * [[Valdastico]] * [[Valli del Pasubio]] * [[Val Liona]] * [[Velo d'Astico]] * [[Vicenza]] * [[Villaga]] * [[Villaverla]] * [[Zanè]] * [[Zermeghedo]] * [[Zovencedo]] * [[Zugliano]] |state=autocollapse }} <!--Categories-->{{#if: y|| {{ #ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:{{ProvinciaIT (unlinked)|sigla=VI}}|[[Category:Italy province templates|{{ProvinciaIT (alpha-sort form)|sigla=VI }}]]|{{Navbox Province of Italy/Categories for commune|province_code=VI}} }} }}<noinclude> </noinclude><noinclude> [[Kategorya:Mga munisipalidad ng Vicenza (lalawigan)|*]] </noinclude> 2q1lx60mde5u9pwwyoacouppvsj0mxs Campolongo sul Brenta 0 122924 2236092 1845722 2026-10-22T03:20:23Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Vicenza]] to [[Valbrenta]] 2236092 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Valbrenta]] mxadwkim1y2ccpuzuvd1s3ia4yt0stb Cismon del Grappa 0 122932 2236091 1843000 2026-10-22T03:20:21Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Vicenza]] to [[Valbrenta]] 2236091 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Valbrenta]] mxadwkim1y2ccpuzuvd1s3ia4yt0stb Gambugliano 0 122979 2236103 1838122 2026-10-22T03:39:29Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Vicenza]] to [[Sovizzo]] 2236103 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sovizzo]] c1xtn301nqi0z09x12x57gfgnerxp0r Grancona 0 122981 2236086 1835248 2026-10-22T03:13:50Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Vicenza]] to [[Val Liona]] 2236086 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Val Liona]] 14oj2fpm49dsong0iqiy3mokt9b9992 Montecchio Precalcino 0 122999 2236043 1845727 2026-10-22T01:44:42Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375156721|Montecchio Precalcino]]" 2236043 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montecchio Precalcino|official_name=Comune di Montecchio Precalcino|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|40|N|11|34|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Levà, Preara|mayor_party=|mayor=Fabrizio Parisotto (2014)|area_footnotes=|area_total_km2=14|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=84|saint=|day=|postal_code=36030|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.montecchioprecalcino.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Montecchio Precalcino''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa kanlurang bahagi ng sapa ng Astico. Ang pangunahing atraksyon ay ang aristokratang si [[Villa Forni Cerato]], na iniuugnay ng ilang iskolar kay [[Andrea Palladio]]. == Mga mamamayan == * [[Sante Carollo]] (1924–2004), siklista. * [[Giovanni Anapoli]], driver ng karera ng kotse. * [[David Campese]], manlalaro ng rugby. == Mga pinagkuhanan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Montecchio_Precalcino,%20Italy Mga Mapa ng Google] == Mga sanggunian == <references /> {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 58voinzbre1v93mg39yrmoxahkge282 2236058 2236043 2026-10-22T02:16:30Z Ryomaandres 8044 2236058 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montecchio Precalcino|official_name=Comune di Montecchio Precalcino|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|40|N|11|34|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Levà, Preara|mayor_party=|mayor=Fabrizio Parisotto (2014)|area_footnotes=|area_total_km2=14|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=84|saint=|day=|postal_code=36030|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.montecchioprecalcino.vi.it}}|footnotes=|image_skyline=VillaForniCerato 2007 07 16 01.jpg|image_caption=[[Villa Forni Cerato]]}}Ang '''Montecchio Precalcino''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa kanlurang bahagi ng sapa ng Astico. Ang pangunahing atraksyon ay ang aristokratang si [[Villa Forni Cerato]], na iniuugnay ng ilang iskolar kay [[Andrea Palladio]]. == Heograpiya == Ang bayan ay nailalarawan sa katotohanang sa gitna nito ay matatagpuan ang Monte de Montécio, isang mababang burol na may maraming daanan at mga malalawak na tanawin. Ang teritoryo ay napapaligiran sa silangan ng Ilog [[Astico]], na sa loob ng maraming siglo ay isang mahalagang pinagkukunan ng kita para sa mga naninirahan, na nangongolekta ng mga bato para sa apog at iba pang mga layunin sa konstruksiyon, kabilang ang para sa mga pader ng gusali. Ang burol ay binubuo ng isang itim na daloy ng basalto at iba't ibang patong ng bulkan na bato na may iba't ibang tekstura at kulay, na matatagpuan din sa ilalim ng patag na alluvial layer. Ito ay isang tipo ng daloy ng lava gaya ng sa Hawaii, na sumasabog mula sa isang bitak sa balat ng Lupa. Ang linya ng bitak ay bumababa mula sa Lambak Astico, bilang karagdagan sa bitak ng Pedemontana na pumutol dito sa humigit-kumulang 90°, pati na rin ang iba pang maliliit na bitak na sumasalubong sa Montecchio. == Mga mamamayan == * [[Sante Carollo]] (1924–2004), siklista. * [[Giovanni Anapoli]], driver ng karera ng kotse. * [[David Campese]], manlalaro ng rugby. == Mga pinagkuhanan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Montecchio_Precalcino,%20Italy Mga Mapa ng Google] == Mga sanggunian == <references /> {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 36wk146ijd2yw9ltivvzrjsw5ugd40q Montegalda 0 123000 2236044 1838078 2026-10-22T01:45:49Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375157126|Montegalda]]" 2236044 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montegalda|official_name=Comune di Montegalda|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|27|N|11|41|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Colzè|mayor_party=|mayor=Andrea Nardin|area_footnotes=|area_total_km2=17|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Montegaldesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=28|saint=|day=|postal_code=36047|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.montegalda.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024064}}Ang '''Montegalda''' ay isang bayan at''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng SP20. Ito ay nasa hangganan ng isa pang komuna ng [[Montegaldella]], na pinaghihiwalay ng ilog [[Bacchiglione]]. Kabilang sa mga tanawin sa Montegalda ang Castello Grimani-Sorlini, na nakatayo sa tuktok ng isang burol malapit sa sentro ng bayan at ang tanging kastilyo sa loob ng radius na {{Convert|10|mi|km|disp=flip}} ; ito ay pribadong pag-aari. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Montegalda,%20Italy Mga Mapa ng Google] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] rzkhjwj8nxmfy2fc4oj7pmi38no7fq6 2236059 2236044 2026-10-22T02:19:08Z Ryomaandres 8044 2236059 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montegalda|official_name=Comune di Montegalda|native_name=|image=San Zenone (Colzè, Montegalda).jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|27|N|11|41|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Colzè|mayor_party=|mayor=Andrea Nardin|area_footnotes=|area_total_km2=17|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Montegaldesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=28|saint=|day=|postal_code=36047|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.montegalda.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024064|image_caption=Tanawin sa gabi ng simbahang parokya ng San Zenone sa Colzè}}Ang '''Montegalda''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng SP20. Ito ay nasa hangganan ng isa pang komuna ng [[Montegaldella]], na pinaghihiwalay ng ilog [[Bacchiglione]]. Kabilang sa mga tanawin sa Montegalda ang Castello Grimani-Sorlini, na nakatayo sa tuktok ng isang burol malapit sa sentro ng bayan at ang tanging kastilyo sa loob ng radius na {{Convert|10|mi|km|disp=flip}}; ito ay pribadong pag-aari. == Heograpiya == Ang teritoryo ng munisipyo ay isang kahabaan ng kapatagan, na may luntiang tanawin at masaganang kakahuyan, kadalasang mga labi ng kagubatan na sumasakop sa buong lugar hanggang ika-18 siglo, gaya ng naalala ng Via Boschi di Colzé. May mga punong daan-daang taon na, mga marilag na roble, na ang ilan sa mga ito ay itinuturing na pinakamatagal na nabubuhay sa Lalawigan ng Vicenza. Mayroon ding mga endemikong species botaniko, pati na rin ang mga muwestra mula sa Tsina o Amerika, na inangkat noong ika-18 siglo sa mga parke ng mga villa na nakakalat sa pagitan ng Montegalda at Colzè.<ref name="Comune">{{Cita web|url=https://www.comune.montegalda.vi.it/c024064/zf/index.php/servizi-aggiuntivi/index/index/idtesto/20008|titolo=Stemma e Gonfalone|accesso=20 novembre 2020|sito=Comune di Montegalda}}</ref> == Kasaysayan == Kapansin-pansin ang mga labi ng tinatawag ng mga historyador na "Via Gallica," na mas kilala bilang kalsadang "Pelosa," na patayong nagdurugtong sa Vicetia at Patavium. Ang ilang bahagi ng hindi sementadong kalsadang Romano (strata) na ito ay nakikita pa rin, lalo na mula sa taas ng mga burol ng Montegalda.<ref>Antonio Gregolin, ''Storia e geografia di Montegalda''. Da http://www.comune.montegalda.vi.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161023195919/http://www.comune.montegalda.vi.com/|data=23 ottobre 2016}}</ref> Ipotesis: "Ang terminong Pelosa ay tumutukoy sa patuloy na pagdaan, sa loob ng maraming siglo, ng mga kawan ng tupa at kambing na, sa kanilang paglalakbay, natural na naglalagas ng mga hibla ng kanilang balahibo, marahil ay nagbibigay sa mga strata ng malinaw na pinalaking anyo na siyang tinutukoy ng pangalan." == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Montegalda,%20Italy Mga Mapa ng Google] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] fqp4yb63nqt5fpzy4vqqvx5rdcpq9vt Montegaldella 0 123001 2236045 1838194 2026-10-22T01:47:40Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375157137|Montegaldella]]" 2236045 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montegaldella|official_name=Comune di Montegaldella|native_name=|image=Montegaldella_municipio.jpg|image_size=|caption=Munisipyo ng Montegaldella|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|26|N|11|40|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Ghizzole|mayor_party=|mayor=Paolo Dainese|area_footnotes=|area_total_km2=13|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Montegaldellesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=23|saint=|day=|postal_code=36047|area_code=0444|website={{official website|https://www.comune.montegaldella.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Montegaldella''' ay isang lungsod at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang lansangang-bayan na SP16 ay tumatagos sa bayan. == Mga pangunahing tanawin == Ang Villa Conti-Lampertico na "La Deliziosa" (Ang kaaya-aya) ay itinayo noong unang bahagi ng ika-17 siglo; ang hardin nito ay nagtatampok ng mga estatwa ni [[Orazio Marinali]]. Tulad ng kalapit na Montegalda, tahanan din ito ng isang kastilyo. Ang ''[[San Michele Arcangelo, Montegaldella|San Michele Arcangelo]]'' ay isang simbahang [[Simbahang Katoliko|Romano Katoliko]] noong ika-16 na siglo, na ipinanumbalik noong mga unang taon ng 2000s; ang mga kampana ng simbahan ay tinutugtog pa rin gamit ang kamay ng isang pangkat ng mga mamamayan, na lumahok din sa mga paligsahan sa pagtunog ng kampana. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] hd1hg9zkq126acozlfhmqu36tad3git 2236060 2236045 2026-10-22T02:20:34Z Ryomaandres 8044 2236060 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montegaldella|official_name=Comune di Montegaldella|native_name=|image=Montegaldella_municipio.jpg|image_size=|caption=Munisipyo ng Montegaldella|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|26|N|11|40|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Ghizzole|mayor_party=|mayor=Paolo Dainese|area_footnotes=|area_total_km2=13|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Montegaldellesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=23|saint=|day=|postal_code=36047|area_code=0444|website={{official website|https://www.comune.montegaldella.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Montegaldella''' ay isang lungsod at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang lansangang-bayan na SP16 ay tumatagos sa bayan. == Kasaysayan == === Gitnang Kapanahunan === Ang pangunahing bahagi ng kasaysayan ng sentro ng Montegaldella ay nagsimula pa noong ika-16 na siglo, nang maitayo ang engrandeng Villa La Deliziosa complex. == Mga simbolo == Ang eskudo at bandila ng munisipalidad ng Montegaldella ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo noong Setyembre 24, 1997.<ref>{{cita web|titolo=Montegaldella, decreto 1997-09-24 DPR, concessione di stemma e gonfalone|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?3302|accesso=7 maggio 2022|sito=Ufficio araldico - Fascicoli comunali|editore=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> == Mga pangunahing tanawin == Ang Villa Conti-Lampertico na "La Deliziosa" (Ang kaaya-aya) ay itinayo noong unang bahagi ng ika-17 siglo; ang hardin nito ay nagtatampok ng mga estatwa ni [[Orazio Marinali]]. Tulad ng kalapit na Montegalda, tahanan din ito ng isang kastilyo. Ang ''[[San Michele Arcangelo, Montegaldella|San Michele Arcangelo]]'' ay isang simbahang [[Simbahang Katoliko|Romano Katoliko]] noong ika-16 na siglo, na ipinanumbalik noong mga unang taon ng 2000s; ang mga kampana ng simbahan ay tinutugtog pa rin gamit ang kamay ng isang pangkat ng mga mamamayan, na lumahok din sa mga paligsahan sa pagtunog ng kampana. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] r7y9e2aao33dwkzqkr12lwugayvi1ty Monteviale 0 123002 2236046 1838079 2026-10-22T01:47:42Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375158044|Monteviale]]" 2236046 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monteviale|official_name=Comune di Monteviale|image=Monteviale,_panorama_con_chiesa_dell%27Assunta.JPG|image_size=|caption=Tanaw ng Monteviale|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|34|N|11|28|E|region:IT_type:city(22171)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Costigiola|mayor_party=|mayor=Elisa Santucci|area_footnotes=|area_total_km2=2789|population_demonym=Montevialesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=[[Pag-aakyat sa Langit kay Maria]]|day=Agosto 15|postal_code=36050|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.monteviale.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Monteviale''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] h5r7gwr6hogdw8uj7c3wry4wro1k9cs 2236061 2236046 2026-10-22T02:21:56Z Ryomaandres 8044 2236061 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monteviale|official_name=Comune di Monteviale|image=Monteviale,_panorama_con_chiesa_dell%27Assunta.JPG|image_size=|caption=Tanaw ng Monteviale|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|34|N|11|28|E|region:IT_type:city(22171)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Costigiola|mayor_party=|mayor=Elisa Santucci|area_footnotes=|area_total_km2=2789|population_demonym=Montevialesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=[[Pag-aakyat sa Langit kay Maria]]|day=Agosto 15|postal_code=36050|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.monteviale.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Monteviale''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. == Mga pinagmulan ng pangalan == Hindi pa rin malinaw ang pinagmulan ng pangalan, ngunit maaaring nagmula ito sa kombinasyon ng mga elementong heograpiko at makasaysayan na nauugnay sa teritoryo.<ref name="lestoriedimonteviale.it">{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.lestoriedimonteviale.it/cartine-e-mappe/|titolo=Cartine e mappe|sito=lestoriedimonteviale|accesso=2026-04-10}}</ref> Ang lugar ay nailalarawan sa pamamagitan ng mga maburol na kaluwagan at maaaring kinuha ang pangalan nito mula sa mataas na posisyon nito at mula sa isang mahalagang kalye o kalsada.<ref name="lestoriedimonteviale.it" /> Ayon sa ilan, ang pangalan ay nagmula sa anyong Latin na "Mons Vitalis," at ang "Vitalis" ay maaaring isalin sa "Vital," marahil ay nauugnay sa apelyido ng isang tao o isang lokal na pamilya noong panahong iyon.<ref name="ReferenceA">{{Cita web|lingua=it-IT|autore=lestoriedimonteviale|url=https://www.lestoriedimonteviale.it/monteviale-un-nome-dallorigine-incerto/|titolo=Monteviale ... un nome dall'origine incerto|sito=lestoriedimonteviale|data=2021-02-07|accesso=2026-04-10}}</ref> Maaari rin itong "Mons Vitis," na sa Latin ay nangangahulugang "baga," na pagkatapos ay isasalin sa "Monte delle viti," na nangangahulugang isang burol na puno ng mga ubasan.<ref name="ReferenceA" /> == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qmcled3nj917u5livhrd7gwr2n894t8 Monticello Conte Otto 0 123003 2236047 1845728 2026-10-22T01:50:32Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375158126|Monticello Conte Otto]]" 2236047 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monticello Conte Otto|official_name=Comune di Monticello Conte Otto|native_name=|image=Monticello_Conte_Otto_Cavazzale_Chiesa_San_Matteo_Apostolo.JPG|image_size=|caption=Simbahan ng San Matteo, Monticello Conte Otto|image_shield=Monticello_Conte_Otto-Stemma.gif|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|36|N|11|35|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Cavazzale, Vigardolo|mayor_party=|mayor=Claudio Benincà|area_footnotes=|area_total_km2=10|population_footnotes=|population_demonym=Monticellesi|elevation_footnotes=|elevation_m=42|saint=|day=|postal_code=36010|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.monticello.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Monticello Conte Otto''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng Kalsadang Panlalawigan SP248. Ang pangunahing atraksiyon ay ang [[Villa Valmarana Bressan]], na maiuugnay kay [[Andrea Palladio]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga Pinagkuhanan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Monticello_Conte_Otto,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] sf68u7dlwb0lgu758al9p9mz3eycwm0 2236062 2236047 2026-10-22T02:23:19Z Ryomaandres 8044 2236062 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monticello Conte Otto|official_name=Comune di Monticello Conte Otto|native_name=|image=Monticello_Conte_Otto_Cavazzale_Chiesa_San_Matteo_Apostolo.JPG|image_size=|caption=Simbahan ng San Matteo, Monticello Conte Otto|image_shield=Monticello_Conte_Otto-Stemma.gif|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|36|N|11|35|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Cavazzale, Vigardolo|mayor_party=|mayor=Claudio Benincà|area_footnotes=|area_total_km2=10|population_footnotes=|population_demonym=Monticellesi|elevation_footnotes=|elevation_m=42|saint=|day=|postal_code=36010|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.monticello.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Monticello Conte Otto''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng Kalsadang Panlalawigan SP248. Ang pangunahing atraksiyon ay ang [[Villa Valmarana Bressan]], na maiuugnay kay [[Andrea Palladio]]. Ang Cavazzale ang pinakamataong at pinakamahalagang sentro ng munisipalidad, kung saan matatagpuan ang mga pangunahing serbisyong pampubliko at mga aktibidad na pangkomersiyo. Gayunpaman, nananatili ang sentro ng munisipyo sa Monticello Conte Otto. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng lokalidad na "Monticello Conte Otto" ay nagmula sa pangalan ni Konde Ottone, na nakuha ito bilang isang piyudo mula sa Obispo ng Vicenza.<ref>{{cita|Mantese, 1952|pp. 157-58}}.</ref> Ang Monticello Conte Ottone ay unang nabanggit noong 1118 at, nang ito ay maging isang munisipalidad, ay tinawag na Monticellum Domini Octonis (maliit na burol, mula sa taas ng lupang makikita pa rin ngayon sa hilaga ng paaralang nursery ng parokya; Domini Octonis, ni Panginoong Ottone, mula sa pangalan ng piyudal na panginoong si Ottone Bonamici). Ang "Cavazzale" ay nangangahulugang talampas, dulo, dahil ang kagubatan ng lungsod ng Vicenza ay nagtatapos doon. Ang "Vigardolo" ay nagmula sa Latin na vicus, na nangangahulugang nayon. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga Pinagkuhanan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Monticello_Conte_Otto,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] q5aprl8jyhcpvivzslwc3qrf88mhsxa 2236063 2236062 2026-10-22T02:23:35Z Ryomaandres 8044 2236063 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monticello Conte Otto|official_name=Comune di Monticello Conte Otto|native_name=|image=Monticello_Conte_Otto_Cavazzale_Chiesa_San_Matteo_Apostolo.JPG|image_size=|caption=Simbahan ng San Matteo, Monticello Conte Otto|image_shield=Monticello_Conte_Otto-Stemma.gif|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|36|N|11|35|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Cavazzale, Vigardolo|mayor_party=|mayor=Claudio Benincà|area_footnotes=|area_total_km2=10|population_footnotes=|population_demonym=Monticellesi|elevation_footnotes=|elevation_m=42|saint=|day=|postal_code=36010|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.monticello.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Monticello Conte Otto''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng Kalsadang Panlalawigan SP248. Ang pangunahing atraksiyon ay ang [[Villa Valmarana Bressan]], na maiuugnay kay [[Andrea Palladio]]. Ang Cavazzale ang pinakamataong at pinakamahalagang sentro ng munisipalidad, kung saan matatagpuan ang mga pangunahing serbisyong pampubliko at mga aktibidad na pangkomersiyo. Gayunpaman, nananatili ang sentro ng munisipalidad sa Monticello Conte Otto. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng lokalidad na "Monticello Conte Otto" ay nagmula sa pangalan ni Konde Ottone, na nakuha ito bilang isang piyudo mula sa Obispo ng Vicenza.<ref>{{cita|Mantese, 1952|pp. 157-58}}.</ref> Ang Monticello Conte Ottone ay unang nabanggit noong 1118 at, nang ito ay maging isang munisipalidad, ay tinawag na Monticellum Domini Octonis (maliit na burol, mula sa taas ng lupang makikita pa rin ngayon sa hilaga ng paaralang nursery ng parokya; Domini Octonis, ni Panginoong Ottone, mula sa pangalan ng piyudal na panginoong si Ottone Bonamici). Ang "Cavazzale" ay nangangahulugang talampas, dulo, dahil ang kagubatan ng lungsod ng Vicenza ay nagtatapos doon. Ang "Vigardolo" ay nagmula sa Latin na vicus, na nangangahulugang nayon. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga Pinagkuhanan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Monticello_Conte_Otto,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] bogqlm4odczdf3i59pyiwwtojqq9xe8 Montorso Vicentino 0 123004 2236048 1843035 2026-10-22T01:50:34Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375698302|Montorso Vicentino]]" 2236048 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montorso Vicentino|official_name=Comune di Montorso Vicentino|image=Montorso_da_San_Michele.JPG|image_size=|caption=Tanaw ng Montorso Vicentino|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|29|N|11|22|E|region:IT_type:city(3126)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Ponte Cocco|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=9.29|population_footnotes=|population_demonym=Montorsani|elevation_footnotes=|elevation_m=118|saint=|day=|postal_code=36050|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.montorsovicentino.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Montorso Vicentino''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa timog ng SP31 provincial road. == Kasaysayan == [[File:Panorama_Montorso.JPG|left|thumb| Tanaw ng Montorso Vicentino]] Noong ika-13 siglo, ang pangalan ay naitala bilang ''Montursium'', at noong ika-14 na siglo bilang ''Montursio''. Malamang na nagmula ito sa [[Kasaysayan ng Roma|Romanong]] personal na pangalang Ursio o Urso, kaya nangangahulugang "bundok ng Ursio". Bumuo ang Montorso noong ika-11 siglo sa paligid ng kastilyo sa Burol ng Fratta, na kinubkob ni [[Ezzelino III da Romano]] noong [[1236]] at winasak noong [[1241]]. Noong [[1266]], ang bayan ay napasailalim sa kontrol ng Padua, na siyang muling nagtayo ng kastilyo, at noong [[1311]] ay naipasa ito sa mga [[Scaligeri]], na siyang sumira nito. Kasunod nito, sinundan ni Montorso ang kasaysayan ng [[Vicenza]], at sumuko sa [[Venecia]] noong 1404. Ang dating villa ng pamilyang da Porto, isang gusaling may malaking kahalagahan sa arkitektura, ay tinirhan noong unang bahagi ng ika-16 na siglo ng historyador at manunulat na si Luigi da Porto pagkatapos ng labanan laban sa mga [[Landsknecht]]. Marahil ay nahalina ng tanawin ng mga kastilyong iniuugnay kina Romeo at Juliet sa [[Montecchio Maggiore]], isinulat niya ang kaniyang pinakatanyag na akda, ang ''Historia novellamente ritrovata di due nobili amanti'', na kalaunan ay nagbigay inspirasyon para sa sikat na dula ni [[William Shakespeare]] na ''[[Romeo at Julieta]]''. Kasunod ng pagbagsak ng [[Republika ng Venecia|Republikang Veneciano]] noong [[1797]] sa kamay ni [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]], ang Montorso, kasama ang natitirang bahagi ng Veneto, ay unang napasailalim sa pamamahala ng Imperyong Austriako at kasunod nito, noong [[1866]], ay naging bahagi ng [[Kaharian ng Italya]]. Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang Abril 24, 1945 ay inaalala bilang petsa kung kailan binomba ng mga sasakyang panghimpapawid ng Alyado ang distrito ng Villa. Apat na tao ang nasawi sa pambobomba. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Montorso_Vicentino,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] kp29foz20d9hoai3ip9fkxfxgevtcpm Mussolente 0 123006 2236049 1838080 2026-10-22T01:53:44Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375159018|Mussolente]]" 2236049 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mussolente|official_name=Comune di Mussolente|image=Villa_Negri_Piovene_Arch._Gaidon_1763.jpg|image_size=|caption=Villa Negri Piovene|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|47|N|11|49|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Casoni|mayor_party=|mayor=Cristiano Montagner|area_footnotes=|area_total_km2=15.43|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Misquilesi|elevation_footnotes=|elevation_m=117|saint=[[Saint Peter|San Pedro]] at [[Saint Paul|San Pablo]]|day=Hunyo 29|postal_code=36065|area_code=0424|website={{official website|https://www.comune.mussolente.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Mussolente''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga ng Kalsadang Estatal SS248. == Kasaysayan == Ang Mussolente ay binubuo ng dalawang magkaibang sona: isang maburol na lugar sa hilagang bahagi at mga kapatagan na may saganang tubig sa timog na bahagi. Sa loob ng maraming siglo, ang maburol na lugar sa hilaga ay nangingibabaw sa pag-unlad ng bayan. Noong [[Ika-2 milenyo BC|ika-2 milenyo BK,]] ito ay sinakop ng mga grupo ng mga pastol at mga manunulid ng lana. May mga ebidensyang arkeolohiko mula ika-6 at ika-5 siglo BK na isang pamayanan ng mga taong [[Mga Veneto|Veneto]] ang naitatag doon. Simula noong ika-3 siglo BK, unti-unting sumailalim ang lugar sa dominasyon ng mga Romano. Ang [[Ngalang panlipi|demoniong pangalan]] na "Misquilesi" para sa mga residente ng lokalidad ay pinaniniwalaang nagmula sa panahon ng mga Romano batay sa inskripsiyon sa libingan ng isang sundalong Romano na natagpuan sa kalapit na [[Borso del Grappa]] na tumutukoy sa "paganis misquilen" ("mga taong Misquiline"). Ang panahon ng kolonisasyon ng mga Romano ay kasabay ng pagtaas ng paninirahan at paggamit ng agrikultura sa mga kapatagan sa timog.<ref>Guerra, Lodovico (1809). [https://books.google.com/books?id=grnqIkaslXUC&pg=PA16 ''Descrizione di un'urna ceneraria di metallo disotterrata nel Pago di Misquile'']. pp. 15–16. Parise {{in lang|it}}</ref><ref name="CPGV2">Consorzio di Proloco Grappa Valbrenta.</ref> == Mga pangunahing tanawin == Ang bayan ay may dalawang villa na may kawili-wiling arkitektura: ang Villa Drigo at ang Villa Negri. Ang Villa Drigo ay orihinal na kilala bilang Ca' Soderini, na ipinangalan sa marangal na pamilyang Florentine kung saan ito itinayo. Matapos ang mga dekada ng kapabayaan, binili ito noong 1900 ni Giulio Drigo, na siyang nagpanumbalik ng gusali at ng nakapalibot na parke, na itinuturing na isa sa pinakamaganda sa rehiyon ng Veneto. Ang asawa ng manunulat na si [[Paola Drigo]] Giulio ay nanirahan sa villa sa loob ng maraming taon at pinamahalaan nang mag-isa ang ari-arian matapos mamatay ang kaniyang asawa noong 1922. Ang isang salaysay ng kaniyang buhay sa Mussolente ay ibinibigay sa kaniyang nobelang autobiograpiko, ang ''Fine d'anno'', na inilathala noong 1936.<ref>Giancotti, Matteo (5 October 2004).</ref> == Kakambal na bayan == [[Kinakapatid na lungsod|Kakambal]] ng Mussolente ang: * {{Flagicon|Croatia}}[[Umag]], Kroasya == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Mga panlabas na link == * [https://www.comune.mussolente.vi.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Mussolente,%20Italy Mussolente sa Google Maps] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 8zayhb5pv5ksmg72pp4k5clrmii6zpx Nogarole Vicentino 0 123008 2236051 1843036 2026-10-22T01:55:56Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375159586|Nogarole Vicentino]]" 2236051 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Nogarole Vicentino|official_name=Comune di Nogarole Vicentino|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|34|N|11|17|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Alvese|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=36070|area_code=0444|website=|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024072}} [[File:2009-12-20_IMG_4277.jpg|right|thumb| Maliit na Simbahan ng Faldo di Nogarole]] Ang '''Nogarole Vicentino''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng SP43. == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Nogarole_Vicentino,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ndiox17r6u7l8rje9bzirfl2kjttufa 2236065 2236051 2026-10-22T02:28:11Z Ryomaandres 8044 2236065 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Nogarole Vicentino|official_name=Comune di Nogarole Vicentino|native_name=|image=2009-12-20 IMG 4277.jpg|image_size=|caption=Kapilya ng Faldo di Nogarole|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|34|N|11|17|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Alvese|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=36070|area_code=0444|website=|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024072}} [[File:2009-12-20_IMG_4277.jpg|right|thumb| Maliit na Simbahan ng Faldo di Nogarole]] Ang '''Nogarole Vicentino''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng SP43. == Heograpiya == === Mga kabundukan at daanan ng tubig === Ang mga burol ng Nogarole Vicentino ay bahagi ng Lessinia Vicentina, ang huling karugtong ng dakilang Kabundukan ng [[Lessini]]. Binubuo ang mga ito ng mga wala nang kono ng mga sinaunang bulkan, na ang mga daloy ng lava ay tumatakip sa katangiang silong ng kalisa ng [[Lambak Chiampo]] at [[Lambak Agno]]. Ang pinakamataas na elebasyon ay nararating ng [[Bundok Faldo]] at Bundok Croce del Bosco; ang mga burol na kilala bilang Castellaro at Cavallaro (o Caverlero) ay katangian din. Ang sentro ng bayan ay nasa isang palanggana sa pagitan ng Castellaro, Bundok Faldo, at Bundok Cavallaro. Maraming maliliit na sapa ang dumadaloy mula sa Bundok Faldo, na kadalasang natutuyo sa panahon ng tagtuyot. Sa mga ito, tatlo ang nagtatagpo sa isang puntong kilala bilang "Tre Valli" (Tatlong Lambak), na siyang dahilan ng ilog Restena, na siyang nagbigay ng pangalan nito sa lugar ng Nogarole at sa [[Frazione|''frazione'']] ng Restena di Arzignano, na tinatawid din ng Restena. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang pinagmulan ng pangalang "Nogarole" ay malamang na nagmula sa "nux, nucaria", na nangangahulugang isang lugar na mayaman sa mga [[nuwes]]. Sinasabi rin na ang [[toponimo]] ng Nogarole ay dapat ihambing sa isa pang napakalaganap na pangalan na "Nogarodeum", ibig sabihin, "isang lugar na tinataniman ng mga puno ng nuwes".<ref>{{Cita libro |p=10 |lingua=italiano, veneto |titolo=NOGAROLE... "PAESE MIO CHE STAI SULLA COLLINA"}}</ref> == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Nogarole_Vicentino,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] p2cxzwhmpmokn70ejfr0z8i1s3ls9c9 Nove 0 123009 2236050 1833115 2026-10-22T01:55:49Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375159781|Nove]]" 2236050 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Nove|official_name=Comune di Nove|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=Nove (VI)-Stemma.png|shield_alt=|shield_size=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|44|N|11|41|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Crosara|mayor_party=|mayor=Manuele Bozzetto ([[Lega Nord]]-Northern League)|area_footnotes=|area_total_km2=8|population_footnotes=|population_demonym=Novesi|elevation_footnotes=|elevation_m=84|saint=Sts. [[Saint Peter|Peter]] and [[Paul the Apostle|Paul]]|day=June 29|postal_code=36055|area_code=0424|website={{Official website|http://www.comune.nove.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Nove''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na may mahigit 5,000 naninirahan. Matatagpuan ito sa ilog [[Brenta (ilog)|Brenta]], malapit sa [[Marostica]] at [[Bassano del Grappa]]. Ang bayan ay tahanan ng isang lokal na network ng mga industriya ng [[seramika]]. Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa sinaunang Italyanong ''nove'', na ang ibig sabihin ay "bago". Sa katunayan, ang mga lupain kung saan matatagpuan ang bayan ay itinuring na bago dahil sa pagbaba ng lebel ng Brenta. Ang pagbaba ng ilog ay nagpakita ng malambot na lupang mayaman sa [[luwad]]. Ang mga unang [[artesano]] sa lugar na iyon ay nagsimulang gumamit ng luwad para sa paggawa ng mga [[Pagpapalayok|palayok]]. Ang bayan ay may magandang museo ng seramika na may gallipot ni Pablo Picasso at iba pang mahahalagang piraso ng ika-18 at ika-19 na siglo. == Ugnayang pandaigdig == [[Kinakapatid na lungsod|Kakambal]] ng Nove ang: * {{Flagicon|BEL}}[[Welkenraedt]], [[Belhika]] * {{Flagicon|ITA}} [[Langhirano]], [[Italya]] * {{Flagicon|ITA}} [[Montelupo Fiorentino]], [[Italya]] * {{Flagicon|BRA}} [[Carlos Barbosa]], [[Brasil|Brazil]] == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Wiktionary|nove}} * [http://www.ceramics.it/cucchi/intro_en.html mga tradisyonal na sipol na seramiko ng Nove, na tinatawag na "Cuchi"] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jgpnj167ymv3tz25zwoar7juun4940u 2236064 2236050 2026-10-22T02:24:32Z Ryomaandres 8044 2236064 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Nove|official_name=Comune di Nove|native_name=|image=Chiesa dei Santi Pietro e Paolo (Nove) 04.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Nove (VI)-Stemma.png|shield_alt=|shield_size=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|44|N|11|41|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Crosara|mayor_party=|mayor=Manuele Bozzetto ([[Lega Nord]]-Northern League)|area_footnotes=|area_total_km2=8|population_footnotes=|population_demonym=Novesi|elevation_footnotes=|elevation_m=84|saint=Sts. [[Saint Peter|Peter]] and [[Paul the Apostle|Paul]]|day=June 29|postal_code=36055|area_code=0424|website={{Official website|http://www.comune.nove.vi.it}}|footnotes=|image_caption=Kampanaryo}}Ang '''Nove''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na may mahigit 5,000 naninirahan. Matatagpuan ito sa ilog [[Brenta (ilog)|Brenta]], malapit sa [[Marostica]] at [[Bassano del Grappa]]. Ang bayan ay tahanan ng isang lokal na network ng mga industriya ng [[seramika]]. Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa sinaunang Italyanong ''nove'', na ang ibig sabihin ay "bago". Sa katunayan, ang mga lupain kung saan matatagpuan ang bayan ay itinuring na bago dahil sa pagbaba ng lebel ng Brenta. Ang pagbaba ng ilog ay nagpakita ng malambot na lupang mayaman sa [[luwad]]. Ang mga unang [[artesano]] sa lugar na iyon ay nagsimulang gumamit ng luwad para sa paggawa ng mga [[Pagpapalayok|palayok]]. Ang bayan ay may magandang museo ng seramika na may gallipot ni Pablo Picasso at iba pang mahahalagang piraso ng ika-18 at ika-19 na siglo. == Kasasyayan == Hanggang kalagitnaan ng ika-15 siglo, ang Nove ay isang Marostice contracta; habang nabubuo at napapatatag ang mga bagong lupain, ang mga ito ay ibinibigay sa mga pamilyang nanirahan dito. Noong ika-14 na siglo, may ilang pamilya na naninirahan doon: ang pinakamatanda na naaalala natin ay ang pamilyang Tomasoni na nagmamay-ari ng lupang sinasaka at ginamit ang tubig mula sa isang kanal na nagmula sa Brenta upang paganahin ang isang gulong ng gilingan at isang lagari upang pumutol ng kahoy. Ito ang panimulang punto ng isang proto-industriyal na aktibidad na lumikha ng kayamanan at patuloy na pagtaas ng bilang ng mga pamayanan.<ref name="CNove">{{Cita web|url=http://comune.nove.vi.it/storia.asp|sito=Comune di Nove|titolo=Storia|accesso=2022-01-25|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20200814191231/http://comune.nove.vi.it/storia.asp|urlmorto=sì}}</ref> == Ugnayang pandaigdig == [[Kinakapatid na lungsod|Kakambal]] ng Nove ang: * {{Flagicon|BEL}}[[Welkenraedt]], [[Belhika]] * {{Flagicon|ITA}} [[Langhirano]], [[Italya]] * {{Flagicon|ITA}} [[Montelupo Fiorentino]], [[Italya]] * {{Flagicon|BRA}} [[Carlos Barbosa]], [[Brasil|Brazil]] == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Wiktionary|nove}} * [http://www.ceramics.it/cucchi/intro_en.html mga tradisyonal na sipol na seramiko ng Nove, na tinatawag na "Cuchi"] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] khwoobjnfketen6huw0ati0sizqchbw Noventa Vicentina 0 123010 2236054 1843002 2026-10-22T02:09:39Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1377736099|Noventa Vicentina]]" 2236054 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Noventa Vicentina|official_name=Comune di Noventa Vicentina|native_name=|image=Noventa Vicentina Italy aerial view.jpg|image_size=|caption=Tanaw panghimpapawid ng Noventa Vicentina|image_shield=Noventa_Vicentina-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|17|N|11|32|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Caselle, Saline, Are|mayor_party=|mayor=Marcello Spigolon|area_footnotes=|area_total_km2=23|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=13|saint=|day=|postal_code=36025|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.noventa-vicentina.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Noventa Vicentina''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. == Impraestruktura == Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigan SP247. == Kasaysayan == Ang Noventa Vicentina ay unang tinirhan ng mga Romano noong ika-1 siglo AD. Pagkatapos nito, noong mga unang taon ng 1500s, ang bayan ay muling tinirhan ng ilang mga Aristokratang Veneciano. Gumugol si Noventa ng ilang panahon sa ilalim ng [[Republika ng Venecia]] ngunit kalaunan ay naging bahagi ng [[Austria-Unggriya|Imperyong Austria-Unggriya]]. Noong 1863, ang Noventa Vicentina ay isinama ng [[Kaharian ng Italya]] at mula noon ay nasa ilalim ng Republikang Italyano. == Mga pangunahing tanawin == * [[Villa Barbarigo, Noventa Vicentina|Villa Barbarigo]] * Chiesa Parrocchiale dei SS. Vito, Modesto at Crescenzia * [[Piazza IV Novembre (Noventa Vicentina)|Piazza IV Nobyembre]], kasama ang Munisipyo, Duomo, mga Portiko, ang haligi, at ang bukal. * Villa Manin Canterella * Teatro Modernissimo * Villa Arnaldi Prosdocimi * Villa Albrizzi * Villa San Floriano * Palasyo Stefani == Kakambal na bayan == Ang Noventa Vicentina ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Asiago, Veneto|Asiago]], Italya == Mga pinagkuhanan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Noventa_Vicentina,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] == Mga sanggunian == <references /> {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 20v4xkphpdug1268ynx0ue9rr45f02y 2236057 2236054 2026-10-22T02:13:45Z Ryomaandres 8044 2236057 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Noventa Vicentina|official_name=Comune di Noventa Vicentina|native_name=|image=Noventa Vicentina Italy aerial view.jpg|image_size=|caption=Tanaw panghimpapawid ng Noventa Vicentina|image_shield=Noventa_Vicentina-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|17|N|11|32|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Caselle, Saline, Are|mayor_party=|mayor=Marcello Spigolon|area_footnotes=|area_total_km2=23|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=13|saint=|day=|postal_code=36025|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.noventa-vicentina.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Noventa Vicentina''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang pangalang Noventa Vicentina (mula sa [[Wikang Latin|Latin]] na nova entia, mga bagong lupain) ay nagpapaalala sa gawaing reklamasyon ng lupa na isinagawa pagkatapos ng mapaminsalang pagbaha noong panahon ng Lombardo. == Kasaysayan == May natagpuang mga labi na maiuugnay sa presensiya ng tao noong sinaunang panahon sa teritoryo nito; ito ay siksikang tinitirhan noong panahon ng mga Romano. == Kasaysayan == Ang Noventa Vicentina ay unang tinirhan ng mga Romano noong ika-1 siglo AD. Pagkatapos nito, noong mga unang taon ng 1500s, ang bayan ay muling tinirhan ng ilang mga Aristokratang Veneciano. Gumugol si Noventa ng ilang panahon sa ilalim ng [[Republika ng Venecia]] ngunit kalaunan ay naging bahagi ng [[Austria-Unggriya|Imperyong Austria-Unggriya]]. Noong 1863, ang Noventa Vicentina ay isinama ng [[Kaharian ng Italya]] at mula noon ay nasa ilalim ng Republikang Italyano. == Mga pangunahing tanawin == * [[Villa Barbarigo, Noventa Vicentina|Villa Barbarigo]] * Chiesa Parrocchiale dei SS. Vito, Modesto at Crescenzia * [[Piazza IV Novembre (Noventa Vicentina)|Piazza IV Nobyembre]], kasama ang Munisipyo, Duomo, mga Portiko, ang haligi, at ang bukal. * Villa Manin Canterella * Teatro Modernissimo * Villa Arnaldi Prosdocimi * Villa Albrizzi * Villa San Floriano * Palasyo Stefani == Impraestruktura == Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigan SP247. == Kakambal na bayan == Ang Noventa Vicentina ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Asiago, Veneto|Asiago]], Italya == Mga pinagkuhanan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Noventa_Vicentina,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] == Mga sanggunian == <references /> {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] p9pzppu3ka2s4a8bvgu9q30zmy23uyn Orgiano 0 123011 2236052 1835182 2026-10-22T01:59:05Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375160592|Orgiano]]" 2236052 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Orgiano|official_name=Comune di Orgiano|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|21|N|11|28|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Pilastro, Spessa, Teonghio|mayor_party=|mayor=Manuel Dotto|area_footnotes=|area_total_km2=18|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Orgianesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=30|saint=|day=|postal_code=36040|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.orgiano.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Orgiano''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa silangan ng SP500 provincial road. Kasama sa mga pasyalan ang Villa Fracanzan Piovene, isang huling Baroko-Neoklasikong patrisyanong villa na dinisenyo ni [[Francesco Antonio Muttoni]] (1710). == Heograpiya == Ang presensiya ng dagat noong sinaunang panahon ay pinatutunayan ng mga labi ng posil na mula humigit-kumulang 50-60 milyong taon na ang nakalilipas, na natuklasan sa mababang burol sa likod ng Orgiano. Ang [[Monte delle Piume]], ang huling malayong burol ng [[Kaburulang Bericos]], ay nag-aalok ng ilang mga hiking trail sa nakapalibot na kanayunan. Ang burol ay hango sa pangalang ''[[Stipa pennata]]'', isang pangmatagalang damo na namumulaklak tuwing Mayo na may mahahabang puting mga kumpol. Ang lugar ay tahanan ng iba't ibang uri ng halaman, kabilang ang mga puno ang [[almendras]], mga [[Cercis siliquastrum|puno ng Judas]], [[Ruscus aculeatus|walis ng matadero]], cassias, [[Celtis australis|European hackberry]], [[Quercus pubescens|downy oak]], [[Mana (halaman)|manna preso]], at [[Cotinus coggygria|smoke tree]], na ang mga dahon ay nagiging matingkad na kulay sa taglagas. Isa sa mga minarkahang ruta ay ang Orgiano Nature Trail No. 55. Sa gilid ng kapatagan ay may mga puno ng [[Moras (halaman)|moras]] na daan-daang taon na ang tanda, na ang mga dahon ay dating ginagamit sa [[serikultura]]. Matatagpuan sa isang mabatong pasamano ilang metro sa itaas ng kalsada sa paanan ng Monte delle Piume ay ang ''Grotta Azzurra'' ("Bughaw na Kuweba"), isang natural na uka ng bato na matagal nang nagsisilbing lugar para sa mga pagtatanghal sa labas. Malapit sa katimugang hangganan ng teritoryo ng munisipyo ay ang ''Laguna Blu'' ("Bughaw na Laguna"), isang maliit na lawa na ginagamit para sa pangingisdang panglibangan.<ref>{{Cite web |title=Orgiano porta dei Berici |url=https://web.archive.org/web/20150618175141/http://www.comune.orgiano.vi.it/upload/orgiano/gestionedocumentale/guidaORGIANO_784_3641.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150618175141/http://www.comune.orgiano.vi.it/upload/orgiano/gestionedocumentale/guidaORGIANO_784_3641.pdf |archive-date=18 June 2015 |access-date=7 August 2026 |publisher=Comune di Orgiano}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Orgiano,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] o58scrl4cc4vj5oetqyggt8b32e7mp3 2236053 2236052 2026-10-22T02:08:24Z Ryomaandres 8044 2236053 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Orgiano|official_name=Comune di Orgiano|native_name=|image=Via Roma (Orgiano) 01.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|21|N|11|28|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Pilastro, Spessa, Teonghio|mayor_party=|mayor=Manuel Dotto|area_footnotes=|area_total_km2=18|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Orgianesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=30|saint=|day=|postal_code=36040|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.orgiano.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Orgiano''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa silangan ng SP500 provincial road. Kasama sa mga pasyalan ang Villa Fracanzan Piovene, isang huling Baroko-Neoklasikong patrisyanong villa na dinisenyo ni [[Francesco Antonio Muttoni]] (1710). == Heograpiya == Ang presensiya ng dagat noong sinaunang panahon ay pinatutunayan ng mga labi ng posil na mula humigit-kumulang 50-60 milyong taon na ang nakalilipas, na natuklasan sa mababang burol sa likod ng Orgiano. Ang [[Monte delle Piume]], ang huling malayong burol ng [[Kaburulang Bericos]], ay nag-aalok ng ilang mga hiking trail sa nakapalibot na kanayunan. Ang burol ay hango sa pangalang ''[[Stipa pennata]]'', isang pangmatagalang damo na namumulaklak tuwing Mayo na may mahahabang puting mga kumpol. Ang lugar ay tahanan ng iba't ibang uri ng halaman, kabilang ang mga puno ang [[almendras]], mga [[Cercis siliquastrum|puno ng Judas]], [[Ruscus aculeatus|walis ng matadero]], cassias, [[Celtis australis|European hackberry]], [[Quercus pubescens|downy oak]], [[Mana (halaman)|manna preso]], at [[Cotinus coggygria|smoke tree]], na ang mga dahon ay nagiging matingkad na kulay sa taglagas. Isa sa mga minarkahang ruta ay ang Orgiano Nature Trail No. 55. Sa gilid ng kapatagan ay may mga puno ng [[Moras (halaman)|moras]] na daan-daang taon na ang tanda, na ang mga dahon ay dating ginagamit sa [[serikultura]]. Matatagpuan sa isang mabatong pasamano ilang metro sa itaas ng kalsada sa paanan ng Monte delle Piume ay ang ''Grotta Azzurra'' ("Bughaw na Kuweba"), isang natural na uka ng bato na matagal nang nagsisilbing lugar para sa mga pagtatanghal sa labas. Malapit sa katimugang hangganan ng teritoryo ng munisipyo ay ang ''Laguna Blu'' ("Bughaw na Laguna"), isang maliit na lawa na ginagamit para sa pangingisdang panglibangan.<ref>{{Cite web |title=Orgiano porta dei Berici |url=https://web.archive.org/web/20150618175141/http://www.comune.orgiano.vi.it/upload/orgiano/gestionedocumentale/guidaORGIANO_784_3641.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150618175141/http://www.comune.orgiano.vi.it/upload/orgiano/gestionedocumentale/guidaORGIANO_784_3641.pdf |archive-date=18 June 2015 |access-date=7 August 2026 |publisher=Comune di Orgiano}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Orgiano,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 6xwaf6ize5nlxasezftrt9i72n60n8d Pedemonte 0 123012 2236055 1836293 2026-10-22T02:11:28Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375291057|Pedemonte]]" 2236055 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pedemonte|official_name=Comune di S.Pietro in Cariano|native_name=|image=|imagesize=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|55|N|11|19|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|frazioni=Brancafora, Carotte, Casotto, Ciechi, Longhi, Scalzeri|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=12|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=36040|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.pedemonte.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024076}} [[File:Pedemonte-panorama_from_Forte_Belvedere.jpg|thumb| Pedemonte na tanaw mula sa Forte Belvedere Gschwent]] Ang '''Pedemonte''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga ng SP350. == Heograpiya == [[File:Brancafora,_chiesa_di_Santa_Maria_Assunta_04.jpg|left|thumb| Ang simbahan ng parokya ng Santa Maria Assunta sa Brancafora]] === Teritoryo === Sumasaklaw sa lawak na mahigit 1,200 ektarya (12 km²), ang Pedemonte ay isa sa pinakamaliit na munisipalidad sa Lalawigan ng Vicenza. Ito ay matatagpuan sa kaliwang pampang ng Ilog [[Astico]], na naghihiwalay dito mula sa munisipalidad ng [[Lastebasse]], sa paanan ng matarik at kakahuyan na mga dalisdis na tumataas patungo sa mga talampas ng [[Lavarone]] at [[Luserna]]. Ang patag na lupa ay matatagpuan lamang sa sahig ng lambak at sa ilang mga terasa, na dating ginagamit para sa agrikultura. == Ekonomiya == Ang tradisyonal na agrikulturang pangkabuhayan na dating katangian ng Pedemonte ay halos naglaho na. Ang ebidensiya ng dating tanawing pang-agrikultura na ito ay nananatili sa mga hagdan-hagdang gilid ng burol, kung saan itinanim ang mga puno ng prutas at maliliit na ubasan. Ang mga ubasan ay nagbigay inspirasyon sa mga elemento ng eskudo de armas ng munisipyo. Bumaba rin nang malaki ang pagsasaka ng mga alagang hayop, na humantong sa pagsasara ng mga lokal na pasilidad sa pagproseso, kabilang ang dalawang kooperatiba ng pagawaan ng gatas. Kasunod ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], natapos ang malawakang pandarayuhan na nagmarka sa unang kalahati ng ika-20 siglo. Maraming dating mga dayuhan ang bumalik sa munisipalidad at nag-ambag sa pag-unlad ng lokal na ekonomiya ng mga artisan. Pagkatapos ng 1965, humigit-kumulang dalawampung negosyo ang naitatag, marami sa mga ito ay nasa isang lugar na may layuning itayo para sa mga artisan at industriyal na manggagawa.<ref name=":0">{{Cite book |last=Antonio Brazzale Dei Paoli |title=La terra di confine dei Comuni di Lastebasse, Pedemonte, Tonezza del Cimone, Valdastico |date=1990 |publisher=La Serenissima |ref=Brazzale 1990}}</ref> == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Pedemonte,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jic0il2dwhn8vzk567dq3zo3df6bstg 2236056 2236055 2026-10-22T02:12:33Z Ryomaandres 8044 2236056 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pedemonte|official_name=Comune di S.Pietro in Cariano|native_name=|image=|imagesize=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|55|N|11|19|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|frazioni=Brancafora, Carotte, Casotto, Ciechi, Longhi, Scalzeri|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=12|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=36040|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.pedemonte.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024076|image_caption=Tanaw ng Pedemonte mula sa [[Forte Belvedere Gschwent|Forte Belvedere (Werk Gschwendt)]]|image_skyline=Pedemonte-panorama from Forte Belvedere.jpg}} [[File:Pedemonte-panorama_from_Forte_Belvedere.jpg|thumb| Pedemonte na tanaw mula sa Forte Belvedere Gschwent]] Ang '''Pedemonte''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga ng SP350. == Heograpiya == [[File:Brancafora,_chiesa_di_Santa_Maria_Assunta_04.jpg|left|thumb| Ang simbahan ng parokya ng Santa Maria Assunta sa Brancafora]] === Teritoryo === Sumasaklaw sa lawak na mahigit 1,200 ektarya (12 km²), ang Pedemonte ay isa sa pinakamaliit na munisipalidad sa Lalawigan ng Vicenza. Ito ay matatagpuan sa kaliwang pampang ng Ilog [[Astico]], na naghihiwalay dito mula sa munisipalidad ng [[Lastebasse]], sa paanan ng matarik at kakahuyan na mga dalisdis na tumataas patungo sa mga talampas ng [[Lavarone]] at [[Luserna]]. Ang patag na lupa ay matatagpuan lamang sa sahig ng lambak at sa ilang mga terasa, na dating ginagamit para sa agrikultura. == Ekonomiya == Ang tradisyonal na agrikulturang pangkabuhayan na dating katangian ng Pedemonte ay halos naglaho na. Ang ebidensiya ng dating tanawing pang-agrikultura na ito ay nananatili sa mga hagdan-hagdang gilid ng burol, kung saan itinanim ang mga puno ng prutas at maliliit na ubasan. Ang mga ubasan ay nagbigay inspirasyon sa mga elemento ng eskudo de armas ng munisipyo. Bumaba rin nang malaki ang pagsasaka ng mga alagang hayop, na humantong sa pagsasara ng mga lokal na pasilidad sa pagproseso, kabilang ang dalawang kooperatiba ng pagawaan ng gatas. Kasunod ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], natapos ang malawakang pandarayuhan na nagmarka sa unang kalahati ng ika-20 siglo. Maraming dating mga dayuhan ang bumalik sa munisipalidad at nag-ambag sa pag-unlad ng lokal na ekonomiya ng mga artisan. Pagkatapos ng 1965, humigit-kumulang dalawampung negosyo ang naitatag, marami sa mga ito ay nasa isang lugar na may layuning itayo para sa mga artisan at industriyal na manggagawa.<ref name=":0">{{Cite book |last=Antonio Brazzale Dei Paoli |title=La terra di confine dei Comuni di Lastebasse, Pedemonte, Tonezza del Cimone, Valdastico |date=1990 |publisher=La Serenissima |ref=Brazzale 1990}}</ref> == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Pedemonte,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jof8h57pzf1ohzv1jr6wxukt36oxqc7 Pianezze 0 123013 2236076 1835249 2026-10-22T02:56:59Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375292239|Pianezze]]" 2236076 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pianezze|official_name=Comune di Pianezze|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|44|N|11|38|E|region:IT_type:city(1854)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=4|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=[[Lorenzo ng Roma|San Lorenzo Martir]]|day=Agosot 10|postal_code=36060|area_code=0424|website={{official website|http://www.comune.pianezze.vi.it/}}|footnotes=}} [[File:Pianezze,_veduta_da_Molvena.jpg|right|thumb| Ang nayon ng Pianezze na makikita mula sa Molvena]] Ang '''Pianezze''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga ng SP111. Noong 2007, ang Pianezze ay may tinatayang populasyon na 1,988.<ref name="world gazetteer">{{Cite web |title=The World Gazetteer |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&des=gamelan&geo=488647162 |url-status=dead |archive-url= |archive-date=2013-02-09 |access-date=2007-02-20}}</ref> == Mga pinagkuhanan == <references /> {{Province of Vicenza}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] d2uuykuou1ah2dnfc8unxnv14rjijxe 2236077 2236076 2026-10-22T02:58:31Z Ryomaandres 8044 2236077 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pianezze|official_name=Comune di Pianezze|image=Pianezze,_veduta_da_Molvena.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|44|N|11|38|E|region:IT_type:city(1854)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=4|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=[[Lorenzo ng Roma|San Lorenzo Martir]]|day=Agosot 10|postal_code=36060|area_code=0424|website={{official website|http://www.comune.pianezze.vi.it/}}|footnotes=}} [[File:Pianezze,_veduta_da_Molvena.jpg|right|thumb| Ang nayon ng Pianezze na makikita mula sa Molvena]] Ang '''Pianezze''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga ng SP111. Noong 2007, ang Pianezze ay may tinatayang populasyon na 1,988.<ref name="world gazetteer">{{Cite web |title=The World Gazetteer |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&des=gamelan&geo=488647162 |url-status=dead |archive-url= |archive-date=2013-02-09 |access-date=2007-02-20}}</ref> == Heograpiya == Ang teritoryo ng munisipyo ay matatagpuan sa katimugang paanan ng [[talampas ng Sette Comuni]] at sumasaklaw sa isang bahagyang maburol at bahagyang patag na lugar sa pagitan ng mga sapa ng [[Astico]] at [[Ilog Brenta]]. Ang maburol na lupain ay madaling kapitan ng pagguho ng lupa tuwing may malalakas na ulan at nailalarawan sa pamamagitan ng mga taniman ng seresa, taniman ng olibo, at mga ubasan. Kapansin-pansin ang iba't ibang "mga daanan ng seresa" na paikot-ikot sa mga burol at kakahuyan. == Kasaysayan == Nabanggit ang Pianezze sa unang pagkakataon noong 1025 (Planicia), isang toponimong tumutukoy sa talampas na napapalibutan ng mga burol kung saan nakatayo ang bayan. Gayunpaman, ang mga unang pamayanan ng tao ay mas matanda pa: noong kamakailang pagpapanumbalik ng simbahan nina San Felipe at Santiago, na nagmula sa Lombard o Frank, lumitaw ang mga natuklasan mula sa sinaunang panahon.<ref name="comune">{{cita web|url=http://www.comune.pianezze.vi.it/zf/index.php/storia-comune|titolo=Storia del comune|editore=Comune di Pianezze|accesso=9 luglio 2017}}</ref> == Mga pinagkuhanan == <references /> {{Province of Vicenza}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] q56t0gpymctyg1meyn23bsyt2qx89eb Piovene Rocchette 0 123014 2236066 1843003 2026-10-22T02:43:23Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375293315|Piovene Rocchette]]" 2236066 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Piovene Rocchette|official_name=Comune di Piovene Rocchette|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=Piovene Rocchette-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|46|N|11|26|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|mayor=Maurizio Colman|area_footnotes=|area_total_km2=12|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Piovenesi/Rocchettensi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=277|saint=St. Stephen|day=26 December|postal_code=36013|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.piovene-rocchette.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Piovene Rocchette''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigan SP349. Nangingibabaw ang Monte Summano sa Piovene Rocchette at naging lugar ng relihiyosong peregrinasyon simula pa noong ika-15 siglo. Sa mga dalisdis ng Bundok Summano ay matatagpuan ang kapilya ng Ospizio noong ika-17 siglo na dating tinutuluyan ng mga peregrino na naglalakbay patungong Monte Summano. Malapit sa tuktok ng bundok ay ang simbahan ng peregrinasyon ng [[Santa Maria del Summano]]. == Mga Pinagkuhanan == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Piovene_Rocchette,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] tgna039t4cz7nfynm5sicnr1h9lanru 2236072 2236066 2026-10-22T02:51:46Z Ryomaandres 8044 2236072 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Piovene Rocchette|official_name=Comune di Piovene Rocchette|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=Piovene Rocchette-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|46|N|11|26|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|mayor=Maurizio Colman|area_footnotes=|area_total_km2=12|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Piovenesi/Rocchettensi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=277|saint=St. Stephen|day=26 December|postal_code=36013|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.piovene-rocchette.vi.it/}}|footnotes=|image_skyline=Piovene Rocchette, ( VI ).jpg}}Ang '''Piovene Rocchette''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigan SP349. Nangingibabaw ang Monte Summano sa Piovene Rocchette at naging lugar ng relihiyosong peregrinasyon simula pa noong ika-15 siglo. Sa mga dalisdis ng Bundok Summano ay matatagpuan ang kapilya ng Ospizio noong ika-17 siglo na dating tinutuluyan ng mga peregrino na naglalakbay patungong Monte Summano. Malapit sa tuktok ng bundok ay ang simbahan ng peregrinasyon ng [[Santa Maria del Summano]]. == Heograpiya == Dahil sa lokasyon ng bayan sa paanan ng Bundok Summano, ang Piovene Rocchette ay itinuturing na isang munisipalidad sa mababang lupain, ngunit mahigit sa kalahati ng teritoryo nito ay umaabot hanggang sa mga bundok. Sa katunayan, sinasakop ng Piovene ang buong dalisdis ng mga pastulan at kakahuyan na pababa pasilangan mula sa tuktok ng Bundok Summano patungo sa kapatagan. Ang hilagang dalisdis ng bundok, na mas masungit, masungit, at magubat, ay pagmamay-ari rin ng Piovene, at bumabagsak sa Ilog Astico sa pagitan ng Rocchette at Meda. Ang kapatagan, na lalong bumubukas sa kanang pampang ng ilog, ay alubyal at glasyal sa kalikasan, gaya ng pinatutunayan ng malalaki at bilugan na mga bato na natuklasan noong ginagawa ang highway. Ang Bundok Summano, na tinatawid ng maraming lambak, na pinakatanyag sa hilaga ng Piovene, ay nagmula sa kalisa, na nakapatong sa isang basaltikong pedestal, sa kabila ng hugis nitong koniko na nagmumungkahi ng pinagmulang bulkan. == Mga Pinagkuhanan == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Piovene_Rocchette,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1kbphxy1dxbkajgfau8a09q16d4fr5t Pojana Maggiore 0 123015 2236070 1840381 2026-10-22T02:49:57Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375294120|Pojana Maggiore]]" 2236070 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pojana Maggiore|official_name=Comune di Poiana Maggiore|image=I-VI-Poiana_Maggiore1.JPG|image_size=|caption=Simbahan sa Pojana Maggiore|image_shield=Poiana Maggiore-Stemma.gif|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|17|N|11|30|E|region:IT_type:city(4417)|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Cagnano, Cicogna|mayor_party=|mayor=Paola Fortuna|area_footnotes=|area_total_km2=28.62|population_footnotes=<ref>[http://demo.istat.it/bilmens2011gen/index02.html ISTAT]</ref>|population_demonym=Poianesi|elevation_footnotes=|elevation_m=14|saint=|day=|postal_code=36026|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.poiana-maggiore.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Pojana Maggiore''' ay isang ''[[comune]]'' at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ang lugar ng Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]] na [[Villa Pojana]], na idinisenyo ng arkitektong Renasimyento na si [[Andrea Palladio]]. Kilala ang bayan dahil sa agrikultura nito. Ito ay napapaligiran ng iba pang mga komuna ng [[Noventa Vicentina]] at [[Montagnana]]. == Kultura == === Edukasyon === Ang Pojana Maggiore ay may dalawang preschool, dalawang paaralang elementarya, at isang mababang paaralang sekundarya.<ref>{{Cite web |title=Sito del Comune - Scuole |url=http://www.comune.poiana-maggiore.vi.it/scuole.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20151231085030/http://www.comune.poiana-maggiore.vi.it/scuole.asp |archive-date=31 December 2015 |access-date=12 January 2016}}</ref> Ang munisipalidad ay tahanan din ng isang pampublikong aklatan. == Mga subdibisyon == Kasama sa munisipalidad ang mga ''[[frazione]]'' (mga sitio) ng '''Cagnano''' at '''Cicogna'''. Kilala ang Cicogna sa pagkakahati sa tatlong probinsiya—Vicenza, [[Lalawigan ng Verona|Verona]], at [[Lalawigan ng Padua|Padua]]—at tatlong munisipalidad: Pojana Maggiore, [[Roveredo di Guà]], at [[Montagnana]].<ref>{{Cite web |last=Stefano Caniato |date=16 August 2025 |title=Roveredo, tra il Guà e il Sudamerica. Il paese dove anche la Cicogna si divide in tre |url=https://www.larena.it/rubriche/campanili/roveredo-gua-campanili-1.12742646 |publisher=[[L'Arena (quotidiano)|L'Arena]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Paola Bosaro |date=14 April 2026 |title=Cicogna, la frazione divisa fra tre province. Il rilancio passa dall'ecoturismo |url=https://www.larena.it/territorio-veronese/bassa/cicogna-frazione-divisa-tre-province-adige-gu%C3%A0-rilancio-ecoturismo-romea-1.12983660 |publisher=[[L'Arena (quotidiano)|L'Arena]]}}</ref> Ang iba pang mga lokalidad sa loob ng munisipalidad ay kinabibilangan ng Ponte Cazzola, Paradiso, Scavezzà, Contellena-Lovato, Conche, Spello-Tognetti, Ponte Novo, at Capitello. == Ekonomiya == Ang lokal na ekonomiya ay pangunahing nakabatay sa agrikultura, habang ang karamihan sa mga gawaing industriyal ng munisipalidad ay nakatuon sa nayon ng Cagnano. == Kakambal na bayan == Ang Pojana Maggiore ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Roana]], Italya, simula noong 1996 == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 0hzzuq9vq2r0o5hb75capmqw9204ph2 Posina 0 123016 2236071 1835061 2026-10-22T02:50:31Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375295927|Posina]]" 2236071 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Posina|official_name=Comune di Posina|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|47|N|11|16|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Beber, Forni Alti, Fusine|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=43|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=36010|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.posina.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024080}}Ang '''Posina''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilagang-silangan ng SS46. Noong 2007, ang Posina ay may tinatayang populasyon na 657. Ang Posina ay nasa taas na {{Convert|600|m|ft}} sa paanan ng Bundok Majo at Bundok Gamonda,<ref name="world gazetteer">{{Cite web |title=The World Gazetteer |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&des=gamelan&geo=488827125 |url-status=dead |archive-url= |archive-date=2013-02-09 |access-date=2007-02-21}}</ref> [[Cima Palon|Bundok Pasubio]]. Sa kabuuan, nangingibabaw ang [[Pasubio]] na maaaring marating sa pamamagitan ng kaakit-akit na Val Caprara, Val Sorapache o makarating sa [[passo Xomo]] sakay ng Strada degli Scarubbi o sa sikat na [[Strada delle 52 Gallerie|Strada delle 52 gallerie]] na dakilang likha ng inhinyerong militar noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ang pinakamahalagang makasaysayang gusali sa bayan ay ang Simbahan ng Santa Margarita, na inilaan noong 1764 at ipinanumbalik noong 2008. Ang Posina ay tahanan din ng EcoMuseo Grande Guerra na nag-aalaala sa mga labanan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] na nagkaroon ng malalim na epekto sa Posina at sa mga nakapalibot na lugar. == Mga punto ng interes == * [[Strada delle 52 Gallerie|Strada delle 52 gallerie]] == Mga pinagkuhanan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Posina,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] <references /> {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] anj1w73y434yonrephitrabctuk03gi 2236079 2236071 2026-10-22T03:04:18Z Ryomaandres 8044 2236079 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Posina|official_name=Comune di Posina|native_name=|image=Posina, via Sareo.JPG|image_size=|caption=Via Sareo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|47|N|11|16|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Beber, Forni Alti, Fusine|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=43|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=36010|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.posina.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024080}}Ang '''Posina''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilagang-silangan ng SS46. Noong 2007, ang Posina ay may tinatayang populasyon na 657. Ang Posina ay nasa taas na {{Convert|600|m|ft}} sa paanan ng Bundok Majo at Bundok Gamonda,<ref name="world gazetteer">{{Cite web |title=The World Gazetteer |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&des=gamelan&geo=488827125 |url-status=dead |archive-url= |archive-date=2013-02-09 |access-date=2007-02-21}}</ref> [[Cima Palon|Bundok Pasubio]]. Sa kabuuan, nangingibabaw ang [[Pasubio]] na maaaring marating sa pamamagitan ng kaakit-akit na Val Caprara, Val Sorapache o makarating sa [[passo Xomo]] sakay ng Strada degli Scarubbi o sa sikat na [[Strada delle 52 Gallerie|Strada delle 52 gallerie]] na dakilang likha ng inhinyerong militar noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ang pinakamahalagang makasaysayang gusali sa bayan ay ang Simbahan ng Santa Margarita, na inilaan noong 1764 at ipinanumbalik noong 2008. Ang Posina ay tahanan din ng EcoMuseo Grande Guerra na nag-aalaala sa mga labanan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] na nagkaroon ng malalim na epekto sa Posina at sa mga nakapalibot na lugar. == Kasaysayan == === Medyebal === Ang lambak ay sinakop ng dalawang grupong etniko: una ang mga Euganea-Veneto-Latin—na siyang dahilan kung bakit ang Fusine, na itinayo ng mga tao mula sa mababang lugar at nakaugnay sa pamilyang Velo, ay itinuturing na pinakamatandang sentro ng mga distritong ito at ang kabesera ng buong lambak hanggang pagkatapos ng 1600—pagkatapos noong ika-13 siglo ang mga Aleman, na ang presensiya ay naitala pa rin sa toponimo ngayon. Ang Posina ay unang nabanggit bilang isang pamayanan noong 1216 at naitala bilang isang villa ng teritoryo ng Vicenza sa isang batas noong 1262, dalawang taon bago nagpasya ang munisipalidad ng Vicenza na itayo ang kalsada patungong Rovereto sa lambak na ito. Tila ang Posina ay nagtamasa ng isang tiyak na awtonomiya mula noong 1200, ngunit noong 1462 lamang nito nagawang palayain ang sarili mula sa pamilyang Velo at itatag ang sarili bilang isang rural na komunidad na may sariling mga ari-arian.<ref name="Brazzale58">Antonio Brazzale, ''Tra Astico e Posina …'', ''op. cit.'', pp. 58-62</ref> Gayumpaman, nanatili itong napapailalim sa ilang mga pasanin dahil sa pamilyang Velo, kung saan ito ay pinalaya lamang noong 1690. == Mga punto ng interes == * [[Strada delle 52 Gallerie|Strada delle 52 gallerie]] == Mga pinagkuhanan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Posina,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] <references /> {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 3avnq3nw474wvziyoy6x8j2neimxtux Pove del Grappa 0 123017 2236067 1840382 2026-10-22T02:44:40Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375296053|Pove del Grappa]]" 2236067 wikitext text/x-wiki  {{Infobox Commune Italya|name=Pove del Grappa|official_name=Comune di Pove del Grappa|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|48|N|11|44|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Ponte San Lorenzo|mayor_party=|mayor=Orio Mocellin|area_footnotes=|area_total_km2=9.84|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Poati, Povesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=163|saint=San [[Vigilio ng Trento|Vigilio]]|day=Hunyo 26|postal_code=36020|area_code=0424|website={{official website|http://www.comunedipove.it}}|footnotes=}}Ang '''Pove del Grappa''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng SS47. Si [[Maïmouna Guerresi|Maïmouna Guerresi,]] isang potograpo, eskultor, at artista ng video installation, ay ipinanganak dito noong 1951.<ref>{{Cite web |year=2015 |title=Tasveer Gallery - Maïmouna Guerresi &#124; Maïmouna Guerresi Photographer &#124; Maïmouna Guerresi Photography & Images |url=http://www.tasveerarts.com/photographers/maimouna-guerresi/biography/ |access-date=16 January 2015 |website=tasveerarts.com |quote=Academy of Fine Arts in Venice}}</ref>  == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Pove_del_Grappa,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 422htjdoh2qvua7nz1xyd2thrc4gpki 2236073 2236067 2026-10-22T02:53:25Z Ryomaandres 8044 2236073 wikitext text/x-wiki  {{Infobox Commune Italya|name=Pove del Grappa|official_name=Comune di Pove del Grappa|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|48|N|11|44|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Ponte San Lorenzo|mayor_party=|mayor=Orio Mocellin|area_footnotes=|area_total_km2=9.84|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Poati, Povesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=163|saint=San [[Vigilio ng Trento|Vigilio]]|day=Hunyo 26|postal_code=36020|area_code=0424|website={{official website|http://www.comunedipove.it}}|footnotes=|image_skyline=Pove e bassano del grappa (dal cornon) (cc)simonetto.jpg}}Ang '''Pove del Grappa''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng SS47. Si [[Maïmouna Guerresi|Maïmouna Guerresi,]] isang potograpo, eskultor, at artista ng video installation, ay ipinanganak dito noong 1951.<ref>{{Cite web |year=2015 |title=Tasveer Gallery - Maïmouna Guerresi &#124; Maïmouna Guerresi Photographer &#124; Maïmouna Guerresi Photography & Images |url=http://www.tasveerarts.com/photographers/maimouna-guerresi/biography/ |access-date=16 January 2015 |website=tasveerarts.com |quote=Academy of Fine Arts in Venice}}</ref>  == Heograpiya == === Sona ng Bundok === Taas 780-1,529 m mula sa antas ng dagat. Matatagpuan sa itaas ng pook ng gitnang dalisdis, sa pagitan ng mga nayon ng Costalunga, Nosellari, Campo Solagna, Ponte San Lorenzo, Val della Giara, at Cibara, binubuo ito ng mga kakahuyan at mababang pastulan. May mga gusaling nagsisilbing pangalawang tahanan, mga bar, mga trattoria, at ilang mga kubo sa bundok kung saan isinasagawa ang pagpapastol sa tag-araw. == Ekonomiya == === Industriya === Apat na uri ng marmol at bato ang nahuhukay sa lugar mula sa mga bato ng Bundok La Gusella at Bundok Praolin, na tumataas sa ibabaw ng Pove del Grappa. Una at pinakamahalaga ay ang Biancone (o Biancon), isang materyal na parang marmol na nagpasikat sa mga kantero ng Pove sa buong mundo dahil sa pagkakahawig nito sa [[marmol na Carrara]]; Guaregno, isang kulay rosas na apog na may bahid ng puti at mayaman sa mga fossil; Corsoduro; at, higit sa lahat, ang Campaniletto (na may kulay-abo nitong kulay). == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Pove_del_Grappa,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jw5n64dcy7k1a9pho5wq8yn3yr8r36p 2236074 2236073 2026-10-22T02:53:54Z Ryomaandres 8044 2236074 wikitext text/x-wiki  {{Infobox Commune Italya|name=Pove del Grappa|official_name=Comune di Pove del Grappa|native_name=|image=|image_size=|caption=Tanawin ng Pove mula sa Bundok Cornon|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|48|N|11|44|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Ponte San Lorenzo|mayor_party=|mayor=Orio Mocellin|area_footnotes=|area_total_km2=9.84|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Poati, Povesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=163|saint=San [[Vigilio ng Trento|Vigilio]]|day=Hunyo 26|postal_code=36020|area_code=0424|website={{official website|http://www.comunedipove.it}}|footnotes=|image_skyline=Pove e bassano del grappa (dal cornon) (cc)simonetto.jpg}}Ang '''Pove del Grappa''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng SS47. Si [[Maïmouna Guerresi|Maïmouna Guerresi,]] isang potograpo, eskultor, at artista ng video installation, ay ipinanganak dito noong 1951.<ref>{{Cite web |year=2015 |title=Tasveer Gallery - Maïmouna Guerresi &#124; Maïmouna Guerresi Photographer &#124; Maïmouna Guerresi Photography & Images |url=http://www.tasveerarts.com/photographers/maimouna-guerresi/biography/ |access-date=16 January 2015 |website=tasveerarts.com |quote=Academy of Fine Arts in Venice}}</ref>  == Heograpiya == === Sona ng Bundok === Taas 780-1,529 m mula sa antas ng dagat. Matatagpuan sa itaas ng pook ng gitnang dalisdis, sa pagitan ng mga nayon ng Costalunga, Nosellari, Campo Solagna, Ponte San Lorenzo, Val della Giara, at Cibara, binubuo ito ng mga kakahuyan at mababang pastulan. May mga gusaling nagsisilbing pangalawang tahanan, mga bar, mga trattoria, at ilang mga kubo sa bundok kung saan isinasagawa ang pagpapastol sa tag-araw. == Ekonomiya == === Industriya === Apat na uri ng marmol at bato ang nahuhukay sa lugar mula sa mga bato ng Bundok La Gusella at Bundok Praolin, na tumataas sa ibabaw ng Pove del Grappa. Una at pinakamahalaga ay ang Biancone (o Biancon), isang materyal na parang marmol na nagpasikat sa mga kantero ng Pove sa buong mundo dahil sa pagkakahawig nito sa [[marmol na Carrara]]; Guaregno, isang kulay rosas na apog na may bahid ng puti at mayaman sa mga fossil; Corsoduro; at, higit sa lahat, ang Campaniletto (na may kulay-abo nitong kulay). == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Pove_del_Grappa,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9wdpo00l3i16bf3lg2c7r33dg3v5cfw Quinto Vicentino 0 123018 2236069 1842973 2026-10-22T02:47:49Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375297740|Quinto Vicentino]]" 2236069 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Quinto Vicentino|official_name=Comune di Quinto Vicentino|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=QuintoVicentino.gif|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|34|N|11|37|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|mayor=Renzo Segato|area_footnotes=|area_total_km2=17|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=36050|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.quintovicentino.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Quinto Vicentino''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng A31. Ang bayan ay ang lugar ng kapanganakan ni [[Urbano Lazzaro]], ang Italyanong [[Kilusang paglabang Italyano|partisano]] na kumilala at umaresto kay [[Benito Mussolini]] noong 1945. Ang pangunahing atraksiyon nito ay ang [[Villa Thiene]]. == Mga pinagkuhanan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Quinto_Vicentino,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] blwb3oqnz53zlqh3tgtybdub59nsgq5 2236078 2236069 2026-10-22T03:01:30Z Ryomaandres 8044 2236078 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Quinto Vicentino|official_name=Comune di Quinto Vicentino|native_name=|image=VillaThieneQuintoVicentino 2007 07 16 02.jpg|image_size=|caption=|image_shield=QuintoVicentino.gif|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|34|N|11|37|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|mayor=Renzo Segato|area_footnotes=|area_total_km2=17|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=36050|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.quintovicentino.vi.it}}|footnotes=|image_caption=Villa Thiene}}Ang '''Quinto Vicentino''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng A31. Ang bayan ay ang lugar ng kapanganakan ni [[Urbano Lazzaro]], ang Italyanong [[Kilusang paglabang Italyano|partisano]] na kumilala at umaresto kay [[Benito Mussolini]] noong 1945. Ang pangunahing atraksiyon nito ay ang [[Villa Thiene]]. == Kasaysayan == Parehong binanggit nina Barbarano<ref>Francesco Barbarano de Mironi, ''Historia ecclesiastica della città, territorio e diocese di Vicenza'', VI, 1762, p. 151.</ref> at [[Giambattista Pagliarino|Pagliarino]]<ref>[[Giambattista Pagliarino]], ''Croniche di Vicenza'', III, 1663, p. 168</ref> ang isang "napakatibay na kastilyo" na pagmamay-ari sa lugar na ito ng mga maharlika ng Lanzè, na nanirahan doon simula pa noong ika-12 siglo. Bagaman walang natagpuang mga dokumento tungkol dito, malamang na ang kastilyo ay itinayo ng mga maharlikang ito at pagkatapos ay winasak noong mga labanan sa pagitan ng mga tao ng Vicenza at [[Padua]].<ref>{{cita|Canova e Mantese, 1979|p. 89}}.</ref> Sa kalagitnaan ng ika-14 na siglo, sa panahon ng pamamahala ng [[Della Scala]], ang teritoryo ng Quinto ay napasailalim, mula sa pananaw ng administrasyon, sa sibil na Bikaryato ng [[Camisano]] at nanatiling ganito, kahit na sa ilalim ng dominasyon ng Venecia, hanggang sa katapusan ng ika-18 siglo.<ref>{{cita|Canova e Mantese, 1979|pp. 24-25}}.</ref> Noong 1404 - kasama ang Vicenza at ang buong teritoryo ng Vicenza - ang Quinto ay naging bahagi ng [[Kalupaang Dominyo]] ng [[Serenissima]] at nanatili roon hanggang sa paglalakbay patungong [[Austria]] noong 1797. == Mga pinagkuhanan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Quinto_Vicentino,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9r35ick9dj3uqd6zgu9i498jlw2iiqj Recoaro Terme 0 123019 2236105 1838195 2026-10-22T03:43:06Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375298354|Recoaro Terme]]" 2236105 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Recoaro Terme|official_name=Comune di Recoaro Terme|native_name=|image=Recoaro_terme5.jpg|image_size=|caption=Mga batis ng Recoaro|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|42|N|11|14|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Fongara, Merendaore, Rovegliana, Parlati|mayor_party=|mayor=Giovanni Ceola|area_footnotes=|area_total_km2=60.15|population_footnotes=|population_demonym=Recoaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=445|saint=[[Antonio ang Dakila|San Antonio Abad]]|day=Enero 17|postal_code=36076|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.recoaroterme.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Recoaro Terme''' ([[Wikang Cimbriano|Cimbriano]]: ' '''Recobör''''','' '''Rocabör''', o '''Ricaber'<nowiki/>'''<ref name="dizionario">{{Cite book |last=AA. |title=Dizionario di toponomastica. Storia e significato dei nomi geografici italiani |last2=VV. |publisher=UTET |year=2006 |location=Torino |page=627}}</ref>) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Kilala ito sa kanyang mga mineral na bukal: Ang ''Lora'' ay binobotelya at inikomersiyalisa, habang ang ilan sa iba ay ginagamit para sa [[idroterapya]] sa ''Terme Recoaro'' [[Spa]]. == Kasaysayan == [[File:Recoaro_terme3.jpg|left|thumb|200x200px| Recoaro Terme]] Ang lugar ng Recoaro ay tinirhan noong ika-13 siglo ng mga kolonistang Aleman, ayon sa isang dokumentong binabanggit ang isang ''villa'' sa Rovegliana (ngayon ay isang ''[[frazione]]'' ng Recoaro) noong 1262. Kalaunan, ito ay nasa ilalim ng Scaliger, ng [[Visconti ng Milan]] at pagkatapos ay sa ilalim ng [[Republika ng Venecia]], kung saan ito kabilang hanggang sa huling bahagi ng ika-18 siglo. Noong 1689, natuklasan ang mga katubigang termal, na humantong sa pag-unlad ng Recoaro bilang isang panturistang resort noong sumunod na siglo, bagaman karamihan sa populasyon ay nabubuhay sa agrikultura hanggang ika-19 na siglo. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang Recoaro ang naging lugar ng isang Aleman na Komando ng [[Wehrmacht]], gamit ang maraming gusaling sinakop, kabilang ang spa; ito ay binomba ng mga puwersang panghimpapawid ng Alyado noong Abril 1945. == Mga pangunahing tanawin == * Simbahan ng Santa Giuliana (ika-14 na siglo) * Simbahan ng San Bernardo (ika-14 na siglo) == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}}[[Neustadt an der Donau]], Alemanya, mula noong 1989 * {{Flagicon|ARG}} [[Colonia Carolina]], [[Arhentina]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Recoaro Terme}} * Opisyal na website [http://www.termedirecoaro.it ''ng Terme Recoaro'' Spa] * Website [http://www.sanpellegrino-corporate.it/minisito-recoaro.asp ''ng Acqua Recoaro''] * Website [http://www.sanpellegrino-corporate.it/minisito-gingerino.asp ''ng Gingerino''] * Website [http://www.sanpellegrino-corporate.it/minisito-acqua-brillante-recoaro.asp ''ng Acqua Brillante''] * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Recoaro_Terme,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 55pzv851ilaqp088p5g1tqbybpxazdg Roana 0 123020 2236107 1833165 2026-10-22T03:51:00Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1377736274|Roana]]" 2236107 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Roana|official_name=Comune di Roana|native_name=|image=Treschè Conca 030811 01.JPG|image_size=|caption=Tanaw ng ''[[frazione]]'' ng Treschè Conca.|image_shield=Roana-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|53|N|11|28|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=[[Camporovere]], [[Canove]], [[Cesuna]], [[Mezzaselva (Roana)|Mezzaselva]], Roana, [[Treschè Conca]]|mayor_party=|mayor=Valentino Frigo|area_footnotes=|area_total_km2=78.13|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Roanesi / Robaanar|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=1001|saint=[[Justina ng Padua|santa Justina ng Padua]]|day=Oktubre 7|postal_code=36010|area_code=0424|website={{official website|http://www.comune.roana.vi.it}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024085}}Ang '''Roana''' ([[Wikang Cimbriano|Cimbriano]]: ''Robàan'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Talampas ng Asiago]] sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng kalsadang SP249. Ang komuna ay binubuo ng anim na nayon (sa Italyano ay [[Frazione|''frazione'']]), na tinutukoy din bilang anim na toreng kampana, dahil ang bawat bayan ay may sariling simbahan; na nakakalat sa kabuuang lawak na 7,838 ektarya: Camporovere, Canove, Cesuna, Mezzaselva, Roana, at Tresché Conca.<ref>{{Cite web |title=Comune di Roana - Comuni - Altopiano di Asiago 7 Comuni |url=https://www.asiago.it/it/altopiano_di_asiago/roana/comune/ |access-date=2024-10-25 |website=www.asiago.it |language=it}}</ref> Ang munisipyo ay matatagpuan sa Canove. Ang Roana ay isa sa mga ''[[Sette Comuni]] Vicentini'' kung saan tradisyonal na sinasalita ang [[wikang Cimbriano]]. == Pamanang Cimbrian == Ang Roana ay isa sa mga munisipalidad sa talampas na nagpapanatili ng pamanang Cimbriano, na nagmula sa kulturang Hermaniko na nanirahan sa lugar noong Gitnang Kapanahunan. Sa Roana, naroon ang Suriang Kultural Cimbriano (Istituto di Cultura Cimbra), na nakatuon sa pagpapanatili at pagtataguyod ng wika, tradisyon, at kasaysayan ng mga Cimbriano, at isang museo na nakatuon sa pagkuha at pag-aaral ng mga artepakto ng Cimbro, sa suporta ng rehiyon ng Veneto.<ref>{{Cite web |title=L'istituto di Cultura Cimbra |url=https://www.cimbri7comuni.it/l-istituto-di-cultura-cimbra |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241011165746/https://www.cimbri7comuni.it/l-istituto-di-cultura-cimbra |archive-date=2024-10-11 |access-date=2024-10-25 |website=www.cimbri7comuni.it}}</ref> Tuwing tag-araw, ipinagdiriwang ng Roana ang Hoga Zait, isang pagdiriwang na nagtatampok ng tradisyonal na Cimbrianong musika, sayaw, at alamat. Itinatampok ng kaganapang ito ang pagkakakilanlang kultural ng rehiyon at umaakit ng mga bisita mula sa buong Italya at sa iba pang lugar.<ref>{{Cite web |title=Hoga Zait 2024: the Cimbrian Festival of Roana - from 12 to 21 July 2024 |url=https://www.asiago.it/en/events/art_hoga-zait-2024-il-festival-cimbro-di-roana-dal-12-al-21-luglio-2024.23415/ |access-date=2024-12-17 |website=www.asiago.it |language=en}}</ref> == Mga kakambal na bayan == Ang Roana ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Pojana Maggiore]], Italya * {{Flagicon|Germany}} [[Velden (Vils)|Velden]], Alemanya == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.roana.vi.it/ Opisyal na website] * [https://www.museoguerracanove.it/ Museo ng Dakilang Digmaan sa Roana] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ckweioio1gw59pakofwkix8j6lnctev Romano d'Ezzelino 0 123021 2236110 1843004 2026-10-22T03:58:06Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375301005|Romano d'Ezzelino]]" 2236110 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Romano d'Ezzelino|official_name=Comune di Romano d'Ezzelino|native_name=|image=Col Bastia.jpg|image_size=|caption=Tanaw ng Romano d'Ezzelino|image_shield=Romano d'Ezzelino-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|46|24|N|11|46|40|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Romano d'Ezzelino, San Giacomo, Fellette, Sacro Cuore,|mayor_party=[[Civic List (Italy)]]|mayor=Simone Bontorin|area_footnotes=|area_total_km2=21|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Romanesi ("romanotti" to distinguish those from the capital)|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=132|istat=|saint=Santa Maria della Purificazione (luklukan ng komuna)|day=Pebrero 2 (Romano capoluogo)|postal_code=36060|area_code=0424|website={{official website|http://www.comune.romano.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Romano d'Ezzelino''' ay isang maliit na lungsod at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 14,000 naninirahan sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa paanan ng Monte Grappa at matatagpuan sa gitna ng ilang mga burol at kabukiran. Ang pangalang "Romano" ay nagmula sa ''Arimanno'', isang salitang [[Mga Lombardo|Lombardo]] na nangangahulugang "pamayanang militar". Ang "Ezzelino" ay tumutukoy sa pamilya ni ''Ezzelini'', na lumipat sa Romano noong 1199. Ang eskudo de armas ay hango sa sagisag ni [[Ezzelino III da Romano]], na naglalarawan ng isang sapatos ng kabayo na dala ng isang sisne. Ang kahulugan ay katarungan at pagpapasakop. Ang sisne ay may suot na korona, na sumisimbolo sa kadakilaan ng pamilya at isang krus na tumutukoy sa mga krusada. Ang Romano d'Ezzelino ay ginawaran ng [[Krus ng Digma para sa Katapangang Militar]] para sa sakripisyong ginawa ng mga residente noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. == Mga pangunahing tanawin == Ang Valle Santa Felicita ay matatagpuan sa hilagang bahagi ng Romano d'Ezzelino, ang pangalan ay bilang parangal kay [[Santa Felicita, Florencia|Santa Felicita]], isang banal na pigura na nagbigay din ng kanyang pangalan sa isang monasteryo malapit sa Romano. Mayroon ding isang malaking mansiyon na tinatawag na Ca' Cornaro, na itinayo noong ika-16 na siglo. Sa loob nito ay may mga [[fresco]] at dekorasyon mula noong ika-18 siglo. == Ekonomiya == Ang mga pangunahing kompanyang aktibo sa lugar ay kinabibilangan ng: * [[Diesel (kompanya)|Diesel]] * [[Baxi]] * [[Manfrotto]] * [[SAMET]] == Mga pinagmumulan == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Romano_d'Ezzelino,%20Italy Tingnan sa Google Maps] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] tlk3p2f93s9hvflmu7dtv50c054gf8n Rossano Veneto 0 123022 2236111 1840264 2026-10-22T03:59:46Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375301469|Rossano Veneto]]" 2236111 wikitext text/x-wiki == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Rossano_Veneto,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ru2f6lqjstvrxt86etdellfss6ukrnt 2236112 2236111 2026-10-22T04:00:56Z Ryomaandres 8044 2236112 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | name = Rossano Veneto | official_name = Comune di Rossano Veneto | native_name = | image = Rossano Veneto - scorcio campanile.JPG | image_size = | alt = | caption = View of Rossano Veneto | image_shield = | shield_alt = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|45|42|N|11|48|E|region:IT|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=VEN}} | province = {{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI) | frazioni = [[Mottinello]] | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = 10.66 | population_footnotes = <ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref> | population_total = 8198 | population_as_of = Disyembre 31, 2022 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Rossanesi | elevation_footnotes = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | elevation_m = 78 | twin1 = | twin1_country = | saint = [[Kapanganakan ng Birheng Maria|Natività di Maria Vergine]] | day = Setyembre 8 | postal_code = 36028 | area_code = 0424 | website = {{official website|http://www.comune.rossano.vi.it/}} | footnotes = <!-- These are currently unused --> | istat = 024088 | fractions = | fiscal_code = }} == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Rossano_Veneto,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 0c0l8t9949lkk3wjrosl2x7tadev3mx 2236113 2236112 2026-10-22T04:01:10Z Ryomaandres 8044 2236113 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | name = Rossano Veneto | official_name = Comune di Rossano Veneto | native_name = | image = Rossano Veneto - scorcio campanile.JPG | image_size = | alt = | caption = View of Rossano Veneto | image_shield = | shield_alt = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|45|42|N|11|48|E|region:IT|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=VEN}} | province = {{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI) | frazioni = [[Mottinello]] | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = 10.66 | population_footnotes = <ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref> | population_total = 8198 | population_as_of = Disyembre 31, 2022 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Rossanesi | elevation_footnotes = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | elevation_m = 78 | twin1 = | twin1_country = | saint = [[Kapanganakan ng Birheng Maria|Natività di Maria Vergine]] | day = Setyembre 8 | postal_code = 36028 | area_code = 0424 | website = {{official website|http://www.comune.rossano.vi.it/}} | footnotes = <!-- These are currently unused --> | istat = 024088 | fractions = | fiscal_code = }}Ang '''Rossano Veneto''' ay isang bayan atn ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], malapit sa hangganan ng mga lalawigan ng [[Lalawigan ng Treviso|Treviso]] at [[Lalawigan ng Padua|Padua]]. Ito ang tahanan ng tagagawa ng bisikletang pangkarera na si [[Wilier Triestina]]. == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Rossano_Veneto,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] gyxrll73ye09k6yniwfd880wx5bt6c8 2236114 2236113 2026-10-22T04:01:25Z Ryomaandres 8044 2236114 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | name = Rossano Veneto | official_name = Comune di Rossano Veneto | native_name = | image = Rossano Veneto - scorcio campanile.JPG | image_size = | alt = | caption = View of Rossano Veneto | image_shield = | shield_alt = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|45|42|N|11|48|E|region:IT|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=VEN}} | province = {{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI) | frazioni = [[Mottinello]] | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = 10.66 | population_footnotes = <ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref> | population_total = 8198 | population_as_of = Disyembre 31, 2022 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Rossanesi | elevation_footnotes = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | elevation_m = 78 | twin1 = | twin1_country = | saint = [[Kapanganakan ng Birheng Maria|Natività di Maria Vergine]] | day = Setyembre 8 | postal_code = 36028 | area_code = 0424 | website = {{official website|http://www.comune.rossano.vi.it/}} | footnotes = <!-- These are currently unused --> | istat = 024088 | fractions = | fiscal_code = }}Ang '''Rossano Veneto''' ay isang bayan atn ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], malapit sa hangganan ng mga lalawigan ng [[Lalawigan ng Treviso|Treviso]] at [[Lalawigan ng Padua|Padua]]. Ito ang tahanan ng tagagawa ng bisikletang pangkarera na si [[Wilier Triestina]]. == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Rossano_Veneto,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] huzm0u3w675af98ka2yxk7shncqwpl7 2236123 2236114 2026-10-22T04:12:00Z Ryomaandres 8044 2236123 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | name = Rossano Veneto | official_name = Comune di Rossano Veneto | native_name = | image = Rossano Veneto - scorcio campanile.JPG | image_size = | alt = | caption = View of Rossano Veneto | image_shield = | shield_alt = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|45|42|N|11|48|E|region:IT|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=VEN}} | province = {{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI) | frazioni = [[Mottinello]] | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = 10.66 | population_footnotes = <ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref> | population_total = 8198 | population_as_of = Disyembre 31, 2022 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Rossanesi | elevation_footnotes = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | elevation_m = 78 | twin1 = | twin1_country = | saint = [[Kapanganakan ng Birheng Maria|Natività di Maria Vergine]] | day = Setyembre 8 | postal_code = 36028 | area_code = 0424 | website = {{official website|http://www.comune.rossano.vi.it/}} | footnotes = <!-- These are currently unused --> | istat = 024088 | fractions = | fiscal_code = }}Ang '''Rossano Veneto''' ay isang bayan atn ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], malapit sa hangganan ng mga lalawigan ng [[Lalawigan ng Treviso|Treviso]] at [[Lalawigan ng Padua|Padua]]. Ito ang tahanan ng tagagawa ng bisikletang pangkarera na si [[Wilier Triestina]]. == Kasaysayan == Sa buong [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang]] [[Gitnang Kapanahunan|Kapanahunan]], sinundan ng Rossano ang kapalaran ni [[Bassano del Grappa|Bassano]]. Tulad ng Bassano, ito ay nauugnay sa pamilyang [[da Romano]], at noong 1175 ay naging bahagi ito ng munisipalidad ng [[Vicenza]], para lamang mapunta, hindi nagtagal, sa [[Padua]]. Pagkatapos ng pagbagsak ni [[Ezzelino III da Romano|Ezzelino III]], ang Bassano ay naging isang malayang munisipalidad, at nakamit din ng Rossano ang isang antas ng awtonomiya. Mula sa panahong ito, alam natin ang ilang mga hindi pagkakaunawaan sa pagitan ng dalawang komunidad. Sa simula ng ika-15 siglo, ang lugar ng Bassano, at sa gayon ay ang Rossano, ay napasailalim sa pamamahala ng [[Serenissima]]. Ang Venicia ay nagdala ng kapayapaan at isang antas ng kasaganaan; ang mga kanal ay hinukay sa lugar, na, sa pamamagitan ng tubig ng Brenta, ay pinagmumulan ng mga de-kuryenteng gilingan, gilingan ng papel, gilingan ng lagari, at mga gilingan ng martilyo. == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Rossano_Veneto,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] rs321r2vmmbymeruclq17ioejlu9ebb 2236124 2236123 2026-10-22T04:12:14Z Ryomaandres 8044 2236124 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | name = Rossano Veneto | official_name = Comune di Rossano Veneto | native_name = | image = Rossano Veneto - scorcio campanile.JPG | image_size = | alt = | caption = Tanaw ng Rossano Veneto | image_shield = | shield_alt = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|45|42|N|11|48|E|region:IT|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=VEN}} | province = {{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI) | frazioni = [[Mottinello]] | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = 10.66 | population_footnotes = <ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref> | population_total = 8198 | population_as_of = Disyembre 31, 2022 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Rossanesi | elevation_footnotes = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | elevation_m = 78 | twin1 = | twin1_country = | saint = [[Kapanganakan ng Birheng Maria|Natività di Maria Vergine]] | day = Setyembre 8 | postal_code = 36028 | area_code = 0424 | website = {{official website|http://www.comune.rossano.vi.it/}} | footnotes = <!-- These are currently unused --> | istat = 024088 | fractions = | fiscal_code = }}Ang '''Rossano Veneto''' ay isang bayan atn ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], malapit sa hangganan ng mga lalawigan ng [[Lalawigan ng Treviso|Treviso]] at [[Lalawigan ng Padua|Padua]]. Ito ang tahanan ng tagagawa ng bisikletang pangkarera na si [[Wilier Triestina]]. == Kasaysayan == Sa buong [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang]] [[Gitnang Kapanahunan|Kapanahunan]], sinundan ng Rossano ang kapalaran ni [[Bassano del Grappa|Bassano]]. Tulad ng Bassano, ito ay nauugnay sa pamilyang [[da Romano]], at noong 1175 ay naging bahagi ito ng munisipalidad ng [[Vicenza]], para lamang mapunta, hindi nagtagal, sa [[Padua]]. Pagkatapos ng pagbagsak ni [[Ezzelino III da Romano|Ezzelino III]], ang Bassano ay naging isang malayang munisipalidad, at nakamit din ng Rossano ang isang antas ng awtonomiya. Mula sa panahong ito, alam natin ang ilang mga hindi pagkakaunawaan sa pagitan ng dalawang komunidad. Sa simula ng ika-15 siglo, ang lugar ng Bassano, at sa gayon ay ang Rossano, ay napasailalim sa pamamahala ng [[Serenissima]]. Ang Venicia ay nagdala ng kapayapaan at isang antas ng kasaganaan; ang mga kanal ay hinukay sa lugar, na, sa pamamagitan ng tubig ng Brenta, ay pinagmumulan ng mga de-kuryenteng gilingan, gilingan ng papel, gilingan ng lagari, at mga gilingan ng martilyo. == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Rossano_Veneto,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 31w426ic9fw0hd0wps56t5sc49pfws0 Rosà 0 123023 2236108 1833116 2026-10-22T03:57:09Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375301491|Rosà]]" 2236108 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rosà|official_name=Comune di Rosà|native_name=|image=|imagesize=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|43|N|11|46|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Cusinati, San Pietro, Sant'Anna, Travettore|mayor_party=[[Lega Nord]]|mayor=Paolo Bordignon|area_footnotes=|area_total_km2=24|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Rosatesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=97|saint=[[Sant'Antonio Abate]]|day=Enero 17|postal_code=36027|area_code=0424|website={{official website|http://www.comune.rosa.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024087}}Ang '''Rosà''' ({{Langx|vec|Rozà}}) ay isang bayan ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) at bayan na may 14,328 naninirahan sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang pangalan ay nagmula sa salitang Latin na "roxata", ang sinaunang pangalan ng pinakamalaking daluyan ng irigasyon na dumaan sa lugar na iyon. Ang munisipalidad ay may kasamang 4 na nayon (Travettore, Sant'Anna, San Pietro, Cusinati). Ang Rosà ay opisyal na Bayan ng Sport sa Europa noong 2011. == Kasaysayan == [[File:Duomo_di_Rosà_Vicenza.jpg|left|thumb| Ang [[Katedral ng Rosà]]]] Sa nayon ng San Pietro, may natagpuang abo ng mga Romano kaya maaari nating ipagpalagay na mayroong isang nayon ng mga Romano sa lugar na ito. Noong [[Panahon ng Migrasyon|Panahon ng Migrasyon,]] ang rehiyon ay sinakop ng mga [[Quadi]], [[Marcomanni]], [[Sarmata]], [[Alemanni]], [[Mga Visigodo|Visigodo]], [[Mga Suebo|Suebo]], [[Mga Alano|Alano]], [[Unni people|Unni]], [[Mga Lombardo|Lombardo]], [[Mga Franco|Franco]], at mga [[Mga Unggaro|Unggaro]]. Ang bayan ng Rosà ay opisyal na isinilang noong 1533 sa panahon ng pamamahala ng [[Republika ng Venecia]]. Pagkatapos ng pagsalakay ni Napoleon, ang buong rehiyon ay ibinenta sa [[Austria-Unggriya]] (kasama ang kalapit na [[Lombardia]] upang bumuo ng [[Kahariang Lombardo–Veneto]]) kung saan nanatili ito hanggang 1866 nang sa [[Ikatlong Digmaang Pangkalayaan ng Italya]] ay naging bahagi ito ng [[Italya]]. Napakalapit ni Rosà sa larangan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Ikalawang Digmaang Pandaigdig,]] ang Rosà ay naging bahagi ng [[Italya|Republikang Italyano]]. == Mga subdibisyong administratibo == Ang munisipal na batas ng Rosà, ay kinikilala ang Sant'Anna, Travettore, Cusinati at San Pietro bilang mga [[Frazione|''frazione'']]. Tulad ng [[Siena]], ang Rosà ay nahahati pa sa mga [[Comune|quartieri]] ayon sa kasaysayan. === Mga ''frazione'' === * Travettore * Sant'Anna * Cusinati * San Pietro == Ugnayang pandaigdig == Ang Rosà ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * [[Schallstadt]] ,[[File:Flag_of_Germany.svg|20x20px]] [[Alemanya]], mula noong 1991 * [[La Crau]] ,[[File:Flag_of_France.svg|20x20px]] [[Pransiya]], mula noong 2006 == Tingnan din == {{Portada|Italy|European Union}} * [[Parco rurale sovracomunale Civiltà delle Rogge]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Rosà,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] rxng5zoynwlkrz1res5fsoictvdeup6 2236109 2236108 2026-10-22T03:57:54Z Ryomaandres 8044 2236109 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rosà|official_name=Comune di Rosà|native_name=|image=|imagesize=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|43|N|11|46|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Cusinati, San Pietro, Sant'Anna, Travettore|mayor_party=[[Lega Nord]]|mayor=Paolo Bordignon|area_footnotes=|area_total_km2=24|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Rosatesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=97|saint=[[Sant'Antonio Abate]]|day=Enero 17|postal_code=36027|area_code=0424|website={{official website|http://www.comune.rosa.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024087|image_caption=Munisipyo ng Rosà sa Piazza della Serenissima|image_skyline=Municipio di Rosà.jpg}}Ang '''Rosà''' ({{Langx|vec|Rozà}}) ay isang bayan ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) at bayan na may 14,328 naninirahan sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang pangalan ay nagmula sa salitang Latin na "roxata", ang sinaunang pangalan ng pinakamalaking daluyan ng irigasyon na dumaan sa lugar na iyon. Ang munisipalidad ay may kasamang 4 na nayon (Travettore, Sant'Anna, San Pietro, Cusinati). Ang Rosà ay opisyal na Bayan ng Sport sa Europa noong 2011. == Kasaysayan == [[File:Duomo_di_Rosà_Vicenza.jpg|left|thumb| Ang [[Katedral ng Rosà]]]] Sa nayon ng San Pietro, may natagpuang abo ng mga Romano kaya maaari nating ipagpalagay na mayroong isang nayon ng mga Romano sa lugar na ito. Noong [[Panahon ng Migrasyon|Panahon ng Migrasyon,]] ang rehiyon ay sinakop ng mga [[Quadi]], [[Marcomanni]], [[Sarmata]], [[Alemanni]], [[Mga Visigodo|Visigodo]], [[Mga Suebo|Suebo]], [[Mga Alano|Alano]], [[Unni people|Unni]], [[Mga Lombardo|Lombardo]], [[Mga Franco|Franco]], at mga [[Mga Unggaro|Unggaro]]. Ang bayan ng Rosà ay opisyal na isinilang noong 1533 sa panahon ng pamamahala ng [[Republika ng Venecia]]. Pagkatapos ng pagsalakay ni Napoleon, ang buong rehiyon ay ibinenta sa [[Austria-Unggriya]] (kasama ang kalapit na [[Lombardia]] upang bumuo ng [[Kahariang Lombardo–Veneto]]) kung saan nanatili ito hanggang 1866 nang sa [[Ikatlong Digmaang Pangkalayaan ng Italya]] ay naging bahagi ito ng [[Italya]]. Napakalapit ni Rosà sa larangan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Ikalawang Digmaang Pandaigdig,]] ang Rosà ay naging bahagi ng [[Italya|Republikang Italyano]]. == Mga subdibisyong administratibo == Ang munisipal na batas ng Rosà, ay kinikilala ang Sant'Anna, Travettore, Cusinati at San Pietro bilang mga [[Frazione|''frazione'']]. Tulad ng [[Siena]], ang Rosà ay nahahati pa sa mga [[Comune|quartieri]] ayon sa kasaysayan. === Mga ''frazione'' === * Travettore * Sant'Anna * Cusinati * San Pietro == Ugnayang pandaigdig == Ang Rosà ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * [[Schallstadt]] ,[[File:Flag_of_Germany.svg|20x20px]] [[Alemanya]], mula noong 1991 * [[La Crau]] ,[[File:Flag_of_France.svg|20x20px]] [[Pransiya]], mula noong 2006 == Tingnan din == {{Portada|Italy|European Union}} * [[Parco rurale sovracomunale Civiltà delle Rogge]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Rosà,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] e1xoovkps0yfjrifumjw6z6pb6zqyv0 Rotzo 0 123024 2236115 1833166 2026-10-22T04:03:07Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375301561|Rotzo]]" 2236115 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rotzo|official_name=Comune di Rotzo|native_name=|image=Immagini_rotzoneve_200.jpg|imagesize=|caption=Tanaw ng Rotzo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|52|N|11|24|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Albaredo, Castelletto|mayor_party=|mayor=Lucio Spagnolo (pangkat lokal "Insieme per Rotzo")|area_footnotes=|area_total_km2=28.25|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Rotzesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=938|saint=Saint Gertrude|day=|postal_code=36010|area_code=0424|website={{official website|http://www.rotzo.net/}}|footnotes=}}Ang '''Rotzo''' ({{Langx|cim|Rotz}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng kalsadang SP350, at bahagi ng talampas ng [[Sette Comuni]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Rotzo,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] rlvr31xrbc3545vh6yqz322svwsi41n 2236126 2236115 2026-10-22T04:16:47Z Ryomaandres 8044 2236126 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rotzo|official_name=Comune di Rotzo|native_name=|image=Immagini_rotzoneve_200.jpg|imagesize=|caption=Tanaw ng Rotzo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|52|N|11|24|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Albaredo, Castelletto|mayor_party=|mayor=Lucio Spagnolo (pangkat lokal "Insieme per Rotzo")|area_footnotes=|area_total_km2=28.25|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Rotzesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=938|saint=Saint Gertrude|day=|postal_code=36010|area_code=0424|website={{official website|http://www.rotzo.net/}}|footnotes=}}Ang '''Rotzo''' ({{Langx|cim|Rotz}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng kalsadang SP350, at bahagi ng talampas ng [[Sette Comuni]]. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang toponimo ay lumitaw simula noong 1175 sa mga anyong Rozo, Rocium, Rotio, Rotium. Malamang na nagmula ito sa rozzo, isang termino mula sa diyalektong Vicenza na nangangahulugang "grupo ng mga bahay" (mula sa Latin na roteus na "nababakurang lugar"); taliwas sa sinasabi ng ilan, wala itong kinalaman sa pangalang Aleman na Rozzo dahil nauna pa ito sa paninirahan ng [[Mga Cimbro|Cimbro]] (na sa wika nito ay kilala ang bayan bilang Rotz).<ref>AA. VV., Nomi d'Italia. Origine e significato dei nomi geografici e di tutti i comuni, Novara, Istituto geografico De Agostini, 2006, p. 549.</ref> == Kasaysayan == Ang presensiya ng tao sa lugar ng Rotzo ay napakatanda na, pinapaboran ng lokasyon nito sa heograpiya na tinatanaw ang [[Lambak Astico]] sa ibaba, kung saan dumadaloy ang kalakalan sa pagitan ng kapatagan ng Veneto at ng lugar ng [[Trentino-Alto Adigio|Trentino]]. Nakinabang din ang pamayanan mula sa isang malaking patag na lugar na bunga ng isang glasyal na [[Morena (heolohiya)|morena]] ("ang Campagna") at mula sa klima na pinagaan ng nakapailalim na kapatagan at ng proteksyon ng mga [[Prealpes]].<ref name="comune">{{cita web|url=http://www.comune.rotzo.vi.it/comune.html|titolo=Informazioni sul territorio|accesso=7 agosto 2016|sito=Comune di Rotzo|dataarchivio=24 luglio 2016|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160724085413/http://www.comune.rotzo.vi.it/comune.html|urlmorto=sì}}</ref> Maituturing pa noong [[Panahon ng Bronse|Panahon ng]] [[Panahon ng Bronse|Bronse]] (ika-2 milenyo BK) ang Longa Laita, isang pana-panahong pamayanan na malamang na madalas puntahan ng mga pastol, na ang mga natuklasan ay napanatili sa [[Museo Arkeolohiko ng Castelletto]].<ref>{{Cita web|url=https://www.museialtovicentino.it/museo/museo-archeologico-dei-sette-comuni/|titolo=Museo Archeologico dei Sette Comuni|sito=Musei AltoVicentino|accesso=2023-08-13}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Rotzo,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 8poyu0zhexl8d8gsjt2sm3x8cbglyd7 2236127 2236126 2026-10-22T04:19:59Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2236127 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rotzo|official_name=Comune di Rotzo|native_name=|image=Immagini_rotzoneve_200.jpg|imagesize=|caption=Tanaw ng Rotzo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|52|N|11|24|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Albaredo, Castelletto|mayor_party=|mayor=Lucio Spagnolo (pangkat lokal "Insieme per Rotzo")|area_footnotes=|area_total_km2=28.25|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Rotzesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=938|saint=Saint Gertrude|day=|postal_code=36010|area_code=0424|website={{official website|http://www.rotzo.net/}}|footnotes=}}Ang '''Rotzo''' ({{Langx|cim|Rotz}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng kalsadang SP350, at bahagi ng talampas ng [[Sette Comuni]]. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang toponimo ay lumitaw simula noong 1175 sa mga anyong Rozo, Rocium, Rotio, Rotium. Malamang na nagmula ito sa rozzo, isang termino mula sa diyalektong Vicenza na nangangahulugang "grupo ng mga bahay" (mula sa Latin na roteus na "nababakurang lugar"); taliwas sa sinasabi ng ilan, wala itong kinalaman sa pangalang Aleman na Rozzo dahil nauna pa ito sa paninirahan ng [[Mga Cimbro|Cimbro]] (na sa wika nito ay kilala ang bayan bilang Rotz).<ref>AA. VV., Nomi d'Italia. Origine e significato dei nomi geografici e di tutti i comuni, Novara, Istituto geografico De Agostini, 2006, p. 549.</ref> == Kasaysayan == [[File:Bostel_(Rotzo)_abc14_scavi.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Bostel_(Rotzo)_abc14_scavi.jpg|left|thumb|Mga arkeolohikong paghuhukay ng protohistorikong pamayanan ng [[Bostel]], sa pagitan ng kulturang [[Raeti]]-Alpino at [[Mga Veneto|paleo-Veneto]].]] === Panahong prehistoriko === Ang presensiya ng tao sa lugar ng Rotzo ay napakatanda na, pinapaboran ng lokasyon nito sa heograpiya na tinatanaw ang [[Lambak Astico]] sa ibaba, kung saan dumadaloy ang kalakalan sa pagitan ng kapatagan ng Veneto at ng lugar ng [[Trentino-Alto Adigio|Trentino]]. Nakinabang din ang pamayanan mula sa isang malaking patag na lugar na bunga ng isang glasyal na [[Morena (heolohiya)|morena]] ("ang Campagna") at mula sa klima na pinagaan ng nakapailalim na kapatagan at ng proteksyon ng mga [[Prealpes]].<ref name="comune">{{cita web|url=http://www.comune.rotzo.vi.it/comune.html|titolo=Informazioni sul territorio|accesso=7 agosto 2016|sito=Comune di Rotzo|dataarchivio=24 luglio 2016|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160724085413/http://www.comune.rotzo.vi.it/comune.html|urlmorto=sì}}</ref> Maituturing pa noong [[Panahon ng Bronse|Panahon ng]] [[Panahon ng Bronse|Bronse]] (ika-2 milenyo BK) ang Longa Laita, isang pana-panahong pamayanan na malamang na madalas puntahan ng mga pastol, na ang mga natuklasan ay napanatili sa [[Museo Arkeolohiko ng Castelletto]].<ref>{{Cita web|url=https://www.museialtovicentino.it/museo/museo-archeologico-dei-sette-comuni/|titolo=Museo Archeologico dei Sette Comuni|sito=Musei AltoVicentino|accesso=2023-08-13}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Rotzo,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 0c0pku2hfy6ssk0m1fj7ip6pvm6urs1 Salcedo, Veneto 0 123025 2236116 1835184 2026-10-22T04:03:09Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375302317|Salcedo, Veneto]]" 2236116 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Salcedo|official_name=Comune di Salcedo|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|46|N|11|34|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=[[Laverda (VI)|Laverda]]|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=6|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Salcedensi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=398|saint=[[Santa Ana|Sant'Anna]]|day=Hulyo 26|postal_code=36040|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.salcedo.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024090}}Ang '''Salcedo''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa timog-kanluran ng SP72. == Pangkalahatang-tanaw == Ang bayan ng Salcedo ay may tinatayang populasyon na 1,021 katao kung saan 514 ang lalaki at 507 ang babae. Ang tinatayang bilang ng mga pamilya ay nasa humigit-kumulang 394 na may kabuuang humigit-kumulang 495 na yunit ng pabahay. Ang populasyon ay karaniwang kilala bilang ang Salcedensi at ang kanilang Patron ay si Santa Ana. Ang zip code ay 36040 at ang taas ay {{Convert|919|ft|m|disp=flip}} .<ref>[http://en.comuni-italiani.it/024/090/ Infos at comuni-italiani.it]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Salcedo,%20Italy Salcedo] sa [[Google Maps]] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1xed2leay0ttij6ltpuavsyoapw86db 2236125 2236116 2026-10-22T04:13:34Z Ryomaandres 8044 2236125 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Salcedo|official_name=Comune di Salcedo|native_name=|image=Salcedo abc2.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|46|N|11|34|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=[[Laverda (VI)|Laverda]]|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=6|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Salcedensi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=398|saint=[[Santa Ana|Sant'Anna]]|day=Hulyo 26|postal_code=36040|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.salcedo.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024090}}Ang '''Salcedo''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa timog-kanluran ng SP72. == Pangkalahatang-tanaw == Ang bayan ng Salcedo ay may tinatayang populasyon na 1,021 katao kung saan 514 ang lalaki at 507 ang babae. Ang tinatayang bilang ng mga pamilya ay nasa humigit-kumulang 394 na may kabuuang humigit-kumulang 495 na yunit ng pabahay. Ang populasyon ay karaniwang kilala bilang ang Salcedensi at ang kanilang Patron ay si Santa Ana. Ang zip code ay 36040 at ang taas ay {{Convert|919|ft|m|disp=flip}}.<ref>[http://en.comuni-italiani.it/024/090/ Infos at comuni-italiani.it]</ref> == Heograpiya == Ang munisipalidad ay umaabot sa isang kaakit-akit at maburol na tanawin, na tinatanaw ang kapatagan ng Vicenza at pababang patungo sa Breganze na may maliliit na talampas at mga burol, lambak, at mga bangin. Ang mga likas na hangganan nito ay ang dalawang lambak ng Ponte sa hilaga, at ang mga lambak ng mga batis ng Laverda at Chiavone Bianco sa silangan at kanluran. Ang Chiavone Nero (Itim na Chiavone) ay nagmumula sa tinatawag na Buso del Campanile (Butas ng Campanile) malapit sa simbahan ng parokya. Ang dalawang toponimo, ang Chiavone Bianco at Chiavone Nero (Itim na Chiavone), ay nagmula sa kulay ng mga batong nahuhugas pababa ng agos, na siya namang nagmumula sa dalawang magkaibang estrukturang heolohikal: ang una ay [[Kretasiko|Kretasikong]] kalisa at ang huli ay [[Oligoseno|Oligosenong]] bulkaniko. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Salcedo,%20Italy Salcedo] sa [[Google Maps]] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 2rl2228jzts7v6ocoar1f3p115hcblc San Germano dei Berici 0 123026 2236085 1845729 2026-10-22T03:13:46Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Vicenza]] to [[Val Liona]] 2236085 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Val Liona]] 14oj2fpm49dsong0iqiy3mokt9b9992 San Nazario (VI) 0 123027 2236089 1842976 2026-10-22T03:20:03Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Vicenza]] to [[Valbrenta]] 2236089 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Valbrenta]] mxadwkim1y2ccpuzuvd1s3ia4yt0stb San Pietro Mussolino 0 123028 2236117 1845730 2026-10-22T04:03:50Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375305203|San Pietro Mussolino]]" 2236117 wikitext text/x-wiki [[File:20190514_203959_Fontana_ai_Dugatti.jpg|right|thumb| Fontana ai Dugatti]] Ang '''San Pietro Mussolino''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Dumadaan dito ang SP31 at SP44. == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=San_Pietro_Mussolino,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] eriigufz8qz655v2jn5u248pz6ryem4 2236118 2236117 2026-10-22T04:04:25Z Ryomaandres 8044 2236118 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | name = San Pietro Mussolino | official_name = Comune di San Pietro Mussolino | native_name = | image = Chiesa di San Pietro Apostolo (San Pietro Mussolino) 01.jpg | image_size = | alt = | caption = Chiesa di San Pietro Apostolo, San Pietro Mussolino | image_shield = | shield_alt = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|45|35|N|11|15|E|region:IT|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=VEN}} | province = {{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI) | frazioni = Mussolino, San Pietro Vecchio | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = 4 | population_footnotes = <ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref> | population_total = 1618 | population_as_of = Hunyo 30, 2008 | pop_density_footnotes = | population_demonym = | elevation_footnotes = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | elevation_m = 270 | saint = | day = | postal_code = 36070 | area_code = 0444 | website = {{official website|https://www.comune.sanpietromussolino.vi.it/}} | footnotes = <!-- These are currently unused --> | istat = 024094 }}[[File:20190514_203959_Fontana_ai_Dugatti.jpg|left|thumb| Fontana ai Dugatti]] Ang '''San Pietro Mussolino''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Dumadaan dito ang SP31 at SP44. == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=San_Pietro_Mussolino,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] cg2rmkl92o2upgd36k7qlhj80pql4wo 2236119 2236118 2026-10-22T04:05:32Z Ryomaandres 8044 2236119 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | name = San Pietro Mussolino | official_name = Comune di San Pietro Mussolino | native_name = | image = Chiesa di San Pietro Apostolo (San Pietro Mussolino) 01.jpg | image_size = | alt = | caption = Chiesa di San Pietro Apostolo, San Pietro Mussolino | image_shield = | shield_alt = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|45|35|N|11|15|E|region:IT|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=VEN}} | province = {{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI) | frazioni = Mussolino, San Pietro Vecchio | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = 4 | population_footnotes = <ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref> | population_total = 1618 | population_as_of = Hunyo 30, 2008 | pop_density_footnotes = | population_demonym = | elevation_footnotes = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | elevation_m = 270 | saint = | day = | postal_code = 36070 | area_code = 0444 | website = {{official website|https://www.comune.sanpietromussolino.vi.it/}} | footnotes = <!-- These are currently unused --> | istat = 024094 }}[[File:20190514_203959_Fontana_ai_Dugatti.jpg|left|thumb| Fontana ai Dugatti]] Ang '''San Pietro Mussolino''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Dumadaan dito ang SP31 at SP44. == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng maharlikang atas noong Marso 27, 1941.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?984|titolo=San Pietro Mussolino|accesso=2023-01-17|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> "Per fess: argent at gules, isang baligtad na krus na Latin na kulay bughaw. Napapaligiran ng dalawang sanga ng roble at laurel na nakatali ng isang laso na may pambansang kulay. Mga panlabas na palamuti ng Munisipalidad."<ref>{{Cita testo|titolo=Statuto|autore=Comune di San Pietro Mussolino|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-vi-san-pietro-mussolino.pdf|posizione=Art. 5 ''Stemma e gonfalone'', comma 1}}</ref> Ang baligtad na krus ay ginugunita ang pagkamartir ni [[San Pedro]], ang patron ng bayan. Ang bandila ay isang asul na tela. == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=San_Pietro_Mussolino,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] gey2fxlwvtjaklwutzg5ozqs7ad23tg 2236121 2236119 2026-10-22T04:09:24Z Ryomaandres 8044 2236121 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | name = San Pietro Mussolino | official_name = Comune di San Pietro Mussolino | native_name = | image = Chiesa di San Pietro Apostolo (San Pietro Mussolino) 01.jpg | image_size = | alt = | caption = Chiesa di San Pietro Apostolo, San Pietro Mussolino | image_shield = | shield_alt = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|45|35|N|11|15|E|region:IT|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=VEN}} | province = {{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI) | frazioni = Mussolino, San Pietro Vecchio | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = 4 | population_footnotes = <ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref> | population_total = 1618 | population_as_of = Hunyo 30, 2008 | pop_density_footnotes = | population_demonym = | elevation_footnotes = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | elevation_m = 270 | saint = | day = | postal_code = 36070 | area_code = 0444 | website = {{official website|https://www.comune.sanpietromussolino.vi.it/}} | footnotes = <!-- These are currently unused --> | istat = 024094 }}[[File:20190514_203959_Fontana_ai_Dugatti.jpg|left|thumb| Fontana ai Dugatti]] Ang '''San Pietro Mussolino''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Dumadaan dito ang SP31 at SP44. == Mga monumento at tanawin == Ang Casa Ronga ay itinayo noong ika-18 siglo at napapalibutan ng isang malaking bakuran na ladrilyo na may arkong pasukan at magagandang tipak ng bato na nagmamarka sa patsada.<ref name=":1">{{Cite web |last=Comune di San Pietro Mussolino |title=Contrà Dugatti |url=https://www.comune.sanpietromussolino.vi.it/home/dettaglio/vivere-info/contra-dugatti}}</ref> Contrà Dugatti: Ang orihinal nitong estruktura ay mula pa noong ika-17 siglo; sa mga ito, ang barchessa sa hilagang bahagi ng panloob na patyo ay nananatili pa rin, na konektado sa manor house sa pamamagitan ng isang panlabas na arko, isang palomar, at ang may arkong pasukan.<ref name=":1" /> == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng maharlikang atas noong Marso 27, 1941.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?984|titolo=San Pietro Mussolino|accesso=2023-01-17|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> "Per fess: argent at gules, isang baligtad na krus na Latin na kulay bughaw. Napapaligiran ng dalawang sanga ng roble at laurel na nakatali ng isang laso na may pambansang kulay. Mga panlabas na palamuti ng Munisipalidad."<ref>{{Cita testo|titolo=Statuto|autore=Comune di San Pietro Mussolino|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-vi-san-pietro-mussolino.pdf|posizione=Art. 5 ''Stemma e gonfalone'', comma 1}}</ref> Ang baligtad na krus ay ginugunita ang pagkamartir ni [[San Pedro]], ang patron ng bayan. Ang bandila ay isang asul na tela. == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=San_Pietro_Mussolino,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] skt0o5ibb5l4bljld2xjllw12s689qb 2236122 2236121 2026-10-22T04:09:54Z Ryomaandres 8044 /* Mga monumento at tanawin */ 2236122 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | name = San Pietro Mussolino | official_name = Comune di San Pietro Mussolino | native_name = | image = Chiesa di San Pietro Apostolo (San Pietro Mussolino) 01.jpg | image_size = | alt = | caption = Chiesa di San Pietro Apostolo, San Pietro Mussolino | image_shield = | shield_alt = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|45|35|N|11|15|E|region:IT|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=VEN}} | province = {{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI) | frazioni = Mussolino, San Pietro Vecchio | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = 4 | population_footnotes = <ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref> | population_total = 1618 | population_as_of = Hunyo 30, 2008 | pop_density_footnotes = | population_demonym = | elevation_footnotes = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | elevation_m = 270 | saint = | day = | postal_code = 36070 | area_code = 0444 | website = {{official website|https://www.comune.sanpietromussolino.vi.it/}} | footnotes = <!-- These are currently unused --> | istat = 024094 }}[[File:20190514_203959_Fontana_ai_Dugatti.jpg|left|thumb| Fontana ai Dugatti]] Ang '''San Pietro Mussolino''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Dumadaan dito ang SP31 at SP44. == Mga monumento at tanawin == Ang Casa Ronga ay itinayo noong ika-18 siglo at napapalibutan ng isang malaking bakuran na ladrilyo na may arkong pasukan at magagandang tipak ng bato na nagmamarka sa patsada.<ref name=":1">{{Cite web |last=Comune di San Pietro Mussolino |title=Casa Ronga |url=https://www.comune.sanpietromussolino.vi.it/home/dettaglio/vivere-info/casa-ronga}}</ref> Contrà Dugatti: Ang orihinal nitong estruktura ay mula pa noong ika-17 siglo; sa mga ito, ang barchessa sa hilagang bahagi ng panloob na patyo ay nananatili pa rin, na konektado sa manor house sa pamamagitan ng isang panlabas na arko, isang palomar, at ang may arkong pasukan.<ref name=":1" /> == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng maharlikang atas noong Marso 27, 1941.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?984|titolo=San Pietro Mussolino|accesso=2023-01-17|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> "Per fess: argent at gules, isang baligtad na krus na Latin na kulay bughaw. Napapaligiran ng dalawang sanga ng roble at laurel na nakatali ng isang laso na may pambansang kulay. Mga panlabas na palamuti ng Munisipalidad."<ref>{{Cita testo|titolo=Statuto|autore=Comune di San Pietro Mussolino|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-vi-san-pietro-mussolino.pdf|posizione=Art. 5 ''Stemma e gonfalone'', comma 1}}</ref> Ang baligtad na krus ay ginugunita ang pagkamartir ni [[San Pedro]], ang patron ng bayan. Ang bandila ay isang asul na tela. == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=San_Pietro_Mussolino,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5h9k4ujh521vak70y53338kvtq3lu00 San Vito di Leguzzano 0 123029 2236176 1845731 2026-10-22T11:07:30Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375305852|San Vito di Leguzzano]]" 2236176 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Vito di Leguzzano|official_name=Comune di San Vito di Leguzzano|native_name=|image=Chiesa di s.vito al mattino.jpg|image_size=|caption=Simbahan ng San Vito.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|41|N|11|23|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Leguzzano|mayor_party=|mayor=Umberto Poscoliero|area_footnotes=|area_total_km2=6.13|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Sanvitesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=158|saint=[[San Vito, San Modesto, at Santa Crescencia]]|day=|postal_code=36030|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.sanvitodileguzzano.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''San Vito di Leguzzano''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng kalsadang SP46. Kabilang sa mga tanawin ang simbahang parokya ni San Vito, Modesto, at Crescencia at ang simbahan ni San Valentino noong ika-16 na siglo. == Mga kilalang mamamayan == * [[Amelia Barbieri]] (1918–2016), komadrona at misyonerong layko, na nagligtas sa mga ulilang Ruandes noong panahon ng [[Henosidyong Ruandes|henosidyo]].<ref>{{Cite news |last=Sartori |first=Michele |date=29 April 1994 |title=Nonna Amelia salva i suoi orfani |language=Italian |trans-title=Grandma Amelia saves her orphans |page=16 |work=[[l'Unità]] |location=Rome, Italy |url=https://archivio.unita.news/assets/main/1994/04/29/page_016.pdf |url-status=live |access-date=22 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240120222711/https://archivio.unita.news/assets/main/1994/04/29/page_016.pdf |archive-date=20 January 2024}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=San_Vito_di_Leguzzano,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 0jpu3nr1ieigvpthqdr2nct1q35gni1 2236177 2236176 2026-10-22T11:08:29Z Ryomaandres 8044 2236177 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Vito di Leguzzano|official_name=Comune di San Vito di Leguzzano|native_name=|image=Chiesa di s.vito al mattino.jpg|image_size=|caption=Simbahan ng San Vito.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|41|N|11|23|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Leguzzano|mayor_party=|mayor=Umberto Poscoliero|area_footnotes=|area_total_km2=6.13|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Sanvitesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=158|saint=[[San Vito, San Modesto, at Santa Crescencia]]|day=|postal_code=36030|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.sanvitodileguzzano.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''San Vito di Leguzzano''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng kalsadang SP46. Kabilang sa mga tanawin ang simbahang parokya ni San Vito, Modesto, at Crescencia at ang simbahan ni San Valentino noong ika-16 na siglo. == Heograpiyang pisikal == Ang munisipalidad, na matatagpuan sa taas na 158 m mula sa antas ng dagat, ay hindi kasama sa teritoryo ng komunidad sa bundok at nasa loob ng basin ng paagusan ng Brenta–Bacchiglione, ang sub-basin ng Leogra-Timonchio. Ang teritoryo ay tinatawid sa direksyong hilaga-timog ng mga ilog ng Refosco at Livergon, na nagsasama upang bumuo ng ilog ng Giara; sa silangan ay ang kanal ng Proe at ang ilog ng Leogra. Mayroon ding mas maliliit na ilog na ipinangalan sa kani-kanilang mga lambak: Valle Pra Longhi, Valle dell'Orco, Valle Bisele, Valle Nogara, Valle della Volpe, at Valle della Guizza. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang toponimo na San Vito ay malinaw na nagmula sa pangalan ng santo ng debosyong Benedictino, dahil ang bayan ay pagmamay-ari ng mga monghe na ito sa loob ng maraming siglo. Sa mga mapa noong ika-14 at ika-15 siglo, ang bundok sa itaas ng San Vito ay tinawag na Mons Luguzani.<ref>{{Cita|Mantese, 1952|p. 12}}.</ref> == Mga kilalang mamamayan == * [[Amelia Barbieri]] (1918–2016), komadrona at misyonerong layko, na nagligtas sa mga ulilang Ruandes noong panahon ng [[Henosidyong Ruandes|henosidyo]].<ref>{{Cite news |last=Sartori |first=Michele |date=29 April 1994 |title=Nonna Amelia salva i suoi orfani |language=Italian |trans-title=Grandma Amelia saves her orphans |page=16 |work=[[l'Unità]] |location=Rome, Italy |url=https://archivio.unita.news/assets/main/1994/04/29/page_016.pdf |url-status=live |access-date=22 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240120222711/https://archivio.unita.news/assets/main/1994/04/29/page_016.pdf |archive-date=20 January 2024}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=San_Vito_di_Leguzzano,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] musxrzcssxsil2o7oj4odg14joaskxy Sandrigo 0 123030 2236158 1835250 2026-10-22T10:37:32Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375305972|Sandrigo]]" 2236158 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sandrigo|official_name=Comune di Sandrigo|native_name=|image=Sandrigo_collage.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|40|N|11|36|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Ancignano, Lupia|mayor_party=|mayor=Giuliano Stivan|area_footnotes=|area_total_km2=27.99|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Sandricensi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=64|saint=[[Pag-aakyat sa Langit kay Maria|Santa Maria Assunta]], [[San Filippo ay San Giacomo]]|day=Agosto 15, Mayo 3|postal_code=36066|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.sandrigo.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Sandrigo''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng Kalsadang Panlalawigan SP248. Ang bayan ay tahanan ng "Festa del Baccalà", kung saan ang tipikal na ulam na ''[[baccalà alla vicentina]]'' ay inihahanda gamit ang stockfish na inangkat mula sa [[Munisipalidad ng Røst]] sa [[Lofoten]], [[Noruwega]]. == Kakambal na bayan == Ang Sandrigo ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Norway}}[[Røst Municipality|Røst]], Noruwega == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 4seiakpabpbwn8yj6cfyr260d3cpj06 2236178 2236158 2026-10-22T11:09:59Z Ryomaandres 8044 2236178 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sandrigo|official_name=Comune di Sandrigo|native_name=|image=Sandrigo_collage.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|40|N|11|36|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Ancignano, Lupia|mayor_party=|mayor=Giuliano Stivan|area_footnotes=|area_total_km2=27.99|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Sandricensi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=64|saint=[[Pag-aakyat sa Langit kay Maria|Santa Maria Assunta]], [[San Filippo ay San Giacomo]]|day=Agosto 15, Mayo 3|postal_code=36066|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.sandrigo.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Sandrigo''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng Kalsadang Panlalawigan SP248. Ang bayan ay tahanan ng "Festa del Baccalà", kung saan ang tipikal na ulam na ''[[baccalà alla vicentina]]'' ay inihahanda gamit ang stockfish na inangkat mula sa [[Munisipalidad ng Røst]] sa [[Lofoten]], [[Noruwega]]. == Kasaysayan == === Sinaunang panahon === Mula pa noong panahon ng mga Romano ay ang pagkakatuklas ng isang inskripsiyon sa libing mula noong unang bahagi ng ika-2 siglo AD, at ang pagkakatuklas ng isang inskripsiyon sa libing na may kaugnayan sa batang babaeng Kristiyano, si Macrina, sa isang Griyegong sarkopago na gawa sa marmol na mula pa noong ika-4-5 siglo AD, na nagpapatotoo sa pagkakaroon ng isang komunidad ng mga Kristiyano, na kapanahon ng Vicenza. Sa panahon ng isang kampanya ng arkeolohikong paghuhukay noong 1920, nahukay ang mga labi ng isang [[Mga Lombardo|Lombardong]] [[nekropolis]].<ref>I reperti sono conservati presso il Museo nazionale Atestino, in villa Mocenigo di [[Este (Italia)|Este]]. {{cita|Mantese, 1952|p. 226}}</ref> === Medyebal === Ang pangalan ng lokalidad ay lumilitaw na bilang ang kasalukuyang pangalan sa isang dokumentong may petsang 1080 na may kaugnayan sa mga sinaunang karapatan ng mga monghe, na napreserba sa mga sinupan ng Aklatang Guarneriana ng [[San Daniele del Friuli]].<ref name="CStoria">{{Cita web|http://www.comune.sandrigo.vi.it/index.php/storia|Sito del Comune di Sandrigo - Storia}}</ref> == Kakambal na bayan == Ang Sandrigo ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Norway}}[[Røst Municipality|Røst]], Noruwega == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] s2wdiy5ltreqhzkr7sbk9mommgosyxq Santorso 0 123031 2236159 1835251 2026-10-22T10:39:26Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375307529|Santorso]]" 2236159 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Santorso|official_name=Comune di Santorso|native_name=|image=Veduta aerea Santorso.jpg|image_size=|caption=Tanawing panghimpapawid ng Santorso kasama ang Monte Summano sa likuran|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|44|N|11|23|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|mayor_party=|mayor=Franco Balzi|area_footnotes=|area_total_km2=13|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Orsiani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=240|saint=San Urso|day=Mayo 3|postal_code=36014|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.santorso.vi.it/}}|footnotes=|istat=024095|frazioni=}}Ang '''Santorso''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga ng SP350 highway. Ang Santorso ay tahanan ng ilang mga villa ng mga patrisyano: ang pinakamatanda ay ang Villa Facci na itinayo noong ika-15 siglo. Ang simbahan ni S. Maria Immacolata ay itinayo sa pagitan ng 1834 at 1839 sa estilong neoklasiko. Ang Renasimyentong Villa Floriani ay naglalaman ng mga fresco ng pintor na si [[Giovanni Demio]] para sa display. Ang ika-19 na siglong Villa Rossi ay pagmamay-ari ng komuna ng Santorso. Ang kalakip na parke, na dinisenyo ng Negrin, ay may kasamang aquarium, mga bihirang halaman, at mga batis na dumadaloy sa malalagong halaman patungo sa pangunahing lawa. Ito ay tahanan ng isang malaking koleksiyon ng mga paru-paro na naglalakad sa atrio. Nagtatampok din ang parke ng mga sakayan sa tren, mga hayop sa bukid, at mga lugar ng paglalaro ng mga bata. == Kakambal na bayan == [[Kinakapatid na lungsod|Kakambal]] ng Santorso ang: * {{Flagicon|Italy}}[[Vejano]], Italya * {{Flagicon|Switzerland}} [[Brissago]], Suwisa == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga pinagmumulan == * [http://www.venice-italy-veneto.com/children-to-do-in-Italy.html Gabay sa Santorso na may mga larawan] * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Santorso,%20Italy Mga Mapa ng Google] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] hyha5ydo34f0dfb2twgqgupmkxthwrb 2236180 2236159 2026-10-22T11:11:21Z Ryomaandres 8044 2236180 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Santorso|official_name=Comune di Santorso|native_name=|image=Veduta aerea Santorso.jpg|image_size=|caption=Tanawing panghimpapawid ng Santorso kasama ang Monte Summano sa likuran|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|44|N|11|23|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|mayor_party=|mayor=Franco Balzi|area_footnotes=|area_total_km2=13|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Orsiani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=240|saint=San Urso|day=Mayo 3|postal_code=36014|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.santorso.vi.it/}}|footnotes=|istat=024095|frazioni=}}Ang '''Santorso''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga ng SP350 highway. Ang Santorso ay tahanan ng ilang mga villa ng mga patrisyano: ang pinakamatanda ay ang Villa Facci na itinayo noong ika-15 siglo. Ang simbahan ni S. Maria Immacolata ay itinayo sa pagitan ng 1834 at 1839 sa estilong neoklasiko. Ang Renasimyentong Villa Floriani ay naglalaman ng mga fresco ng pintor na si [[Giovanni Demio]] para sa display. Ang ika-19 na siglong Villa Rossi ay pagmamay-ari ng komuna ng Santorso. Ang kalakip na parke, na dinisenyo ng Negrin, ay may kasamang aquarium, mga bihirang halaman, at mga batis na dumadaloy sa malalagong halaman patungo sa pangunahing lawa. Ito ay tahanan ng isang malaking koleksiyon ng mga paru-paro na naglalakad sa atrio. Nagtatampok din ang parke ng mga sakayan sa tren, mga hayop sa bukid, at mga lugar ng paglalaro ng mga bata. == Ekonomiya == === Kasaysayan ng pag-unlad ng ekonomiya === Ang lokasyon ng bayan sa paanan ng mga bundok at ang pag-abot nito sa mga daluyan ng tubig ay nagbigay-daan dito upang mapaunlad ang isang maunlad na ekonomiya mula pa noong sinaunang panahon. == Kakambal na bayan == [[Kinakapatid na lungsod|Kakambal]] ng Santorso ang: * {{Flagicon|Italy}}[[Vejano]], Italya * {{Flagicon|Switzerland}} [[Brissago]], Suwisa == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga pinagmumulan == * [http://www.venice-italy-veneto.com/children-to-do-in-Italy.html Gabay sa Santorso na may mga larawan] * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Santorso,%20Italy Mga Mapa ng Google] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] mqvmatamjacmom0xi1iyy1ki1bc5ci2 Sarcedo 0 123032 2236160 1835185 2026-10-22T10:43:22Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375307622|Sarcedo]]" 2236160 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sarcedo|official_name=Comune di Sarcedo|native_name=|image=Villa Capra Sarcedo 002 VVF.jpg|image_size=|caption=Villa Capra, isang ika-18 siglong [[arkitekturang Paladiano|Paladianong]] Venecianong villa|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|42|N|11|32|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=13.76|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Sarcedensi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=157|saint=[[San Andres|Sant'Andrea Apostolo]]|day=Nobyembre 30|postal_code=36030|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.sarcedo.vi.it}}|footnotes=|istat=024097|frazioni=[[Breganze]], [[Fara Vicentino]], [[Montecchio Precalcino]], [[Thiene]], [[Villaverla]], [[Zugliano]]}}Ang '''Sarcedo''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa timog ng SP111. Noong 2019, ang Sarcedo ay may tinatayang populasyon na 5,252.<ref name="demo.istat">{{Cite web |title=Demo.Istat |url=http://demo.istat.it/bilmens2019gen/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724140744/http://demo.istat.it/bilmens2019gen/index.html |archive-date=2019-07-24 |access-date=2020-04-17}}</ref> == Heograpiya == Ang hilagang bahagi ng Sarcedo ay binubuo ng mga matabang burol na nagmula sa bulkan, ang silangang likas na hangganan ay ang Sapa ng [[Astico]] at ang kanlurang hangganan ay ang agos ng Igna, na katabi mismo ng [[Alpes Vicentino]]. Ang katimugang bahagi ng nayon ay isang [[kapatagang alubyal]]. Ang taas ay nag-iiba mula {{Cvt|80 to 203|meter}} sa ibabaw ng antas ng dagat. Ang pinakamataas na puntos ay ''Cima Costa, Cima Colombara'' e ''Monte Canaglia'' . Malawak ang tanawin at mula sa Sarcedo ay minsan makikita ang mga kawili-wiling lugar tulad ng [[Monte Grappa]], [[Sette Comuni]], [[Monte Summano]], [[Monte Novegno]], [[Cima Palon]], mula [[Piccole Dolomiti]] hanggang [[Lessinia|Lessini]], mula [[Kaburulang Bericos]] hanggang [[Kaburulang Euganea]] at ang kapatagan sa ibaba. == Kasaysayan == Ang pangalang Sarcedo ay malamang na nagmula sa salitang Latin ''na querquetum'', na nangangahulugang kagubatan ng roble. Tunay nga, sa kasalukuyang panahon pa rin, ang luntiang lugar sa mga burol ay binubuo ng kagubatan at mga punong oak na daan-daang taon na ang tanda. Nasaksihan ni Maccà na ang pangalang ito ay karaniwan sa ibang mga lugar tulad ng Lonigo, Castagnero at Lumignano. Ang pangalan ay unang lumitaw sa isang dokumentong may petsang 983 AD, ang ''Privilegium'' na ibinigay ng Obispo ng Vicenza Rodolfo sa Benedictinong abadia ni San Felix in Vicenza.<ref>Sito del Comune di Sarcedo.</ref> == Mga pinagmumulan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Sarcedo,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9j32qox7808dki1lyojav6yigi9apd6 Sarego 0 123033 2236161 1835062 2026-10-22T10:44:58Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375307656|Sarego]]" 2236161 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sarego|official_name=Comune di Sarego|native_name=|image=ArcadeVillaTrissino_Meledo_2007_07_06_2.jpg|image_size=|caption=Tanaw ng Villa Trissino.|image_shield=Sarego-Stemma.gif|shield_alt=|shield_size=px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|25|N|11|24|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Meledo, Monticello di Fara|mayor_party=[[Five Star Movement]]|mayor=Roberto Castiglion|area_footnotes=|area_total_km2=23.92|population_footnotes=|population_demonym=Seraticensi|elevation_footnotes=|elevation_m=270|saint=Maria SS. Assunta|day=Agosto 15|postal_code=36040|area_code=0444|website={{official website|https://www.sarego.gov.it/}}|footnotes=}}Ang '''Sarego''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay {{Convert|20|km|mi}} timog-kanluran ng [[Vicenza]]. Ang SP500 ay dumadaan sa bayan ng Sarego. == Mga pangunahing tanawin == Sa ''[[frazione]]'' ng Meledo, mayroong dalawang hindi kumpletong villa na idinisenyo ni [[Andrea Palladio]]: * [[Villa Trissino (Meledo di Sarego)|Villa Trissino]] * [[Villa Arnaldi]]<ref>[http://www.cisapalladio.org/veneto/scheda.php?sezione=4&architettura=38&lingua=e Villa Arnaldi in the CISA website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106230111/http://www.cisapalladio.org/veneto/scheda.php?sezione=4&architettura=38&lingua=e|date=2007-11-06}}</ref> == Sport == * Ang pangunahing club ng futbol ay ang [[A.C. M.M. Sarego A.S.D.|ACMM Sarego ASD]] * Ang Moto Club La Favorita Sarego ay nag-organisa ng [[motorcycle speedway]] event sa La Favorita, sa labas ng Via Julia Divisione sa kalapit na Monticello di Fara. Ang lugar ay nagdaos ng isang qualifying round ng [[Speedway World Championship]] sa loob ng tatlong magkakasunod na taon mula 1974 hanggang 1976.<ref>{{Cite web |title=World Championship |url=https://dlprezes.pl.tl/SPEEDWAY--_--Indywidualne-mistrzostwa-%26%23346%3Bwiata-----------k1-World-Speedway-Championship-k2-.htm |access-date=2 February 2024 |website=Metal Speedway}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Championship |url=http://www.speedway.org/history/ |access-date=2 February 2024 |website=Speedway.org}}</ref> Natapos ang speedway noong 1982, nang ito ay gawing pasilidad ng futbol para sa ASD La Favorita 93.<ref>{{Cite web |title=The History of the Motorcycle Club |url=http://www.motoclublafavorita.it/home/detail1.asp?iData=661&iCat=191&iChannel=32&nChannel=Articles |access-date=2 February 2024 |website=Moto Club La Favorita}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Sarego,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] * [http://www.comuni-italiani.it/024/098/ Pahina sa Comuni Italiani] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1vq13gwnz2yi67paw25yn60c9q2cyty 2236181 2236161 2026-10-22T11:12:28Z Ryomaandres 8044 2236181 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sarego|official_name=Comune di Sarego|native_name=|image=ArcadeVillaTrissino_Meledo_2007_07_06_2.jpg|image_size=|caption=Tanaw ng Villa Trissino.|image_shield=Sarego-Stemma.gif|shield_alt=|shield_size=px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|25|N|11|24|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Meledo, Monticello di Fara|mayor_party=[[Five Star Movement]]|mayor=Roberto Castiglion|area_footnotes=|area_total_km2=23.92|population_footnotes=|population_demonym=Seraticensi|elevation_footnotes=|elevation_m=270|saint=Maria SS. Assunta|day=Agosto 15|postal_code=36040|area_code=0444|website={{official website|https://www.sarego.gov.it/}}|footnotes=}}Ang '''Sarego''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay {{Convert|20|km|mi}} timog-kanluran ng [[Vicenza]]. Ang SP500 ay dumadaan sa bayan ng Sarego. == Kasasyayan == === Sinaunang panahon === May mga pira-pirasong terakota na palayok na natagpuan sa mga dalisdis ng mga burol ng Sarego. Sa pagitan ng ika-2 at ika-1 siglo BK, ang teritoryo—lalo na ang lugar sa hilagang-kanluran ng Monticello di Fara, malapit sa [[Via Postumia]], na itinayo noong 148—ay minarkahan ng [[Senturyasyon|senturyasyong]] Romano, na naghati sa mga lupang iginawad bilang gantimpala sa mga beterano na lehiyonaryo. Ang sistemang ito ay nagbigay sa kanila ng interes sa pagtatanggol sa mahalagang arteryang ito na nag-uugnay sa [[Genova]] at [[Aquileia|Aquilea]]. == Mga pangunahing tanawin == Sa ''[[frazione]]'' ng Meledo, mayroong dalawang hindi kumpletong villa na idinisenyo ni [[Andrea Palladio]]: * [[Villa Trissino (Meledo di Sarego)|Villa Trissino]] * [[Villa Arnaldi]]<ref>[http://www.cisapalladio.org/veneto/scheda.php?sezione=4&architettura=38&lingua=e Villa Arnaldi in the CISA website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106230111/http://www.cisapalladio.org/veneto/scheda.php?sezione=4&architettura=38&lingua=e|date=2007-11-06}}</ref> == Sport == * Ang pangunahing club ng futbol ay ang [[A.C. M.M. Sarego A.S.D.|ACMM Sarego ASD]] * Ang Moto Club La Favorita Sarego ay nag-organisa ng [[motorcycle speedway]] event sa La Favorita, sa labas ng Via Julia Divisione sa kalapit na Monticello di Fara. Ang lugar ay nagdaos ng isang qualifying round ng [[Speedway World Championship]] sa loob ng tatlong magkakasunod na taon mula 1974 hanggang 1976.<ref>{{Cite web |title=World Championship |url=https://dlprezes.pl.tl/SPEEDWAY--_--Indywidualne-mistrzostwa-%26%23346%3Bwiata-----------k1-World-Speedway-Championship-k2-.htm |access-date=2 February 2024 |website=Metal Speedway}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Championship |url=http://www.speedway.org/history/ |access-date=2 February 2024 |website=Speedway.org}}</ref> Natapos ang speedway noong 1982, nang ito ay gawing pasilidad ng futbol para sa ASD La Favorita 93.<ref>{{Cite web |title=The History of the Motorcycle Club |url=http://www.motoclublafavorita.it/home/detail1.asp?iData=661&iCat=191&iChannel=32&nChannel=Articles |access-date=2 February 2024 |website=Moto Club La Favorita}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Sarego,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] * [http://www.comuni-italiani.it/024/098/ Pahina sa Comuni Italiani] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jdnmgvknrzbm0vn8snqvptgl8f1nkvq Schiavon 0 123034 2236163 1835252 2026-10-22T10:46:53Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375308460|Schiavon]]" 2236163 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Schiavon|official_name=Comune di Schiavon|native_name={{llang|vec|S-ciaon}}|image=Schiavon (VI) - segnale inizio centro abitato.jpg|image_size=|caption=Papasok ng Schiavon|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|42|N|11|39|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Longa|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=11.96|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym={{lang|it|Schiavonensi}}|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=74|saint=[[Isidore of Seville|Isidro ng Sevilla]]|day=Mayo 15|postal_code=36060|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.schiavon.vi.it}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->}}Ang '''Schiavon''' ({{IPA|it|skjaˈvon|lang}} {{Langx|vec|S-ciaon}} {{IPA|vec|stʃaˈoŋ|}} ) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Dumadaan ang SP248 sa bayan. Ang Poli Grappa Museum ay matatagpuan sa Poli Distillerie sa Schiavon. Ito ay isang museo na nagpapakita ng kasaysayan ng Grappa at ang proseso ng pagdidistila ng alak. == Kakambal na bayan == Ang Schiavon ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Brazil}}[[Monte Belo do Sul]], Brazil == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] e981jpgw8dp2a1qvun1sfda92noozhy 2236183 2236163 2026-10-22T11:14:45Z Ryomaandres 8044 2236183 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Schiavon|official_name=Comune di Schiavon|native_name={{llang|vec|S-ciaon}}|image=Schiavon (VI) - segnale inizio centro abitato.jpg|image_size=|caption=Papasok ng Schiavon|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|42|N|11|39|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Longa|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=11.96|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym={{lang|it|Schiavonensi}}|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=74|saint=[[Isidore of Seville|Isidro ng Sevilla]]|day=Mayo 15|postal_code=36060|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.schiavon.vi.it}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->}}Ang '''Schiavon''' ({{IPA|it|skjaˈvon|lang}} {{Langx|vec|S-ciaon}} {{IPA|vec|stʃaˈoŋ|}} ) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Dumadaan ang SP248 sa bayan. Ang Poli Grappa Museum ay matatagpuan sa Poli Distillerie sa Schiavon. Ito ay isang museo na nagpapakita ng kasaysayan ng Grappa at ang proseso ng pagdidistila ng alak. == Kasaysayan == Noong 1404, ang Schiavon at Longa—na kabilang sa "contado" ng Vicenza nang mahigit isang siglo—ay naging bahagi ng [[Republika ng Venecia]], kasama ang lungsod; sa loob ng apat na siglo, nanatili silang dalawang magkaibang komunidad sa kanayunan, bawat isa ay pinamumunuan ng isang dekano na inihalal ng mga pinuno ng pamilya at tinutulungan ng mga magsasaka, na namamahala sa parokya at kung minsan ay kumikilos bilang mga maniningil ng buwis. Ang mga makapangyarihan at mayayamang pamilya ng aristokrasya ng lungsod, tulad ng mga Chiericati, ay nakakuha ng malalawak na ari-arian sa lugar na ito at nagtayo ng kanilang sariling mga tirahan sa kanayunan. Gayumpaman, ang buhay para sa mga taganayon ay palaging mahirap: bilang karagdagan sa mga yugto ng taggutom at mga epidemya, palagi silang nabibigatan ng mabibigat na buwis; maging ang ikapu ay tila parusa kung noong 1471 sa Longa ay nagnakaw ang mga tao upang bayaran ito, gaya ng pinatutunayan ng isang dokumentong notaryal, habang sa Schiavon ay hindi gaanong kapansin-pansin ang kawalang-kasiyahan sa institusyong piyudal na ito.<ref name="CStoria">{{Cita web|lingua=it|url=http://www.comune.schiavon.vi.it/web/schiavon/vivere/vivere-interna?p_p_id=ALFRESCO_MYPORTAL_CONTENT_PROXY_WAR_myportalportlet_INSTANCE_nc6A&p_p_lifecycle=1&p_p_state=normal&p_p_mode=view&template=/regioneveneto/myportal/html-generico-detail&uuid=e72d8e0e-29ea-4027-b2db-0ecc7006ba7c&contentArea=_Schiavon_vivere-interna_Body1_&selVert=menu-contestuale_73b6d647-e111-4de9-b505-5d4f90119ea3|titolo=MyPortal - Vivere dettaglio - Comune di Schiavon|sito=www.comune.schiavon.vi.it|accesso=2025-05-05|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160821162513/http://www.comune.schiavon.vi.it/web/schiavon/vivere/vivere-interna?p_p_id=ALFRESCO_MYPORTAL_CONTENT_PROXY_WAR_myportalportlet_INSTANCE_nc6A&p_p_lifecycle=1&p_p_state=normal&p_p_mode=view&template=/regioneveneto/myportal/html-generico-detail&uuid=e72d8e0e-29ea-4027-b2db-0ecc7006ba7c&contentArea=_Schiavon_vivere-interna_Body1_&selVert=menu-contestuale_73b6d647-e111-4de9-b505-5d4f90119ea3|dataarchivio=21 agosto 2016|urlmorto=sì}}</ref> == Kakambal na bayan == Ang Schiavon ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Brazil}}[[Monte Belo do Sul]], Brazil == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] nv84jaugae2apuzov29h7b3yskuj36g Schio 0 123035 2236164 1833167 2026-10-22T10:53:54Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375308492|Schio]]" 2236164 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Schio|official_name=Comune di Schio|native_name=|image=Schio duomo visto dal castello.jpg|image_size=|caption=Duomo (Simbahan ng [[San Pietro, Schio|San Pietro]])|image_shield=|shield_alt=|image_map=Map of comune of Schio (province of Vicenza, region Veneto, Italy).svg|map_alt=|map_caption=Schio within the Province of Vicenza|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|42|40|N|11|21|20|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Aste, Cabrelle, Giavenale, Monte Magrè, Piane, Poleo, Santa Caterina, Santa Maria, San Rocco, Sant'Ulderico, Magrè, Liviera, Cà Trenta, Ss. Trinità, Santa Croce|mayor_party=|mayor=Cristina Marigo|area_footnotes=|area_total_km2=67|population_footnotes=|population_demonym=Scledensi|elevation_footnotes=|elevation_m=200|saint=San Pedro|day=Hunyo 29|postal_code=36015|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.schio.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Schio''' ({{IPA|it|ˈskiːo}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]] at silangan ng [[Lawa ng Garda]]. Napapaligiran ito ng [[Dolomitas|Munting Dolomitas]] (Italyanong Prealpes) at Bundok [[Pasubio]]. == Kasaysayan == Ang pangalan nito ay nagmula sa Latin: ''ang escletum'' ay isang kahoy na gawa sa mga oak at una itong ginamit sa isang dokumento ng ilang [[Mga Benedictino|Benedictino]] mula sa Vicenza. Ang mga unang pamayanan ay nasa paligid ng dalawang lumang burol, kung saan ngayon ay naroon ang mga guho ng [[Castle of Schio|isang lumang kastilyo]] at isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong]] [[katedral]]. Pagsapit ng ika-12 siglo, ang Schio ay naging isang mahalagang sentro ng maunlad na paggawa ng lana. Ang lungsod ay pinamunuan ng pamilyang Venecianong Maltraversi hanggang 1311. Ang Schio ngayon ay isang industriyal na bayan salamat kay Alessandro Rossi, na nagtatag ng pinakamalaking kompanya ng lana sa Italya (Lanerossi) noong ika-19 na siglo. Inayos din ni Rossi ang pagpapatayo ng mga bahay, nursery, paaralan, teatro at hardin para sa kanyang mga manggagawa. Ang pinakamahalagang pabrika ng tela sa Schio ay ang Lanerossi, Conte at Cazzola. Ang Schio ay tinawag na "Manchester ng Italya", dahil ito ang sentro ng kalakalan ng lana sa hilaga tulad ng lungsod ng Britanya. == Mga pangunahing kaganapan == * Noong 2019, ipinakilala sa unang pagkakataon ang kaganapan ng TEDx Conference, isang mahalagang hakbang pasulong para sa komunidad. == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}}[[Landshut]], Alemanya, mula noong 1981 * {{Flagicon|HUN}} [[Kaposvár]], Hungary, mula noong 1990 * {{Flagicon|LUX}} [[Pétange|Petange]], Luxembourg, mula noong 1992 == Galeriya == <gallery> File:Schio_church_of_St._Mary.jpg|alt=The little church of St Mary|{{Center|Ang maliit na simbahan ng Sta. Maria}} File:Schio_il_castello.jpg|alt=The castle, seen from the Tajara|{{Center|Ang kastilyo, kita mula sa ''Tajara''}} File:Schio_l'Omo.jpg|{{Center|L'Omo}} File:Schio_Teatro_Civico.jpg|alt=The Civic Theatre|{{Center|Ang Teatro Sibiko}} File:Schio-Chiesa_S.Francesco.JPG|alt=The church of St Francis|{{Center|Simbahan ng San Francisco}} File:Schio-Chiesa_di_S.Antonio.JPG|alt=The church of St Anthony|{{Center|Simbahan ng San Antonio}} File:Schio-Monumento_Alessandro_Rossi.JPG|alt=Monument to Alessandro Rossi|{{Center|Monumento kay Alessandro Rossi}} File:Piazza_Alessandro_Rossi.jpg|{{Center|Piazza Alessandro Rossi}} File:Monumento_ad_Alessandro_Rossi_in_Schio.jpg|alt=Monumento ad Alessandro Rossi in Schio|{{Center|Monumento kay Alessandro Rossi sa Schio}} File:Schio_(viale_Trento_e_Trieste).jpg|alt=River Leogra|{{Center|Ilog Leogra}} File:Summano.jpg|alt=Summano at Night|{{Center|Summano sa gabi}} File:Fabbrica_Alta.JPG|{{Center|Fabbrica Alta}} </gallery> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Schio}} * [http://www.comune.schio.vi.it/ Opisyal na website ng Schio] * http://tedxschio.com/ {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] rja0gkvz7qvwlbt1ltcxsfce4m5hjur 2236165 2236164 2026-10-22T10:54:08Z Ryomaandres 8044 /* Mga pangunahing kaganapan */ 2236165 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Schio|official_name=Comune di Schio|native_name=|image=Schio duomo visto dal castello.jpg|image_size=|caption=Duomo (Simbahan ng [[San Pietro, Schio|San Pietro]])|image_shield=|shield_alt=|image_map=Map of comune of Schio (province of Vicenza, region Veneto, Italy).svg|map_alt=|map_caption=Schio within the Province of Vicenza|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|42|40|N|11|21|20|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Aste, Cabrelle, Giavenale, Monte Magrè, Piane, Poleo, Santa Caterina, Santa Maria, San Rocco, Sant'Ulderico, Magrè, Liviera, Cà Trenta, Ss. Trinità, Santa Croce|mayor_party=|mayor=Cristina Marigo|area_footnotes=|area_total_km2=67|population_footnotes=|population_demonym=Scledensi|elevation_footnotes=|elevation_m=200|saint=San Pedro|day=Hunyo 29|postal_code=36015|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.schio.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Schio''' ({{IPA|it|ˈskiːo}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]] at silangan ng [[Lawa ng Garda]]. Napapaligiran ito ng [[Dolomitas|Munting Dolomitas]] (Italyanong Prealpes) at Bundok [[Pasubio]]. == Kasaysayan == Ang pangalan nito ay nagmula sa Latin: ''ang escletum'' ay isang kahoy na gawa sa mga oak at una itong ginamit sa isang dokumento ng ilang [[Mga Benedictino|Benedictino]] mula sa Vicenza. Ang mga unang pamayanan ay nasa paligid ng dalawang lumang burol, kung saan ngayon ay naroon ang mga guho ng [[Castle of Schio|isang lumang kastilyo]] at isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong]] [[katedral]]. Pagsapit ng ika-12 siglo, ang Schio ay naging isang mahalagang sentro ng maunlad na paggawa ng lana. Ang lungsod ay pinamunuan ng pamilyang Venecianong Maltraversi hanggang 1311. Ang Schio ngayon ay isang industriyal na bayan salamat kay Alessandro Rossi, na nagtatag ng pinakamalaking kompanya ng lana sa Italya (Lanerossi) noong ika-19 na siglo. Inayos din ni Rossi ang pagpapatayo ng mga bahay, nursery, paaralan, teatro at hardin para sa kanyang mga manggagawa. Ang pinakamahalagang pabrika ng tela sa Schio ay ang Lanerossi, Conte at Cazzola. Ang Schio ay tinawag na "Manchester ng Italya", dahil ito ang sentro ng kalakalan ng lana sa hilaga tulad ng lungsod ng Britanya. == Mga pangunahing pangyayari == * Noong 2019, ipinakilala sa unang pagkakataon ang kaganapan ng TEDx Conference, isang mahalagang hakbang pasulong para sa komunidad. == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}}[[Landshut]], Alemanya, mula noong 1981 * {{Flagicon|HUN}} [[Kaposvár]], Hungary, mula noong 1990 * {{Flagicon|LUX}} [[Pétange|Petange]], Luxembourg, mula noong 1992 == Galeriya == <gallery> File:Schio_church_of_St._Mary.jpg|alt=The little church of St Mary|{{Center|Ang maliit na simbahan ng Sta. Maria}} File:Schio_il_castello.jpg|alt=The castle, seen from the Tajara|{{Center|Ang kastilyo, kita mula sa ''Tajara''}} File:Schio_l'Omo.jpg|{{Center|L'Omo}} File:Schio_Teatro_Civico.jpg|alt=The Civic Theatre|{{Center|Ang Teatro Sibiko}} File:Schio-Chiesa_S.Francesco.JPG|alt=The church of St Francis|{{Center|Simbahan ng San Francisco}} File:Schio-Chiesa_di_S.Antonio.JPG|alt=The church of St Anthony|{{Center|Simbahan ng San Antonio}} File:Schio-Monumento_Alessandro_Rossi.JPG|alt=Monument to Alessandro Rossi|{{Center|Monumento kay Alessandro Rossi}} File:Piazza_Alessandro_Rossi.jpg|{{Center|Piazza Alessandro Rossi}} File:Monumento_ad_Alessandro_Rossi_in_Schio.jpg|alt=Monumento ad Alessandro Rossi in Schio|{{Center|Monumento kay Alessandro Rossi sa Schio}} File:Schio_(viale_Trento_e_Trieste).jpg|alt=River Leogra|{{Center|Ilog Leogra}} File:Summano.jpg|alt=Summano at Night|{{Center|Summano sa gabi}} File:Fabbrica_Alta.JPG|{{Center|Fabbrica Alta}} </gallery> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Schio}} * [http://www.comune.schio.vi.it/ Opisyal na website ng Schio] * http://tedxschio.com/ {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] pidzqlmw3on1yyi6dw3f45pp29wpps3 Solagna 0 123036 2236162 1835186 2026-10-22T10:46:51Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375310329|Solagna]]" 2236162 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Solagna|official_name=Comune di Solagna|native_name=|image=solagna.jpg|image_size=|caption=Tanaw ng Solagna|image_shield=Solagna-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|49|N|11|43|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=[[San Giovanni ai Colli Alti]], Campo Solagna|mayor_party=|mayor=Daniele Nervo|area_footnotes=|area_total_km2=15|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Solagnesi or Solagnotti|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=131|saint=Sta. Justina|day=|postal_code=36020|area_code=0424|website={{official website|http://www.comune.solagna.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Solagna''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng SS47 state road. Kabilang sa mga tanawin ang simbahan ng Santa Giustina, na may mga likhang sining nina [[Brustolon]] at [[Giuseppe Ghedina]]; nandito rin ang umano'y libingan ni [[Ezzelino II da Romano]]. == Kakambal na bayan == Ang Solagna ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Codogno]], Italya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Solagna,%20Italy Tingnan sa Google Maps] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] sk5fe83lizsjpuzuu17js0ou0yee65q 2236182 2236162 2026-10-22T11:13:50Z Ryomaandres 8044 2236182 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Solagna|official_name=Comune di Solagna|native_name=|image=solagna.jpg|image_size=|caption=Tanaw ng Solagna|image_shield=Solagna-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|49|N|11|43|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=[[San Giovanni ai Colli Alti]], Campo Solagna|mayor_party=|mayor=Daniele Nervo|area_footnotes=|area_total_km2=15|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Solagnesi or Solagnotti|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=131|saint=Sta. Justina|day=|postal_code=36020|area_code=0424|website={{official website|http://www.comune.solagna.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Solagna''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng SS47 state road. Kabilang sa mga tanawin ang simbahan ng Santa Giustina, na may mga likhang sining nina [[Brustolon]] at [[Giuseppe Ghedina]]; nandito rin ang umano'y libingan ni [[Ezzelino II da Romano]]. == Heograpiya == Ang teritoryo ay nanatili sa ilalim ng impluwensiya ng [[Padua]] hanggang sa katapusan ng ika-12 siglo: Ang Bassano muna, at di-nagtagal pagkatapos nito ang mga munisipalidad ng lambak, ay nanumpa ng katapatan sa [[Vicenza]], ngunit di-nagtagal ay napasailalim sa pamamahala ng pamilyang [[Ezzelini]], na nag-utos ng pagtatayo ng isang tore sa pasukan ng Solagna, isang kuta sa Bundok Cornon, at isang pader na nagdurugtong sa dalawang garison ng militar. Sa pagkawala ng pamilyang Ezzelini, ang buong teritoryo ay pinag-agawan sa pagitan ng Padua at Vicenza, na sa wakas ay naging teritoryo ng Paduan noong unang bahagi ng ika-14 na siglo. Gayunpaman, noong ika-14 na siglo, ang pakikibaka para sa kataas-taasang kapangyarihan sa teritoryo ay hindi napigilan, at kalaunan ay iniunat din ng [[Serenissima]] ang mahabang braso nito upang ipataw ang pamamahala nito. Mula sa puntong ito, ang kapalaran ng Solagna ay sumunod sa kapalaran ng Republikang Veneciano. Sa lokalidad ng Ponte San Lorenzo, sa taas na 1050 metro mula sa antas ng dagat, naroon ang Haligi, isang regalo mula sa Lungsod ng [[Roma]], upang gunitain na napigilan doon ang mabilis na opensiba ng Austria-Unggriya. == Kakambal na bayan == Ang Solagna ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Codogno]], Italya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Solagna,%20Italy Tingnan sa Google Maps] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 7kckb6brk5b3wsua4l06ijhsc8r6b0y Sossano 0 123037 2236167 1835188 2026-10-22T10:58:09Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375310897|Sossano]]" 2236167 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sossano|official_name=Comune di Sossano|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=Sossano-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|22|N|11|31|E|region:IT_type:city(4349)|display=inline, title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Colloredo, Pilastro|mayor_party=|mayor=Enrico Grandis|area_footnotes=|area_total_km2=20.96|population_footnotes=<ref>Source: ISTAT – Bilancio demografico al 28 February 2007 [http://demo.istat.it/bilmens2007gen/index.html].</ref>|population_demonym=Sossanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=19|saint=[[Teobaldo ng Provins|San Teobaldo ng Provins]]|day=Unang Linggo ng Hulyo|postal_code=36040|area_code=0444|website={{Official website|http://www.comune.sossano.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Sossano''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang [[Via Circonvallazione]] ay dumadaan sa bayan. Ang ''[[comune]]'' ng Sossano ay may hangganan sa [[Agugliaro]], [[Albettone]], [[Campiglia dei Berici]], [[Noventa Vicentina]], [[Orgiano]], [[Pojana Maggiore|Poiana Maggiore]], [[San Germano dei Berici]], at [[Villaga]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}}{{Authority control}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] gxedwb9cvpkx4gmcmakl836x6bogfbe 2236184 2236167 2026-10-22T11:16:00Z Ryomaandres 8044 2236184 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sossano|official_name=Comune di Sossano|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=Sossano-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|22|N|11|31|E|region:IT_type:city(4349)|display=inline, title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Colloredo, Pilastro|mayor_party=|mayor=Enrico Grandis|area_footnotes=|area_total_km2=20.96|population_footnotes=<ref>Source: ISTAT – Bilancio demografico al 28 February 2007 [http://demo.istat.it/bilmens2007gen/index.html].</ref>|population_demonym=Sossanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=19|saint=[[Teobaldo ng Provins|San Teobaldo ng Provins]]|day=Unang Linggo ng Hulyo|postal_code=36040|area_code=0444|website={{Official website|http://www.comune.sossano.vi.it}}|footnotes=|image_skyline=Via_Roma_(Sossano)_01.jpg}}Ang '''Sossano''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang [[Via Circonvallazione]] ay dumadaan sa bayan. Ang ''[[comune]]'' ng Sossano ay may hangganan sa [[Agugliaro]], [[Albettone]], [[Campiglia dei Berici]], [[Noventa Vicentina]], [[Orgiano]], [[Pojana Maggiore|Poiana Maggiore]], [[San Germano dei Berici]], at [[Villaga]]. == Mga pingmulan ng pangalan == Ayon sa historyador na si [[Francesco Barbarano de' Mironi|Barbarano]], "Ang Celsano ay tinatawag na halos isang malusog na kalangitan, dahil ang hangin doon ay malusog, at ang hamog ay bihirang magtagal malapit sa bundok." Ang pangalan ay maaari ring masubaybayan pabalik sa Josano, mula sa "Malusog na Hupiter," na nagtatamasa ng isang kahanga-hangang klima. Ang munisipalidad ng Sossano ay malamang na umangkop sa mga interpretasyong ito ng pangalang Sossano noong sinaunang panahon, na gumagamit ng isang eskudo kung saan, na hinati ng isang pilak na bar na may inskripsiyon na "Coelsanus," ay lumilitaw ang isang malinaw na kalangitan na may labing-anim na sinag ng araw at isang kalangitan sa gabi na may isang gasuklay na buwan sa pagitan ng dalawang pilak na bituin. Sa katotohanan, ang pangalan ay maaaring mas malamang na nagmula sa "fundus Celsianus," o "pagmamay-ari ni Celsus." Sa katunayan, ang hulaping "-anus" ay nagpapahiwatig ng ari-ariang lupa na ipinagkaloob, sa Sinaunang Roma, sa mga beterano ng militar, isang kababalaghan na nakakaimpluwensya pa rin sa maraming pangalan ng lugar sa Italya ngayon.<ref name="Comune">{{Cita web|url=http://www.comune.sossano.vi.it/homepage/Conoscere/Storia.html|titolo=Comune di Sossano - Storia|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150531101404/http://www.comune.sossano.vi.it/homepage/Conoscere/Storia.html|dataarchivio=31 maggio 2015}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.igmi.org/pubblicazioni/atlante_tipi_geografici/pdf/toponomastica.pdf|titolo=Fonte: www.igmi.org -|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20141127094639/http://www.igmi.org/pubblicazioni/atlante_tipi_geografici/pdf/toponomastica.pdf|dataarchivio=27 novembre 2014}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}}{{Authority control}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jr1u6li16o1okujwj8xevsm41bcliuu Sovizzo 0 123038 2236101 1835189 2026-10-22T03:38:17Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375310980|Sovizzo]]" 2236101 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sovizzo|official_name=Comune di Sovizzo|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|32|N|11|27|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Montemezzo, Peschiera dei Muzzi, San Daniele, Sovizzo Colle, Tavernelle, Vigo|mayor_party=Lista civica|mayor=Paolo Garbin|area_footnotes=|area_total_km2=15|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Sovizzesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=44|saint=Santa Maria Assunta|day=Agosto 15|postal_code=36050|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.sovizzo.vi.it}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024103}}Ang '''Sovizzo''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 7,388 naninirahan sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga ng SR11 at matatagpuan humigit-kumulang 10.5&nbsp;km mula sa rehiyonal na kabesera ng [[Vicenza]]. == Kasaysayan == Ang mga unang pamayanan sa lugar na ngayon ay komyun ng Sovizzo ay nagmula pa noong panahon ng Neolitiko. Kalaunan, nanirahan ang mga [[Mga Lombardo|Lombardo]] sa lugar, kung saan ang mga bakas nito ay makikita pa rin ngayon sa mga arkeolohikong lugar sa buong lugar. Noong Gitnang Kapanahunan, ang lugar ay pagmamay-ari ng Obispo ng Vicenza, at ibinigay sa lokal na [[sangay ng katedral]] noong ika-13 siglo. Sa buong kasaysayan, sinundan ng komuna ang kapalaran ng kalapit na Vicenza. == Mga monumento at tanawin == Sa komuna at sa mga karatig-pook nito ay may mga gusaling may makasaysayang kahalagahan, tulad ng Villa Bissari Curti, na itinayo noong ika-16 na siglo, ang Villa Marzotto Schiavo at ang Villa Civena-Vencato, pati na rin ang sinaunang kapilya ng Madonna ng Carmine sa [[Frazione|''frazione'']] ng San Daniele, pati na rin ang kapilya ng Saint Raparata sa frazione ng Vigo. == Musika == Mayroong dalawang lokal na banda ng musika: ang bandang G. Rossini at ang instrumental na A. Pedrollo Band di Sovizzo Colle; ang huli ay kilala rin sa mga konsiyerto nito. Ang bandang Radio Sboro ay orihinal ding taga-Sovizzo. == Mga pinagmumulan == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Sovizzo,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] in7npwsr4a5j35h1vbfmuxqwwlvj668 2236102 2236101 2026-10-22T03:39:04Z Ryomaandres 8044 2236102 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sovizzo|official_name=Comune di Sovizzo|native_name=|image=Sovizzo chiesa Santa Maria Assunta.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|32|N|11|27|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Montemezzo, Peschiera dei Muzzi, San Daniele, Sovizzo Colle, Tavernelle, Vigo|mayor_party=Lista civica|mayor=Paolo Garbin|area_footnotes=|area_total_km2=15|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Sovizzesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=44|saint=Santa Maria Assunta|day=Agosto 15|postal_code=36050|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.sovizzo.vi.it}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024103|image_caption=Simbahan ng Santa Maria Assunta}}Ang '''Sovizzo''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 7,388 naninirahan sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga ng SR11 at matatagpuan humigit-kumulang 10.5&nbsp;km mula sa rehiyonal na kabesera ng [[Vicenza]]. == Kasaysayan == Ang mga unang pamayanan sa lugar na ngayon ay komyun ng Sovizzo ay nagmula pa noong panahon ng Neolitiko. Kalaunan, nanirahan ang mga [[Mga Lombardo|Lombardo]] sa lugar, kung saan ang mga bakas nito ay makikita pa rin ngayon sa mga arkeolohikong lugar sa buong lugar. Noong Gitnang Kapanahunan, ang lugar ay pagmamay-ari ng Obispo ng Vicenza, at ibinigay sa lokal na [[sangay ng katedral]] noong ika-13 siglo. Sa buong kasaysayan, sinundan ng komuna ang kapalaran ng kalapit na Vicenza. == Mga monumento at tanawin == Sa komuna at sa mga karatig-pook nito ay may mga gusaling may makasaysayang kahalagahan, tulad ng Villa Bissari Curti, na itinayo noong ika-16 na siglo, ang Villa Marzotto Schiavo at ang Villa Civena-Vencato, pati na rin ang sinaunang kapilya ng Madonna ng Carmine sa [[Frazione|''frazione'']] ng San Daniele, pati na rin ang kapilya ng Saint Raparata sa frazione ng Vigo. == Musika == Mayroong dalawang lokal na banda ng musika: ang bandang G. Rossini at ang instrumental na A. Pedrollo Band di Sovizzo Colle; ang huli ay kilala rin sa mga konsiyerto nito. Ang bandang Radio Sboro ay orihinal ding taga-Sovizzo. == Mga pinagmumulan == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Sovizzo,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qnqka073w37j8wuj4crrfmkjeq74cn4 Tezze sul Brenta 0 123039 2236168 1840389 2026-10-22T10:58:54Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375312822|Tezze sul Brenta]]" 2236168 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Tezze sul Brenta|official_name=Comune di Tezze sul Brenta|native_name={{native name|cim|Tetsch}}|image=Tezze_sul_Brenta.jpg|image_size=|caption=Tanaw ng Tezze sul Brenta|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|41|N|11|42|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Belvedere, Campagnari, Cusinati, Granella, Laghi, Stroppari|mayor_party=|mayor=Luigi Pellanda|area_footnotes=|area_total_km2=18|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Tedaroti|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=69|saint=|day=|postal_code=36056|area_code=0424|website={{official website|http://www.comune.tezze.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->}}Ang '''Tezze sul Brenta''' ({{Langx|cim|Tetsch}}) <ref>{{Cite book |last=Patuzzi |first=Umberto |url=http://www.lusern.it/documenti/Centro_documentazione/libri-depliant-att--didattica-relazioni-etc-/libri/le-nostre-parole-luserna.pdf |title=Unsarne Börtar |publisher=Comitato unitario delle linguistiche storiche germaniche in Italia / Einheitskomitee der historischen deutschen Sprachinseln in Italien |year=2013 |location=Lucerna, Italy |page=9 |language=Italian, German, Cimbrian |trans-title=Our Words |access-date=2019-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023025421/http://www.lusern.it/documenti/Centro_documentazione/libri-depliant-att--didattica-relazioni-etc-/libri/le-nostre-parole-luserna.pdf |archive-date=2020-10-23 |url-status=dead}}</ref> ay isang bayan sa [[lungsod]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilagang-silangan ng SP51. == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Tezze_sul_Brenta,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9wzmiy1n65bvco8p81qv058kgg1ym4j 2236185 2236168 2026-10-22T11:17:01Z Ryomaandres 8044 2236185 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Tezze sul Brenta|official_name=Comune di Tezze sul Brenta|native_name={{native name|cim|Tetsch}}|image=Tezze_sul_Brenta.jpg|image_size=|caption=Tanaw ng Tezze sul Brenta|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|41|N|11|42|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Belvedere, Campagnari, Cusinati, Granella, Laghi, Stroppari|mayor_party=|mayor=Luigi Pellanda|area_footnotes=|area_total_km2=18|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Tedaroti|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=69|saint=|day=|postal_code=36056|area_code=0424|website={{official website|http://www.comune.tezze.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->}}Ang '''Tezze sul Brenta''' ({{Langx|cim|Tetsch}}) <ref>{{Cite book |last=Patuzzi |first=Umberto |url=http://www.lusern.it/documenti/Centro_documentazione/libri-depliant-att--didattica-relazioni-etc-/libri/le-nostre-parole-luserna.pdf |title=Unsarne Börtar |publisher=Comitato unitario delle linguistiche storiche germaniche in Italia / Einheitskomitee der historischen deutschen Sprachinseln in Italien |year=2013 |location=Lucerna, Italy |page=9 |language=Italian, German, Cimbrian |trans-title=Our Words |access-date=2019-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023025421/http://www.lusern.it/documenti/Centro_documentazione/libri-depliant-att--didattica-relazioni-etc-/libri/le-nostre-parole-luserna.pdf |archive-date=2020-10-23 |url-status=dead}}</ref> ay isang bayan sa [[lungsod]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilagang-silangan ng SP51. == Heograpiya == Hanggang noong dekada '60 at '70, maaaring tahakin ang ilog; ang ilalim nito ay ibinaba at pinalawak matapos ang pagkuha ng graba. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang pinagmulan ng pangalang Tezze sul Brenta ay matatagpuan sa kahulugan ng lokal na diyalekto ng salitang teze (o paminsan-minsang "tede"), na nangangahulugang "mga kamalig." Ang ikalawang bahagi ng pangalan ay nagmula sa lokasyon ng lugar na nasa tabing-ilog ng [[Ilog Brenta]]. Ang mga unang bakas ng mga pamayanang rural ay mula pa noong 1374, na matatagpuan sa ilang mga sulatin tungkol sa kasaysayan ng lugar ng Treviso. Gayunpaman, ang munisipalidad ay itinatag lamang noong 1805, sa pamamagitan ng atas ni [[Napoleon]]. == Kasaysayan == Ang mga unang bakas ng mga pamayanang rural ay mula pa noong 1374, na matatagpuan sa ilang mga sulatin tungkol sa kasaysayan ng lugar ng Treviso. Gayunpaman, ang munisipalidad ay itinatag lamang noong 1807, sa pamamagitan ng atas ni Napoleon. == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Tezze_sul_Brenta,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] bux57ewvixb0rzgsis4d105pbk8sazj Thiene 0 123040 2236166 1835063 2026-10-22T10:57:59Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375312831|Thiene]]" 2236166 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Thiene|official_name=Comune di Thiene|native_name=|image=Piazza Chilesotti al tramonto.jpg|image_size=|caption=Plaza Chilesotti, Thiene|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|42|30|N|11|28|40|E|region:IT_type:city(22171)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Borgo Lampertico, Rozzampia, Santo|mayor_party=|mayor=Gianantonio Michelusi|area_footnotes=|area_total_km2=19.7|population_footnotes=<ref>[http://demo.istat.it/pop2014/index1.html GeoDemo - Istat.it]</ref>|population_demonym=Thienesi|elevation_footnotes=|elevation_m=147|saint=[[Cayetano ng Thiene|San Cayetano]] ng Thiene|day=Agosto 7|postal_code=36016|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.thiene.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Thiene''' ({{IPA|it|ˈtjɛːne|lang}})  ay isang [[lungsod]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan humigit-kumulang {{Convert|75|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at {{Convert|200|km|mi}} silangan ng [[Milan]]. Ang lungsod ay may aktibo at masiglang [[Sekundaryong sektor|sektor ng industriya]], na pangunahing binubuo ng maliliit hanggang katamtamang laki ng mga kumpanya. Matatagpuan ang [https://web.archive.org/web/20100624032831/http://www.villafabris.eu/home.php Centro Europeo per i Mestieri del Patrimonio] sa Villa Fabris. Ang mayayamang komunidad na ito ay kamakailan lamang naging destinasyon ng maraming imigrante, pangunahin na mula sa Maruekos, Asya, at Gitnang Europa.{{Fact|date=April 2015}} == Kasaysayan == Nagmula sa [[Sinaunang Roma|sinaunang Romano]], ito ay nakuha ni [[Visconti ng Padua]] noong [[Gitnang Kapanahunan]]. Kalaunan, ito ay naging isang malayang komuna, at kalaunan ay naging bahagi ng [[Republika ng Venecia]]. == Ekonomiya == Noong, ang punong tanggapan ng [[C.A.I. Second|Grupong Volare]] ay nasa Thiene.<ref>"[https://web.archive.org/web/20031127033754/http://www.volare-group.it/english/contattaci/index.asp Contact us]."</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Commonscatinline|Thiene}} * [http://www.comune.thiene.vi.it Official website] {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20071227092136/http://www.castellodithiene.com/Default.htm Castle of Thiene] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] bernnc84jfc2ohuzl3iz08fwfa2cf3l Tonezza del Cimone 0 123041 2236169 1843037 2026-10-22T10:59:51Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375313168|Tonezza del Cimone]]" 2236169 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Tonezza del Cimone|official_name=Comune di Tonezza del Cimone|native_name=|image=Tonezza_del_Cimone_2.JPG|image_size=|caption=Tanaw ng Tonezza del Cimone|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|51|N|11|21|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Diego Dalla Via|area_footnotes=|area_total_km2=14|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Tonezzani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=991|saint=|day=|postal_code=36040|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.tonezzadelcimone.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Tonezza del Cimone''' ([[Wikang Cimbriano|Cimbriano]]: ''Tonetsch'') ay isang bayan at [[lungsod]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigan SP350, sa Venecianong [[Prealpes]], malapit sa [[Monte Cimone di Tonezza]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] gg6tj1dk4iwdzm3sh81eb6dlsc4zclo 2236186 2236169 2026-10-22T11:18:23Z Ryomaandres 8044 2236186 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Tonezza del Cimone|official_name=Comune di Tonezza del Cimone|native_name=|image=Tonezza_del_Cimone_2.JPG|image_size=|caption=Tanaw ng Tonezza del Cimone|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|51|N|11|21|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Diego Dalla Via|area_footnotes=|area_total_km2=14|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Tonezzani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=991|saint=|day=|postal_code=36040|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.tonezzadelcimone.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Tonezza del Cimone''' ([[Wikang Cimbriano|Cimbriano]]: ''Tonetsch'') ay isang bayan at [[lungsod]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigan SP350, sa Venecianong [[Prealpes]], malapit sa [[Monte Cimone di Tonezza]]. == Heograpiya == === Teritoryo === Milyun-milyong taon na ang nakalilipas, nabuo ito ng isang talampas ng magkaparehong limestone sa Altopiano dei Sette Comuni, na kalaunan ay lalong nahukay at hinati ng tubig ng Ilog Astico. Ang ulan, kumpara sa ibang mga lugar sa probinsiya, ay tila sagana, ngunit ang tubig ay agad na hinihigop at dinadala pababa sa ibaba ng agos sa pamamagitan ng mga daluyan sa ilalim ng lupa. == Mga pinagmulan ng pangalan == Noong sinaunang panahon, ang Tonezza ay tinukoy bilang Montanea Thoneze (1292), Silva Theoneze (1306). Mayroong iba't ibang ipotesis tungkol sa pinagmulan ng toponimo, na maaaring nagmula sa tofus, na nangangahulugang matigas, mabatong lupain,<ref>È la tesi dell'Olivieri.</ref> o mula sa terminong Venecianong na tonesar, na nangangahulugang "kumulog".<ref name="Italiapedia">{{Cita web|http://www.italiapedia.it/comune-di-tonezza-del-cimone_Storia-024-106|Italiapedia}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] kizrguxuccoujopx6y6a3993ch137yn 2236187 2236186 2026-10-22T11:18:52Z Ryomaandres 8044 /* Heograpiya */ 2236187 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Tonezza del Cimone|official_name=Comune di Tonezza del Cimone|native_name=|image=Tonezza_del_Cimone_2.JPG|image_size=|caption=Tanaw ng Tonezza del Cimone|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|51|N|11|21|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Diego Dalla Via|area_footnotes=|area_total_km2=14|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Tonezzani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=991|saint=|day=|postal_code=36040|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.tonezzadelcimone.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Tonezza del Cimone''' ([[Wikang Cimbriano|Cimbriano]]: ''Tonetsch'') ay isang bayan at [[lungsod]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigan SP350, sa Venecianong [[Prealpes]], malapit sa [[Monte Cimone di Tonezza]]. == Heograpiya == === Teritoryo === Milyon-milyong taon na ang nakalilipas, nabuo ito ng isang talampas ng magkaparehong limestone sa Altopiano dei Sette Comuni, na kalaunan ay lalong nahukay at hinati ng tubig ng Ilog Astico. Ang ulan, kumpara sa ibang mga lugar sa probinsiya, ay tila sagana, ngunit ang tubig ay agad na hinihigop at dinadala pababa sa ibaba ng agos sa pamamagitan ng mga daluyan sa ilalim ng lupa. == Mga pinagmulan ng pangalan == Noong sinaunang panahon, ang Tonezza ay tinukoy bilang Montanea Thoneze (1292), Silva Theoneze (1306). Mayroong iba't ibang ipotesis tungkol sa pinagmulan ng toponimo, na maaaring nagmula sa tofus, na nangangahulugang matigas, mabatong lupain,<ref>È la tesi dell'Olivieri.</ref> o mula sa terminong Venecianong na tonesar, na nangangahulugang "kumulog".<ref name="Italiapedia">{{Cita web|http://www.italiapedia.it/comune-di-tonezza-del-cimone_Storia-024-106|Italiapedia}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 2ynkfdu93feqtmu9chly36z5wfy63id Torrebelvicino 0 123042 2236172 1840265 2026-10-22T11:05:08Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375313642|Torrebelvicino]]" 2236172 wikitext text/x-wiki == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] r4n92a3kmixwopm5plwechdbe8shsbj 2236173 2236172 2026-10-22T11:05:30Z Ryomaandres 8044 2236173 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Torrebelvicino|official_name=Comune di Torrebelvicino|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|43|N|11|19|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Enna, Pievebelvicino|mayor_party=|mayor=Emanuele Boscoscuro|area_footnotes=|area_total_km2=20.74|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian Statistical Institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Turritani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=260|saint=St. Lawrence|day=10 August|postal_code=36036|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.torrebelvicino.vi.it/}}|footnotes=}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] c1g296ev8bjgjt4eomc52cvuwmbzar0 2236174 2236173 2026-10-22T11:05:55Z Ryomaandres 8044 2236174 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Torrebelvicino|official_name=Comune di Torrebelvicino|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|43|N|11|19|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Enna, Pievebelvicino|mayor_party=|mayor=Emanuele Boscoscuro|area_footnotes=|area_total_km2=20.74|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian Statistical Institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Turritani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=260|saint=St. Lawrence|day=10 August|postal_code=36036|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.torrebelvicino.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Torrebelvicino''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang SP46 ay dumadaan sa bayan, na kabilang sa Val Leogra, isang lambak sa Vicentino [[Prealpes]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9q14urhtskbm26v31yz00q9ub2dhjh5 2236189 2236174 2026-10-22T11:22:36Z Ryomaandres 8044 2236189 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Torrebelvicino|official_name=Comune di Torrebelvicino|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|43|N|11|19|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Enna, Pievebelvicino|mayor_party=|mayor=Emanuele Boscoscuro|area_footnotes=|area_total_km2=20.74|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian Statistical Institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Turritani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=260|saint=St. Lawrence|day=10 August|postal_code=36036|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.torrebelvicino.vi.it/}}|footnotes=|image_skyline=Chiesa di San Lorenzo Martire (Torrebelvicino) 04.jpg|image_caption=Kampanaryo ng parokya}}Ang '''Torrebelvicino''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang SP46 ay dumadaan sa bayan, na kabilang sa Val Leogra, isang lambak sa Vicentino [[Prealpes]]. == Mga pinagmulan ng pangalan == === Mga toponimo === Isiniwalat ng unlapi na "Torre" ang pinagmulang Romano ng bayan (turris): dito, nagtayo ang mga Romano ng isang toreng bantayan at toreng senyales, na konektado sa tuktok ng Bundok Castello at iba pang mga panoramikong punto sa kahabaan ng lambak. Ang toponym na "Pieve" ay medyebal (plebs) at tumutukoy sa simbahan kung saan tinutukoy ang lahat ng mga naninirahan sa Lambak Leogra at ang kapatagan na nakaharap dito (ang teritoryo ng pagus ng Ascledum); dito nanirahan at nangangasiwa ang mga pari, dito pinangangasiwaan ang mga sakramento ("...ang mga sinaunang tao ng Lambak Leogra, na naging mga Kristiyano, ay natagpuan dito ang pabinyagan, ang altar, at ang mga libingan," paggunita ng isang inskripsiyon sa pronaos ng sinaunang simbahan ng Pievebelvicino). Ayon sa isang kamakailang interpretasyon, ang hulaping -belvicino ay maaaring masubaybayan pabalik sa [[Wikang Retico]] at nangangahulugang "sagradong lugar malapit sa isang luntiang palanggana ng tubig".<ref name="Torre">{{cita web|url=http://www.comune.torrebelvicino.vi.it/web/torrebelvicino/vivere/vivere-interna?p_p_id=ALFRESCO_MYPORTAL_CONTENT_PROXY_WAR_myportalportlet_INSTANCE_nc6A&p_p_lifecycle=1&p_p_state=normal&p_p_mode=view&template=/regioneveneto/myportal/myportal-news-detail&uuid=49113a1d-c38d-49c4-8d91-73c4ed8c2242&lang=it&contentArea=_Torrebelvicino_vivere-interna_Body1_|titolo=Sito del Comune di Torrebelvicino|accesso=13 novembre 2014; autorizzazione all'uso di parti del testo 17 novembre 2014 prot. 6051}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5qcgauzkdgk2wm2bs5hqihr5fpnrx4y Torri di Quartesolo 0 123043 2236170 1845732 2026-10-22T11:01:51Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375313823|Torri di Quartesolo]]" 2236170 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Torri di Quartesolo|official_name=Comune di Torri di Quartesolo|native_name=|image=Ponte_sul_Tesina_20070718-1.jpg|image_size=|caption=Tulay sa Ilog [[Tesina]].|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|31|N|11|37|E|region:IT_type:city(10981)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Lerino, Marola|mayor_party=|mayor=Gianluca Ghirigatto|area_footnotes=|area_total_km2=18.67|population_footnotes=|population_demonym=Quartesolani|elevation_footnotes=|elevation_m=30|saint=[[Gervasio at Protasio|San Gervasio at San Protasio]]|day=Hunyo 19|postal_code=36040|area_code=0444|website={{Official website|http://www.comune.torridiquartesolo.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Torri di Quartesolo''' ay isang [[lungsod]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. == Heograpiya == Ito ay nasa hilaga ng E70 at kanluran ng A31, at may sarili nitong sangandaan ng kalsadang pambayan na tinatawag na "Vicenza Est", malapit sa Autostrada A4. == Ekonomiya == Ang dating low-cost airline na [[MyAir]] ay may punong tanggapan sa Torri di Quartesolo.<ref>"[https://web.archive.org/web/20060112082316/http://www.myair.com/docs/cust/en/call_center.shtml Keep in Touch]."</ref> Ang Torri di Quartesolo ay naging isang mahalagang sentro ng komersiyo nitong mga nakaraang taon, salamat sa pagbubukas noong dekada '90 ng pampamilihang mall na "Le Piramidi", na umaakit ng mga mamimili mula sa layong 30 milya at nag-udyok ng isang kahanga-hangang residensiyal at komersiyal na pag-unlad.  == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Portada|Italy}} * [http://www.comune.torridiquartesolo.vi.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 8nffv0j87cpvyej59bqfsnn10d15bbz 2236188 2236170 2026-10-22T11:20:35Z Ryomaandres 8044 2236188 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Torri di Quartesolo|official_name=Comune di Torri di Quartesolo|native_name=|image=Ponte_sul_Tesina_20070718-1.jpg|image_size=|caption=Tulay sa Ilog [[Tesina]].|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|31|N|11|37|E|region:IT_type:city(10981)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Lerino, Marola|mayor_party=|mayor=Gianluca Ghirigatto|area_footnotes=|area_total_km2=18.67|population_footnotes=|population_demonym=Quartesolani|elevation_footnotes=|elevation_m=30|saint=[[Gervasio at Protasio|San Gervasio at San Protasio]]|day=Hunyo 19|postal_code=36040|area_code=0444|website={{Official website|http://www.comune.torridiquartesolo.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Torri di Quartesolo''' ay isang [[lungsod]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. == Heograpiya == Ito ay nasa hilaga ng E70 at kanluran ng A31, at may sarili nitong sangandaan ng kalsadang pambayan na tinatawag na "Vicenza Est", malapit sa Autostrada A4. == Kasaysayan == Noong ika-16 na siglo, ang tulay sa [[Ilog Tesina]] ay muling itinayo ayon sa disenyo ni [[Andrea Palladio]], at ang mga villa ng Da Porto ay itinayo rin noong parehong siglo. Sa pagdating ng mga tropa ni Napoleon noong 1797, marahas na sinalakay ang Torri, at—kasama ang [[Departamento ng Bacchiglione]]—ang mga nayon ng Torri, Lerino, at Marola, na hanggang sa panahong ay nagtatamasa ng malayang pag-iral, ay pinag-isa sa isang munisipalidad. Sa Kongreso ng Vienna noong 1815, nilikha ang [[Kahariang Lombardo-Veneto|Lombardo-Veneto]], isang kahariang umaasa sa Austria-Unggriya, at kasama nito ang hindi maiiwasang pagbabago ng pamahalaan. Ang pamamahala ng Habsburgo ay tumagal hanggang Oktubre 22, 1866, ang petsa ng Kapayapaan ng Vienna at ang pagsasanib nito sa [[Kaharian ng Italya]]. == Ekonomiya == Ang dating low-cost airline na [[MyAir]] ay may punong tanggapan sa Torri di Quartesolo.<ref>"[https://web.archive.org/web/20060112082316/http://www.myair.com/docs/cust/en/call_center.shtml Keep in Touch]."</ref> Ang Torri di Quartesolo ay naging isang mahalagang sentro ng komersiyo nitong mga nakaraang taon, salamat sa pagbubukas noong dekada '90 ng pampamilihang mall na "Le Piramidi", na umaakit ng mga mamimili mula sa layong 30 milya at nag-udyok ng isang kahanga-hangang residensiyal at komersiyal na pag-unlad.  == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Portada|Italy}} * [http://www.comune.torridiquartesolo.vi.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] c5niml5fcklyyxxwvtyagwyzx4g8vgm Trissino 0 123044 2236171 1835253 2026-10-22T11:04:07Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375314970|Trissino]]" 2236171 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Trissino|official_name=Comune di Trissino|native_name=Trisino|image=Trissinovedutadaviapianeta.jpg|image_size=|caption=Tanaw ng Trissino|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|34|N|11|22|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Lovara, San Benedetto, [[Selva di Trissino]]|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=21|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=125|saint=[[San Andres|Sant'Andrea]]|day=|postal_code=36070|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.trissino.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->}}Ang '''Trissino''' ({{Langx|vec|Trisino}}) ay isang [[lungsod]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang alkalde nito ay si Davide Faccio (miyembro ng [[Lega Nord]], kanan). Ang bayan ay sikat sa buong Italya dahil sa koponan ng hockey nito, ang [[Gruppo Sportivo Hockey Trissino]]. == Heograpiya == [[File:Affresco_Tommaso_e_Andrea_Porta..jpg|left|thumb| Tommaso at Andrea Porta, ''Tanaw ng Trissino'', fresco, 1765, Villa Superiore Trissino Da Porto]] Ang Trissino ay matatagpuan sa mga dalisdis ng [[Lambak Agno]] at sumasaklaw sa isang lugar na 21.96 km² (8.48 sq mi). Ang taas nito ay mula humigit-kumulang 125 m (410 talampakan) sa ibabaw ng antas ng dagat hanggang 805 m (2,641 talampakan) sa [[Monte Faldo]].<ref>{{Cite web |title=Trissino |url=https://www.tuttitalia.it/veneto/86-trissino/ |access-date=12 March 2022}}</ref><ref>''[[Il Giornale di Vicenza]]'', "Le patate del Faldo", 7 September 2014.</ref> Ang munisipalidad ay bumubuo ng bahagi ng silangang tagaytay ng Vicentinpo ng mga bundok ng [[Lessinia]], kung saan ang hanay ay nahahati sa dalawang maburol na dalisdis. Ito ay tinatawid ng sapa ng [[Agno (stream)|Agno]],<ref>{{Cite web |title=bdc valle Chiampo-Agno-Guà : anello ciclistico Chiampo Crespadoro Marana Valdagno Cornedo Brogliano Selva di Trissino Nogarole Vicentino Chiampo, Montebello Vicentino Montecchio Maggiore Arzignano Altissimo Tezze Castelgomberto Alte Ceccato Montorso, Le Rotte del Guà, tracks path tracce gps gpx poi waypoint trek ctb mtb bdc tbk radweg nw park, Arzignano parco dello sport Giacomo Pellizzari, guide guida escursioni guidate sentieri camminate itinerari naturalistici bicicletta cicloturismo mountain bike piste ciclabili trekking jogging Nordic walking park passeggiate download fotografie photo gallery fotogalerie Castle |url=http://www.magicoveneto.it/Pasubio/bike/Chiampo-Crespadoro-Marana-Valdagno-Selva-Nogarole.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617230527/http://www.magicoveneto.it/Pasubio/bike/Chiampo-Crespadoro-Marana-Valdagno-Selva-Nogarole.htm |archive-date=2015-06-17 |access-date=2026-08-07 |website=www.magicoveneto.it |language=it-IT}}</ref> na ang sanga nito, ang [[Arpega]], ay dumadaloy sa Lambak ng Arpega.<ref>{{Cite web |title=Il giornale dell'ingegnere-architetto ed agronomo diretto da Raffaele Pareto, 1862, ''Piano per la regolazione del Guà e Frassine'' |url=https://books.google.it/books?id=pswwAQAAMAAJ&pg=PA476 |page=476}}</ref> Ang munisipalidad ay napapaligiran sa silangan ng batis ng [[Poscola]] at sa kanluran ng [[Restena]], isang nayon ng [[Arzignano]], at ng [[Nogarole Vicentino]]. Ang makasaysayang sentro ay nabuo sa mga nakapalibot na burol, lampas sa Burol San Nicolò, kung saan matatagpuan ang Simbahan ng Sant'Andrea Apostolo at ilang makasaysayang villa. Ang mga nayon ng Lovara, San Benedetto, at Selva ay sumasakop din sa maburol na lugar, habang ang modernong urban area ay lumawak kalaunan sa katabing kapatagan. == Kakambal na bayan == [[Kinakapatid na lungsod|Kakambal]] ng Trissino ang: * {{Flagicon|Germany}}[[Neu-Ulm]], Alemanya, mula noong 1990 == Tingnan din == * [[Pamilya Trissino]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 78i9004ohykryw3ge6yg47e9dodw6qc Valstagna 0 123048 2236090 1836294 2026-10-22T03:20:15Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Vicenza]] to [[Valbrenta]] 2236090 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Valbrenta]] mxadwkim1y2ccpuzuvd1s3ia4yt0stb Zanè 0 123052 2236083 1833117 2026-10-22T03:13:02Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375481542|Zanè]]" 2236083 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zanè|official_name=Comune di Zanè|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=Zanè-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|43|N|11|28|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=7.64|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Zanadiensi|elevation_footnotes=|elevation_m=183|saint=[[San Jose|San Giuseppe]]|day=Marso 19|postal_code=36010|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.zane.vi.it/}}|footnotes=|frazioni=[[Carrè]], [[Marano Vicentino]], [[Piovene Rocchette]], [[Santorso]], [[Schio]], [[Thiene]], [[Zugliano]]}}Ang '''Zanè''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga at timog ng SP349. Noong 2007, ang Zanè ay may tinatayang populasyon na 6,553.<ref name="world gazetteer">{{Cite web |title=The World Gazetteer |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&des=gamelan&geo=488611145 |url-status=dead |archive-url= |archive-date=9 February 2013 |access-date=2007-02-20}}</ref> == Mga pinagkuhanan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Zanè,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] <references /> {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5g3yiv9ocp8ujostc2xwmkzmft71wg6 2236100 2236083 2026-10-22T03:36:42Z Ryomaandres 8044 2236100 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zanè|official_name=Comune di Zanè|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=Zanè-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|43|N|11|28|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=7.64|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Zanadiensi|elevation_footnotes=|elevation_m=183|saint=[[San Jose|San Giuseppe]]|day=Marso 19|postal_code=36010|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.zane.vi.it/}}|footnotes=|frazioni=[[Carrè]], [[Marano Vicentino]], [[Piovene Rocchette]], [[Santorso]], [[Schio]], [[Thiene]], [[Zugliano]]|image_skyline=Chiesa dei Santi Pietro e Paolo (Zanè) 03.jpg|image_caption=Kampanaryo}}Ang '''Zanè''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga at timog ng SP349. Noong 2007, ang Zanè ay may tinatayang populasyon na 6,553.<ref name="world gazetteer">{{Cite web |title=The World Gazetteer |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&des=gamelan&geo=488611145 |url-status=dead |archive-url= |archive-date=9 February 2013 |access-date=2007-02-20}}</ref> == Mga pinagmulan ng pangalan == Noong sinaunang panahon, ito ay tinatawag na Zanade. Kabilang sa iba't ibang mga ipotesis sa pinagmulan ng toponimo, ayon sa una, ito ay nagmula sa dianus, kung saan ang agri dianati, terrea dianate, ay nangangahulugang mga lugar na nakalantad sa timog; ang pangalawa ay nagmula sa pansariling pangalan na Johannes, "Giovanni".<ref name="Italiapedia">{{cita web|URL=http://www.italiapedia.it/comune-di-zane_Storia-024-119|titolo=Zanè (VI)|sito=Italiapedia}}</ref> == Kasaysayan == Ang pangalan ng Zanè ay lumitaw sa unang pagkakataon sa isang dokumento mula 1014 kung saan si Emperor [[Enrique II, Banal na Emperador Romano|Enrique II]], hari ng Italya, ay nag-donate ng maraming kalakal sa lugar sa kanyang mga kapitan, ang magkapatid na Giovanni at Negro Verlati. Ang bayan ay tiyak na nagmula sa medyebal; medyebal, halimbawa, ay ang maliit na simbahan ng San Giuseppe na marahil ay bahagi ng isang kumbento complex, tulad ng tunel na tumatakbo sa ilalim ng lupa malapit sa gitna; itinayo para sa suplay ng tubig ni Thiene, nagsisimula ito sa Santorso, sa mga dalisdis ng Summano, at nagtatapos sa kastilyo ng Thiene. Noong 1297 ang simbahan ng San Pietro ay nakarehistro sa ilalim ng hurisdiksyon ng inang simbahan ng Santa Maria di Thiene. == Mga pinagkuhanan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Zanè,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] <references /> {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 3t3zwu6oi94ekr78e1gkfih53rdjzyd Zermeghedo 0 123053 2236082 1838083 2026-10-22T03:11:26Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375483236|Zermeghedo]]" 2236082 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zermeghedo|official_name=Comune di Zermeghedo|native_name=|image=Zermeghedo_da_Brendola.jpg|image_size=|caption=Tanaw ng Zermeghedo|image_shield=Zermeghedo-Stemma.gif|shield_alt=|shield_size=px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|29|N|11|22|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Luca Albiero|area_footnotes=|area_total_km2=2.97|population_footnotes=|population_demonym=Zermeghedesi|elevation_footnotes=|elevation_m=84|saint=|day=|postal_code=36050|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.zermeghedo.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Zermeghedo''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigan SP31. Ang Zermeghedo ay ang komuna na may pinakamaliit na lawak sa Veneto. == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Zermeghedo,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] k8y33abw12a6whpp2eeujrqz3kp92ea 2236098 2236082 2026-10-22T03:34:31Z Ryomaandres 8044 2236098 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zermeghedo|official_name=Comune di Zermeghedo|native_name=|image=Zermeghedo_da_Brendola.jpg|image_size=|caption=Tanaw ng Zermeghedo|image_shield=Zermeghedo-Stemma.gif|shield_alt=|shield_size=px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|29|N|11|22|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Luca Albiero|area_footnotes=|area_total_km2=2.97|population_footnotes=|population_demonym=Zermeghedesi|elevation_footnotes=|elevation_m=84|saint=|day=|postal_code=36050|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.zermeghedo.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Zermeghedo''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigan SP31. Ang Zermeghedo ay ang komuna na may pinakamaliit na lawak sa Veneto. == Heograpiya == Nakahiga sa huling timog na abot ng Lessini, kaagad sa hilaga ng Montebello, timog ng Montorso, sa kaliwa ng Val di Chiampo provincial road, ang Zermeghedo ay ang pinakamaliit sa siyam na munisipalidad sa lambak ng Chiampo at ang pinakamaliit na munisipalidad sa buong rehiyon ng Veneto sa mga tuntunin ng ekstensiyon ng teritoryo.<ref name="Comuni-italiani.it">{{Cita web|http://www.comuni-italiani.it/05/piccoli.html|Comuni-italiani.it}}</ref> == Kasaysayan == Noong Abril 23, 1335, itinatag ang malayang munisipalidad ng Zermeghedo. Sa petsang ito, pagkatapos ng Misa, sa ilalim ng portiko ng bahay ni Uguccione, anak ni Olderico, nagtipon ang 34 na pinuno ng pamilya, tinawag ang ad sonum tabulae, at sa harapan ng mga kinauukulang notaryo mula sa Montorso, Grancona, at Brendola, taimtim nilang binalangkas ang mga Batas Munisipal, na hinati sa 67 artikulo, na nakikita pa rin, sa mahusay na kondisyon, sa Sibikong Aklatan ng Bertoliana sa Vicenza. Ang Zermeghedo ay palaging nanatiling isang bayan na may napakaliit na populasyon, kaya tuwing may lumilitaw na sentralistang pamahalaan, nawawala ang awtonomiya ng bayan: nangyari ito kapwa sa panahon ni Napoleon at Pasista. Mula noong 1947, ang taon ng muling pagkuha ng awtonomiya, naaalala natin ang mga mayor: Candido Biasi, Giovanni Maria Dal Maso, Floriano Mengotto, Giovanni Selmo, Dr. Ruggero Castegnaro, Girolamo Selmo, Silvino Biscotto, Antonio Sterluti, prop. Giuseppe Castaman, Gianluigi Cavaliere at ang kasalukuyang Luca Albiero. == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Zermeghedo,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 7hns5qu25evd73f6p8nq384mia9ofow 2236099 2236098 2026-10-22T03:34:43Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2236099 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zermeghedo|official_name=Comune di Zermeghedo|native_name=|image=Zermeghedo_da_Brendola.jpg|image_size=|caption=Tanaw ng Zermeghedo|image_shield=Zermeghedo-Stemma.gif|shield_alt=|shield_size=px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|29|N|11|22|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Luca Albiero|area_footnotes=|area_total_km2=2.97|population_footnotes=|population_demonym=Zermeghedesi|elevation_footnotes=|elevation_m=84|saint=|day=|postal_code=36050|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.zermeghedo.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Zermeghedo''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigan SP31. Ang Zermeghedo ay ang komuna na may pinakamaliit na lawak sa Veneto. == Heograpiya == Nakahiga sa huling timog na abot ng Lessini, kaagad sa hilaga ng Montebello, timog ng Montorso, sa kaliwa ng Val di Chiampo provincial road, ang Zermeghedo ay ang pinakamaliit sa siyam na munisipalidad sa lambak ng Chiampo at ang pinakamaliit na munisipalidad sa buong rehiyon ng Veneto sa mga tuntunin ng ekstensiyon ng teritoryo.<ref name="Comuni-italiani.it">{{Cita web|http://www.comuni-italiani.it/05/piccoli.html|Comuni-italiani.it}}</ref> == Kasaysayan == Noong Abril 23, 1335, itinatag ang malayang munisipalidad ng Zermeghedo. Sa petsang ito, pagkatapos ng Misa, sa ilalim ng portiko ng bahay ni Uguccione, anak ni Olderico, nagtipon ang 34 na pinuno ng pamilya, tinawag ang ad sonum tabulae, at sa harapan ng mga kinauukulang notaryo mula sa Montorso, Grancona, at Brendola, taimtim nilang binalangkas ang mga Batas Munisipal, na hinati sa 67 artikulo, na nakikita pa rin, sa mahusay na kondisyon, sa [[Sibikong Aklatan ng Bertoliana]] sa Vicenza. Ang Zermeghedo ay palaging nanatiling isang bayan na may napakaliit na populasyon, kaya tuwing may lumilitaw na sentralistang pamahalaan, nawawala ang awtonomiya ng bayan: nangyari ito kapwa sa panahon ni Napoleon at Pasista. Mula noong 1947, ang taon ng muling pagkuha ng awtonomiya, naaalala natin ang mga mayor: Candido Biasi, Giovanni Maria Dal Maso, Floriano Mengotto, Giovanni Selmo, Dr. Ruggero Castegnaro, Girolamo Selmo, Silvino Biscotto, Antonio Sterluti, prop. Giuseppe Castaman, Gianluigi Cavaliere at ang kasalukuyang Luca Albiero. == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Zermeghedo,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5rq7mna9imi7p5ha9iybm1sgyw4oi23 Zovencedo 0 123054 2236081 1836295 2026-10-22T03:10:52Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375483406|Zovencedo]]" 2236081 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zovencedo|official_name=Comune di Zovencedo|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|26|N|11|30|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=San Gottardo|mayor_party=|mayor=Luigina Crivellaro|area_footnotes=|area_total_km2=9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Zovencedesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=276|saint=|day=|postal_code=36020|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.zovencedo.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Zovencedo''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigan ng SP247. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Zovencedo,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] drkiycrumibwbs87t8tz23xf7npoeuu 2236097 2236081 2026-10-22T03:28:53Z Ryomaandres 8044 2236097 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zovencedo|official_name=Comune di Zovencedo|native_name=|image=Municipio Zovencedo.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|26|N|11|30|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=San Gottardo|mayor_party=|mayor=Luigina Crivellaro|area_footnotes=|area_total_km2=9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Zovencedesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=276|saint=|day=|postal_code=36020|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.zovencedo.vi.it/}}|footnotes=|image_caption=Munisipyo}}Ang '''Zovencedo''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigan ng SP247. == Heograpiya == Isang sanga ng Ilog [[Liona]] ang nagmumula sa Lambak Calto; dumadaloy ito sa tabi mismo ng isang napanatiling nayon noong medyebal na panahon. Ang San Gottardo ang pinakamataas at pinakamataong nayon. Ang mga naninirahan ay tila nagmula sa [[Baviera]], sa pamamagitan ng Lambak Chiampo, partikular na mula sa Marana di Crespadoro, kaya naman maraming apelyidong Maran ang lumitaw. Mula sa Bukal ng mga Diwata, na nagtatago ng isang kamangha-manghang pangalayungibang daanan sa kailaliman nito, isang sanga ng Ilog Liona ang dumadaloy sa masukal na Lambak ng Gazzo, kung saan matatagpuan ang halos lahat ng malambot na silyaran ng bato. Sa lugar ng "Acque" di Grancona, ito ay sumasama sa sanga mula sa Lambak ng Calto, na siyang pinagmulan ng Ilog Liona. Mabuti na lang at nakakalat sa buong lugar, maraming sinaunang "contradas" o "patyo" ang nananatili pa rin, na sumasalamin sa magandang panlasa ng ating mga ninuno. Madalas silang may sariling bukal na may lababo, at isang kasiyahang matuklasan ang mga ito habang naglalakad. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Zovencedo,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ni7gjrz5scvi77omqrfql053mkiwvai Zugliano 0 123055 2236084 1845733 2026-10-22T03:13:05Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375483438|Zugliano]]" 2236084 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zugliano|official_name=Comune di Zugliano|native_name=|image=Villa_Giusti_Suman_21-09-08_f02.jpg|image_size=|caption=Villa Giusti Suman, Zugliano|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|43|N|11|31|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=[[Centrale (Zugliano)|Centrale]], Grumolo Pedemonte|mayor_party=|mayor=Sandro Maculan|area_footnotes=|area_total_km2=13|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Zuglianesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=154|saint=San [[Zeno ng Verona]]|day=Abril 12|postal_code=36030|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.zugliano.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024122}}Ang '''Zugliano''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga ng SP111. == Kakambal na bayan == * [[Agordo]] == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Zugliano,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ealq4udia6getra412p9xrby75aukej 2236106 2236084 2026-10-22T03:44:38Z Ryomaandres 8044 2236106 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zugliano|official_name=Comune di Zugliano|native_name=|image=Villa_Giusti_Suman_21-09-08_f02.jpg|image_size=|caption=Villa Giusti Suman, Zugliano|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|43|N|11|31|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=[[Centrale (Zugliano)|Centrale]], Grumolo Pedemonte|mayor_party=|mayor=Sandro Maculan|area_footnotes=|area_total_km2=13|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Zuglianesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=154|saint=San [[Zeno ng Verona]]|day=Abril 12|postal_code=36030|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.zugliano.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024122}}Ang '''Zugliano''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga ng SP111. == Kasaysayan == Sinauna at Gitnang Kapanahunan Ang mga natuklasan sa arkeolohiya mula ika-4 na siglo BK ay nagmumungkahi na ang lugar ay tinirhan ng mga [[Mga Veneto|Veneto]], at ang "Daanan ng Veneti" ay malamang na dumaan dito; kalaunan ay naging isang Romanong vicus ito. Gayumpaman, ang dokumentasyon tungkol sa paksang ito ay sadyang bihira, habang ang mga kawili-wili ay ang mga natuklasan mula sa panahon ng pamamahala ng [[Lombardo]], na dokumentado ng pagtuklas ng isang maliit na nekropolis na may isang dosenang mandirigma na inilibing kasama ng kanilang mga kagamitang militar. Kahit na ang mga katamtamang bakas mula ika-8 at ika-9 na siglo ay kilala, marahil noong itinayo ang simbahang parokya ng Santa Maria sa Zugliano, na sinundan ng maliliit na simbahan ng SS. Fermo at Rustico at San Zenone, ang huli ay malinaw na nagmula sa mga Benedictino. Noong ika-9 na siglo, isang panahon ng pagpapanibagong-buhay ng relihiyon ng sa ilalim ng mga Benedictino, ang karamihan sa lupain ay nabawi; Ipinapalagay na sa panahong ito itinayo ang simbahang parokya ng Santa Maria, na sinundan ng maliliit na simbahan ng San Fermo, San Rustico, at San Zeno, na ang huli ay malinaw na nagmula sa mga Benedictino. == Kakambal na bayan == * [[Agordo]] == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Zugliano,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] et7921eol13ar5vjfkindb4pjvbuvi0 Padron:Veneto 10 125865 2236137 2233256 2026-10-22T04:43:13Z Ryomaandres 8044 2236137 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Veneto |state = {{{state|}}} |title = {{flagicon|Veneto}} [[Veneto]] |image = <!--[[File:Regione-Basilicata-Stemma.svg|35px]] still not existant--> |groupstyle = padding:0.2em 1.0em; line-height:1.1em; <!--reduces wide gap between wrapped groupname lines--> |liststyle = padding:0.4em 0; line-height:1.4em; <!--otherwise lists can appear to form continuous whole--> |oddstyle = background:#f7f7f7; |evenstyle = background:transparent; |group1 = [[Mga Lalawigan ng Italya|Mga Lalawigan<br>at lugar]] |list1 = [[Lalawigan ng Belluno|Belluno]] • [[Lalawigan ng Padua|Padua]] • [[Lalawigan ng Rovigo|Rovigo]] • [[Lalawigan ng Treviso|Treviso]] • [[Kalakhang Lungsod ng Venecia|Venice]] • [[Lalawigan ng Verona|Verona]] • [[Lalawigan ng Vicenza|Vicenza]] |group2 = [[Politika ng Veneto|Politika at<br>pamahalaan]] |list2 = [[Mga Halalan sa Veneto]] • [[Talaan ng mga Pangulo ng Veneto]] • [[Pamahalaan ng Veneto|Pamahalaan]] • [[Mga Pamahalaan ng Veneto|Mga Pamahalaan]] • [[Nasyonalismong Veneziano|Nasyonalismong pangrehiyon]] |group3 = Kalinangan |list3 = [[Arkitekturang Gothiko ng Veniezia|Arkitekturang Gothiko]] • [[Lotng Veneziano|Luto]] • [[Alak Venezo|Mga alak]] • [[Wikang Veneziano|Wika]] • [[Panitikang Veneziano|Panitikan]] • [[Prosecco]] • [[Palladian Villas of the Veneto|Palladian villas]] • [[Arena ng Verona]] • [[Kabundukang Dolomites]] }}<noinclude> [[Category:Italy region templates|Veneto]] </noinclude> 0dltntv7lci16iy03welply1ki2w7qt Bottidda 0 130712 2236148 2226519 2026-10-22T06:18:41Z Ryomaandres 8044 /* Heograpiyang pisikal */ 2236148 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bottidda|official_name=Comune di Bottidda|native_name=Bòtidda|image_skyline=Bottidda - Panorama (02).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|23|32|N|9|0|32|E|type:city(780)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Sacer|Sacer]] (SS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Daniele Secondo Cocco|area_footnotes=|area_total_km2=33.71|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Bottiddesi|elevation_footnotes=|elevation_m=396|saint=|day=|postal_code=07010|area_code=079|website={{official website|http://www.comune.bottidda.ss.it/}}|footnotes=}}Ang '''Bottidda''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Bòtidda'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Sacer]], awtonomonmg rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|50|km|mi}} timog-silangan ng [[Sacer|Sassari]]. Ang Bottidda ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bono, Italy|Bono]], [[Bonorva]], [[Burgos (SS)|Burgos]], [[Esporlatu]], [[Illorai]], at [[Orotelli]]. == Heograpiya == === Teritoryo === Ang Bottidda ay matatagpuan sa paanan ng Monte Rasu at malapit sa burol ng "Sa Corona", na ang pangalan ay nagmula sa isang [[nuraghe]] na matatagpuan sa tuktok nito. Sinasaklaw nito ang isang malaking lugar na humigit-kumulang 3,300 ektarya, na may 430 ektarya na nauuri bilang forest land at 220 ay kabilang sa munisipyo. === Antropoheniko === Dahil sa natural na lokasyon nito, ang Bottidda ay mayroong maayos na urbanong pagkakalatag. Ito rin ay dahil sa maraming berdeng plasa nito, na pinalamutian ng mga mural na nilikha ng Sacer at mga lokal na artista. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalang Bottidda ay nagmula sa sinaunang pangalan ng nayon, na orihinal na tinatawag na Gossilla<ref name=":0">Pietro Sella, Rationes decimarum Italiae nei secoli XIII e XIV: Sardinia, Biblioteca apostolica vaticana, 1945, p. 20 (nº 169).</ref> o Gocilla;<ref>Pasquale Tola, Codex Diplomaticus Sardiniae, vol. I, p. 835 Iº.</ref> mula sa Gocilla ay lumipat sana kami sa Gotilla, Botilla, Botidda, hanggang sa Bottidda ngayon.<ref>{{Cita libro |titolo=Domenichino Ena, "Adiu Bono, Bottidda e…Bolìa", un libro di ricerche storiche su Bono e sul Goceano"}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Bottidda}} * [http://www.comune.bottidda.ss.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Sassari}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] pcloox13hvykxivohehn7i83on0099a Barberino Val d'Elsa 0 131471 2235986 1926754 2026-10-21T16:42:59Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Talaan ng mga munisipalidad ng Kalakhang Lungsod ng Florencia]] to [[Barberino Tavarnelle]] 2235986 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Barberino Tavarnelle]] 1g0arxsgxw8u2zz9h7pkofas06kpdty Campi Bisenzio 0 131565 2236025 2139839 2026-10-21T18:11:50Z Ryomaandres 8044 /* Mga panlabas na link */ 2236025 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Campi Bisenzio|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.campi-bisenzio.fi.it/}}|area_code=055|postal_code=50013|day=|saint=|elevation_m=38|elevation_footnotes=|population_demonym=Campigiani|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=28.6|area_footnotes=|mayor=Emiliano Fossi|mayor_party=|frazioni=Capalle, Il Rosi, La Villa, Le Miccine, Limite, San Cresci, San Donnino, San Giorgio a Colonica, San Piero a Ponti, Sant'Angelo a Lecore|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Campi Bisenzio|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|49|N|11|8|E|type:city(39,176)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Hilagang bahagi ng pader ng Campi Bisenzio|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Mura di Campi Bisenzio, part nord (29-06-2008).jpg|native_name=|footnotes=}}Ang '''Campi Bisenzio''' ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa rehiyong [[Italya]]no na [[Toscana]], na matatagpuan mga {{Convert|10|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Florencia]]. == Kasaysayan == Ang salitang Campi sa pangalan ng munisipalidad ay nagmula sa mga bukirin na laganap sa mga lupain sa paligid ng bayan. Ang kasalukuyang pangalan ng Campi Bisenzio ay ipinapalagay lamang noong 1862, sa pagdaragdag ng pangalan ng [[Bisenzio (ilog)|ilog Bisenzio]] na dumaraan sa bayan.<ref>{{Cite web|url=http://www.comune.campi-bisenzio.fi.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/593|title=Profilo Storico - Comune di Campi Bisenzio|last=www.ideafutura.com|first=Idea Futura srl -|website=www.comune.campi-bisenzio.fi.it|language=it|access-date=2018-04-06|archive-date=2018-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180406225944/http://www.comune.campi-bisenzio.fi.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/593|url-status=dead}}</ref> Ang Campi Bisenzio ay ang lugar kung saan ang [[motor pangkombustiyong panloob]] ginawa sa kauna-unahang pagkakataon nina [[Felice Matteucci]] at Padre [[Eugenio Barsanti]]. Ang mga Renasimiyentong likhang sining mula sa simbahan ng [[Sant'Andrea a San Donnino]] ay matatagpuan sa katabing museo nito. Napapanatili sa simbahan ng [[Santa Maria a Campi Bisenzio]] ang marami sa mga orihinal na likhang sining nito. == Mga kambal-bayan == * {{Flagicon|Scotland}} [[Coatbridge]], [[United Kingdom]]<ref name="NLC22">{{cite web|url=http://mars.northlan.gov.uk/xpedio/groups/public/documents/report/042280.pdf|title=MINUTE OF MEETING OF COATBRIDGE AREA COMMITTEE|publisher=North Lanarkshire Council|access-date=8 January 2009|date=23 June 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20120305055359/http://mars.northlan.gov.uk/xpedio/groups/public/documents/report/042280.pdf|archive-date=5 March 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> * {{Flagicon|SADR}} [[Bir Lehlou]], [[Kanluraning Sahara|Kanlurang Sahara]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.campi-bisenzio.fi.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828005810/http://www.comune.campi-bisenzio.fi.it/ |date=2008-08-28 }} {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 1v0aiy9o90uxoaph0wch8e7vvhi9fng Empoli 0 131570 2235987 2042467 2026-10-21T16:47:08Z Ryomaandres 8044 2235987 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Empoli|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.empoli.fi.it}}|area_code=0571|postal_code=50053|day=Nobyembre 30|saint=[[San Andres]]|elevation_m=28|elevation_footnotes=|population_demonym=Empolesi|population_footnotes=|area_total_km2=62.28|area_footnotes=|mayor=Brenda Barnini (since 26 May 2014)|mayor_party=|frazioni=Avane, Casenuove, Corniola, Cortenuova, Fontanella, Marcignana, Monterappoli, Pagnana, [[Ponte a Elsa]], Pontorme, [[Pozzale]], Sant'Andrea, Serravalle, Villanova|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Empoli|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|43|N|10|57|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Empoli-Stemma.png|image_caption=Piazza Farinata degli Uberti|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Empoli central square.jpg|native_name=|footnotes=}}Ang '''Empoli''' (bigkas sa Italyano: [ˈempoli]) ay isang bayan at ''[[komuna]]'' sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], [[Toscana]], Italya, mga {{Convert|20|km|mi}} timog-kanluran ng [[Florencia]], sa timog ng [[Ilog Arno|Arno]] sa isang kapatagan na nabuo sa tabi ng ilog. Ginagamit na ang kapatagan para sa agrikultura mula pa noong panahong [[Sinaunang Roma|Romano]]. Ang teritoryo ng komuna ay nagiging maburol habang palayo mula sa ilog. Ang Empoli ay nasa pangunahing linya ng riles ng tren mula sa Florencia patungong [[Lungsod ng Pisa|Pisa]], at ang punto ng pagkakaiba-iba ng isang linya patungong [[Siena]]. Ang Empoli ay may matatag na tradisyon bilang isang sentro ng agrikultura. Ibinigay nito ang pangalan nito sa isang lokal na varayti ng [[Cynara scolymus|alkatsopas]]. == Kasaysayan == Inihayag ng mga labing arkeolohikal na ang Empoli ay may mga turihan na panahon pa ng [[Imperyong Romano]], at nagpatuloy na umiiral hanggang ika-4 na siglo AD. Naging papel ang ilog bilang isang paraan ng komunikasyon para sa kalakal ng mga produktong pang-agrikultura, kasama ang lokal na mga [[amphora]]. Sa [[Tabula Peutingeriana]] ng ika-4 na siglo ang Empoli ay tinawag ''sa portu'' ("sa daungan") bilang isang daungan sa ilog sa daang Romanong ''Via Quinctia'', na humantong mula sa [[Fiesole]] at [[Florencia|Florence]] hanggang [[Lungsod ng Pisa|Pisa]]. Ang Empoli ay nasa ''Via Salaiola'' din, na kumokonekta sa mga sanaw ng asin ng [[Volterra]]. Mula noong ika-8 siglo ang Empoli ay pinagsama bilang isang bayan sa paligid ng kastilyo, na kilala bilang ''Emporium'' o ''Empolis''. Noong 1119 ay sinakop nito ang mga pagmamay-ari ng Konde [[Guidi]]. Noong 1182 ay nahulog ito sa ilalim ng pamamahala ng [[Florencia]] . Noong 1260, pagkatapos ng [[Labanan ng Montaperti]], ang Empoli ay ang luklukan ng isang tanyag na konseho kung saan tinutulan ni [[Farinata degli Uberti]] ang pagkawasak ng Florence. Nang maglaon ay naging isang mahalagang [[portipikasyon|kuta]] ang Empoli, at samakatuwid ay paulit-ulit na dinambong at inatake. Noong 1530 ang pagbagsak ang tumuldok sa kalayaan ng [[Republikang Florentino]]. == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.empoli.fi.it Opisyal na website] {{In lang|it}} * [http://www.dellastoriadempoli.it Della Storia d'Empoli] {{In lang|it}} == Mga sanggunian == <references />{{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] bu5b20wiq2cj0g1et48861s3a2fx1ro Fucecchio 0 131575 2235989 2180440 2026-10-21T16:49:51Z Ryomaandres 8044 2235989 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Fucecchio|shield_alt=|postalcode=50054|saint=San Candido|day=Hunyo 24|website={{official website|http://www.comune.fucecchio.fi.it/}}|footnotes=|imagesize=|image_alt=|map_alt=|population_demonym=Fucecchiesi|map_caption=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|44|N|10|48|E|region:IT_type:city|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|twin1=|twin1_country=|postal_code=50054|telephone=|pop_density_footnotes=|native_name=|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|official_name=Comune di Fucecchio|image_skyline=Veduta del Parco Corsini (Fucecchio) 01.jpg|image_caption=|image_shield=Fucecchio-Stemma.png|image_map=|pushpin_label_position=|region=[[Toscana]]|frazioni=[[Galleno, Toscana|Galleno]], Le Botteghe, Massarella, Pinete, Ponte a Cappiano, Querce, San Pierino, Torre|population_total=23343|mayor=Alessio Spinelli|mayor_party=|elevation_footnotes=|elevation_m=25|area_footnotes=|area_total_km2=65|population_footnotes=|population_as_of=Agosto 31, 2017|area_code=0571}} Ang '''Fucecchio''' ay isang bayan at ''[[komuna]]'' ng [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa rehiyon ng [[Toscana]] ng [[Italya]]. Ang pangunahing mapagkukuhanan ng kabuhayan ng lungsod ay ang mga industriya ng katad, industriya ng sapatos, at iba pang mga aktibidad sa pagmamanupaktura, bagaman sa mga nagdaang taon ang kanilang bilang ay bumababa dahil sa isang maliit na pagsisimula ng pag-urong. Ang medyebal na bayan ng Fucecchio ay madalas na nabanggit sa operang ''[[Gianni Schicchi]]'' (1917) ni [[Giacomo Puccini]]–ang isang tauhang si Simone, ay dating [[podestà]] nito, at ang ilan sa mga lupang ipamamahagi ay matatagpuan doon. == Heograpiya == Ang teritoryo nito ay sumasaklaw sa isang lawak na 65 km², na may katamtamang taas na 25 m mula sa antas ng dagat. Ang bayan ay bahagyang nasa ibabaw ng isang burol, na mula pa noong sinaunang panahon ay tinatawag na "Poggio Salamartano", at nailalarawan sa pamamagitan ng isang patag na bahagi, na matatagpuan sa timog at hilagang dulo, isang maburol na bahagi, na nailalarawan sa mga lugar ng Cerbaie at Montellori, at sa huli ay sa pamamagitan ng isang bahagi ng mababang lugar, na katabi ng mga Latian ng Fucecchio. == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.fucecchio.fi.it Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040124173844/http://www.comune.fucecchio.fi.it/ |date=2004-01-24 }} * [http://www.fucecchio.info/?tab=map Mapa ng Fucecchio] * [http://www.contradamassarella.it Contrada Massarella] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190206114616/https://www.contradamassarella.it/ |date=2019-02-06 }} * [http://www.vitanuova.org Bagong Buhay Kristiyano simbahan sa Fucecchio] l3fdc9jqb77w6hhzk281d0idmbbyzlw 2236026 2235989 2026-10-21T18:13:13Z Ryomaandres 8044 2236026 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Fucecchio|shield_alt=|postalcode=50054|saint=San Candido|day=Hunyo 24|website={{official website|http://www.comune.fucecchio.fi.it/}}|footnotes=|imagesize=|image_alt=|map_alt=|population_demonym=Fucecchiesi|map_caption=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|44|N|10|48|E|region:IT_type:city|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|twin1=|twin1_country=|postal_code=50054|telephone=|pop_density_footnotes=|native_name=|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|official_name=Comune di Fucecchio|image_skyline=Veduta del Parco Corsini (Fucecchio) 01.jpg|image_caption=|image_shield=Fucecchio-Stemma.png|image_map=|pushpin_label_position=|region=[[Toscana]]|frazioni=[[Galleno, Toscana|Galleno]], Le Botteghe, Massarella, Pinete, Ponte a Cappiano, Querce, San Pierino, Torre|population_total=23343|mayor=Alessio Spinelli|mayor_party=|elevation_footnotes=|elevation_m=25|area_footnotes=|area_total_km2=65|population_footnotes=|population_as_of=Agosto 31, 2017|area_code=0571}} Ang '''Fucecchio''' ay isang bayan at ''[[komuna]]'' ng [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa rehiyon ng [[Toscana]] ng [[Italya]]. Ang pangunahing mapagkukuhanan ng kabuhayan ng lungsod ay ang mga industriya ng katad, industriya ng sapatos, at iba pang mga aktibidad sa pagmamanupaktura, bagaman sa mga nagdaang taon ang kanilang bilang ay bumababa dahil sa isang maliit na pagsisimula ng pag-urong. Ang medyebal na bayan ng Fucecchio ay madalas na nabanggit sa operang ''[[Gianni Schicchi]]'' (1917) ni [[Giacomo Puccini]]–ang isang tauhang si Simone, ay dating [[podestà]] nito, at ang ilan sa mga lupang ipamamahagi ay matatagpuan doon. == Heograpiya == Ang teritoryo nito ay sumasaklaw sa isang lawak na 65 km², na may katamtamang taas na 25 m mula sa antas ng dagat. Ang bayan ay bahagyang nasa ibabaw ng isang burol, na mula pa noong sinaunang panahon ay tinatawag na "Poggio Salamartano", at nailalarawan sa pamamagitan ng isang patag na bahagi, na matatagpuan sa timog at hilagang dulo, isang maburol na bahagi, na nailalarawan sa mga lugar ng Cerbaie at Montellori, at sa huli ay sa pamamagitan ng isang bahagi ng mababang lugar, na katabi ng mga Latian ng Fucecchio. == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.fucecchio.fi.it Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040124173844/http://www.comune.fucecchio.fi.it/ |date=2004-01-24 }} * [http://www.fucecchio.info/?tab=map Mapa ng Fucecchio] * [http://www.contradamassarella.it Contrada Massarella] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190206114616/https://www.contradamassarella.it/ |date=2019-02-06 }} * [http://www.vitanuova.org Bagong Buhay Kristiyano simbahan sa Fucecchio] {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} i4zjxm55ntal2wkzmo3xur6p0yqt9e7 Gambassi Terme 0 131576 2235991 2006139 2026-10-21T16:51:26Z Ryomaandres 8044 2235991 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gambassi Terme|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.gambassi-terme.fi.it/}}|area_code=0571|postal_code=50050|day=Enero 20|saint=San Sebastian|elevation_m=332|elevation_footnotes=|population_demonym=Gambassini|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=83.15|area_footnotes=|mayor=Paolo Campinoti|mayor_party=|frazioni=Badia a Cerreto, Borgoforte, Casenuove, Castagno, Catignano, Montignoso, Pillo, Varna|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Gambassi Terme|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|32|N|10|57|E|type:city(4,828)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Gambassi Terme-Stemma.gif|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Gambassi terme.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Gambassi Terme''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Toscana]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Florencia]]. Ito ay ipinangalan sa Pamilya Gambassi; isang bahagi ng Maharlikang Florentina na naninirahan sa lugar mula noong bandang 1350. == Kasaysayan == === Kalayaan mula sa Montaione === Matapos ang mahahabang negosasyong pampolitika na tumagal nang halos dalawampung taon at isang pansamantalang pag-aalsa, noong 1917, humiwalay ang nayon ng Gambassi mula sa munisipalidad ng [[Montaione]], kasama ang mga [[Frazione|''frazione'']] ng Varna, Catignano, at Il Castagno. Sa pagitan ng huling bahagi ng ika-19 at unang bahagi ng ika-20 siglo, ang teritoryo ng Montaione ay sumailalim sa ilang pagbabago sa lugar nito, una sa pagsasama ng mga nayon ng Castelnuovo at Coiano sa Castelfiorentino noong 1876, at pagkatapos ay sa "kalayaan" ng mataong ''frazione'' ng Gambassi (kasama ang Varna, Catignano, at Il Castagno) noong 1917. == Mga pangunahing tanawin == * Ang simbahan ng ''San Giovanni Battista'', sa ''frazione'' ng Varna, na naglalaman ng replika ng ''Madonna kasama ang Musmos at mga Santo'' ni [[Andrea del Sarto]]. * Ang [[Arkitekturang Romaniko|Romanikong]] ''[[Pieve]]'' ng ''Santa Maria Assunta'' (ika-12 siglo) * ''Parco Comunale'', dating hardin ng Villa Sinnai. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.gambassi-terme.fi.it/ Opisyal na website] {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}}{{Clear}} g4zrpqqotont7w3y4mqrbhyoce5m3ei 2235992 2235991 2026-10-21T16:51:40Z Ryomaandres 8044 2235992 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gambassi Terme|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.gambassi-terme.fi.it/}}|area_code=0571|postal_code=50050|day=Enero 20|saint=San Sebastian|elevation_m=332|elevation_footnotes=|population_demonym=Gambassini|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=83.15|area_footnotes=|mayor=Paolo Campinoti|mayor_party=|frazioni=Badia a Cerreto, Borgoforte, Casenuove, Castagno, Catignano, Montignoso, Pillo, Varna|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Gambassi Terme|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|32|N|10|57|E|type:city(4,828)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Gambassi Terme-Stemma.gif|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Gambassi terme.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Gambassi Terme''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Toscana]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Florencia]]. Ito ay ipinangalan sa Pamilya Gambassi; isang bahagi ng Maharlikang Florentina na naninirahan sa lugar mula noong bandang 1350. == Kasaysayan == === Kalayaan mula sa Montaione === Matapos ang mahahabang negosasyong pampolitika na tumagal nang halos dalawampung taon at isang pansamantalang pag-aalsa, noong 1917, humiwalay ang nayon ng Gambassi mula sa munisipalidad ng [[Montaione]], kasama ang mga [[Frazione|''frazione'']] ng Varna, Catignano, at Il Castagno. Sa pagitan ng huling bahagi ng ika-19 at unang bahagi ng ika-20 siglo, ang teritoryo ng Montaione ay sumailalim sa ilang pagbabago sa lugar nito, una sa pagsasama ng mga nayon ng Castelnuovo at Coiano sa [[Castelfiorentino]] noong 1876, at pagkatapos ay sa "kalayaan" ng mataong ''frazione'' ng Gambassi (kasama ang Varna, Catignano, at Il Castagno) noong 1917. == Mga pangunahing tanawin == * Ang simbahan ng ''San Giovanni Battista'', sa ''frazione'' ng Varna, na naglalaman ng replika ng ''Madonna kasama ang Musmos at mga Santo'' ni [[Andrea del Sarto]]. * Ang [[Arkitekturang Romaniko|Romanikong]] ''[[Pieve]]'' ng ''Santa Maria Assunta'' (ika-12 siglo) * ''Parco Comunale'', dating hardin ng Villa Sinnai. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.gambassi-terme.fi.it/ Opisyal na website] {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}}{{Clear}} jv1xu6kklww4spaae7uiq21sij7p5m0 Impruneta 0 131577 2235994 2011869 2026-10-21T16:53:30Z Ryomaandres 8044 2235994 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Impruneta|population_demonym=Imprunetini|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|41|N|11|15|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|map_caption=|map_alt=|shield_alt=|image_alt=|imagesize=|footnotes=|website={{official website|http://www.comune.impruneta.fi.it}}|day=Oktubre 18|saint=[[San Lucas|San Lucas Ebanghelista]]|postal_code=50023|telephone=|population_footnotes=|native_name=|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Impruneta|image_skyline=Basilica di Impruneta.jpg|image_caption=Basilikg ng Impruneta.|image_shield=Impruneta-Stemma.gif|image_map=|pushpin_label_position=|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|area_total_km2=48|frazioni=Abate, Bagnolo, Bagnolo - Cantagallo, Baruffi, Borgaccio,Borgo di Sopra, Bottai, Codaccio, Collegramole Case Nuove, Colline, Convento di San Paolo, Fabbiolle, Falciani, Il Ferrone, Il Pino, Invalidi di Guerra, La Casina, Le Rose, L'Ugolino, Mezzomonte, Monte Oriolo, Pozzolatico, Presura, Ravanella, Riboia, San Gersolè, San Gersolè - Torre Rosse, San Lorenzo alle Rose, Sant'Isidoro, Suore Domenicane, Tavarnuzze, Terme di Firenze|mayor=Alessio Calamandrei (simula 28 Mayo 2013)|mayor_party=Partito Democratico|elevation_footnotes=|elevation_m=275|area_footnotes=|area_code=055}} Ang '''Impruneta''' ay isang bayan at [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Toscana]]. Ang populasyon ay humigit-kumulang 15,000. Ang dambana ni Maria na matatagpuan doon ay tiyak na isa sa mga salik na nagpatanyag sa bayan. Kapansin-pansin din ang Piazza [[Buondelmonti]], kasama ang mga loggia nito noong huling bahagi ng ika-16 na siglo, na siyang pangunahing pinagdarausan ng mga pangunahing pagdiriwang ng bayan. Ang turismo ay may mahalagang papel sa ekonomiya ng bayan. == Pangalan at produksiyon == Ang pangalang Impruneta ay nagmula sa ''inprunetis na'' nangangahulugang "sa loob ng kakayuhang pino", at kilala sa pinong produksiyon nito ng [[terracotta]]. Ang terracotta ay ginawa mula sa lokal na luad, may pulang kulay na pagtatapos, at kasama sa produksiyon ang lahat mula sa maliliit na baldosa hanggang sa malalaking plorera at estatwa sa hardin. == Mga pangunahing tanawin == Ang pinakamahalagang katangian ng Impruneta ay ang Santuwaryo ng Santa Maria. Ang Basilika ay nagmula noong 1060, na malamang na matatagpuan sa isang sinaunang lugar ng debosyon noong [[Kabihasnang Etrusko|panahong Etrusko]] (ika-6 na siglo BK). Ito ay isang mahalagang lugar ng peregrinasyon noong [[Gitnang Kapanahunan]]. == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|Czech Republic}} [[Prachatice]], [[Republikang Tseko]] * {{Flagicon|FRA}} [[Bellerive-sur-Allier]], [[Pransiya]] * {{Flagicon|GER}} [[Hadamar]], [[Alemanya]] * {{Flagicon|POL}} [[Pruszków]], Polonya == Mga kilalang mamamayan == * [[Ermanno Picchi]] (1811–1856), kompositor, pedagogo, at kritiko ng musika * [[Alessandro Pieroni]] (1550–1607), arkitekto at pintor * [[Gustavo Uzielli]] (1839-1911), heologo, istoryador, at siyentipiko * [[Marco Masini]] (1964), mang-aawit-manunulat ng kanta, pianista == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20061221083758/http://www.chiantimusei.it/ Opisyal na website] * [http://www.fabbricaimpruneta.it/ Opisyal na Website ng Turista] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108133959/http://www.fabbricaimpruneta.it/ |date=2007-01-08 }} {{In lang|it|en}} {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} hx8isiylqpuissv16jhmdbjnxmvfe33 Greve in Chianti 0 131578 2235990 2006211 2026-10-21T16:50:15Z Ryomaandres 8044 2235990 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Greve in Chianti|elevation_footnotes=|area_total_km2=169.38|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|population_total=13829|population_as_of=31 Agosto 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Grevigiani|elevation_m=236|mayor=Paolo Sottani|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=50022|area_code=055|website={{official website|http://www.comune.greve-in-chianti.fi.it/}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=|image_map=|native_name=Comune di Greve in Chianti|image_skyline=Greve piazza.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Greve in Chianti-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|frazioni=Borgo di Dudda, Case di Dudda, Case Poggio, Casole, Castellinuzza, Castello di Cintoia, Chiocchio, Cintoia, Dimezzano, Dudda, Ferrone, Giobbole, Le Bolle, Greti, Il Ferrone, Il Ferruzzi, Il Piano, La Panca, La Presura, La Villa, Lamole, Le Masse, Lucolena in Chianti, Montefioralle, Panzano in Chianti, Passo dei Pecorai, Pescina, Petigliolo, Petriolo, Pieve di Panzano, Poggio Alla Croce, Rinforzati, Ruffoli, San Polo in Chianti, Santa Cristina, Solaia, Spedaluzzo, Strada in Chianti, Torsoli|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map=Italy Tuscany#Italy|coordinates={{coord|43|35|N|11|19|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Toscana]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|footnotes=}}Ang '''Greve in Chianti''' (ang lumang pangalan ay '''Greve'''; noong 1972 ay pinalitan ito ng pangalan na '''Greve in Chianti''' pagkatapos ng pagsasama ng lugar na iyon sa distrito ng alak ng [[Chianti]]) ay isang bayan at [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Toscana]]. Ito ay matatagpuan mga {{Convert|31|km|mi}} timog ng [[Florencia]] at {{Convert|42|km|mi}} hilaga ng [[Siena]]. Matatagpuan sa Val di Greve, pinangalanan ito para sa maliit, mabilis na agos na ilog na dumadaloy dito, ang pangunahing bayan sa distrito ng alak ng Chianti na umaabot sa timog ng Florencia hanggang sa hilaga lamang ng Siena. Hanggang kamakailan, ito ay isang tahimik, halos kanayunang bayan dahil ito ay, at hanggang ngayon, malayo sa mga pangunahing kalsada. == Mga ugnayang pandaigdig ==   Ang Greve in Chianti ay [[Kakambal na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|DEN}} [[Munisipyo ng Greve|Greve]], Dinamarka, simula 1966 * {{Flagicon|USA}} [[Sonoma, California|Sonoma]], Estados Unidos, simula 1983 * {{Flagicon|DEU}} [[Veitshöchheim]], Alemanya, simula 1994 * {{Flagicon|ESH}} [[Farsia]], Kanlurang Sahara * {{Flagicon|FRA}} [[Auxerre]], France, simula 1988 * {{Flagicon|CRO}} [[Brtonigla]], Croatia, simula 1999 * {{Flagicon|CRO}} [[Jasenice, Zadar County|Jasenice]], Croatia * {{Flagicon|EST}} [[Haapsalu]], Estonia, simula 2004 == Tingnan din == * [[Kasaysayan ng Chianti]] * [[Villa Bordoni]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.chianticlassico.com/english/popup-magazine_eng.asp?type=eve&id_art=59 Ang mga maruruming kalsada] {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} dhk277vskqfrjxlc4p2xzbhpjckpfjk 2235993 2235990 2026-10-21T16:52:36Z Ryomaandres 8044 2235993 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Greve in Chianti|elevation_footnotes=|area_total_km2=169.38|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|population_total=13829|population_as_of=31 Agosto 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Grevigiani|elevation_m=236|mayor=Paolo Sottani|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=50022|area_code=055|website={{official website|http://www.comune.greve-in-chianti.fi.it/}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=|image_map=|native_name=Comune di Greve in Chianti|image_skyline=Greve piazza.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Greve in Chianti-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|frazioni=Borgo di Dudda, Case di Dudda, Case Poggio, Casole, Castellinuzza, Castello di Cintoia, Chiocchio, Cintoia, Dimezzano, Dudda, Ferrone, Giobbole, Le Bolle, Greti, Il Ferrone, Il Ferruzzi, Il Piano, La Panca, La Presura, La Villa, Lamole, Le Masse, Lucolena in Chianti, Montefioralle, Panzano in Chianti, Passo dei Pecorai, Pescina, Petigliolo, Petriolo, Pieve di Panzano, Poggio Alla Croce, Rinforzati, Ruffoli, San Polo in Chianti, Santa Cristina, Solaia, Spedaluzzo, Strada in Chianti, Torsoli|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map=Italy Tuscany#Italy|coordinates={{coord|43|35|N|11|19|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Toscana]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|footnotes=}}Ang '''Greve in Chianti''' (ang lumang pangalan ay '''Greve'''; noong 1972 ay pinalitan ito ng pangalan na '''Greve in Chianti''' pagkatapos ng pagsasama ng lugar na iyon sa distrito ng alak ng [[Chianti]]) ay isang bayan at [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Toscana]]. Ito ay matatagpuan mga {{Convert|31|km|mi}} timog ng [[Florencia]] at {{Convert|42|km|mi}} hilaga ng [[Siena]]. Matatagpuan sa Val di Greve, pinangalanan ito para sa maliit, mabilis na agos na ilog na dumadaloy dito, ang pangunahing bayan sa distrito ng alak ng Chianti na umaabot sa timog ng Florencia hanggang sa hilaga lamang ng Siena. Hanggang kamakailan, ito ay isang tahimik, halos kanayunang bayan dahil ito ay, at hanggang ngayon, malayo sa mga pangunahing kalsada. == Mga monumento at tanawin == Kabilang sa mga lugar na interesante ang mga kastilyo ng Uzzano, Canonica, Mugnana, at Verrazzano, pati na rin ang mga nayon ng [[Montefioralle]] at Santa Lucia a Barbiano, na ang kastilyo ay nagsilbing kuta noong panahon ng mga digmaang sibil sa pagitan ng [[Florencia]] at [[Siena]]. Ang kalapit na Convertoie ay nag-aalok ng napakagandang tanawin. == Mga ugnayang pandaigdig ==   Ang Greve in Chianti ay [[Kakambal na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|DEN}} [[Munisipyo ng Greve|Greve]], Dinamarka, simula 1966 * {{Flagicon|USA}} [[Sonoma, California|Sonoma]], Estados Unidos, simula 1983 * {{Flagicon|DEU}} [[Veitshöchheim]], Alemanya, simula 1994 * {{Flagicon|ESH}} [[Farsia]], Kanlurang Sahara * {{Flagicon|FRA}} [[Auxerre]], France, simula 1988 * {{Flagicon|CRO}} [[Brtonigla]], Croatia, simula 1999 * {{Flagicon|CRO}} [[Jasenice, Zadar County|Jasenice]], Croatia * {{Flagicon|EST}} [[Haapsalu]], Estonia, simula 2004 == Tingnan din == * [[Kasaysayan ng Chianti]] * [[Villa Bordoni]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.chianticlassico.com/english/popup-magazine_eng.asp?type=eve&id_art=59 Ang mga maruruming kalsada] {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} 6104023bhysnrzfv46zl96u68fznrja Londa, Toscana 0 131580 2235997 2024837 2026-10-21T17:03:39Z Ryomaandres 8044 2235997 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Londa|frazioni=Caiano, Fornace, Rincine, Rata, Vierle, Petroio, Bucigna, Sambucheta, San Leolino.|website={{official website|http://www.comune.londa.fi.it/}}|area_code=055|postal_code=50060|day=8 December|saint=[[The Immaculate Conception|Immaculate Conception]]|elevation_m=226|elevation_footnotes=|population_demonym=Londesi|population_footnotes=|area_total_km2=59.4|area_footnotes=|mayor=Aleandro Murras|mayor_party=|metropolitan_city=[[Metropolitan City of Florence|Florence]] (FI)|official_name=Comune di Londa|region={{RegioneIT|sigla=TOS}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|51|46|N|11|34|12|E|region:IT_type:city(1670)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Stemma comune con nome.png|image_caption=Panorama of Londa|image_alt=|imagesize=|image_skyline=LondaPanorama.JPG|footnotes=}} Ang '''Londa''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa [[Italya|Italyanong]] rehiyon ng [[Toscana]]. == Heograpiya == Ang munisipalidad ng Londa ay sumasakop sa kaliwang pampang ng Ilog [[Sieve]] at napapaligiran ng [[Bundok Falterona]], Bundok Cucco, at Bundok Massicaia, habang ang mga ilog ng Rincine at Moscia ay dumadaloy dito. Iba-iba ang tanawin, mula sa mga lambak hanggang sa mga tipikal na tanawin ng bundok. Ang taas nito ay nag-iiba sa pagitan ng 200 at 1,480 metro mula sa antas ng dagat, at ang teritoryo nito ay sumasaklaw sa 59 km². Malapit sa makasaysayang sentro, isang artipisyal na lawa ang itinayo gamit ang tubig ng ilog ng Rincine. Ang lawa na ito ay isang sikat na destinasyon ng turista sa iba't ibang mga kaganapan. Ang mga karatig na komunidad ay ang [[Dicomano]], [[Pratovecchio]], [[Rufina]], [[San Godenzo]], at [[Stia]]. Ang [[toponimo]] ay unang naitala sa isang dokumento ng 1028 bilang ''[[wiktionary:unda|Unda]]'', ibig sabihin ay "alon" at tumutukoy sa malaking agos kung saan ito matatagpuan. Lumilitaw ang alon sa komuna na eskudo de armas. == Mga monumento at tanawin == Kabilang sa mga pangunahing atraksiyon ay ang nayon, na dating nakahiwalay dahil sa pagtatagpo ng mga ilog na Rincine at Moscia, na umaagos sa ibang higaan kaysa sa kasalukuyan. Ang nayong ito ay unang tinawag na "Isola" (Isla) at kalaunan ay "Onda" (Alon), kaya naman dito nagmula ang kasalukuyang pangalan ng munisipalidad. Ang pangalan ay ginugunita sa eskudo de armas ng isang ginintuang alon sa isang asul na likuran. == Mga sanggunian == {{reflist}}{{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} g3x2pm3hfrf669wpzcol75clnzd0s5t Lastra a Signa 0 131581 2235996 2221504 2026-10-21T16:57:57Z Ryomaandres 8044 2235996 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Lastra a Signa|elevation_footnotes=|area_footnotes=|area_total_km2=43.1|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=20252|population_as_of=31 Agosto 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Lastrigiani|elevation_m=36|mayor_party=|twin1=|twin1_country=|saint=San Martin ng Tours|day=Nobyembre 11|postal_code=50055|area_code=055|website={{official website|http://www.comune.lastra-a-signa.fi.it/}}|mayor=Angela Bagni|frazioni=Belfiore, Bracciatica, Brucianesi, Calcinaia, Carcheri, Ginestra Fiorentina, Inno, La Lisca, La Luna, Lecceto, Malmantile, Marliano, Ponte a Signa, Ponte Torto, Porto di Mezzo, Quattro Strade, San Martino a Gangalandi, San Romolo, Sant'Ilario a Settimo, Stagno, Val di Rose.|official_name=Comune di Lastra a Signa|shield_size=50px|native_name=|image_skyline=Mura lastra asigna.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Mga pader ng Lastra a Signa|image_shield=Lastra a Signa-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|46|N|11|6|E|type:city(18,531)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Toscana]]|footnotes=}}Ang '''Lastra a Signa''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Toscana]], na matatagpuan mga {{Convert|12|km|mi|0}} kanluran ng [[Florencia]]. == Heograpiya == === Teritoryo === Ang kabesera ng bayan ay matatagpuan sa timog-kanlurang gilid ng Kapatagan ng [[Florencia]], malapit sa tagpuan ng mga ilog [[Vingone]] at [[Ilog Arno|Arno]]. Ang teritoryo ng munisipyo ay umaabot sa pagitan ng Ilog Arno (sa hilaga) at Ilog [[Pesa (ilog)|Pesa]] (sa timog-kanluran) at kinabibilangan ng bahagi ng tagaytay ng burol ng Arno-Pesa. === Klima === Ang [[klima]], na karaniwang katulad ng sa mga lungsod ng [[gitnang Italya]], ay karaniwang Mediteraneo, na may salit-salit na mainit na tag-araw at bahagyang banayad na taglamig. Ang karaniwang taunang [[presipitasyon]], na naitala sa loob ng 92 araw, ay 900 mm, bagaman ang mga ibabang bahagi ng lungsod ay karaniwang nakakaranas ng mas mataas na halumigmig dahil sa pagkakaroon ng mga lawa ng tubig-tabang at mga kalapit na ilog. == Mga pangunahing tanawin == * Ospital ng Sant'Antonio (1411) * "[[Brunelleschi]]" na mga pader, bagaman ang pagpapatungkol sa arkitektong Florentina ay hindi tiyak * Simbahan at museo ng parokya ng [[San Martino a Gangalandi]] == Mga kakambal na bayan == Ang Lastra a Signa ay [[Kakambal na lungsod|kambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}} [[Grosio]], Italya, simula 1989 * {{Flagicon|France}} [[Saint-Fons]], Pransiya, simula 1995 * {{Flagicon|Germany}} [[Munster]], Alemanya, simula 2015 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.lastra-a-signa.fi.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060814225616/http://www.comune.lastra-a-signa.fi.it/ |date=2006-08-14 }} {{Clear}}{{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} 2pv1i4i0masya34a0mbt9znf26sfiej Marradi 0 131582 2235998 2024953 2026-10-21T17:05:21Z Ryomaandres 8044 2235998 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Marradi|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.marradi.fi.it/}}|area_code=055|postal_code=50034|day=|saint=|elevation_m=328|elevation_footnotes=|population_demonym=Marradesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=154.07|area_footnotes=|mayor=Tommaso Triberti|mayor_party=|frazioni=Abeto, Badia del Borgo Caset., Biforco, Campigno, Crespino, Popolano, Sant'Adriano, Val della Meta|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Marradi|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|44|5|N|11|37|E|type:city(3,504)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Himpilan ng tren ng Biforco|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Biforco.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Marradi''' (Romagnol: ''Maré'') ay isang [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Toscana]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Florencia]] sa mga hangganan ng rehiyon ng [[Emilia-Romaña]]. Ang Marradi ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipyo: [[Borgo San Lorenzo]], [[Brisighella]], [[Dicomano]], [[Modigliana]], [[Palazzuolo sul Senio]], [[Portico at San Benedetto|Portico e San Benedetto]], [[San Godenzo]], [[Tredozio]], at [[Vicchio]]. == Heograpiya == Mula sa pananaw ng heolohiya, ang mga pangunahing pormasyon ay areniska-marga, tipikal ng Hilagang Apeninos, na napapailalim sa mga penomeno ng kawalang-tatag ng dalisdis at kawalang-tatag ng hidroheolohiya, partikular na ang mababaw at malalalim na pagguho ng lupa sa pinakamatarik na dalisdis.<ref>{{Cita web|url=[https://www.isprambiente.gov.it/it/cartografia|titolo=Cartografia) geologica d’Italia|editore=ISPRA}}</ref><ref>{{Cita web|url=[https://www.arpae.it|titolo=Inventario) frane e dissesto idrogeologico|editore=ARPAE Emilia-Romagna}}</ref> == Mga pangunahing tanawin == * Chiesa di Santa Maria Nascente (1112) * Chiesa di San Ruffillo * Ermita ng San [[Pier Damiani]] * Badia di Santa Reparata (Badia del Borgo) * Chiesa di San Lorenzo (Marradi) * Palasyo Komunal * Palazzo Fabboni == Mga mamamayan == * [[Serafino Razzi]] (1531-1613) * [[Dino Campana]] (1885-1932) * [[Vincenzo Castaldi]] (1916-1970) * [[Anna Anni]] (1926-2011) == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.marradi.fi.it/ Opisyal na website] lb5c39cze48c74k4vxrtkpo2481rvpi Montaione 0 131583 2235999 2025893 2026-10-21T17:11:28Z Ryomaandres 8044 2235999 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montaione|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.montaione.fi.it}}|area_code=0571|postal_code=50050|day=Mayo 3|saint=Banal na Krusipiho|elevation_m=342|elevation_footnotes=|population_demonym=Montaionesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|area_total_km2=104.8|area_footnotes=|mayor=Paolo Pomponi|mayor_party=|frazioni=Barbialla, Casetta, Castelfalfi, Collegalli, Filicaja, Alberi, Iano, Sughera, Mura, Olmo, Palagio, Piaggia, Santo Stefano, San Vivaldo, Tonda, Vignale|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Montaione|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|33|12|N|10|54|42|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Montaione-Stemma.gif|image_caption=Simbahan ng San Regolo.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Chiesa di San Regolo a Montaione.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Montaione''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa rehiyon ng [[Toscana]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Florencia]]. == Kasaysayan == === Ang alamat ng pagkakatatag === Ayon sa alamat, isang batang maharlika mula sa [[Volterra]] na nagngangalang Ajone ang dumaan sa isang malayong rehiyon isang araw at, sa kaibuturan ng kakahuyan, ay natagpuan ang bahay ni Ine, na nagluluksa sa kanyang magandang anak na babae, si Figline, na dinukot ng isang nagngangalang Gambasso. Nagpasya si Ajone na iuwi si Figline at nagmartsa upang makipagdigma laban kay Gambasso. Matapos maibalik si Figline sa kaniyang ina, nakuha niya ang kanyang kasal at itinatag ang nayon ng "Monte Ajone" at ang kastilyo ng Figline, na malapit lang. Gayunpaman, ang mga inapo nina Ajone at Gambasso ay nagpatuloy sa isang matinding tunggalian. Isang araw, ang mga inapo nina Ajone at Figline ay sinalakay ng isang hukbo ng kaaway na, pagkatapos ng mahabang pagkubkob, ay sumira sa kastilyo, na pinatay ang lahat ng tagapagtanggol nito. Ang mga tao ng Montaione, dahil nawalan sila ng pamumuno at pananampalataya, ay bumalik sa idolatriya at nagpasyang isakripisyo ang pinakamagandang babae sa nayon, na nagngangalang Filli, sa mga diyos bilang tanda ng kapayapaan at kaligayahan. Isang kabalyerong Florentina, nang marinig ang balita, ay nagmadaling pumunta sa Montaione at, dahil sa takot sa sakripisyo ng tao (at marahil ay naakit sa kagandahan ng dalaga), pinilit ang mga tao na palayain ang dalaga at magsakripisyo ng isang dumalagang baka kapalit nito. Kaya naman tinawag siyang "Sire della Vitella." Si Filli, nang mapalaya, bilang pasasalamat sa kanyang tagapagligtas, ay ibinigay sa kaniya ang punit-punit na pulang damit na suot ng babae, na buong pagmamalaki niyang ginamit bilang kaniyang bandila. Ikinasal sina Filli at ang Panginoon ng Vitella at muling itinayo ang kastilyo ng Figline, kung saan sila nanirahan nang hindi mabilang na taon. Ang Panginoon ng Vitella ay labis na umibig sa kaniyang nobya kaya patuloy niya itong tinawag na "Filli mia bella," "Filli desiata," "Filli cara"... ganoon ang tawag sa kaniya, at ang lugar kung saan sila nanirahan ay "Fillicara." Kaya tinawag ng kanilang mga inapo ang kanilang sarili na Fillicara, o "Filicaja," o "da Filicaja," at kinuha ang damit ni Filli bilang kanilang sagisag. Noong 1623, si [[Michelangelo Buonarroti ang Nakababata|Michelangelo Buonarroti]] [[Michelangelo Buonarroti ang Nakababata|ang Nakababata]], apo ng mas sikat na [[Michelangelo Buonarroti|kamag-anak]], habang nananatili sa Montaione kasama ang pamilya [[da Filicaja]], ay sumulat ng "L'Ajone", na nagbibigay-kahulugan sa alamat sa sarili niyang paraan, at idinagdag na noong panahon niya sa "palasyo" ng pamilyang da Filicaja sa Montaione "(…) ang mga tao ay naglulunok at walang kinakain kundi mga bunga ng roble / at umiinom ng masarap na alak". === Ika-16 na siglo === Ang ''[[frazione]]'' ng '''Filicaja''' ay ang panimulang punto ng Antonio [[da Filicaja]] para sa pagsalakay sa [[Lungsod ng Pisa|Pisa]] ng [[Republika ng Florencia|hukbong Florentina]] noong 1509. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.montaione.fi.it/ Opisyal na website] * [http://www.montaione.net/ www.montaione.net] {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}}{{Clear}} eq65de3dywvzj6m9unxlx372lcbungq Montespertoli 0 131584 2236001 2026448 2026-10-21T17:16:23Z Ryomaandres 8044 2236001 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montespertoli|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.montespertoli.fi.it/}}|area_code=0571|postal_code=50025|day=|saint=|elevation_m=257|elevation_footnotes=|population_demonym=Montespertolesi|population_footnotes=|area_total_km2=125.0|area_footnotes=|mayor=Giulio Mangani|mayor_party=|frazioni=Aliano, Anselmo, Baccaiano, Botinaccio, Castiglioni,Convento, Fornace, Fornacette, Ghisone, Gigliola, Il Pino II, Il Poggio, La Buca, La Ripa, Le Galvane, Leoni, Lucardo, [[Lucignano, Montespertoli|Lucignano]], Martignana, Mela, Montagnana Val di Pesa, Monte Albino, Montegufoni, Ortimino, Poggio Ubertini,Polvereto, Poppiano, San Quirico in Collina, Trecento, Tresanti, Vicchio - Lungagnana|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Montespertoli|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|39|N|11|5|E|type:city(12,195)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Montespertoli-Stemma.png|image_caption=Plaza Machiavelli.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=MontespertoliPanorama2.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Montespertoli''' ({{IPA-it|monteˈspɛrtoli|It}}) ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa rehiyon ng [[Toscana]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} timog-kanluran ng [[Florencia]]. Ang Montespertoli ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Mga comune ng Lalawigan ng Florence|Barberino Val d'Elsa]], [[Castelfiorentino]], [[Certaldo]], [[Empoli]], [[Lastra a Signa]], [[Montelupo Fiorentino]], [[San Casciano sa Val di Pesa|San Casciano in Val di Pesa]], [[Scandicci]], at [[Tavarnelle Val di Pesa]]. Ang pagkakaroon ng mga pamayanan ng tao sa pook ay nagsimula sa panahon ng Romano at Etrusko, bagaman ang mga nayon ng modernong munisipalidad ay kilala mula sa ika-11 siglo, nang binanggit ang San Pietro in Mercato at Lucardo. Noong 1393 ang boro ng Montespertoli ay nakuha ng pamilya Machiavelli. Maraming taga-Florencia ang pinipili pa ring manirahan sa bayang ito, dahil medyo malapit lang ito (20-25 km) at nagbibigay-daan pa rin sa kanila na makatakas sa abalang dulot ng polusyon sa lungsod. Ang turismo ay nauugnay sa mga makasaysayang lugar ng lugar at hindi mabilang na mga bahay sa bukid. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.montespertoli.fi.it/ Opisyal na website] {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}}{{Clear}} pibhg5ke7secmi2pk2x0myqrppisb7b Montelupo Fiorentino 0 131585 2236000 2144369 2026-10-21T17:14:57Z Ryomaandres 8044 2236000 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montelupo Fiorentino|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.montelupo-fiorentino.fi.it/}}|area_code=0571|postal_code=50056|day=Disyembre 27|saint=San Juan|elevation_m=35|elevation_footnotes=|population_demonym=Montelupini|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=24.67|area_footnotes=|mayor=Paolo Masetti|mayor_party=|frazioni=Ambrogiana, Botinaccio, Camaioni, Citerna, Erta, Fibbiana, La Torre, Pulica, Samminiatello, Sammontana, San Quirico, Turbone|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Montelupo Fiorentino|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|44|N|11|1|E|type:city(12,079)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=MontelupoFiorentino.gif|image_caption=Panorama ng Montelupo Fiorentino|image_alt=|imagesize=|image_skyline=MontelupoFiorentinoPesa.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Montelupo Fiorentino''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa rehiyon ng [[Toscana]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|20|km|0}} timog-kanluran ng [[Florencia]]. == Heograpiya == Ang lugar ay kalakhang maburol at tinatawid ng ilog [[Pesa]] na, partikular sa munisipal na lugar, ay dumadaloy sa ilog [[Arno]]. == Kasaysayan == Ang presensiya ng tao sa lugar ng Montelupo ay nagsimula noong panahon ng [[Paleolitiko|Palaeolitiko]]. Ang ebidensiya nito ay ang maraming [[Prehistorikong kasaysayan|prehistorikong]] pook na natukoy sa nakalipas na dalawampung taon, sa munisipal na lugar. Sa pagtatapos ng ika-14 na siglo, ang Montelupo (na hindi kailanman tinawag na Malborghetto, isang tunay na romantikong imbensiyon) ay naging isang "napapaderang nayon" sa kanayunang Florentina. Ang mga pader ay itinayo noong 1348 (ang taon ng [[Itim na Salot]]), at ang Batas ng Potestà ay nagsimula pa noong 1414. == Ugnayang pandaigdig == Ang Montelupo Fiorentino ay [[Kakambal na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|ESP}} [[Manises]], España * {{Flagicon|FRA}} [[Moustiers-Sainte-Marie]], Pransiya * {{Flagicon|FRA}} [[Beaucaire (Gard)]], Pransiya * {{Flagicon|ITA}} [[Nove]], Italya == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.montelupo-fiorentino.fi.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181205145836/http://www.comune.montelupo-fiorentino.fi.it/ |date=2018-12-05 }} {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} 4iey4gx0ejukhhnrygzk6tj4r21pq0s Pelago 0 131587 2236002 2026921 2026-10-21T17:17:51Z Ryomaandres 8044 2236002 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pelago|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.pelago.fi.it/}}|area_code=055|postal_code=50060 Pelago (capoluogo), 50060 Borselli, 50060 Consuma, 50060 Diacceto, 50065 Pontassieve (San Francesco), 50060 Pelago (altre frazioni)|day=|saint=|elevation_m=309|elevation_footnotes=|population_demonym=Pelaghesi|population_footnotes=|area_total_km2=54.8|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=Borselli, Carbonile, Consuma, Diacceto, Fontisterni, Magnale, Palaie, Paterno, Raggioli, San Francesco, Stentatoio|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Pelago|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|46|N|11|30|E|type:city(7,396)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Himpilan ng tren sa Sant'Ellero|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Stazione di Sant'Ellero vista dal binario 2.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Pelago''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Toscana]], na matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} silangan ng [[Florencia]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 7,396 at may lawak na {{Convert|54.8|km2|mi2}} .<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Pelago ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga pagkakahati, pangunahin ang mga nayon at pamayanan) ng Borselli, Carbonile, Consuma, Diacceto, Fontisterni, Magnale, Palaie, Paterno, Raggioli, San Francesco, at Stentatoio. Si [[Lorenzo Ghiberti]] ay ipinanganak sa Pelago noong 1378. May hangganan ang Pelago sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Montemignaio]], [[Pontassieve]], [[Pratovecchio]], [[Reggello]], [[Rignano sull'Arno]], at [[Rufina]]. == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Pebrero 5, 1988.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4857|titolo=Pelago|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=18 marzo 2023}}</ref> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:7500 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:5393 bar:1871 from: 0 till:5872 bar:1881 from: 0 till:5663 bar:1901 from: 0 till:6606 bar:1911 from: 0 till:6692 bar:1921 from: 0 till:6611 bar:1931 from: 0 till:7119 bar:1936 from: 0 till:7008 bar:1951 from: 0 till:6942 bar:1961 from: 0 till:6632 bar:1971 from: 0 till:6989 bar:1981 from: 0 till:6958 bar:1991 from: 0 till:7218 bar:2001 from: 0 till:7270 PlotData= bar:1861 at:5393 fontsize:XS text: 5393 shift:(-8,5) bar:1871 at:5872 fontsize:XS text: 5872 shift:(-8,5) bar:1881 at:5663 fontsize:XS text: 5663 shift:(-8,5) bar:1901 at:6606 fontsize:XS text: 6606 shift:(-8,5) bar:1911 at:6692 fontsize:XS text: 6692 shift:(-8,5) bar:1921 at:6611 fontsize:XS text: 6611 shift:(-8,5) bar:1931 at:7119 fontsize:XS text: 7119 shift:(-8,5) bar:1936 at:7008 fontsize:XS text: 7008 shift:(-8,5) bar:1951 at:6942 fontsize:XS text: 6942 shift:(-8,5) bar:1961 at:6632 fontsize:XS text: 6632 shift:(-8,5) bar:1971 at:6989 fontsize:XS text: 6989 shift:(-8,5) bar:1981 at:6958 fontsize:XS text: 6958 shift:(-8,5) bar:1991 at:7218 fontsize:XS text: 7218 shift:(-8,5) bar:2001 at:7270 fontsize:XS text: 7270 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.pelago.fi.it/ www.comune.pelago.fi.it/] {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} lyqug9u48qupt7wjwh8qrimfasz8u7g Pontassieve 0 131588 2236027 2101583 2026-10-21T18:14:00Z Ryomaandres 8044 2236027 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pontassieve|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.pontassieve.fi.it/}}|area_code=055|postal_code=50065|day=|saint=|elevation_m=108|elevation_footnotes=|population_demonym=Pontassievesi|population_footnotes=|area_total_km2=114.4|area_footnotes=|mayor=Monica Marini (simula Mayo 2014)|mayor_party=[[Partito Democratico]], Lista Civica Marini Sindaco|frazioni=Acone, Colognole, Doccia, Le Falle, [[Le Sieci]], Fornello, Lubaco, Madonna del Sasso, Molino del Piano, Montebonello, Monteloro, Monterifrassine, San Martino a Quona, Santa Brigida|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Pontassieve|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|46|N|11|25|E|type:city(20,581)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Pontassieve-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=PiazzavittorioemanueleIIPontassieve.jpg|native_name=|footnotes=}} [[Talaksan:PortaFilicaiaPontassieve.jpg|thumb|320x320px| Porta Filicaia.]] [[Talaksan:SanMicheleArcangeloPontassieve.jpg|thumb|240x240px| Simbahan ng San Michele Arcangelo]] Ang '''Pontassieve''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Toscana]], na matatagpuan mga {{Convert|14|km|mi|0}} silangan ng [[Florencia]], kalapit na [[Fiesole]], sa tagpuan ng mga ilog ng [[Ilog Arno|Arno]] at [[Sieve (ilog)|Sieve]]. == Mga etnisidad at dayuhang minorya == Noong Disyembre 31, 2010, ang populasyon ng dayuhang residente ay 1,628 katao. Ang mga nasyonalidad na pinakakinatawan batay sa kanilang porsiyento ng kabuuang populasyon ng residente ay mula sa: * [[Albania]] 559 - 2.70% * [[Romania]] 236 - 1.14% == Kultura == === Musika === Ang Filarmonica Giacomo Puccini ng [[Molino del Piano]], isa sa pinakamatandang banda sa Toscano, ay noong 2011 ay ipinagdiwang ang ika-150 anibersaryo nito.<ref>[http://met.provincia.fi.it/news.aspx?n=90641 MET - PONTASSIEVE - LA FILARMONICA PUCCINI COMPIE 150 ANNI]</ref> Ang Giuseppe Verdi Philharmonic ng Pontassieve ay itinatag noong 1827. Ito ay palaging isang banda ng mataas na antas ng ehekutibo, na may tugatog ng pambansang katanyagan noong 1907, nang kinatawan nito ang Italya sa Paris para sa sentenaryo ng kapanganakan ni Giuseppe Garibaldi,<ref>{{Cite web |url=https://www.comune.pontassieve.fi.it/rete-civica/filarmonica-g-verdi-di-pontassieve |title=Filarmonica G. Verdi di Pontassieve |access-date=2022-01-17 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182406/https://www.comune.pontassieve.fi.it/rete-civica/filarmonica-g-verdi-di-pontassieve |url-status=dead }}</ref> na nanalo ng unang gantimpala. == Mga kambal-bayan == * {{Flagicon|GER}} [[Griesheim (Hesse)|Griesheim]], Alemanya * {{Flagicon|FRA}} [[Saint-Genis-Laval]], Pransiya * {{Flagicon|Western Sahara}} [[Tifariti]], [[Demokratikong Republika ng Arabong Sahrawi]] * {{Flagicon|Czech Republic}} [[Znojmo]], Republikang Tseko == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.pontassieve.fi.it/ Opisyal na website] {{Uncategorized|date=Disyembre 2023}}{{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} c1wqpjjexxw49clkhb35e6hv7bfj6zh Reggello 0 131589 2236003 2027936 2026-10-21T17:19:30Z Ryomaandres 8044 2236003 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Reggello|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.reggello.fi.it/}} http://www.visitreggello-tuscany.com/en/|area_code=055|postal_code=50066|day=|saint=[[Santiago, Anak ni Zebedeo|Santiago]]|elevation_m=390|elevation_footnotes=|population_demonym=Reggellesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=121.68|area_footnotes=|mayor=Cristiano Benucci|mayor_party=Partito Democratico|frazioni=Cancelli, Canova, Cascia, Caselli, Ciliegi, Donnini, Leccio, Matassino, Montanino, Pietrapiana, Pontifogno, Prulli, Saltino, San Clemente, San Donato in Fronzano, Sant'Ellero, Tosi, Vaggio, Vallombrosa|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Reggello|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|41|N|11|32|E|type:city(14,938)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=Reggello sa loob ng Kalakhang Lungsod ng Florencia|map_alt=|image_map=Map of comune of Reggello (province of Florence, region Tuscany, Italy).svg|shield_alt=|image_shield=Reggello-Stemma.png|image_caption=Kanayunan sa Reggello|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Countryside in Reggello.jpg|native_name=|footnotes=}} [[Talaksan:Pieve_di_Sant'Agata_in_Arfoli.jpg|thumb|Simbahan ng St. Agata sa Arfoli.]] [[Talaksan:Castello_dei_Bonsi01.JPG|thumb|Kastilyo Bonsi sa Pietrapiana.]] [[Talaksan:Pieve_di_San_Pietro_a_Cascia_di_Reggello.jpg|thumb|Ang Parokyang Simbahan ng San Pietro a Cascia]] Ang '''Reggello''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa rehiyon ng [[Toscana]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|0}} timog-silangan ng [[Florencia]], sa pagitan ng hilagang-kanlurang bahagi ng [[Pratomagno]] at ng Mataas na [[Valdarno]]. May hangganan ng munisipalidad sa [[Castel San Niccolò]], [[Castelfranco Piandiscò]], [[Figline e Incisa Valdarno]], [[Montemignaio]], [[Pelago]], at [[Rignano sull'Arno]]. == Kasaysayan == Sa plebisito noong 1860 para sa pagsasanib ng Toscana sa [[Kaharian ng Cerdeña|Kaharian ng]] [[Kaharian ng Cerdeña|Cerdeña]], ang mga botanteng "oo" ay hindi nakakuha ng mayorya ng mga may karapatang bumoto (971 mula sa kabuuang 2899), na may rekord na tantos ng abstensiyon, isang sintomas ng pagtutol sa pagsasanib.<ref>Nidia Danelon Vasoli, ''Il plebiscito in Toscana nel 1860'', Firenze, Olschki, 1968, in cui si fa riferimento anche al casi di [[Castiglion Fibocchi]] e [[Radda in Chianti]]</ref> == Mga simbolo == Ang bandila, na ipinagkaloob sa pamamagitan ng maharlikang atas noong Disyembre 21, 1936, ay isang asul na tela.<ref>{{Cita web|url=https://patrimonioacs.cultura.gov.it/patrimonio/a016a847-a6c3-4fd8-89f7-d0e48c7621c9/1394-reggello|titolo=Bozzetto del gonfalone del Comune di Reggello|accesso=30 settembre 2024|sito=ACS, Raccolta dei disegni degli stemmi di comuni e città}}</ref> == Sports == Ang lokal na koponan ng futbol ay tinatawag na SS Resco Reggello, na ngayon ay naglalaro sa dibisyong [[Promozione]]. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == {{commons category-inline|Reggello}} * {{In lang|it}} [http://www.comune.reggello.fi.it/ Opisyal na website] * http://www.visitreggello-tuscany.com/en/ * https://www.visittuscany.com/en/destinations/reggello/ * https://www.feelflorence.it/en/node/25523 * https://www.sammezzano.info/ (sa Italyano) * http://www.savesammezzano.com/ (sa Italyano) {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} 0ibdn31ukpm0zpflh6iotmfb8xeiude San Casciano in Val di Pesa 0 131592 2236004 2028456 2026-10-21T17:23:20Z Ryomaandres 8044 2236004 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=San Casciano in Val di Pesa|elevation_footnotes=|area_total_km2=108|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=16802|population_as_of=2007|pop_density_footnotes=|population_demonym=Sancascianesi|elevation_m=310|mayor=Massimiliano Pescini (mula 8 Hunyo 2009)|twin1=|twin1_country=|saint=[[Casiano ng Imola|San Casiano ng Imola]]|day=Agosto 13|postal_code=50026|area_code=055|website={{official website|http://www.comune.san-casciano-val-di-pesa.fi.it/}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di San Casciano in Val di Pesa|image_map=|native_name=|image_skyline=Torre dell'orologio di San Casciano.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=San_Casciano_in_Val_di_Pesa-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|frazioni=Bargino, Calcinaia, Campoli, Cerbaia, Chiesanuova, Cigliano, Faltignano, [[Mercatale in Val di Pesa|Mercatale]], Montefiridolfi, La Romola, San Pancrazio, Spedaletto, [[Sant'Andrea in Percussina]]|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|39|N|11|11|E|type:city(16,717)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Toscana]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng FLorencia|Florencia]] (FI)|footnotes=}}Ang '''San Casciano in Val di Pesa''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa rehiyon ng [[Toscana]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|15|km|mi|0}} timog-kanluran ng [[Florencia]]. Ang San Casciano sa Val di Pesa ay may hangganan ngsamga sumusunod na munisipalidad; [[Greve in Chianti|Greve sa Chianti]], [[Impruneta]], [[Montespertoli]], [[Scandicci]], at [[Tavarnelle Val di Pesa]]. == Heograpiya == [[Talaksan:San_Casciano_e_bassa_val_di_Pesa_da_San_Quirico.jpg|alt=San Casciano e bassa val di Pesa|left|thumb|San Casciano at ang ibabang Lambak ng Pesa mula sa San Quirico]] === Teritoryo === Ang teritoryong kasama sa munisipalidad ng San Casciano in Val di Pesa ay may sukat na 107.98 km2 at umaabot sa pagitan ng mga burol na naghahati sa Lambak Pesa at Lambak Greve, na may pagkakaiba sa elevation mula sa minimum na 72 m sa ibabaw ng dagat sa kapatagan ng Cerbaia hanggang sa maximum na 510 m sa lugar ng Valigondoli; ang kabesera ay matatagpuan sa 316 m. == Kasaysayan == Noong Hulyo 26, 1944, dumanas ang San Casciano ng isang mapaminsalang pagsalakay ng mga Alyado sa pamamagitan ng pambobomba, na, kasama ng mga minahan ng Aleman, ay halos nagwawasak sa bayan. Mabagal at hindi laging matagumpay ang muling pagtatayo. == Kakambal na bayan – kapatid na lungsod == Ang San Casciano sa Val di Pesa ay [[Kakambal na lungsod|kambal]] sa:<ref>{{cite web|title=Gemellaggi, Cooperazione decentrata e Pace|url=https://www.sancascianovp.net/gemellaggi-cooperazione-decentrata-e-pace|website=sancascianovp.net|publisher=San Casciano in Val di Pesa|language=it|access-date=2021-01-13|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214540/https://www.sancascianovp.net/gemellaggi-cooperazione-decentrata-e-pace|url-status=dead}}</ref> * {{Flagicon|ESH}} [[Al Mahbes]], Kanlurang Sahara * {{Flagicon|USA}} [[Morgan Hill, California|Morgan Hill]], Estados Unidos * {{Flagicon|BEL}} [[Nieuwerkerken]], Belhika * {{Flagicon|ISR}} [[Rosh Pinna]], Israel == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.san-casciano-val-di-pesa.fi.it/ Opisyal na website] {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} j4rbv30lvtg4bzvg3x0bswmct8o17zz San Piero a Sieve 0 131594 2236005 2028135 2026-10-21T17:28:14Z Ryomaandres 8044 2236005 wikitext text/x-wiki {{Infobox frazione|name=San Piero a Sieve|area_total_km2=|website=|area_code=055|postal_code=50037|day=29 June|saint=St. Peter|twin1_country=|twin1=|elevation_m=212|elevation_footnotes=|population_demonym=Sanpierini|pop_density_footnotes=|population_as_of=|population_total=2857|population_footnotes=|area_footnotes=|official_name=|comune=[[Scarperia e San Piero]]|province=[[Metropolitan City of Florence|Florence]] (FI)|region=[[Tuscany]]|coordinates={{coord|43|57|36|N|11|19|18|E|type:city|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|image_caption=The [[pieve]] of San Pietro|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Pieve di San Pietro (San Piero a Sieve) 00.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''San Piero a Sieve''' ay isang ''[[frazione]]'' ng [[komuna]] (munisipyo) ng [[Scarperia e San Piero|Scarperia e San Piero]], na matatagpuan sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], sa [[Toscana]], [[Italya]], mga {{Convert|20|km|mi}} hilaga ng [[Florencia]] . Ito ay isang nagsasariling komuna hanggang Enero 1, 2014. == Mga pangunahing tanawin == * [[Pieve]] ng San Pietro. Naglalaman ito ng pabinyagan mula sa bahay ni [[Giovanni della Robbia]] (c. 1508) * Simbahan ng San Niccolò a Spugnole * Medici na muog ng San Martino Matatagouan ang [[Pamilya Medici|Medici]] na [[Villa del Trebbio]] sa loob ng teritoryo ng San Piero. == Mga sanggunian == &nbsp;{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Commons category-inline|San Piero a Sieve}} {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}}{{Authority control}} rynhjk8vfa5iidskuwzikniw0b74426 2236006 2236005 2026-10-21T17:29:19Z Ryomaandres 8044 2236006 wikitext text/x-wiki {{Infobox frazione|name=San Piero a Sieve|area_total_km2=|website=|area_code=055|postal_code=50037|day=29 June|saint=St. Peter|twin1_country=|twin1=|elevation_m=212|elevation_footnotes=|population_demonym=Sanpierini|pop_density_footnotes=|population_as_of=|population_total=2857|population_footnotes=|area_footnotes=|official_name=|comune=[[Scarperia e San Piero]]|province=[[Metropolitan City of Florence|Florence]] (FI)|region=[[Tuscany]]|coordinates={{coord|43|57|36|N|11|19|18|E|type:city|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|image_caption=The [[pieve]] of San Pietro|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Pieve di San Pietro (San Piero a Sieve) 00.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''San Piero a Sieve''' ay isang ''[[frazione]]'' ng [[komuna]] (munisipyo) ng [[Scarperia e San Piero|Scarperia e San Piero]], na matatagpuan sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], sa [[Toscana]], [[Italya]], mga {{Convert|20|km|mi}} hilaga ng [[Florencia]] . Ito ay isang nagsasariling komuna hanggang Enero 1, 2014. == Heograpiya == Ang bayan ng San Piero a Sieve ay matatagpuan sa taas na 212 m mula sa antas ng dagat at nakatayo sa tagpuan ng [[Ilog Sieve]] at ng batis ng Carza, sa gitna ng Lambak ng [[Mugello]] at sa dulo ng Lambak ng Carza. Ang teritoryo ng dating munisipalidad ng San Piero a Sieve, na umaabot sa mahigit 36.57 km2, ay nahahati sa dalawang magkaibang bahagi: isang maburol na lugar sa timog-kanluran ng bayan at isang mas patag na lugar sa hilaga. Ang hanay ng altimetriko ay nasa pagitan ng 194 m at 615 m, na katumbas ng Poggio di Cupo sa timog-kanluran.<ref>{{Cita libro |pp=14-27 |lingua=Italiano |autore=AA. VV: |titolo=GECO Geografia in Comune, Atlante di San Piero a Sieve, Scarperia e Vaglia |annooriginale=2007 |editore=Studiomilani}}</ref> == Mga pangunahing tanawin == * [[Pieve]] ng San Pietro. Naglalaman ito ng pabinyagan mula sa bahay ni [[Giovanni della Robbia]] (c. 1508) * Simbahan ng San Niccolò a Spugnole * Medici na muog ng San Martino Matatagouan ang [[Pamilya Medici|Medici]] na [[Villa del Trebbio]] sa loob ng teritoryo ng San Piero. == Mga sanggunian == &nbsp;{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Commons category-inline|San Piero a Sieve}} {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}}{{Authority control}} dae4hm6qxgzv25rzix87u7afihn8kt3 2236007 2236006 2026-10-21T17:30:26Z Ryomaandres 8044 2236007 wikitext text/x-wiki {{Infobox frazione|name=San Piero a Sieve|area_total_km2=|website=|area_code=055|postal_code=50037|day=29 June|saint=St. Peter|twin1_country=|twin1=|elevation_m=212|elevation_footnotes=|population_demonym=Sanpierini|pop_density_footnotes=|population_as_of=|population_total=2857|population_footnotes=|area_footnotes=|official_name=|comune=[[Scarperia e San Piero]]|province=[[Metropolitan City of Florence|Florence]] (FI)|region=[[Tuscany]]|coordinates={{coord|43|57|36|N|11|19|18|E|type:city|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|image_caption=The [[pieve]] of San Pietro|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Pieve di San Pietro (San Piero a Sieve) 00.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''San Piero a Sieve''' ay isang ''[[frazione]]'' ng [[komuna]] (munisipyo) ng [[Scarperia e San Piero|Scarperia e San Piero]], na matatagpuan sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], sa [[Toscana]], [[Italya]], mga {{Convert|20|km|mi}} hilaga ng [[Florencia]] . Ito ay isang nagsasariling komuna hanggang Enero 1, 2014. == Heograpiya == Ang bayan ng San Piero a Sieve ay matatagpuan sa taas na 212 m mula sa antas ng dagat at nakatayo sa tagpuan ng [[Ilog Sieve]] at ng batis ng Carza, sa gitna ng Lambak ng [[Mugello]] at sa dulo ng Lambak ng Carza. Ang teritoryo ng dating munisipalidad ng San Piero a Sieve, na umaabot sa mahigit 36.57 km2, ay nahahati sa dalawang magkaibang bahagi: isang maburol na lugar sa timog-kanluran ng bayan at isang mas patag na lugar sa hilaga. Ang hanay ng altimetriko ay nasa pagitan ng 194 m at 615 m, na katumbas ng Poggio di Cupo sa timog-kanluran.<ref>{{Cita libro |pp=14-27 |lingua=Italiano |autore=AA. VV: |titolo=GECO Geografia in Comune, Atlante di San Piero a Sieve, Scarperia e Vaglia |annooriginale=2007 |editore=Studiomilani}}</ref> == Kasaysayan == Ang mga natuklasang arkeolohiko ay napanatili sa Museo Arkeolohiko Dicomano, kabilang ang hulmahan ng bucchero na nagpapakita ng knielauf, o ang lalaking tumatakbo nang nakaluhod, at maraming natuklasang seramiko at bucchero.<ref>{{Cita libro |ISBN=978-88-7542-141-0 |pp=30-58 |titolo=Museo archeologico comprensoriale del Mugello e della Val di Sieve: catalogo dell'esposizione |data=2009 |editore=Aska}}</ref> == Mga pangunahing tanawin == * [[Pieve]] ng San Pietro. Naglalaman ito ng pabinyagan mula sa bahay ni [[Giovanni della Robbia]] (c. 1508) * Simbahan ng San Niccolò a Spugnole * Medici na muog ng San Martino Matatagouan ang [[Pamilya Medici|Medici]] na [[Villa del Trebbio]] sa loob ng teritoryo ng San Piero. == Mga sanggunian == &nbsp;{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Commons category-inline|San Piero a Sieve}} {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}}{{Authority control}} 7issa8rj7ly8pizy6pjsrjk0d1tj4dv Scandicci 0 131595 2236012 2027322 2026-10-21T17:33:31Z Ryomaandres 8044 2236012 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Scandicci|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.scandicci.fi.it/}}|area_code=055|postal_code=50018|day=Mayo 10|saint=[[San Zenobio]]|elevation_m=47|elevation_footnotes=|population_demonym=Scandiccesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=59.6|area_footnotes=|mayor=Sandro Fallani|mayor_party=Democratic Party|frazioni=Badia a Settimo, Capannuccia, Casellina, Granatieri, Le Bagnese, l'Olmo, Mosciano, Pieve a Settimo, Rinaldi, San Colombano, San Martino alla Palma, San Michele a Torri, San Vincenzo a Torri, Santa Maria a Marciola, Scandicci Alto, Vingone, Viottolone|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Scandicci|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|45|16|N|11|11|22|E|type:city(50,003)_region:IT|display=it}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Ang lumang munisipyo ng Scandicci|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Palazzo del Vecchio Comune 2007 Scandicci.jpg|native_name=|footnotes=}} [[Talaksan:Sant_Alessandro_a_Giogoli.jpg|thumb|250x250px| ''Pieve'' ng Sant'Alessandro a Giogoli.]] Ang '''Scandicci''' (bigkas sa Italyano: [skanˈdittʃi]) ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) ng c. 50,000 na naninirahan sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa rehiyon ng [[Italya]] ng [[Toscana]], na matatagpuan mga {{Convert|6|km|0}} timog-kanluran ng [[Florencia]]. Ang Scandicci ay may mga hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Campi Bisenzio]], [[Florencia]], [[Impruneta]], [[Lastra a Signa]], [[Montespertoli]], [[San Casciano sa Val di Pesa]], at [[Signa]]. Ang mga komunidad ng Scandicci ay lumitaw noong 1774 bilang '''Torri''', at kalaunan ay lumago upang isama ang maraming kalapit na pamayanan. == Kasaysayan == Mula noong 2001, nasaksihan ng lugar ng Pratoni ang pagbubukas ng isang malaking sentro ng lohistika para sa pamamahagi ng mga kalakal ng isa sa pinakamalaking kadena ng tingian sa Italya, na sa paglipas ng mga taon ay isinama rin ang iba pang mga pasilidad sa paggawa na lumilipat. Sa mga darating na taon, isang malaking sentro ng komersiyo, isa sa pinakamalaki sa Italya, ang itatayo sa lugar. Samakatuwid, nakinabang ang nakapalibot na lugar mula sa isang pangkalahatang muling pagpapaunlad. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.scandicci.fi.it/ Opisyal na website] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] m4bedctq7u1v0c1l10c36tfhgday7ob 2236023 2236012 2026-10-21T18:11:10Z Ryomaandres 8044 2236023 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Scandicci|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.scandicci.fi.it/}}|area_code=055|postal_code=50018|day=Mayo 10|saint=[[San Zenobio]]|elevation_m=47|elevation_footnotes=|population_demonym=Scandiccesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=59.6|area_footnotes=|mayor=Sandro Fallani|mayor_party=Democratic Party|frazioni=Badia a Settimo, Capannuccia, Casellina, Granatieri, Le Bagnese, l'Olmo, Mosciano, Pieve a Settimo, Rinaldi, San Colombano, San Martino alla Palma, San Michele a Torri, San Vincenzo a Torri, Santa Maria a Marciola, Scandicci Alto, Vingone, Viottolone|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Scandicci|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|45|16|N|11|11|22|E|type:city(50,003)_region:IT|display=it}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Ang lumang munisipyo ng Scandicci|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Palazzo del Vecchio Comune 2007 Scandicci.jpg|native_name=|footnotes=}} [[Talaksan:Sant_Alessandro_a_Giogoli.jpg|thumb|250x250px| ''Pieve'' ng Sant'Alessandro a Giogoli.]] Ang '''Scandicci''' (bigkas sa Italyano: [skanˈdittʃi]) ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) ng c. 50,000 na naninirahan sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa rehiyon ng [[Italya]] ng [[Toscana]], na matatagpuan mga {{Convert|6|km|0}} timog-kanluran ng [[Florencia]]. Ang Scandicci ay may mga hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Campi Bisenzio]], [[Florencia]], [[Impruneta]], [[Lastra a Signa]], [[Montespertoli]], [[San Casciano sa Val di Pesa]], at [[Signa]]. Ang mga komunidad ng Scandicci ay lumitaw noong 1774 bilang '''Torri''', at kalaunan ay lumago upang isama ang maraming kalapit na pamayanan. == Kasaysayan == Mula noong 2001, nasaksihan ng lugar ng Pratoni ang pagbubukas ng isang malaking sentro ng lohistika para sa pamamahagi ng mga kalakal ng isa sa pinakamalaking kadena ng tingian sa Italya, na sa paglipas ng mga taon ay isinama rin ang iba pang mga pasilidad sa paggawa na lumilipat. Sa mga darating na taon, isang malaking sentro ng komersiyo, isa sa pinakamalaki sa Italya, ang itatayo sa lugar. Samakatuwid, nakinabang ang nakapalibot na lugar mula sa isang pangkalahatang muling pagpapaunlad. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.scandicci.fi.it/ Opisyal na website] {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 2ma51erxntuy0a9yhqtyrs6p4fu2uny Scarperia 0 131596 2236015 2029077 2026-10-21T17:44:02Z Ryomaandres 8044 2236015 wikitext text/x-wiki {{Infobox frazione|name=Scarperia|area_total_km2=|website=|area_code=|postal_code=|day=|saint=|twin1_country=|twin1=|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=|pop_density_footnotes=|population_as_of=|population_total=|population_footnotes=|area_footnotes=|official_name=|comune=[[Scarperia e San Piero]]|province=[[Metropolitan City of Florence|Florence]] (FI)|region=[[Tuscany]]|coordinates=|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Scarperia from Il Palagiaccio.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Scarperia''' ay isang ''[[frazione]]'' ng [[komuna]] (munisipalidad) ng [[Scarperia e San Piero]], na matatagpuan sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], sa [[Toscana]], [[Italya]], mga {{Convert|20|km|mi}} hilaga ng [[Florencia]]. Ito ay isang independiyenteng comune hanggang Enero 1, 2014. == Mga pangunahing tanawin == [[Talaksan:IMG_0351_Scarperia_Palazzo.JPG|left|thumb]] * Chiesa di San Gavino al Cornocchio * Chiesa di San Giovanni Battista at Senni * Prepositura dei Santi Jacopo e Filippo * Oratorio della Madonna dei Terremoti * Oratorio della Madonna del Vivaio * Cappella della Madonna di Piazza * Pieve di Santa Maria at Fagna * Palazzo dei Vicari (Scarperia) * Villa Panna * Villa Il Torrino == Mga sanggunian ==  {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Commons category-inline|San Piero a Sieve}} {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} 4qpjl3yiplaoj80ztrb2mgc0nu4kexq 2236016 2236015 2026-10-21T17:52:59Z Ryomaandres 8044 /* Mga pangunahing tanawin */ 2236016 wikitext text/x-wiki {{Infobox frazione|name=Scarperia|area_total_km2=|website=|area_code=|postal_code=|day=|saint=|twin1_country=|twin1=|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=|pop_density_footnotes=|population_as_of=|population_total=|population_footnotes=|area_footnotes=|official_name=|comune=[[Scarperia e San Piero]]|province=[[Metropolitan City of Florence|Florence]] (FI)|region=[[Tuscany]]|coordinates=|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Scarperia from Il Palagiaccio.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Scarperia''' ay isang ''[[frazione]]'' ng [[komuna]] (munisipalidad) ng [[Scarperia e San Piero]], na matatagpuan sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], sa [[Toscana]], [[Italya]], mga {{Convert|20|km|mi}} hilaga ng [[Florencia]]. Ito ay isang independiyenteng comune hanggang Enero 1, 2014. == Mga pinagmulan ng langalan == Dati itong kilala bilang Castel San Barnaba, at binago ang pangalan ng bayan sa Scarperia (dating Scarpignana): sa katunayan, ang pangunahing pamayanan, na ngayon ay kumakatawan sa makasaysayang sentro, ay matatagpuan sa paanan (scarpa, na nangangahulugang "bangin") ng Apeninos. Ang Ria ay maaaring tumutukoy sa Lumang Italyanong pang-uri, na nangangahulugang "masungit." Ang pangalan ay naiugnay din sa isang pangalang [[Kabihasnang Etrusko|Etrusko]] (Scarpius sa Latin, Scarpe sa [[wikang Etrusko)]], ngunit ang ipotesis na ito ay hindi na isinasaalang-alang. Sa huli, isang komersiyal na ipotesis ang isinaalang-alang din, na makikita ang pangalang iniuugnay sa mga sapatero.<ref>{{cita web|url=https://www.toscanaoggi.it/Cultura-Societa/La-storia-della-Toscana-attraverso-i-suoi-toponimi|titolo=La storia della Toscana attraverso i suoi toponimi|accesso=24 marzo 2021}}</ref> == Mga pangunahing tanawin == [[Talaksan:IMG_0351_Scarperia_Palazzo.JPG|left|thumb]] * Chiesa di San Gavino al Cornocchio * Chiesa di San Giovanni Battista at Senni * Prepositura dei Santi Jacopo e Filippo * Oratorio della Madonna dei Terremoti * Oratorio della Madonna del Vivaio * Cappella della Madonna di Piazza * Pieve di Santa Maria at Fagna * Palazzo dei Vicari (Scarperia) * Villa Panna * Villa Il Torrino == Mga sanggunian ==  {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Commons category-inline|San Piero a Sieve}} {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} msve54d0ifr9vgss1qeagx5snxd2zpy Sesto Fiorentino 0 131597 2236017 1821777 2026-10-21T17:57:32Z Ryomaandres 8044 2236017 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sesto Fiorentino|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.sesto-fiorentino.fi.it}}|area_code=055|postal_code=50019|day=Nobyembre 11|saint=[[San Martin ng Tours]]|elevation_m=55|elevation_footnotes=|population_demonym=Sestesi|population_footnotes=|area_total_km2=49|area_footnotes=|mayor=Lorenzo Falchi|mayor_party=[[Italian Left]]|frazioni=Canonica, [[Cercina]], Colonnata, Gualdo, La Zambra, [[Osmannoro]], Padule, Querceto, Quinto Alto, Quinto Basso, Valiversi|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Sesto Fiorentino|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|50|N|11|12|E|region:IT_type:city(46,702)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Sesto_Fiorentino-Stemma.png|image_caption=''[[Pieve]]'' ng San Martino.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Pieve di san martino.jpg|native_name=|footnotes=}}Ang '''Sesto Fiorentino''' (bigkas sa Italyano: [ˈsɛsto fjorenˈtiːno]), na kilala lokal bilang '''Sesto''' lamang, ay isang munisipalidad (''[[komuna]]'') sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], [[Toscana]], gitnang [[Italya]]. == Heograpiya == Mayroong apat na batis: ang Gavine, na nagsisimula sa burol ng Querceto at dumadaloy patungo sa kanlurang hangganang kanal; ang Rimaggio, na tumatawid sa sentro ng lungsod at sa mga pampang nito ay isang landas para sa mga naglalakad ang kamakailan lamang nilikha; ang Zambra, na tumatawid sa mga lugar ng Le Cave, Palastreto at Quinto, malapit sa sementeryo; at ang Termine, na tinawag na ganito dahil ito ang nagmamarka sa hangganan sa pagitan ng Sesto Fiorentino at Florencia. == Sa panitikan == Ang Sesto Fiorentino at ang mga paligid nito ay nagbigay-inspirasyon sa tagouan para sa librong ''[[Ang Adventures ng Pinocchio|The Adventures of Pinocchio]]''. Natukoy ng mga iskolar ng Sherlock Holmes na ang hindi pinangalanang bayan ng Italya sa "[[Ang Pakikipagsapalaran ng Empty House|The Adventure of the Empty House]]" ay ang Sesto, at isang busto ng Holmes ang nakatayo sa bayan.<ref>{{Cite web|title=Sherlock Holmes Fans Play 'Great Game'|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5035037|website=NPR|accessdate=2015-11-06|date=2005-12-01}}</ref> == Mga mamamayan == Ang makatang si [[Alberta Bigagli]] ay isinilang sa Sesto Firorentino noong 1928.<ref>{{Cite web|title=Alberta Bigagli|url=http://www.edizionitabulafati.it/bigagli.htm|website=Casa editrice Tabula fati|accessdate=2015-11-06}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.sesto-fiorentino.fi.it:80/}} {{In lang|it}} {{Uncategorized|date=Disyembre 2020}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] ri5rk3i6xyw2sb4umgiycnrh7ot1usd 2236024 2236017 2026-10-21T18:11:41Z Ryomaandres 8044 2236024 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sesto Fiorentino|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.sesto-fiorentino.fi.it}}|area_code=055|postal_code=50019|day=Nobyembre 11|saint=[[San Martin ng Tours]]|elevation_m=55|elevation_footnotes=|population_demonym=Sestesi|population_footnotes=|area_total_km2=49|area_footnotes=|mayor=Lorenzo Falchi|mayor_party=[[Italian Left]]|frazioni=Canonica, [[Cercina]], Colonnata, Gualdo, La Zambra, [[Osmannoro]], Padule, Querceto, Quinto Alto, Quinto Basso, Valiversi|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Sesto Fiorentino|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|50|N|11|12|E|region:IT_type:city(46,702)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Sesto_Fiorentino-Stemma.png|image_caption=''[[Pieve]]'' ng San Martino.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Pieve di san martino.jpg|native_name=|footnotes=}}Ang '''Sesto Fiorentino''' (bigkas sa Italyano: [ˈsɛsto fjorenˈtiːno]), na kilala lokal bilang '''Sesto''' lamang, ay isang munisipalidad (''[[komuna]]'') sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], [[Toscana]], gitnang [[Italya]]. == Heograpiya == Mayroong apat na batis: ang Gavine, na nagsisimula sa burol ng Querceto at dumadaloy patungo sa kanlurang hangganang kanal; ang Rimaggio, na tumatawid sa sentro ng lungsod at sa mga pampang nito ay isang landas para sa mga naglalakad ang kamakailan lamang nilikha; ang Zambra, na tumatawid sa mga lugar ng Le Cave, Palastreto at Quinto, malapit sa sementeryo; at ang Termine, na tinawag na ganito dahil ito ang nagmamarka sa hangganan sa pagitan ng Sesto Fiorentino at Florencia. == Sa panitikan == Ang Sesto Fiorentino at ang mga paligid nito ay nagbigay-inspirasyon sa tagouan para sa librong ''[[Ang Adventures ng Pinocchio|The Adventures of Pinocchio]]''. Natukoy ng mga iskolar ng Sherlock Holmes na ang hindi pinangalanang bayan ng Italya sa "[[Ang Pakikipagsapalaran ng Empty House|The Adventure of the Empty House]]" ay ang Sesto, at isang busto ng Holmes ang nakatayo sa bayan.<ref>{{Cite web|title=Sherlock Holmes Fans Play 'Great Game'|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5035037|website=NPR|accessdate=2015-11-06|date=2005-12-01}}</ref> == Mga mamamayan == Ang makatang si [[Alberta Bigagli]] ay isinilang sa Sesto Firorentino noong 1928.<ref>{{Cite web|title=Alberta Bigagli|url=http://www.edizionitabulafati.it/bigagli.htm|website=Casa editrice Tabula fati|accessdate=2015-11-06}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.sesto-fiorentino.fi.it:80/}} {{In lang|it}} {{Uncategorized|date=Disyembre 2020}}{{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] qvvl9u90o7823amaizlrqktjtf58rlw Signa 0 131598 2236019 2029179 2026-10-21T17:59:09Z Ryomaandres 8044 2236019 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Signa|elevation_footnotes=|area_total_km2=18.81|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=19244|population_as_of=30 Nobyembre 2016|pop_density_footnotes=|population_demonym=Signesi|elevation_m=46|mayor=Giampiero Fossi|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=50058|area_code=055|website={{official website|http://www.comune.signa.fi.it/}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Signa|image_map=|native_name=|image_skyline=Signa pzza cavallotti 034.jpg|imagesize=250px|image_alt=|image_caption=Piazza Cavallotti sa Signa|image_shield=|shield_alt=|map_alt=|frazioni=Colombaia, Lecore, San Mauro a Signa, Sant'Angelo a Lecore, San Piero a Ponti|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|47|N|11|6|E|type:city(16,809)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Toscana]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|footnotes=}}Ang '''Signa''' ({{IPA-it|ˈsiɲɲa}}) ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa rehiyon ng [[Toscana]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|12|km|mi|0}} kanluran ng [[Florencia]]. May hangganan ang Signa sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Campi Bisenzio]], [[Carmignano]], [[Lastra at Signa|Lastra a Signa]], [[Poggio a Caiano]], at [[Scandicci]]. == Heograpiya == === Orograpiya === Ang Signa, na hindi nagpapakita ng mahahalagang relyebe, gaya ng nabanggit na, ay binubuo ng mas mataas na bahagi na 46m ang taas mula sa antas ng dagat at isang mas mababang bahagi na halos patag at kung saan maraming natural na daluyan ng tubig at artipisyal na lawa. == Kasaysayan == Ang pinagmulan ng Signa ay hindi tiyak. Malamang na ito ay umiral na noong sinaunang panahon, bagaman hindi alam kung ito ay itinatag ng mga [[Kabihasnang Etrusko|Etrusko]] o ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]]. Ang Signa ay palaging gumanap ng mahalagang papel sa kasaysayan at ekonomiya ng kapatagang Florentina, na nakakaranas ng maraming sandali ng makabuluhang paglago ng sibiko, kultura, at sining. Dahil sa kanais-nais na lokasyon nito sa isa sa mga pinakasilangang dalisdis ng Bundok Albano—sa tagpuan ng mga ilog Bisenzio at Ombrone sa Arno—ang Signa ay nagtamasa ng maraming pagkakataon para sa pag-unlad. == Mga pangunahing tanawin == * [[Pieve]] ng San Giovanni Battista (ika-7-9 na siglo). * Pieve ng San Lorenzo * Simbahan ng Santa Maria sa Castello * Simbahan ng San Miniato * Villa Castelletti * Villa San Lorenzo == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.signa.fi.it/ Opisyal na website] {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} rzxpb66m3xbcpv5ca9leoldit2p7842 Tavarnelle Val di Pesa 0 131599 2236020 2190623 2026-10-21T17:59:49Z Ryomaandres 8044 2236020 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian frazione|name=Tavarnelle Val di Pesa|elevation_m=378|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=7346|population_as_of=1 January 2007|pop_density_footnotes=|population_demonym=Tavarnellini: Frazioni: Sambuchini, Sandonatini|elevation_footnotes=|twin1=|area_footnotes=|twin1_country=|saint=St. Lucy|day=December 13|postal_code=50028|area_code=055|website={{official website|http://www.comune.tavarnelle-val-di-pesa.fi.it/}}|area_total_km2=57.0|frazioni=Badia a Passignano, Sambuca Val di Pesa, San Donato in Poggio|official_name=|image_map=|native_name=|image_skyline=Pieve tavarnelle.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Pieve of San Pietro in Bossolo|shield_alt=|map_alt=|metropolitan_city=[[Metropolitan City of Florence|Florence]] (FI)|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|33|N|11|10|E|type:city(7,284)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Tuscany]]|footnotes=}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> <span> </span> Ang '''Tavarnelle Val di Pesa''' ay isang dating [[komuna]] (munisipalidad) at mula noong 2019 ay isang ''[[frazione]]'' ng [[Barberino Tavarnelle]] sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa rehiyon ng [[Italya]] na [[Toscana]]. Ito ay matatagpuan mga {{Convert|25|km|0}} timog ng [[Florencia]]. == Heograpiya == === Klima === Kung ikukumpara sa Florencia, ang klima ng Tavarnelle ay nagtatampok ng mas malamig na tag-araw at mas malamig na taglamig dahil sa pagkakaiba ng altitud na humigit-kumulang 300 metro sa ibabaw ng antas ng dagat, na katumbas ng pagkakaiba ng temperatura na humigit-kumulang 2-3°C. Sa mga buwan ng taglamig, maaaring magkaroon ng kaunting pag-ulan ng niyebe, ngunit paminsan-minsan lamang na may matinding akumulasyon. Ang karaniwang taunang presipitasyon ay naaayon sa kabisera ng Florence, na may average na 850 at 900 mm taun-taon. [[Category:Pages using infobox Italy frazione with administrative division issues]] [[Kategorya:Pages using infobox Italy frazione with unknown parameters|frazioniTavarnelle Val di Pesa]] == Mga tanawin == Ang pangunahing tanawin ng teritoryo ng Tavarnelle ay ang [[Badia di Passignano]] (Abadia ng Passignano), isang monasteryo na umiiral mula sa [[Mataas na Gitnang Kapanahunan]].<ref>{{cite book|last=Hornik|first=Heidi J.|title=Michele Tosini and the Ghirlandaio Workshop in Cinquecento Florence|year=2009|publisher=[[Sussex Academic Press]]|isbn=978-1-84519-186-3|pages=56|url=https://books.google.com/books?id=4u8GAgav_NsC&dq=%22Badia%20di%20Passignano%22&pg=PA57}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang Tignano ay isang portipikadong nayon na ang simbahan ng ''San Romolo'' ay nagtataglay ng terracotta na tabernakulo ni Giovanni della Robbia. == Mga sanggunian ==  {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.tavarnelle-val-di-pesa.fi.it Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050316033857/http://www.comune.tavarnelle-val-di-pesa.fi.it/ |date=2005-03-16 }} {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}}{{Clear}} e0d1jgq3y6v232y9uuxe22zd6xgxj7s Vaglia 0 131600 2236021 2232641 2026-10-21T18:08:13Z Ryomaandres 8044 /* Mga grupong etniko at mga dayuhang minorya */ 2236021 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Vaglia|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|website={{official website|http://www.comune.vaglia.fi.it/}}|area_code=055|postal_code=50030|day=Hunyo 29|saint=San Pedro|elevation_m=290|elevation_footnotes=|population_demonym=Vagliesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=57.0|area_footnotes=|mayor=Fabio Pieri|mayor_party=|frazioni=Bivigliano, Caselline, Fontebuona, Montorsoli, Mulinaccio, Paterno, Pratolino, Viliani|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Vaglia|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|55|N|11|17|E|type:city(5,021)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Vaglia-Stemma.png|image_caption=Santuwaryo ng Montesenario.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Montesenario scala.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Vaglia''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa rehiyon ng [[Toscana]] ng [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|15|km|mi|0}} hilaga ng [[Florencia]]. Mayroong 5,308 na naninirahan dito. Ito ay tahanan ng Villa Demidoff, na nagtataglay ng mga labi ng [[Villa Medici di Pratolino]]. Kasama rin sa teritoryong komunal ang [[Santuwaryo ng Montesenario]], isa sa pinakamahalaga sa Toscana. == Lipunan == === Mga grupong etniko at mga dayuhang minorya === Ayon sa datos ng ISTAT, noong Disyembre 31, 2010, ang populasyon ng mga dayuhang residente ay 263. Ang mga nasyonalidad na may pinakamaraming kinatawan batay sa kanilang porsiyento sa kabuuang populasyon ng mga residente ay: * [[Rumanya]] 81 1.56% == Impraestruktura at transportasyon == May sariling estasyon ng tren ang [[Estasyon ng Vaglia|Vaglia]] malapit sa sentro ng bayan. Ang serbisyo ng pampublikong bus ay ibinibigay ng konsorsiyong [[Autolinee Mugello Valdisieve]]. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.vaglia.fi.it/ Opisyal na website] {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} h4w7bj3p518bdahi8f20wd0augs4ql5 Palata, Italya 0 138039 2235927 2026882 2026-10-21T12:09:09Z Ryomaandres 8044 2235927 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Palata|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.palata.cb.it/}}|area_code=0875|postal_code=86037|day=|saint=|elevation_m=520|elevation_footnotes=|population_demonym=Palatesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=43.82|area_footnotes=|mayor=Michele Berchicci|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Palata|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|53|N|14|47|E|type:city(1,914)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Palata_Centro.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Palata''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Campobasso]], rehiyon ng [[Molise]], sa [[Katimugang Italya]], matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Campobasso]]. Ang Palata ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Acquaviva Collecroce]], [[Guardialfiera]], [[Guglionesi]], [[Larino]], [[Montecilfone]], [[Montenero di Bisaccia]], at [[Tavenna]]. == Kasaysayan == Ang bayan ay itinatag noong bandang ika-12 siglo, noong ito ay isang distrito ng Acquaviva Collecroce, na kilala bilang "Paludella." Dahil kabilang ito sa [[Kondado ng Molise]], kung saan ang [[Bojano]] ang sentro ng administrasyon nito, ito ay pagmamay-ari ng iba't ibang mga panginoon, kabilang ang mga pamilyang [[Orsini]] at Toraldo. Isang nayon na nagmula sa Normando, ang Santa Giusta, ang nanatili hanggang ika-17 siglo, ngunit kalaunan ay inabandona kasunod ng malaking pag-atake ng mga Otomano. Matapos ang pinsala mula sa mga lindol, ang mapanirang lindol sa Sannio noong 1456 (kilala bilang "Gradina") at muli noong 1663, ang bayan ay sinakop ng mga populasyon ng Eslabo na tumatakas mula sa [[Imperyong Otomano]], isang salik na naganap sa mga munisipalidad sa baybayin ng Molise malapit sa Termoli. Noong 1531, muling itinayo ng mga populasyong Eslabo ang halos inabandunang nayon, na ang simbolo ngayon ay ang simbahan ng Santa Maria La Nova. Mula noong 1806, ito ay naging bahagi ng Distrito ng Campobasso, na naging isang lalawigan noong 1949. == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|Poland}} [[Raszków]], Polonya, simula 2012 == Tingnan din == * [[Mga Molisanong Croata]] * [[Duke ng Palata]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} obksq6ybbmxru8d1pmz91qk6sjpjhqk Pietracatella 0 138040 2235947 1970638 2026-10-21T15:50:49Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375292633|Pietracatella]]" 2235947 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pietracatella|official_name=Comune di Pietracatella|native_name=|image=San_Giacomo_in_prospettiva.jpg|image_size=|caption=Simbahan ng Santiago, Pietracatella|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|35|N|14|52|E|type:city(1,543)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Molise]]|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Luciano Pasquale|area_footnotes=|area_total_km2=50.0|population_footnotes=.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Pietracatellesi|elevation_footnotes=|elevation_m=721|saint=|day=|postal_code=86040|area_code=0874|website={{official website|www.comune.pietracatella.cb.it}}|footnotes=}}Ang '''Pietracatella''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Campobasso]], rehiyon ng [[Molise]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|15|km|mi|0}} silangan ng [[Campobasso]]. Ang Pietracatella ay nasa hangganan ng mga munisipalidad ng [[Gambatesa]], [[Jelsi]], [[Macchia Valfortore]], [[Sant'Elia a Pianisi]], [[Monacilioni|Monaciloni]], [[Riccia, Molise|Riccia]], at [[Toro, Molise|Toro]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|3295|1871|3354|1881|3504|1901|3425|1911|3198|1921|3008|1931|3234|1936|3301|1951|3413|1961|3137|1971|2342|1981|1915|1991|1696|2001|1600|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Campobasso}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Molise]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] tf9mve7g3fv363enmizazcw1xrdg1bb 2235948 2235947 2026-10-21T15:52:11Z Ryomaandres 8044 2235948 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pietracatella|official_name=Comune di Pietracatella|native_name=|image=San_Giacomo_in_prospettiva.jpg|image_size=|caption=Simbahan ng Santiago, Pietracatella|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|35|N|14|52|E|type:city(1,543)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Molise]]|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Luciano Pasquale|area_footnotes=|area_total_km2=50.0|population_footnotes=.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Pietracatellesi|elevation_footnotes=|elevation_m=721|saint=|day=|postal_code=86040|area_code=0874|website={{official website|www.comune.pietracatella.cb.it}}|footnotes=}}Ang '''Pietracatella''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Campobasso]], rehiyon ng [[Molise]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|15|km|mi|0}} silangan ng [[Campobasso]]. Ang Pietracatella ay nasa hangganan ng mga munisipalidad ng [[Gambatesa]], [[Jelsi]], [[Macchia Valfortore]], [[Sant'Elia a Pianisi]], [[Monacilioni|Monaciloni]], [[Riccia, Molise|Riccia]], at [[Toro, Molise|Toro]]. == Kasaysayan == Ang bayan ay dating natatanaw ng isang kahanga-hangang kastilyo, na ngayon ay kakaunti na lamang ang natitirang bakas, habang ang pinakamahalagang arkitektural na pinakamalapit dito ay ang simbahan ng San Giacomo Apostolo il Maggiore, na may katabing silid-tulugan na inialay kay Santa MArgarita na mula pa noong ika-11 siglo. == Mga moumento at tanawin == Simbahan ng San Giacomo: Sa tuktok ng "Morgia" ay nakatayo ang marilag at payak na arkitektural na complex na binubuo ng kripta ng Santa Margherita at ng nakapatong na simbahan ng San Giacomo. Sinimulan noong bandang ika-12 siglo, ito ay natapos, kasama ang mga karagdagang Gotiko, sa pagtatapos ng sumunod na siglo. Ang Simbahan ng San Giacomo ay itinayo nang bahagya sa bato at bahagyang sa kripta ng Santa Margherita. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|3295|1871|3354|1881|3504|1901|3425|1911|3198|1921|3008|1931|3234|1936|3301|1951|3413|1961|3137|1971|2342|1981|1915|1991|1696|2001|1600|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Campobasso}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Molise]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] kvkafodhzb66kuuc4tjrco7mdjxrzm9 2235949 2235948 2026-10-21T15:52:26Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2235949 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pietracatella|official_name=Comune di Pietracatella|native_name=|image=San_Giacomo_in_prospettiva.jpg|image_size=|caption=Simbahan ng Santiago, Pietracatella|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|35|N|14|52|E|type:city(1,543)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Molise]]|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Luciano Pasquale|area_footnotes=|area_total_km2=50.0|population_footnotes=.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Pietracatellesi|elevation_footnotes=|elevation_m=721|saint=|day=|postal_code=86040|area_code=0874|website={{official website|www.comune.pietracatella.cb.it}}|footnotes=}}Ang '''Pietracatella''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Campobasso]], rehiyon ng [[Molise]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|15|km|mi|0}} silangan ng [[Campobasso]]. Ang Pietracatella ay nasa hangganan ng mga munisipalidad ng [[Gambatesa]], [[Jelsi]], [[Macchia Valfortore]], [[Sant'Elia a Pianisi]], [[Monacilioni|Monaciloni]], [[Riccia, Molise|Riccia]], at [[Toro, Molise|Toro]]. == Kasaysayan == Ang bayan ay dating natatanaw ng isang kahanga-hangang kastilyo, na ngayon ay kakaunti na lamang ang natitirang bakas, habang ang pinakamahalagang arkitektural na pinakamalapit dito ay ang simbahan ng San Giacomo Apostolo il Maggiore, na may katabing silid-tulugan na inialay kay Santa Margarita na mula pa noong ika-11 siglo. == Mga moumento at tanawin == Simbahan ng San Giacomo: Sa tuktok ng "Morgia" ay nakatayo ang marilag at payak na arkitektural na complex na binubuo ng kripta ng Santa Margherita at ng nakapatong na simbahan ng San Giacomo. Sinimulan noong bandang ika-12 siglo, ito ay natapos, kasama ang mga karagdagang Gotiko, sa pagtatapos ng sumunod na siglo. Ang Simbahan ng San Giacomo ay itinayo nang bahagya sa bato at bahagyang sa kripta ng Santa Margherita. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|3295|1871|3354|1881|3504|1901|3425|1911|3198|1921|3008|1931|3234|1936|3301|1951|3413|1961|3137|1971|2342|1981|1915|1991|1696|2001|1600|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Campobasso}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Molise]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5554b5f3odvkbctcki8h8aegvsomzqz Portocannone 0 138041 2235960 2027916 2026-10-21T16:05:27Z Ryomaandres 8044 2235960 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Portocannone|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://62.94.24.124/portocannone/hh/index.php}}|area_code=0875|postal_code=86045|day=|saint=|elevation_m=148|elevation_footnotes=|population_demonym=Portocannonesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=13.11|area_footnotes=|mayor=Giuseppe Caporicci|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Portocannone|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|54|53|N|15|00|29|E|type:city(2,564)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Portocannone-Stemma.gif|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Portocannone (CB), borgo Costantinopoli.jpg|native_name=Portkanuni|footnotes=}} Ang '''Portocannone''' ([[Wikang Arbëreshë|Arbërisht]]: '''''Portkanuni''''') (pintuan ng batas) ay isang sa [[Mga Arbëreshë|Arbëreshë]] na [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Campobasso]]. == Mga monumento at tanawin == [[File:Portocannone,_borgo_Costantinopoli.jpg|left|thumb|Portocannone, bayan ng Costantinopoli]] === Tarangkahan lungsod ng Borgo Costantinopoli === Natatangi ang kahanga-hangang "Pangunahing Tarangkahan" ng bayan, pinalamutian ng mga ipinintang larawan na naglalarawan sa mga kaugalian ng Arbëreshë. Ang bilog na arko na bato ay tila nakapatong sa isang parisukat na tore ng orasan. Ang tore sa itaas ay pinalamutian ng mga nakasabit na arko at may mga inskripsiyong marmol sa kahabaan nito. === Palasyong Baron === Namumukod-tangi ang palasyo ng baron, na itinayo sa pagitan ng 1735 at 1742 ni Baron Carlo Diego Cini. Kasalukuyan itong pagmamay-ari ng pamilyang Tanasso at naibalik noong 1915. Ang palasyo ay isang napakalaking istraktura na may bahagyang nakahilig na pader at mga patulis na kontrapuwerte sa mga sulok, at nagtatampok ng mga silid-imbakan sa unang palapag at isang gitnang patio. Simetriko at balanse sa mga kagamitan nito, ang harapan ay nahahati sa tatlong bahagi: ang mga pinakalabas na bintana ay napapalibutan ng maliliit na luneta, ang mga pinakaloob na bintana ay may maliit na pronton, at ang mga gitnang bintana ay mayroon ding maliliit na luneta. Ang unang palapag ay ang palapag na tinitirhan at binubuo ng maraming silid na may mga fresco at mga kagamitang mula sa sinaunang panahon, habang ang pinakamataas na palapag ay nagtatampok ng isang nakausling portico at, sa silangang bahagi, isang loggia na tinatanaw ang isang hardin. Ang plasa sa harap ng palasyo ay nagtatampok ng isang puwente, na makikita sa harapan. Sa tapat ng palasyo ng mga baron ay ang plaza ng bayan ng Mababang Molise, na ganap na gawa sa bato at nagtatampok ng gitnang puwente. == Mga mamamayan == Ang lolo-sa-tuhod ni [[Mateo Musacchio]] ay ipinanganak sa Lungsod na ito.<ref>{{Cite news|url=http://www.romatoday.it/sport/calciomercato-roma-musacchio-parametro-zero.html|title=Calciomercato Roma, Musacchio è il primo rinforzo|work=RomaToday|access-date=2018-03-22}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} 9455my8hzusfr15zadgbjhm8ldfsbnb Riccia, Molise 0 138042 2235945 2028016 2026-10-21T15:49:07Z Ryomaandres 8044 2235945 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Riccia|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.riccia.cb.it/}}|area_code=0874|postal_code=86016|day=Agosto 28|saint=Madonna del Carmelo, San Agustin|elevation_m=680|elevation_footnotes=|population_demonym=Riccesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=69.9|area_footnotes=|mayor=Micaela Fanelli|mayor_party=|frazioni=Paolina, Sticozze, Mancini|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Riccia|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Dettaglio torre.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Kastilyo|image_shield=riccia-Stemma.gif|shield_size=px|coordinates_footnotes=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|29|N|14|50|E|type:city(5,649)_region:IT|display=inline}}|footnotes=}} Ang '''Riccia''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|15|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Campobasso]], na may populasyon na humigit-kumulang 5,600. Ang Riccia ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipyo: [[Castelpagano]], [[Castelvetere in Val Fortore]], [[Cercemaggiore]], [[Colle Sannita]], [[Gambatesa]], [[Jelsi]], [[Pietracatella]], at [[Tufara]]. == Kasaysayan == Sa pananakop ng mga Angevino noong ika-12 siglo, ang Riccia ay naging isang mahalagang himpilan noong medyebal na panahon, kasama ang pagtatayo ng kastilyo, bilang isang punto ng kontrol sa kalakalan. == Mga monumento at tanawin == ; Casa della Zecca Matatagpuan malapit sa Simbahan ng Madonna delle Grazie, ito ay isang maliit na palasyong Renasimyento na sumikat noong ika-15 siglo, nang ipagkaloob ni [[Ladislao di Durazzo]] ng Napoles sa iba't ibang lungsod ng Kaharian ang karapatang gumawa ng mga barya para sa Bolognini. Nagtatampok ang palasyo ng isang loggia ng mga bahagi na arko na nakapatong sa mga haliging Doriko, na medyo luma na ngunit nananatili pa rin ang mga katangian ng mga metopa sa priso at triglipo. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} 0eky41r0ot8gkkrf2ia6s4dl4rwio4w Petacciato 0 138043 2235931 2027127 2026-10-21T12:59:14Z Ryomaandres 8044 2235931 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Petacciato|twin1=|population_total=3488|population_as_of=|pop_density_footnotes=|population_demonym=Petacciatesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=225|twin1_country=|area_total_km2=34|saint=[[San Roque]]|day=Agosto 16|postal_code=86038|area_code=0875|website={{official website|http://www.comune.petacciato.cb.it}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=070051|fractions=[[Guglionesi]], [[Montenero di Bisaccia]], [[Termoli]]|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_footnotes=|official_name=Comune di Petacciato|map_alt=|native_name=|image_skyline=Santa_Maria,_vista_notturna_(Petacciato).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Petacciato-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_caption=|mayor=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|42|1|N|14|52|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=MOL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CB}} (CB)|frazioni=Collecalcioni, Marina di Petacciato|mayor_party=|fiscal_code=G506}}Ang '''Petacciato''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Campobasso]], rehiyon ng [[Molise]], sa [[Katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Sa pagtatapos ng ika-16 na siglo, sinalakay ng mga [[Mga Turko|Turko]] ang Petacciato, at naging kanlungan ito ng mga tulisan. Noong 1943, noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, nagkaroon ng mga labanan at pagkamatay noong Labanan ng Trigno. Ang Petacciato, sa kabila ng libo-libong taong kasaysayan nito, ay naging isang malayang munisipalidad lamang noong Disyembre 30, 1923, na humiwalay mula sa [[Guglionesi]]. == Kapaligiran at turismo == Sa likod ng dalampasigan ay nabubuo ang isang sistema ng mga buhangin kabilang sa pinakamahalaga sa baybaying Adriatico at isang malawak na kagubatan ng pino na napapailalim sa pangangalaga sa kapaligiran. Noong 15 Mayo 2012, natanggap ng Petacciato sa unang pagkakataon ang "Bandilang Asul", isang parangal na ibinibigay bilang konsesyon sa pinakamahusay na mga dalampasigan sa Europa para sa kalidad ng tubig, mga serbisyo, at proteksiyon ng ekosistema,<ref>[http://www.tuttitalia.it/bandiera-blu/2012-spiagge/ Bandiera Blu 2012 - tutte le Spiagge italiane premiate - In & Out<!-- Titolo generato automaticamente -->]</ref> na iginawad muli hanggang 2016.<ref>[http://www.bandierablu.org/common/index.asp Programma Bandiera Blu <!-- Titolo generato automaticamente -->]</ref> == Tingnan din == * [[Mga Molisanong Croata]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{commons category-inline|Petacciato}} {{Lalawigan ng Campobasso}} [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|fractions]] [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|fiscal code]] l3bppxnsxc966alpdpo1qa2y57n8sze 2235934 2235931 2026-10-21T14:45:20Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2235934 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Petacciato|twin1=|population_total=3488|population_as_of=|pop_density_footnotes=|population_demonym=Petacciatesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=225|twin1_country=|area_total_km2=34|saint=[[San Roque]]|day=Agosto 16|postal_code=86038|area_code=0875|website={{official website|http://www.comune.petacciato.cb.it}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=070051|fractions=[[Guglionesi]], [[Montenero di Bisaccia]], [[Termoli]]|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_footnotes=|official_name=Comune di Petacciato|map_alt=|native_name=|image_skyline=Santa_Maria,_vista_notturna_(Petacciato).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Petacciato-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_caption=|mayor=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|42|1|N|14|52|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=MOL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CB}} (CB)|frazioni=Collecalcioni, Marina di Petacciato|mayor_party=|fiscal_code=G506}}Ang '''Petacciato''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Campobasso]], rehiyon ng [[Molise]], sa [[Katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Sa pagtatapos ng ika-16 na siglo, sinalakay ng mga [[Mga Turko|Turko]] ang Petacciato, at naging kanlungan ito ng mga tulisan. Sa mahaba at magulong kasaysayan nito, naranasan din ng Petacciato ang pamamahala ng pamilyang [[D'Avalos]], isang marangal na pamilyang Napolitano na malaki ang naitulong sa pag-unlad ng ekonomiya, lipunan, kultura, at relihiyon ng bayan. Noong 1943, noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, nagkaroon ng mga labanan at pagkamatay noong Labanan ng Trigno.<ref>{{Cita web|url=https://www.terraecuore.net/cultura-turismo-abruzzo-molise/tradizioni-abruzzo-molise/34/la-valle-del-trigno-nella-ii-guerra-mondiale|titolo=La valle del Trigno nella II guerra mondiale}}</ref> Ang Petacciato, sa kabila ng libo-libong taong kasaysayan nito, ay naging isang malayang munisipalidad lamang noong Disyembre 30, 1923, na humiwalay mula sa [[Guglionesi]]. == Kapaligiran at turismo == Sa likod ng dalampasigan ay nabubuo ang isang sistema ng mga buhangin kabilang sa pinakamahalaga sa baybaying Adriatico at isang malawak na kagubatan ng pino na napapailalim sa pangangalaga sa kapaligiran. Noong 15 Mayo 2012, natanggap ng Petacciato sa unang pagkakataon ang "Bandilang Asul", isang parangal na ibinibigay bilang konsesyon sa pinakamahusay na mga dalampasigan sa Europa para sa kalidad ng tubig, mga serbisyo, at proteksiyon ng ekosistema,<ref>[http://www.tuttitalia.it/bandiera-blu/2012-spiagge/ Bandiera Blu 2012 - tutte le Spiagge italiane premiate - In & Out<!-- Titolo generato automaticamente -->]</ref> na iginawad muli hanggang 2016.<ref>[http://www.bandierablu.org/common/index.asp Programma Bandiera Blu <!-- Titolo generato automaticamente -->]</ref> == Tingnan din == * [[Mga Molisanong Croata]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{commons category-inline|Petacciato}} {{Lalawigan ng Campobasso}} [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|fractions]] [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|fiscal code]] minn1zhy8ru5ymhvfugbm4mwn8o0ehv 2235936 2235934 2026-10-21T14:51:55Z Ryomaandres 8044 2235936 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Petacciato|twin1=|population_total=3488|population_as_of=|pop_density_footnotes=|population_demonym=Petacciatesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=225|twin1_country=|area_total_km2=34|saint=[[San Roque]]|day=Agosto 16|postal_code=86038|area_code=0875|website={{official website|http://www.comune.petacciato.cb.it}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=070051|fractions=[[Guglionesi]], [[Montenero di Bisaccia]], [[Termoli]]|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_footnotes=|official_name=Comune di Petacciato|map_alt=|native_name=|image_skyline=Santa_Maria,_vista_notturna_(Petacciato).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Petacciato-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_caption=|mayor=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|42|1|N|14|52|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=MOL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CB}} (CB)|frazioni=Collecalcioni, Marina di Petacciato|mayor_party=|fiscal_code=G506}}Ang '''Petacciato''' ay isang [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa [[lalawigan ng Campobasso]], rehiyon ng [[Molise]], sa [[Katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Sa pagtatapos ng ika-16 na siglo, sinalakay ng mga [[Mga Turko|Turko]] ang Petacciato, at naging kanlungan ito ng mga tulisan. Sa mahaba at magulong kasaysayan nito, naranasan din ng Petacciato ang pamamahala ng pamilyang [[D'Avalos]], isang marangal na pamilyang Napolitano na malaki ang naitulong sa pag-unlad ng ekonomiya, lipunan, kultura, at relihiyon ng bayan. Noong 1943, noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, nagkaroon ng mga labanan at pagkamatay noong Labanan ng Trigno.<ref>{{Cita web|url=https://www.terraecuore.net/cultura-turismo-abruzzo-molise/tradizioni-abruzzo-molise/34/la-valle-del-trigno-nella-ii-guerra-mondiale|titolo=La valle del Trigno nella II guerra mondiale}}</ref> Ang Petacciato, sa kabila ng libo-libong taong kasaysayan nito, ay naging isang malayang munisipalidad lamang noong Disyembre 30, 1923, na humiwalay mula sa [[Guglionesi]]. == Kapaligiran at turismo == Sa likod ng dalampasigan ay nabubuo ang isang sistema ng mga buhangin kabilang sa pinakamahalaga sa baybaying Adriatico at isang malawak na kagubatan ng pino na napapailalim sa pangangalaga sa kapaligiran. Noong Mayo 15, 2012, natanggap ng Petacciato sa unang pagkakataon ang "Bandilang Asul", isang parangal na ibinibigay bilang konsesyon sa pinakamahusay na mga dalampasigan sa Europa para sa kalidad ng tubig, mga serbisyo, at proteksiyon ng ekosistema,<ref>[http://www.tuttitalia.it/bandiera-blu/2012-spiagge/ Bandiera Blu 2012 - tutte le Spiagge italiane premiate - In & Out<!-- Titolo generato automaticamente -->]</ref> na iginawad muli hanggang 2016.<ref>[http://www.bandierablu.org/common/index.asp Programma Bandiera Blu <!-- Titolo generato automaticamente -->]</ref> == Tingnan din == * [[Mga Molisanong Croata]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{commons category-inline|Petacciato}} {{Lalawigan ng Campobasso}} [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|fractions]] [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|fiscal code]] ig848pv1qyacvdvwyfht7miztt1z326 Provvidenti 0 138044 2235943 2027922 2026-10-21T15:45:08Z Ryomaandres 8044 2235943 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Provvidenti|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.provvidenti.cb.it/}}|area_code=0874|postal_code=86040|day=|saint=|elevation_m=570|elevation_footnotes=|population_demonym=Provvidentesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=14.03|area_footnotes=|mayor=Robert Caporicci|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Provvidenti|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|43|N|14|49|E|type:city(150)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama Provvidenti-CB.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Provvidenti''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan tungkol sa {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Campobasso]] . Ang Provvideti ay ang bayan na may pinakamaliit na populasyon sa lalawigan ng Campobasso. Ang Provviddenti ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Casacalenda]], [[Morrone del Sannio]], at [[Ripabottoni]]. == Kasaysayan == Isinalaysay ng historyador na si Polibio sa kaniyang tratado, ang Aklat III, na nagkampo si [[Anibal]] sa Geryon upang subaybayan ang mga galaw ng mga Romano at lumikha ng pangalawang castrum sa Colle Crocione, malapit sa Monte Canne. Gayunpaman, nawala ang makasaysayang nayon noong mga pagsalakay ng mga barbaro noong ika-5 siglo pagkatapos ng pagbagsak ng Roma. Ito ay muling itinayo noong Gitnang Kapanahunan, na naitala gamit ang mga maaasahang sanggunian mula noong ika-13 siglo, bilang isang piyudo ng pamilyang Di Capua ng [[Gambatesa]]. Kasunod nito, noong 1512, ito ay ibinenta ni Ferrante, Duke ng [[Termoli]]. Noong 1555, ito ay naipasa kay Giovanni Aierbo, isang dinastiya na tumagal hanggang ika-17 siglo, nang ang piyudo ay ibinigay sa pamilyang [[Cavaniglia]]. Kasunod nito, ang pamilyang Sangro ng [[Casacalenda]] ang naging may-ari nito, na humawak sa bayan hanggang 1806, ang taon ng pagbubuwag ng piyudalismo. == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} i2dqw2lf4oak0f4lt46ayofk76x4q8m 2235944 2235943 2026-10-21T15:46:07Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2235944 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Provvidenti|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.provvidenti.cb.it/}}|area_code=0874|postal_code=86040|day=|saint=|elevation_m=570|elevation_footnotes=|population_demonym=Provvidentesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=14.03|area_footnotes=|mayor=Robert Caporicci|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Provvidenti|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|43|N|14|49|E|type:city(150)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama Provvidenti-CB.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Provvidenti''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan tungkol sa {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Campobasso]] . Ang Provvideti ay ang bayan na may pinakamaliit na populasyon sa lalawigan ng Campobasso. Ang Provviddenti ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Casacalenda]], [[Morrone del Sannio]], at [[Ripabottoni]]. == Kasaysayan == Isinalaysay ng historyador na si [[Polibio]] sa kaniyang tratado, ang Aklat III, na nagkampo si [[Anibal]] sa Geryon upang subaybayan ang mga galaw ng mga Romano at lumikha ng pangalawang castrum sa Colle Crocione, malapit sa Monte Canne. Gayunpaman, nawala ang makasaysayang nayon noong mga pagsalakay ng mga barbaro noong ika-5 siglo pagkatapos ng pagbagsak ng Roma. Ito ay muling itinayo noong Gitnang Kapanahunan, na naitala gamit ang mga maaasahang sanggunian mula noong ika-13 siglo, bilang isang piyudo ng pamilyang Di Capua ng [[Gambatesa]]. Kasunod nito, noong 1512, ito ay ibinenta ni Ferrante, Duke ng [[Termoli]]. Noong 1555, ito ay naipasa kay Giovanni Aierbo, isang dinastiya na tumagal hanggang ika-17 siglo, nang ang piyudo ay ibinigay sa pamilyang [[Cavaniglia]]. Kasunod nito, ang pamilyang Sangro ng [[Casacalenda]] ang naging may-ari nito, na humawak sa bayan hanggang 1806, ang taon ng pagbubuwag ng piyudalismo. == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} k700lgg9n36k4qtewch5x8x4plswonh Ripabottoni 0 138045 2235950 2028007 2026-10-21T15:53:52Z Ryomaandres 8044 2235950 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ripabottoni|province=[[laalwigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website=|area_code=0874|postal_code=86040|day=|saint=|elevation_m=695|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=31.9|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Ripabottoni|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|41|N|14|49|E|type:city(644)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Ripabottoni-Sant’Elia train station|native_name=|footnotes=}} Ang '''Ripabottoni''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Campobasso]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 644 at may lawak na {{Convert|31.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Ripabottoni ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bonefro]], [[Campolieto]], [[Casacalenda]], [[Monacilioni|Monaciloni]], [[Morrone del Sannio]], [[Provvidenti|Provviddenti]], at [[Sant'Elia a Pianisi]]. == Kasaysayan == Ang pinagmulan nito ay malamang na nagmula pa noong panahon ng mga [[Samnita]] dahil ang sinaunang nayon ay matatagpuan sa isang gilid ng daanan ng tupa na "Celano - Foggia" at sa hangganan sa pagitan ng Sannio Pentro at Sannio Frentano. Noong nakaraan, kilala rin ito bilang Ripafrancone, mula sa pangalan ng pamilya na siyang piyudal na panginoon nito sa pagitan ng pagtatapos ng ika-17 at ika-19 na siglo.<ref>{{Cita web|url=http://www.nobili-napoletani.it/Francone.htm|titolo=Famiglia Francone}}</ref> == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Disyembre 31, 1985.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4702|titolo=Ripabottoni|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=18 dicembre 2022}}</ref> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:6000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:4425 bar:1871 from: 0 till:4892 bar:1881 from: 0 till:4937 bar:1901 from: 0 till:4391 bar:1911 from: 0 till:3590 bar:1921 from: 0 till:3169 bar:1931 from: 0 till:2850 bar:1936 from: 0 till:2873 bar:1951 from: 0 till:2723 bar:1961 from: 0 till:1749 bar:1971 from: 0 till:1189 bar:1981 from: 0 till:985 bar:1991 from: 0 till:814 bar:2001 from: 0 till:673 PlotData= bar:1861 at:4425 fontsize:XS text: 4425 shift:(-8,5) bar:1871 at:4892 fontsize:XS text: 4892 shift:(-8,5) bar:1881 at:4937 fontsize:XS text: 4937 shift:(-8,5) bar:1901 at:4391 fontsize:XS text: 4391 shift:(-8,5) bar:1911 at:3590 fontsize:XS text: 3590 shift:(-8,5) bar:1921 at:3169 fontsize:XS text: 3169 shift:(-8,5) bar:1931 at:2850 fontsize:XS text: 2850 shift:(-8,5) bar:1936 at:2873 fontsize:XS text: 2873 shift:(-8,5) bar:1951 at:2723 fontsize:XS text: 2723 shift:(-8,5) bar:1961 at:1749 fontsize:XS text: 1749 shift:(-8,5) bar:1971 at:1189 fontsize:XS text: 1189 shift:(-8,5) bar:1981 at:985 fontsize:XS text: 985 shift:(-8,5) bar:1991 at:814 fontsize:XS text: 814 shift:(-8,5) bar:2001 at:673 fontsize:XS text: 673 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos minutos ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Campobasso}} hgtbtewf6qhtmdgi5gcebmyn8x6vpol 2235951 2235950 2026-10-21T15:54:24Z Ryomaandres 8044 2235951 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ripabottoni|province=[[laalwigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website=|area_code=0874|postal_code=86040|day=|saint=|elevation_m=695|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=31.9|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Ripabottoni|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|41|N|14|49|E|type:city(644)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Ripabottoni-Sant’Elia train station.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Ripabottoni''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Campobasso]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 644 at may lawak na {{Convert|31.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Ripabottoni ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bonefro]], [[Campolieto]], [[Casacalenda]], [[Monacilioni|Monaciloni]], [[Morrone del Sannio]], [[Provvidenti|Provviddenti]], at [[Sant'Elia a Pianisi]]. == Kasaysayan == Ang pinagmulan nito ay malamang na nagmula pa noong panahon ng mga [[Samnita]] dahil ang sinaunang nayon ay matatagpuan sa isang gilid ng daanan ng tupa na "Celano - Foggia" at sa hangganan sa pagitan ng Sannio Pentro at Sannio Frentano. Noong nakaraan, kilala rin ito bilang Ripafrancone, mula sa pangalan ng pamilya na siyang piyudal na panginoon nito sa pagitan ng pagtatapos ng ika-17 at ika-19 na siglo.<ref>{{Cita web|url=http://www.nobili-napoletani.it/Francone.htm|titolo=Famiglia Francone}}</ref> == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Disyembre 31, 1985.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4702|titolo=Ripabottoni|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=18 dicembre 2022}}</ref> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:6000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:4425 bar:1871 from: 0 till:4892 bar:1881 from: 0 till:4937 bar:1901 from: 0 till:4391 bar:1911 from: 0 till:3590 bar:1921 from: 0 till:3169 bar:1931 from: 0 till:2850 bar:1936 from: 0 till:2873 bar:1951 from: 0 till:2723 bar:1961 from: 0 till:1749 bar:1971 from: 0 till:1189 bar:1981 from: 0 till:985 bar:1991 from: 0 till:814 bar:2001 from: 0 till:673 PlotData= bar:1861 at:4425 fontsize:XS text: 4425 shift:(-8,5) bar:1871 at:4892 fontsize:XS text: 4892 shift:(-8,5) bar:1881 at:4937 fontsize:XS text: 4937 shift:(-8,5) bar:1901 at:4391 fontsize:XS text: 4391 shift:(-8,5) bar:1911 at:3590 fontsize:XS text: 3590 shift:(-8,5) bar:1921 at:3169 fontsize:XS text: 3169 shift:(-8,5) bar:1931 at:2850 fontsize:XS text: 2850 shift:(-8,5) bar:1936 at:2873 fontsize:XS text: 2873 shift:(-8,5) bar:1951 at:2723 fontsize:XS text: 2723 shift:(-8,5) bar:1961 at:1749 fontsize:XS text: 1749 shift:(-8,5) bar:1971 at:1189 fontsize:XS text: 1189 shift:(-8,5) bar:1981 at:985 fontsize:XS text: 985 shift:(-8,5) bar:1991 at:814 fontsize:XS text: 814 shift:(-8,5) bar:2001 at:673 fontsize:XS text: 673 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos minutos ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Campobasso}} m596awxuwhm5j6g92hg8v9tzagkcecm 2235952 2235951 2026-10-21T15:54:48Z Ryomaandres 8044 2235952 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ripabottoni|province=[[laalwigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website=|area_code=0874|postal_code=86040|day=|saint=|elevation_m=695|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=31.9|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Ripabottoni|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|41|N|14|49|E|type:city(644)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Staz. Ripabottoni-Sant’Elia.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Ripabottoni''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Campobasso]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 644 at may lawak na {{Convert|31.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Ripabottoni ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bonefro]], [[Campolieto]], [[Casacalenda]], [[Monacilioni|Monaciloni]], [[Morrone del Sannio]], [[Provvidenti|Provviddenti]], at [[Sant'Elia a Pianisi]]. == Kasaysayan == Ang pinagmulan nito ay malamang na nagmula pa noong panahon ng mga [[Samnita]] dahil ang sinaunang nayon ay matatagpuan sa isang gilid ng daanan ng tupa na "Celano - Foggia" at sa hangganan sa pagitan ng Sannio Pentro at Sannio Frentano. Noong nakaraan, kilala rin ito bilang Ripafrancone, mula sa pangalan ng pamilya na siyang piyudal na panginoon nito sa pagitan ng pagtatapos ng ika-17 at ika-19 na siglo.<ref>{{Cita web|url=http://www.nobili-napoletani.it/Francone.htm|titolo=Famiglia Francone}}</ref> == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Disyembre 31, 1985.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4702|titolo=Ripabottoni|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=18 dicembre 2022}}</ref> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:6000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:4425 bar:1871 from: 0 till:4892 bar:1881 from: 0 till:4937 bar:1901 from: 0 till:4391 bar:1911 from: 0 till:3590 bar:1921 from: 0 till:3169 bar:1931 from: 0 till:2850 bar:1936 from: 0 till:2873 bar:1951 from: 0 till:2723 bar:1961 from: 0 till:1749 bar:1971 from: 0 till:1189 bar:1981 from: 0 till:985 bar:1991 from: 0 till:814 bar:2001 from: 0 till:673 PlotData= bar:1861 at:4425 fontsize:XS text: 4425 shift:(-8,5) bar:1871 at:4892 fontsize:XS text: 4892 shift:(-8,5) bar:1881 at:4937 fontsize:XS text: 4937 shift:(-8,5) bar:1901 at:4391 fontsize:XS text: 4391 shift:(-8,5) bar:1911 at:3590 fontsize:XS text: 3590 shift:(-8,5) bar:1921 at:3169 fontsize:XS text: 3169 shift:(-8,5) bar:1931 at:2850 fontsize:XS text: 2850 shift:(-8,5) bar:1936 at:2873 fontsize:XS text: 2873 shift:(-8,5) bar:1951 at:2723 fontsize:XS text: 2723 shift:(-8,5) bar:1961 at:1749 fontsize:XS text: 1749 shift:(-8,5) bar:1971 at:1189 fontsize:XS text: 1189 shift:(-8,5) bar:1981 at:985 fontsize:XS text: 985 shift:(-8,5) bar:1991 at:814 fontsize:XS text: 814 shift:(-8,5) bar:2001 at:673 fontsize:XS text: 673 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos minutos ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Campobasso}} guqh85yyv6wx80p8f8x5a49moll3wc3 Roccavivara 0 138046 2235955 2028321 2026-10-21T15:59:02Z Ryomaandres 8044 2235955 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Roccavivara|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.roccavivara.cb.it/}}|area_code=0874|postal_code=86020|day=|saint=|elevation_m=652|elevation_footnotes=|population_demonym=Rocchesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=21.05|area_footnotes=|mayor=Franco Antenucci|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Roccavivara|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|50|N|14|36|E|type:city(979)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Santa Maria di Canneto|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Santuario della Madonna del Canneto 04 - Roccavivara CB.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Roccavivara''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} hilaga ng [[Campobasso]]. Ang Roccavivara ay hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Castelguidone]], [[Castelmauro]], [[Celenza sul Trigno]], [[Montefalcone nel Sannio]], [[San Giovanni Lipioni]], [[Trivento]]. == Kasaysayan == Mayroong dalawang teorya tungkol sa pinagmulan ng pangalan nito. Ang una ay nagmumungkahi na ito ay nagmula sa Rocca Bonnarii, na tumutukoy sa tagapagtatag nito, isang nagngangalang Bonnario; ang pangalawa ay nagmumungkahi na ito ay nagmula sa Rocca di Vivara, na tumutukoy sa distrito ng Vivara na umiiral pa rin at nasa hangganan ng munisipalidad ng Roccavivara. Ang ibabang bahagi ng kanayunan ng Roccavivara ay nagbibigay ng sapat na ebidensiya ng pagkakaroon ng mga pamayanan noong panahon ng Republikang Romano at Imperyal. Sinasabi sa atin ng mga talaan ng kasaysayan na noong 1268, si Gualtiero di Vollers ang piyudal na panginoon ng Roccavivara; siya ay hinalinhan ni Bertrando Cantelmo, na ang mga inapo ay naghari hanggang 1442. Kasunod nito, ang kapangyarihan ay naipasa sa mga pamilyang Sangro, Carafa, at Coppola hanggang sa pagbuwag ng piyudalismo. Isang napakakawili-wiling lugar ang natuklasan sa lugar ng San Fabiano: isang Romanong villa na walang alinlangang itinayo sa isang unang palapag na sinusuportahan ng isang megalitikong estruktura. == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Camposso}} 3o0y74v9y8vfg2ul3lc8xdkoe40hfax Ripalimosani 0 138047 2235954 2027977 2026-10-21T15:57:34Z Ryomaandres 8044 2235954 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ripalimosani|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.ripalimosani.cb.it/}}|area_code=0874|postal_code=86025|day=|saint=|elevation_m=640|elevation_footnotes=|population_demonym=Ripesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=33.8|area_footnotes=|mayor=Marco Giampaolo|mayor_party=|frazioni=[[Pesco Farese]]|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Ripalimosani|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|37|N|14|40|E|type:city(2,685)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Simbahan ng Santa Maria Assunta|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Chiesa di Santa Maria Assunta (Ripalimosani).jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Ripalimosani''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], na matatagpuan mga {{Convert|6|km|mi|0}} hilaga ng [[Campobasso]]. Ang Ripalimosani ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipyo: [[Campobasso]], [[Castropignano]], [[Limosano]], [[Matrice]], [[Montagano]], at [[Oratino]]. == Kasaysayan == Ang unang nakasulat na ebidensiya ng pag-iral ni Ripalimosani ay matatagpuan sa isang dokumento mula 1039, na kilala bilang "Montaganese Parchment." Sa pergamino na ito, ang mga Prinsipe ng Benevento, sina Pandolfo III at Landolfo VI, ay nagbigay sa ilang mga dayuhan at lokal na naninirahan ng ganap at malayang paggamit ng mga lupain, na naglalarawan sa mga hangganan ng [[Montagano]] at binanggit ang teritoryo ng "Ripae" nang tatlong beses, na partikular na tumutukoy sa Ripalimosani. == Mga monumento at tanawin == === Simbahang Ina ng Santa Maria Assunta === Ang eksaktong taon ng huling pagkakatayo nito ay nananatiling hindi tiyak, ngunit pinatutunayan ng mga tala ng parokya ang pagkakaroon ng toreng kampanaryo noon pang 1463. Ang pangunahing harapan ay nagmula pa noong ika-16 na siglo, habang ang tanging natitirang elemento ng orihinal na simbahan noong ika-13 siglo ay isang pader sa hilagang-silangan. Ang pasukan ay nagmula rin noong ika-16 na siglo at mapupuntahan sa pamamagitan ng pag-akyat sa apat na baitang. Ang buong complex, na may marangya at kahanga-hangang estilo nito, ay inspirasyon ng huling Baroko, na nailalarawan sa pamamagitan ng mga boluta, pilipit, dekorasyong halaman, at masalimuot na mga motibo. == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|ITA}} [[Borgo Tossignano]], Italya == Mga kilalang mamamayan == * [[Paolo Nicola Giampaolo]] (1757–1832), Italyanong kleriko at agronomista == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} gjljz10w74p5ex12d42gdx51ow0cmh8 Rotello 0 138048 2235958 2028341 2026-10-21T16:00:47Z Ryomaandres 8044 2235958 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rotello|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.rotello.cb.it/}}|area_code=0874|postal_code=86040|day=|saint=|elevation_m=360|elevation_footnotes=|population_demonym=Rotellesi|population_footnotes=|area_total_km2=70.0|area_footnotes=|mayor=Michele Perrotta|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Rotello|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|45|N|14|57|E|type:city(1,322)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Palasyo dukal|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Castello_di_Rotello,_vista_frontale.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Rotello''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan tungkol sa {{Convert|30|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Campobasso]]. Matatagpuan 360 metro mula sa antas ng dagat, ang Rotello ay nasa isa sa mga huling burol bago ang baybayin ng Molise. Sumasaklaw ito sa isang lawak na 70.75 km², na ginagawa itong ikawalong pinakamalaking munisipalidad sa Molise. Ang puno ng [[olibo]] ang pinakakinakatawan na produkto ng bayan. Iba't ibang ekotipo ang itinatanim, ngunit ang mga karaniwang uri ay ang Rosciola di Rotello at Cellina di Rotello, na gumagawa ng isang napakahalagang extra virgin olive oil, na kilala at pinahahalagahan kapuwa sa loob ng rehiyon at sa iba pang lugar dahil sa kalidad at mga katangiang organoleptiko nito. Mula noong 1994, ang munisipalidad ay naging miyembro ng asosasyon ng "[[Samahang Pambansa ng mga Lungsod ng Langis|Le città dell'olio]]". Ang Rotello ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipyo: [[Montelongo]], [[Montorio nei Frentani]], [[San Martino in Pensilis]], [[Santa Croce di Magliano]], [[Serracapriola]], [[Torremaggiore]], at [[Ururi]]. == Mga monumento at tanawin == Pinapanatili ng makasaysayang sentro ang mga bahay na medyebal, na nakaayos sa mga hanay at pinaghihiwalay ng makikipot na eskinita na pawang nagtatagpo patungo sa plaza. Ang inang simbahan ay dating nakatayo rito, na wala nang bakas na natitira hanggang ngayon. == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} aagsi5tnn3tsrissp8ketemmihnihvf San Biase 0 138049 2235961 2028406 2026-10-21T16:07:53Z Ryomaandres 8044 2235961 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Biase|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.sanbiase.cb.it/}}|area_code=0874|postal_code=86020|day=Enero 3|saint=San Blas|elevation_m=820|elevation_footnotes=|population_demonym=Sanbiasesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=11.5|area_footnotes=|mayor=Isabella Di Florio|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di San Biase|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|42|55|N|14|35|30|E|type:city_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}} Ang '''San Biase''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Campobasso]]. Ang San Biase ay nasa hangganan sa mga munisipalidad ng [[Salcito]], [[Sant'Angelo Limosano]], at [[Trivento]]. == Mga monumento at tanawin == === Simbahan ng Santa Maria dell'Acquabona === Ang simbahan ay itinayo noong ika-15 siglo, at ang patron nito ay si San Blas. Ang ritwal ng pagpapahid ng langis sa lalamunan ay ginaganap doon tuwing Pebrero 3. Ang simbahang Baroko ay nagtatampok ng mga elementong medyebal sa harapan at tore ng kampana nito: ang portal na bato ay may bilugan na arko, habang ang tore ng kampana ay gawa sa bloke ng masonerya na may mga arkong Gotiko. Ang Barokong loob ay may iisang nabe. Sa kanan ay isang dambana na naglalaman ng mga labi ni San Pia, martir at birhen, habang malapit sa altar ay isang triptiko ng mga estatwa na inialay kay Kristo, sa Madonna, at kay San Blas. Ang mga labi ng santo ay nakuha mula sa mga Katakumba ni Santa Priscilla na may pahintulot ng Papa. == Sport == Ang 5-a-side na football team ng San Biase C5 ay tinutunggali ang Serie C2 na kampeonate sa Molise. == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|quarters]] qpkcfq98icdd5seou2ljmwudwo6a44a Salcito 0 138050 2235959 2028363 2026-10-21T16:02:47Z Ryomaandres 8044 2235959 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Salcito|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comunedisalcito.it/}}|area_code=0874|postal_code=86026|day=Hunyo 14|saint=San Basilio Magno|elevation_m=678|elevation_footnotes=|population_demonym=Salcitani|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=28.26|area_footnotes=|mayor=Giovanni Galli|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Salcito|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|45|N|14|31|E|type:city(690)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Salcito 11-11-2020.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Salcito''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Campobasso]]. Ang Salcito pero ay hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Bagnoli del Trigno]], [[Civitanova del Sannio]], [[Fossalto]], [[Pietracupa]], [[Poggio Sannita]], [[San Biase]], [[Sant'Angelo Limosano]], [[Schiavi di Abruzzo]], at [[Trivento]]. == Mga monumento at tanawin == * Simbahan ng San Basilio Magno: ito ang pinakamahalaga at pinakamatandang simbahan sa Salcito, na itinayo noong ika-16 na siglo. Orihinal na ito ay isang medyebal na manor na nagmula pa noong ika-9 na siglo. Ang kampanaryong tore ay orihinal na may hugis agilon at muling itinayo noong 1714, na pinanatili ang hugis nito sa mga darating na siglo. Dahil sa hugis ng tore nito, na napapalibutan ng isang octagonal na tambol na may mga arko at isang konikong espira, kinakatawan nito ang mukha ng Salcito. Ito ay naibalik noong 1990 ng Superintendensiya ng Pamanang Kultural. Ang simbahan, na lubos na binago ang harapan nito noong ika-16 na siglo, ay may parihabang plano, bukod pa rito, ang harapan ay may dalawang gilid na parisukat na bintana at isang portadang Renasimyento. Sa loob ay may mga natuklasang arkeolohiko sa lugar ng Salcito: isang kabisera, na pinalamutian ng mga motif ng halaman mula sa panahon ng Romaniko at isang pinutol na base na may apat na pilipit. Hanggang ngayon, pinapanatili pa rin ng simbahan ang ilang kayamanan ng sining, tulad ng mga altar na kahoy mula sa ika-18 siglo at ilang mahahalagang painting.<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/18648/Chiesa+di+San+Basilio+Magno|titolo=Chiesa di San Basilio Magno|sito=BeWeB - Beni Ecclesiastici in Web|accesso=2026-05-28}}</ref> == Mga simbolo == Ang eskudo de armas ay naglalarawan ng isang ginintuang korona sa isang pulang bukid, sa tuktok ng isang pilak na bundok: ito ang hugis ng Monte Lungo, na nasa likod ng bayan at tinatawid ng isang alon-alon na asul na banda na kumakatawan sa Ilog Trigno. Ang bandila ay isang asul na bandila. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} df64b7bseupgvteo3zgq1cldt3x5l6h San Felice del Molise 0 138051 2235962 2028429 2026-10-21T16:09:31Z Ryomaandres 8044 2235962 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Felice del Molise|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.sanfelicedelmolise.cb.it/}}|area_code=0874|postal_code=86030|day=San Feliz|saint=|elevation_m=546|elevation_footnotes=|population_demonym=Sanfeliciani|population_footnotes=<ref>Population data from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|area_total_km2=24.24|area_footnotes=|mayor=Fausto Bellucci|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di San Felice del Molise|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|53|N|14|42|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=SanFelicedelMolise-Stemma.gif|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Massiccio della Majella.jpg|native_name=Filić|footnotes=}} Ang '''San Felice del Molise''' (tinatawag ding '''''Filić''''' o '''''Štifilić''''') ay isang maliit na bayan at [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], malapit sa ilog Trigno. Tulad ng [[Acquaviva Collecroce]] at [[Montemitro]], ang San Felice del Molise ay tahanan ng isang komunidad ng mga [[Mga Molisanong Croata|Molisanong Croata]], karamihan sa kanila ay nagsasalita ng isang partikular na [[Diyalektong Slavomolisano|diyalektong Croata]] (tinatawag nila itong simpleng '''''naš jezik''''', 'aming wika') pati na rin ang [[Wikang Italyano|Italyano]]. Kabilang sa mga pangunahing pasyalan ang Normandong Kapilya ng S. Felice at ang simbahan ng Santa Maria di Costantinopoli. == Mga monumento at tanawin == === Kastilyo DuKal === Natapos ang pagtatayo ng Palasyo ng Ducal noong ika-17 siglo sa mga guho ng lumang kastilyo. Napanatili nito ang mga katangian ng isang medyebal na manor: sa mga sulok, may mga bakas ng mga lumang parisukat na tore. Ang portada ay isang simpleng arko na natatakpan ng silyar. Ayon sa alamat, ang kastilyo ay tinirhan ni Prinsesa Cecilia, na namatay sa Roma bilang santa.[[Talaksan:6th_DCO_Lancers,_San_Felice,_during_the_advance_towards_the_Sangro.jpg|thumb|At 6th DCO Lancers, San Felice, sa pagsulong patungo sa Sangro]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.helsinki.fi/~tasalmin/europe_report.html#MCroatian UNESCO Red Book sa mga endangered na wika at diyalekto: Europe] {{Lalawigan ng Campobasso}} llv0r41xcpovdhjsck0qs649zih8xna 2235963 2235962 2026-10-21T16:09:48Z Ryomaandres 8044 /* Kastilyo DuKal */ 2235963 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Felice del Molise|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.sanfelicedelmolise.cb.it/}}|area_code=0874|postal_code=86030|day=San Feliz|saint=|elevation_m=546|elevation_footnotes=|population_demonym=Sanfeliciani|population_footnotes=<ref>Population data from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|area_total_km2=24.24|area_footnotes=|mayor=Fausto Bellucci|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di San Felice del Molise|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|53|N|14|42|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=SanFelicedelMolise-Stemma.gif|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Massiccio della Majella.jpg|native_name=Filić|footnotes=}} Ang '''San Felice del Molise''' (tinatawag ding '''''Filić''''' o '''''Štifilić''''') ay isang maliit na bayan at [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], malapit sa ilog Trigno. Tulad ng [[Acquaviva Collecroce]] at [[Montemitro]], ang San Felice del Molise ay tahanan ng isang komunidad ng mga [[Mga Molisanong Croata|Molisanong Croata]], karamihan sa kanila ay nagsasalita ng isang partikular na [[Diyalektong Slavomolisano|diyalektong Croata]] (tinatawag nila itong simpleng '''''naš jezik''''', 'aming wika') pati na rin ang [[Wikang Italyano|Italyano]]. Kabilang sa mga pangunahing pasyalan ang Normandong Kapilya ng S. Felice at ang simbahan ng Santa Maria di Costantinopoli. == Mga monumento at tanawin == === Kastilyo Dukal === Natapos ang pagtatayo ng Palasyo ng Ducal noong ika-17 siglo sa mga guho ng lumang kastilyo. Napanatili nito ang mga katangian ng isang medyebal na manor: sa mga sulok, may mga bakas ng mga lumang parisukat na tore. Ang portada ay isang simpleng arko na natatakpan ng silyar. Ayon sa alamat, ang kastilyo ay tinirhan ni Prinsesa Cecilia, na namatay sa Roma bilang santa.[[Talaksan:6th_DCO_Lancers,_San_Felice,_during_the_advance_towards_the_Sangro.jpg|thumb|At 6th DCO Lancers, San Felice, sa pagsulong patungo sa Sangro]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.helsinki.fi/~tasalmin/europe_report.html#MCroatian UNESCO Red Book sa mga endangered na wika at diyalekto: Europe] {{Lalawigan ng Campobasso}} 45hs9zq0rbxahdz971j9x9xbgc36vhp Pietracupa 0 138052 2235940 2027142 2026-10-21T15:31:05Z Ryomaandres 8044 2235940 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pietracupa|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.pietracupa.cb.it/}}|area_code=0874|postal_code=86020|day=Agosto 19|saint=San [[Gregorio ang Dakila]]|elevation_m=695|elevation_footnotes=|population_demonym=Pietracupesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=10.0|area_footnotes=|mayor=Camillo Santilli|mayor_party=|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|official_name=Comune di Pietracupa|region=[[Molise]]|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|41|N|14|31|E|type:city(246)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|image_shield=|image_caption=Pietracupa at ang simbahan ng Sant'Antonio Abate|image_alt=Pietracupa|imagesize=|image_skyline=Pietracupa (35262516520).jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Pietracupa''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Campobasso]], rehiyon ng [[Molise]], sa [[Katimugang Italya]], matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Campobasso]]. Ang Pietracupa ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bagnoli del Trigno]], [[Duronia]], [[Fossalto]], [[Salcito]], at [[Torella del Sannio]]. == Kasaysayan == Ang sentro ay umusbong noong unang bahagi ng medyebal na panahon (ang pangalang Latin ay magpapatunay dito), marahil bilang isang monasteryo sa bato at naging pyudal na dominyo ng maraming pamilya, kung saan ang pinakamahalaga ay ang [[De Molisio]],<ref>''Emily Jamison, I conti di Molise e di Marsia nei secoli XII e XIII'', in ''Atti e memorie del convegno storico abruzzese e molisano'', Casalbordino, 1933, p. 5 e ss.</ref> ang De Regina,<ref name="Feudo">''Storia del feudo di Pietracupa in provincia del Contado di Molise'', 1695, in [[Archivio di Stato di Napoli]], Archivio Caracciolo di Torchiarolo, fascio I, fascicolo 6.</ref> ang Eboli ng [[Castropignano]], at ang Francone na humawak sa Pietracupa mula 1676 hanggang 1810,<ref>''Bollettino delle sentenze della Commissione Feudale'', 1809, sentenza 22 dicembre 1809.</ref> ang taon kung kailan natapos ang piyudal na relasyon. Nakuha ng Francone<ref name="Feudo2">''Storia del feudo di Pietracupa in provincia del Contado di Molise'', 1695, in [[Archivio di Stato di Napoli]], Archivio Caracciolo di Torchiarolo, fascio I, fascicolo 6.</ref> ang titulong mga Prinsipe ng Pietracupa noong 1704 na naipasa sa kanilang mga tagapagmana na si [[Caracciolo (pamilya)|Caracciolo]] [[Caracciolo (pamilya)|di Torchiarolo]]. Sa kanayunan ng Pietracupese, dalawang medyebal na abadia ang umusbong, ang una ay inialay kay San Pietro sa Formoso,<ref>Archivio Curia di Trivento, ''Rationes decimarum'', nn. 4479, 4786, 4849, 4853, 4936, 5011.</ref> na malamang na nawasak ng [[Lindol sa Apeninos noong 1349|lindol noong Setyembre]] [[Lindol sa Apeninos noong 1349|9, 1349]], at ang pangalawa ay kay Sant'Alessandro, na hindi na aktibo pagkatapos ng lindol noong Disyembre 1456.<ref>Archivio Curia di trivento, ''Bollario 1569–1601''. Bolla 7 settembre 1576.</ref> Noong 1360, ipinagawa ng piyudal na panginoong si Roberto di Pietracupa,<ref>{{Cita libro |titolo=Aurora Delmonaco, Quelli della Pietra Cupa, mille anni di una comunità molisana, 1989}}</ref> ang maliit na simbahan ng San [[Gregorio I|Gregorio]] ay itinayo sa simpleng istilo Gothic, gawa ni Magister Riccardo (anak) ni Simone, gaya ng pinatunayan ng Latin epigrapo sa isang pinto sa likod ng gusali,<ref>{{Cita libro |titolo=Aurora Delmonaco, Quelli della Pietra Cupa, mille anni di una comunità molisana, vol.1, 1989}}</ref> pagkatapos ay muling itinayo noong 1560, isang siglo pagkatapos ng lindol sa Santa Barbara, sa utos ng mga panginoong De Regina.<ref>{{Cita web|url=https://giuseppelaporta26.wpcomstaging.com/roberto-di-pietracupa-e-il-portale-della-chiesa-di-san-gregorio-magno-tra-stemmi-ed-epigrafi/|titolo=Domenico La Porta, Roberto di Pietracupa e il portale della chiesa di San Gregorio Magno, tra stemmi ed epigrafi, 12/10/2008, Termoli.}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} gstt1kin6b8tdsllc5zrs9mbsa66bhv 2235941 2235940 2026-10-21T15:42:03Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2235941 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pietracupa|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.pietracupa.cb.it/}}|area_code=0874|postal_code=86020|day=Agosto 19|saint=San [[Gregorio ang Dakila]]|elevation_m=695|elevation_footnotes=|population_demonym=Pietracupesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=10.0|area_footnotes=|mayor=Camillo Santilli|mayor_party=|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|official_name=Comune di Pietracupa|region=[[Molise]]|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|41|N|14|31|E|type:city(246)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|image_shield=|image_caption=Pietracupa at ang simbahan ng Sant'Antonio Abate|image_alt=Pietracupa|imagesize=|image_skyline=Pietracupa (35262516520).jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Pietracupa''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Campobasso]], rehiyon ng [[Molise]], sa [[Katimugang Italya]], matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Campobasso]]. Ang Pietracupa ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bagnoli del Trigno]], [[Duronia]], [[Fossalto]], [[Salcito]], at [[Torella del Sannio]]. == Kasaysayan == Ang sentro ay umusbong noong unang bahagi ng medyebal na panahon (ang pangalang Latin ay magpapatunay dito), marahil bilang isang monasteryo sa bato at naging pyudal na dominyo ng maraming pamilya, kung saan ang pinakamahalaga ay ang [[De Molisio]],<ref>''Emily Jamison, I conti di Molise e di Marsia nei secoli XII e XIII'', in ''Atti e memorie del convegno storico abruzzese e molisano'', Casalbordino, 1933, p. 5 e ss.</ref> ang De Regina,<ref name="Feudo">''Storia del feudo di Pietracupa in provincia del Contado di Molise'', 1695, in [[Archivio di Stato di Napoli]], Archivio Caracciolo di Torchiarolo, fascio I, fascicolo 6.</ref> ang Eboli ng [[Castropignano]], at ang Francone na humawak sa Pietracupa mula 1676 hanggang 1810,<ref>''Bollettino delle sentenze della Commissione Feudale'', 1809, sentenza 22 dicembre 1809.</ref> ang taon kung kailan natapos ang piyudal na relasyon. Nakuha ng Francone<ref name="Feudo2">''Storia del feudo di Pietracupa in provincia del Contado di Molise'', 1695, in [[Archivio di Stato di Napoli]], Archivio Caracciolo di Torchiarolo, fascio I, fascicolo 6.</ref> ang titulong mga Prinsipe ng Pietracupa noong 1704 na naipasa sa kanilang mga tagapagmana na si [[Caracciolo (pamilya)|Caracciolo]] [[Caracciolo (pamilya)|di Torchiarolo]]. Sa kanayunan ng Pietracupese, dalawang medyebal na abadia ang umusbong, ang una ay inialay kay San Pietro sa Formoso,<ref>Archivio Curia di Trivento, ''Rationes decimarum'', nn. 4479, 4786, 4849, 4853, 4936, 5011.</ref> na malamang na nawasak ng [[Lindol sa Apeninos noong 1349|lindol noong Setyembre]] [[Lindol sa Apeninos noong 1349|9, 1349]], at ang pangalawa ay kay Sant'Alessandro, na hindi na aktibo pagkatapos ng [[Lindol sa Gitnang Italya noong 1456|lindol noong Disyembre 1456]].<ref>Archivio Curia di trivento, ''Bollario 1569–1601''. Bolla 7 settembre 1576.</ref> Noong 1360, ipinagawa ng piyudal na panginoong si Roberto di Pietracupa,<ref>{{Cita libro |titolo=Aurora Delmonaco, Quelli della Pietra Cupa, mille anni di una comunità molisana, 1989}}</ref> ang maliit na simbahan ng San [[Gregorio I|Gregorio]] ay itinayo sa simpleng istilo Gothic, gawa ni Magister Riccardo (anak) ni Simone, gaya ng pinatunayan ng Latin epigrapo sa isang pinto sa likod ng gusali,<ref>{{Cita libro |titolo=Aurora Delmonaco, Quelli della Pietra Cupa, mille anni di una comunità molisana, vol.1, 1989}}</ref> pagkatapos ay muling itinayo noong 1560, isang siglo pagkatapos ng lindol sa Santa Barbara, sa utos ng mga panginoong De Regina.<ref>{{Cita web|url=https://giuseppelaporta26.wpcomstaging.com/roberto-di-pietracupa-e-il-portale-della-chiesa-di-san-gregorio-magno-tra-stemmi-ed-epigrafi/|titolo=Domenico La Porta, Roberto di Pietracupa e il portale della chiesa di San Gregorio Magno, tra stemmi ed epigrafi, 12/10/2008, Termoli.}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} s3mt8plew7pzukx7j6wbgbqiqytcrd1 San Giacomo degli Schiavoni 0 138053 2235964 2028445 2026-10-21T16:11:38Z Ryomaandres 8044 2235964 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Giacomo degli Schiavoni|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.sangiacomo.cb.it/}}|area_code=0875|postal_code=86030|day=Agosto 9|saint=[[Santiago, anak ni Zebedeo|Santiago]]|elevation_m=169|elevation_footnotes=|population_demonym=Sangiacomesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=11.08|area_footnotes=|mayor=Costanzo Della Porta|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di San Giacomo degli Schiavoni|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|58|N|14|57|E|type:city(1,176)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama_SanGiacomo.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''San Giacomo degli Schiavoni''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Campobasso]]. Ang San Giacomo degli Schiavoni ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Guglionesi]] at [[Termoli]]. == Kasaysayan == Ang San Giacomo degli Schiavoni, kasama ang [[Palata, Italya|Palata]], [[Castelmauro]], [[Tavenna]], [[Mafalda, Molise|Mafalda]], [[San Biase]], [[Montelongo]], ay sa katunayan ay isa sa mga komunidad ng Molise kung saan ang [[Molisanong Croata]] ay sinasalita, na nabubuhay ngayon sa [[Acquaviva Collecroce]], [[Montemitro]], at [[San Felice del Molise]]. == Mga monumento at tanawin == === Parokya ng Kabanal-banalang Rosaryo === Ito ay nagmula pa noong ika-15 siglo, bagaman ang kasalukuyan nitong anyo ay huling bahagi ng Baroko at Neoklasiko. Ang panlabas na anyo ay may parihabang plano na may kurbadong harapan na arkitrabe, na tumatakbo sa buong bubong na may bariles na may mga lunette. Ang harapan ay nakabalangkas sa pamamagitan ng mga pilastra at isang simpleng portada na may kalahating bilog na tympanum. Mayroong limang bintana na hugis-pamaypay sa bawat panig. Ang tore ng kampana ay tumataas sa kanan, na nahahati sa tatlong seksiyon sa pamamagitan ng mga kurso ng string, ang huli ay naglalaman ng kampana. Ang panloob na bahagi ay may dalawang nabe, ang kaliwa ay napakakitid at naglalaman ng mga altar. Ang mga altar ay matatagpuan din sa kanan, sa maliliit na nitso na may mga bilog na arko. Sa itaas ng isang balustrade sa pasukan ay ang monumento ng inukit na organo. == Tingnan din == * [[Mga Molisanong Croata]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} cfye31kqtgb69p0kx2i0zy5p7vre24b San Giuliano del Sannio 0 138054 2235966 2028173 2026-10-21T16:14:26Z Ryomaandres 8044 2235966 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Giuliano del Sannio|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.sangiulianodelsannio.cb.it/}}|area_code=0874|postal_code=86010|day=|saint=|elevation_m=621|elevation_footnotes=|population_demonym=Sangiulianesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=24.05|area_footnotes=|mayor=Angelo Codagnone|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di San Giuliano del Sannio|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang plaza ng San Giuliano del Sannio sa araw ni San Nicholas (Agosto 9)|image_shield=SanGiulianodelSannio-Stemma.gif|shield_size=px|coordinates_footnotes=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|27|N|14|38|E|type:city(1,081)_region:IT|display=inline,title}}|footnotes=|image=Piazza di San Giuliano del Sannio.jpg}} Ang '''San Giuliano del Sannio''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|13|km|mi|0}} timog ng [[Campobasso]]. San Giuliano del Sannio ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipyo: [[Cercepiccola]], [[Guardiaregia]], [[Mirabello Sannitico]], [[Sepino]], at [[Vinchiaturo]]. == Mga monumento at tanawin == === Palasyo ng mga Markes === Ito ay itinayo noong ika-17 siglo sa itaas ng kastilyo. Ito ay pagmamay-ari ni Gastaldo ng [[Bojano]], at kalaunan ay sa Kondado ng Molise. Ang palasyo ay parihaba na may dalawang-palapag na estruktura. Ang arko na portada ay pinalamutian ng isang simpleng kornisa na ladrilyo. Sa kanan, ang toreng sibiko, na dating pagmamay-ari ng lumang kastilyo, ay nananatili. Mayroon itong parisukat na plano na may mga corbel sa itaas. Malamang na naibalik ito noong panahon ng [[Mga Aragones|Aragones]] (ika-15 siglo). === Simbahan ng San Nicola === Ang simbahan ay natatangi sa Molise dahil ang harapan nito ay pinalamutian ng kambal na toreng kampana. Sinasabing ito ay may sinaunang pinagmulan (ika-12 siglo), ngunit nawasak sa lindol noong 1457. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.sangiulianodelsannio.cb.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Campobasso}} 2zh8s94zo3ykv7seds29np873cqiyk4 San Giovanni in Galdo 0 138055 2235965 2028191 2026-10-21T16:13:00Z Ryomaandres 8044 2235965 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Giovanni in Galdo|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|area_code=0874|postal_code=86010|day=|saint=|elevation_m=552|elevation_footnotes=|population_demonym=Sangiovannari|population_footnotes=|area_total_km2=19.4|area_footnotes=|mayor=Mario Piunno|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di San Giovanni in Galdo|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|35|N|14|45|E|type:city(708)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=sangiovanniingaldo.gif|image_caption=[[mga sinaunang Italikong tribo|Italikong templo]].|image_alt=|imagesize=|image_skyline=SanGiovanniInGaldo-TempioItalico.JPG|native_name=|website={{official website|http://www.comune.sangiovanniingaldo.cb.it/hh/index.php}}}} Ang '''San Giovanni in Galdo''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|7|km|mi|0}} silangan ng [[Campobasso]]. Ang San Giovanni in Galdo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipyo: [[Campobasso]], [[Campodipietra]], [[Campolieto]], [[Matrice]], [[Monacilioni]], at [[Toro, Molise|Toro]]. Ang San Giovanni sa Galdo ay tahanan ng maraming pamilya na lumipat sa Amerika noong unang bahagi ng 1900. Kabilang dito ang mga pamilyang may mga apelyido ng Trotta, DeMaioribus, Marino, Santone at Di'Orio. == Kasaysayan == Ang bayan ng San Giovanni sa Galdo ay nakatayo sa isang bangin na gawa sa buhangin sa isang kapaligirang kinakikitaan ng maburol na tanawin na karaniwan sa gitnang Molise. Samakatuwid, ang orihinal na pamayanan ay lumitaw sa isang pangalawang tagaytay sa kahabaan ng isang tagaytay na nagpapakilala at humuhubog pa rin sa morpolohiya ng lungsod. Ang kalapitan nito sa mga bakas ng tupa, lalo na ang bakas ng tupa ng Lucera-Castel di Sangro, ay nagpabor sa pag-unlad at paglago ng orihinal na pamayanan, ngunit higit sa lahat, pinayagan nito, noong panahong [[Mga Italiko|Italiko]], ang pagtatayo ng isang maliit na templo, na ang mga bakas ay kitang-kita pa rin. Ang makasaysayang sentro ay mahalagang kinakikitaan ng sinaunang nayon, na nakabalangkas sa morpolohiya na may paikot-ikot na organisasyon, habang ang mas bagong bahagi, na umunlad sa kahabaan ng tagaytay, ay nagtatampok ng layout na herringbone. Ang sinaunang nayon, na lumaki sa paligid ng simbahan ng San Giovanni Battista, kung saan ang ilang mga seksiyon ng mga pader sa paligid ay nananatili, na isinama sa bagong estruktura ng munisipyo, ay may isang napakasiksik na estruktura kung saan maaari pa ring makita ang mga bakas ng mga sinaunang pader, na isinama sa tela ng gusali na itinayo noong mga sumunod na panahon. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} 2279175wux8df2m6i67hcb24kil04mg San Giuliano di Puglia 0 138056 2235967 2028138 2026-10-21T16:17:21Z Ryomaandres 8044 2235967 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Giuliano di Puglia|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CA)|website={{official website|http://www.comune.sangiulianodipuglia.cb.it/}}|area_code=|postal_code=86040|day=May 21|saint=San Julian|elevation_m=453|elevation_footnotes=|population_demonym=Sangulianesi|population_footnotes=<ref>Population data from [[Istituto Italiano di Statistica|ISTAT]]</ref>|area_total_km2=|area_footnotes=|mayor=Luigi Barbieri|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di San Giuliano di Puglia|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|41|N|14|58|E|region:IT_type:city|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=SanGiulianodiPuglia.gif|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama S.Giuliano di P.(CB).JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''San Giuliano di Puglia''' ay isang maliit na bayan at [[komuna]] (munisipalidad) [[Lalawigan ng Campobasso|sa Lalawigan ng Campobasso]], sa [[Katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]] . Kahit na bahagi na ito ng Molise, naaalala pa rin ng pangalan nito ang dating administratibo at kultural na kaugnayan nito sa rehiyon ng [[Apulia]] (Puglia). Ito ay pangunahing sentro ng [[agrikultura]]. == Kasaysayan == Ang nayon ay may mga pinagmulang medyebal at nakatayo sa isang sinaunang burol na tinitirhan ng mga [[Samnita]]. Isang abadia na inialay kay [[Santa Elena (emperatris)|Santa Elena]] ang itinayo noong ika-9 na siglo. Noong ika-12 siglo, ang San Giuliano ay isinama sa [[Kondado ng Molise]]. Noong ika-13 siglo, ito ay bahagi ng baronya ng pamilyang [[De Parisio]]. Noong 1490, ang nayon ay nawasak ng isang lindol na tanging ang simbahan ng parokya lamang ang hindi nasugatan. == Mga monumento at tanawin == === Simbahang Parokya ng San Giuliano === Ang simbahan ay may planong Latin na krus na may tatlong nabe. Itinayo noong ika-14 na siglo, napanatili nito ang orihinal nitong harapan na may Gotikong trebol na portada na nagtatampok ng dalawang inukit na leon. Ang harapan ay may tatlong roseton. Ang loob ay nagtatampok ng mga haliging medyebal at mga dekorasyong Baroko noong ika-18 siglo. == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} dnd22krbjqjg53zqv3ezvygkuj9xzst San Martino in Pensilis 0 138057 2235968 2028189 2026-10-21T16:18:34Z Ryomaandres 8044 2235968 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Martino in Pensilis|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.sanmartinoinpensilis.cb.it/}}|area_code=0875|postal_code=86046|day=|saint=|elevation_m=15|elevation_footnotes=|population_demonym=Sammartinesi|population_footnotes=|area_total_km2=100.3|area_footnotes=|mayor=Massimo Caravatta|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di San Martino in Pensilis|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|52|N|15|1|E|type:city(4,836)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=San_Martino_in_Pensilis-Stemma.png|image_caption=San Martino in Pensilis|image_alt=|imagesize=|image_skyline=San Martino In Pensilis.jpg|native_name=|footnotes=}} [[Talaksan:A-san_pietro-04_smp.jpg|right|thumb| Simbahan ni San Pedro.]] Ang '''San Martino in Pensilis''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Campobasso]] sa [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]no rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Campobasso]]. Ang San Martino sa Pensilis ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Campomarino]], [[Chieti]], [[Guglionesi]], [[Larino]], [[Portocannone]], [[Rotello]], [[Serracapriola]], at [[Ururi]]. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ang makasaysayang sentro ng bayan ay matatagpuan sa isang burol, sa taas na 281 metro mula sa antas ng dagat. Ang burol ay bahagyang patag at napakatarik patungo sa timog at kanluran. Ang bayan ay umaabot sa hindi gaanong matarik na hilagang-kanlurang bahagi at pasilangan, sa matarik na timog na bahagi, sa loob ng ilang daang metro, pagkatapos ay muling yumuko patimog at pasilangan.<ref>Vedi [https://maps.google.com/maps?client=opera&q=san+martino+in+pensilis&sourceid=opera&oe=utf-8&ie=UTF8&hl=it&ll=41.871702,15.013139&spn=0.007702,0.013797&t=h&z=16 mappa di San Martino in Pensilis]</ref> Ang mga likas na hangganan ng munisipalidad ay kinakatawan ng Ilog Saccione sa silangan at ng Ilog [[Biferno]] sa hilagang-kanluran. Ang Sapa ng [[Cigno]], isang sanga ng Biferno, ay dumadaloy din sa lugar, na may mas malaking daloy kaysa [[Saccione (Biferno)|Saccione]]. Kabilang sa iba pang maliliit na daluyan ng tubig ang "Vallone Reale" at ang "Vallone Sassani" (mga kaliwang sanga ng Saccione). == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} 87oy5x4xewfursj23qgiecuzi2guhfs San Massimo 0 138058 2235969 2028182 2026-10-21T16:19:58Z Ryomaandres 8044 2235969 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Massimo|population_footnotes=|postal_code=86027|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|29|N|14|25|E|type:city(736)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|map_caption=|map_alt=|shield_alt=|image_alt=|imagesize=Panorama Campitello.jpg|footnotes=|website=|day=|saint=|population_demonym=|area_total_km2=27.6|native_name=|area_footnotes=|elevation_m=|elevation_footnotes=|mayor_party=|mayor=|frazioni=[[Campitello Matese]]|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|region=[[Molise]]|pushpin_label_position=|image_map=|image_shield=|image_caption=Campitello Matese|image_skyline=|official_name=Comune di San Massimo|area_code=0874}} Ang '''San Massimo''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Campobasso]] sa [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]no rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan tungkol sa {{Convert|25|km|mi}} timog-kanluran ng [[Campobasso]], na binubuo ng {{Convert|27.6|km2|mi2}}.<ref name=":23">{{Cite web|url=http://www.comune.sanmassimo.cb.it/presentazione/|title=Presentazione {{!}} Comune di San Massimo|website=www.comune.sanmassimo.cb.it|language=it-IT|access-date=2017-03-28}}</ref> Noong 2017, ang San Massimo ay may populasyon na 754.<ref name=":23"/> == Etimolohiya == Ang San Massimo ay pinangalanan para kay San Maximo, ang ikatlong siglong [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Nola|Obispo ng Nola]] na ang mga tagasunod ay tumakas sa rehiyon malapit sa San Massimo sa panahon ng [[Pag-uusig ni Decio]] sa mga Kristiyanong Romano noong 251 CE.<ref name=":23"/> == Kasaysayan == Ang lumang bayan ay umunlad noong ika-12 siglo sa pagkakatatag ng Abadia ng San Nicola (ika-10 siglo) at sa pagtatayo ng isang kastilyo. Ang bayan ay nagdusa ng malawakang pinsala kasunod ng [[Lindol sa Molise noong 1805|lindol noong 1805]]; ang kastilyo at simbahan ng parokya ay nawasak, at ang huli lamang ang muling itinayo sa estilong neoklasiko. Sa kasalukuyan, ang San Massimo ay isang sikat na destinasyon ng turista sa taglamig para sa pag-iiski sa Campitello Matese at sa tag-araw dahil sa natural nitong malamig na klima. == Mga kilalang mamamayan == [[Raffaele Gioia]], pintor == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == {{commons-inline|Category:San Massimo|San Massimo}}{{Lalawigan ng Campobasso}} trm0cxrf28m0ehk3o8h4vmelzgnyyvk 2235970 2235969 2026-10-21T16:20:09Z Ryomaandres 8044 2235970 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Massimo|population_footnotes=|postal_code=86027|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|29|N|14|25|E|type:city(736)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|map_caption=|map_alt=|shield_alt=|image_alt=|imagesize=|footnotes=|website=|day=|saint=|population_demonym=|area_total_km2=27.6|native_name=|area_footnotes=|elevation_m=|elevation_footnotes=|mayor_party=|mayor=|frazioni=[[Campitello Matese]]|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|region=[[Molise]]|pushpin_label_position=|image_map=|image_shield=|image_caption=Campitello Matese|image_skyline=Panorama Campitello.jpg|official_name=Comune di San Massimo|area_code=0874}} Ang '''San Massimo''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Campobasso]] sa [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]no rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan tungkol sa {{Convert|25|km|mi}} timog-kanluran ng [[Campobasso]], na binubuo ng {{Convert|27.6|km2|mi2}}.<ref name=":23">{{Cite web|url=http://www.comune.sanmassimo.cb.it/presentazione/|title=Presentazione {{!}} Comune di San Massimo|website=www.comune.sanmassimo.cb.it|language=it-IT|access-date=2017-03-28}}</ref> Noong 2017, ang San Massimo ay may populasyon na 754.<ref name=":23"/> == Etimolohiya == Ang San Massimo ay pinangalanan para kay San Maximo, ang ikatlong siglong [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Nola|Obispo ng Nola]] na ang mga tagasunod ay tumakas sa rehiyon malapit sa San Massimo sa panahon ng [[Pag-uusig ni Decio]] sa mga Kristiyanong Romano noong 251 CE.<ref name=":23"/> == Kasaysayan == Ang lumang bayan ay umunlad noong ika-12 siglo sa pagkakatatag ng Abadia ng San Nicola (ika-10 siglo) at sa pagtatayo ng isang kastilyo. Ang bayan ay nagdusa ng malawakang pinsala kasunod ng [[Lindol sa Molise noong 1805|lindol noong 1805]]; ang kastilyo at simbahan ng parokya ay nawasak, at ang huli lamang ang muling itinayo sa estilong neoklasiko. Sa kasalukuyan, ang San Massimo ay isang sikat na destinasyon ng turista sa taglamig para sa pag-iiski sa Campitello Matese at sa tag-araw dahil sa natural nitong malamig na klima. == Mga kilalang mamamayan == [[Raffaele Gioia]], pintor == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == {{commons-inline|Category:San Massimo|San Massimo}}{{Lalawigan ng Campobasso}} 2a849223ac865jwznu1fbnjflf3qbzu San Polo Matese 0 138059 2235971 2028227 2026-10-21T16:22:10Z Ryomaandres 8044 2235971 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=San Polo Matese|elevation_footnotes=|area_total_km2=17.7|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=485|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=Sanpolesi|elevation_m=751|mayor=Armandino D'Egidio|twin1=|twin1_country=|saint=San Nicolas|day=Disyembre 6|postal_code=86020|area_code=0874|website=|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di San Polo Matese|image_map=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=SanPoloMatese-Stemma.gif|shield_alt=|map_alt=|frazioni=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|28|N|14|30|E|type:city(465)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Molise]]|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|footnotes=}}Ang '''San Polo Matese''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Campobasso]] sa [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]no rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} timog-kanluran ng [[Campobasso]]. Ang San Polo Matese ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bojano]], [[Campochiaro]], [[Colle d'Anchise]], at [[San Gregorio Matese]]. == Mga monumento at tanawin == === Toreng Lombardo === Ito ay pabilog ang hugis, itinayo noong ika-10 siglo kasama ang kastilyo. Isang butas sa base ang bumuo ng isang arko para sa daanan sa lumang bayan. Ang tuktok ay natatakpan ng mga baldosa. === Simbahan ng Sant'Antonio === Ang simbahang medyebal ay muling itinayo noong bandang 1512, kalaunan ay binago gamit ang mga impluwensiyang Baroko (1616), at sa wakas ay muling itinayo sa estilong Neoklasiko pagkatapos ng lindol noong 1805. Ang harapan ay Neoklasiko na may mga bakas ng Renasimyento sa portada. Ang kampana ay bago rin, na may isang huling arko ng Gotiko sa gitnang bahagi. === Simbahan ni San Pietro in Vincoli === Ang kampana ay nilikha mula sa isang tore ng kastilyong medyebal (ito ay pabilog), sa tabi nito ay nakatayo ang maliit na harapan na pinalamutian ng roseton at isang portadang may bilog na arkong kornisa. Ang panloob na may iisang nabe ay nagtatampok ng isang imbakan ng banal na tubig noong ika-16 na siglo at isang ipinintang larawan ng Madonna at Bata noong ika-18 siglo ni Di Zinno. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} 49gnxez3b4af8nybr30p3lzhw55axwg Sant'Angelo Limosano 0 138060 2235973 2028272 2026-10-21T16:25:17Z Ryomaandres 8044 2235973 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sant'Angelo Limosano|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website=|area_code=0874|postal_code=86020|day=|saint=|elevation_m=900|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=16.8|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Sant'Angelo Limosano|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|42|N|14|36|E|type:city(380)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Ang rampa na inialay kay Vittorio Emanuele III|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Sant'Angelo Limosano (CB) - rampa Vittorio Emanuele III - vista notturna.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Sant'Angelo Limosano''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Campobasso]] sa [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]no rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|15|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Campobasso]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 380 at may lawak na {{Convert|16.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Sant'Angelo Limosano ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Fossalto]], [[Limosano]], [[Lucito]], [[Salcito]], [[San Biase]], at [[Trivento]]. == Mga monumento at tanawin == === Mga balwarteng medyebal === Ang mga kuta na ito ay nagsilbing mga pader na daanan patungo sa simbahan ng parokya. Ang mga ito ay umaabot sa tatlong palapag, na pinalamutian ng mga arko. === Simbahan ng Santa Maria Assunta in Cielo === Ang simbahan ay itinatag noong ika-13 siglo bilang isang kapilya na inialay kay [[Pietro da Morrone]]; ito ay kilala bilang San Pietro Celestino. Binago sa estilong Baroko noong 1695, ang simbahan ay napreserba ang isang magandang tabernakulong gawa sa kahoy noong medyebal. Sa labas, ang isang bahagi ng masoneriyang medyebal ay nananatili pa rin ang isang inskripsiyong [[Wikang Latin|Latin]]. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:1535 bar:1871 from: 0 till:1583 bar:1881 from: 0 till:1534 bar:1901 from: 0 till:1420 bar:1911 from: 0 till:1407 bar:1921 from: 0 till:1324 bar:1931 from: 0 till:1179 bar:1936 from: 0 till:1280 bar:1951 from: 0 till:1321 bar:1961 from: 0 till:975 bar:1971 from: 0 till:694 bar:1981 from: 0 till:570 bar:1991 from: 0 till:484 bar:2001 from: 0 till:397 PlotData= bar:1861 at:1535 fontsize:XS text: 1535 shift:(-8,5) bar:1871 at:1583 fontsize:XS text: 1583 shift:(-8,5) bar:1881 at:1534 fontsize:XS text: 1534 shift:(-8,5) bar:1901 at:1420 fontsize:XS text: 1420 shift:(-8,5) bar:1911 at:1407 fontsize:XS text: 1407 shift:(-8,5) bar:1921 at:1324 fontsize:XS text: 1324 shift:(-8,5) bar:1931 at:1179 fontsize:XS text: 1179 shift:(-8,5) bar:1936 at:1280 fontsize:XS text: 1280 shift:(-8,5) bar:1951 at:1321 fontsize:XS text: 1321 shift:(-8,5) bar:1961 at:975 fontsize:XS text: 975 shift:(-8,5) bar:1971 at:694 fontsize:XS text: 694 shift:(-8,5) bar:1981 at:570 fontsize:XS text: 570 shift:(-8,5) bar:1991 at:484 fontsize:XS text: 484 shift:(-8,5) bar:2001 at:397 fontsize:XS text: 397 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Tingnan din == * [[Mga Molisanong Croata]] == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Campobasso}} f1zrom3ca9zj1n5umrvgmo2wfk6fsk4 Sant'Elia a Pianisi 0 138061 2235976 2028494 2026-10-21T16:27:33Z Ryomaandres 8044 2235976 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sant'Elia a Pianisi|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website=|area_code=0874|postal_code=86048|day=|saint=|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=67.8|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Sant'Elia a Pianisi|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|37|N|14|53|E|type:city(2,178)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}} Ang '''Sant'Elia a Pianisi''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Campobasso]] sa [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]no rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Campobasso]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 2,178 at may lawak na {{Convert|67.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Sant'Elia a Pianisi ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipyo: [[Bonefro]], [[Carlantino]], [[Colletorto]], [[Macchia Valfortore]], [[Monacilioni]], [[Ripabottoni]], at [[San Giuliano di Puglia]]. == Mga monumento at tanawin == === Inang Simbahan ng San Elias Propeta === Pinaniniwalaang itinatag ito noong ika-15 siglo kasabay ng kolonisasyon ng mga Eslabo sa Kastilyo ng Pianisi. Ang simbahan ay sumailalim sa karagdagang mga renobasyon sa mga sumunod na siglo, lalo na noong ika-19 na siglo, kasabay ng Neoklasikong muling pagtatayo ng loob. Ito ay pinalaki noong 1589, gaya ng pinatutunayan ng petsa sa architrave ng pasukan ng pasukan. Noong 1565, ang kita nito ay 4,000 dukat at mahigit 22,000 [[moggi]]. Ang kapansin-pansing harapan ay napakasimple, gawa sa hindi regular na batong silyar, na may arkitrabeng portada na estilong Renasimyento at isang gitnang oculus sa harapan. Ang kampana ng tore ay hugis espira, habang ang loob ay may tatlong nabe na may tapered pilastro na nasa gilid ng mga bilog na arko, isang entablatura na tumatakbo sa paligid, at ilang estuko na pandekorasyon na elemento. Kabilang sa mga napreserbang likha ang isang Flamenco na pinta mula sa simbahan ng Torre Zeppa sa [[Ripabottoni]] na mula pa noong 1720, at dalawang estatwang kahoy nina San Jose at Birheng Maria noong ika-17 siglo. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:5500 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:4340 bar:1871 from: 0 till:4472 bar:1881 from: 0 till:5002 bar:1901 from: 0 till:4812 bar:1911 from: 0 till:4277 bar:1921 from: 0 till:4055 bar:1931 from: 0 till:4231 bar:1936 from: 0 till:4424 bar:1951 from: 0 till:4374 bar:1961 from: 0 till:3726 bar:1971 from: 0 till:3060 bar:1981 from: 0 till:2695 bar:1991 from: 0 till:2520 bar:2001 from: 0 till:2279 PlotData= bar:1861 at:4340 fontsize:XS text: 4340 shift:(-8,5) bar:1871 at:4472 fontsize:XS text: 4472 shift:(-8,5) bar:1881 at:5002 fontsize:XS text: 5002 shift:(-8,5) bar:1901 at:4812 fontsize:XS text: 4812 shift:(-8,5) bar:1911 at:4277 fontsize:XS text: 4277 shift:(-8,5) bar:1921 at:4055 fontsize:XS text: 4055 shift:(-8,5) bar:1931 at:4231 fontsize:XS text: 4231 shift:(-8,5) bar:1936 at:4424 fontsize:XS text: 4424 shift:(-8,5) bar:1951 at:4374 fontsize:XS text: 4374 shift:(-8,5) bar:1961 at:3726 fontsize:XS text: 3726 shift:(-8,5) bar:1971 at:3060 fontsize:XS text: 3060 shift:(-8,5) bar:1981 at:2695 fontsize:XS text: 2695 shift:(-8,5) bar:1991 at:2520 fontsize:XS text: 2520 shift:(-8,5) bar:2001 at:2279 fontsize:XS text: 2279 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == {{reflist|refs=<ref name=carlo>Carlo Ebanista (2015). [https://books.google.it/books?id=Rg5oCwAAQBAJ&pg=PA433 Progetto “prope castello Planisi”: ricerche archeologiche 2013-2014 nel territorio di Sant’Elia a Pianisi (CB)] (in Italian). In: Paul Arthur, Marco Leo Imperiale (editors) (2015). ''Atti del VII Congresso Nazionale di Archeologia Medievale, Lecce 9-12 settembre 2015''. Florence: All’Insegna del Giglio. {{ISBN|9788878146358}}. {{nobreak|p. 433–39.}}</ref>}}{{Lalawigan ng Campobasso}} k9x2967dce4g8m5cs4xvxqa9hv48uco Santa Croce di Magliano 0 138062 2235972 2212465 2026-10-21T16:23:41Z Ryomaandres 8044 2235972 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Santa Croce di Magliano|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.santacrocedimagliano.cb.it/}}|area_code=0874|postal_code=86047|day=|saint=|elevation_m=608|elevation_footnotes=|population_demonym=Santacrocesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=53.37|area_footnotes=|mayor=Donato D'Ambrosio|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Santa Croce di Magliano|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|43|N|14|59|E|type:city(4,863)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Santa Croce di Magliano|image_alt=|imagesize=|image_skyline=file:St Croce di Magliano.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Santa Croce di Magliano''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Campobasso]] sa [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]no rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Campobasso]]. Kabilang sa mga lokal na simbahan ang [[Sant'Antonio da Padova, Santa Croce di Magliano|Sant'Antonio da Padova]] at [[San Giacomo, Santa Croce di Magliano|San Giacomo]]. Ang Santa Croce di Magliano ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bonefro]], [[Castelnuovo della Daunia]], [[Montelongo]], [[Rotello]], [[San Giuliano di Puglia]], at [[Torremaggiore]]. == Kultura == === Mga paaralan === Ang sentro ng Molise ay tahanan ng direktorato ng edukasyon ng paaralang primarya at isang paaralang siyentipiko. == Ekonomiya == Ang ekonomiya nito ay pangunahing nakabatay sa [[agrikultura]] at mga [[yaring-kamay]]. == Impraestura at transportasyon == Ang pangunahing network ng mga kalsada ay binubuo ng Kalsadang Estatal Maglianina 276. Ang mga panloob na kalsada, na mahigit 15 km ang haba, ay matibay at sementado; ang mga panlabas at inter-sakahan na kalsada ay may kabuuang 115 km. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.santacrocedimagliano.cb.it/ Opisyal na website] * [https://web.archive.org/web/20120217205755/http://62.94.24.124/santacroce/hh/index.php?jvs=0&acc=1 opisyal na site] (sa Italyano) * [http://www.santacroceonline.com www.santacroceonline.com] (web magazine; sa Italyano) * [https://web.archive.org/web/20220614000053/http://www.geocities.com/gianniciavarra/santaeng.htm Ang Pinagmulan at mga Alamat ni S. Croce di Magliano] {{Lalawigan ng Campobasso}} 4tgq09liomimsae7hwq2is5m1g250x1 Sepino 0 138063 2235978 2029166 2026-10-21T16:29:17Z Ryomaandres 8044 2235978 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sepino|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.sepino.cb.it/}}|area_code=0874|postal_code=86017|day=|saint=|elevation_m=698|elevation_footnotes=|population_demonym=Sepinesi|population_footnotes=|area_total_km2=61.37|area_footnotes=|mayor=Paolo Pasquale D'Anello|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Sepino|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|24|N|14|37|E|type:city(2,127)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Sepino-Stemma.JPG|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Sepino rooftops.jpg|native_name=|footnotes=}} [[Talaksan:Sepino.jpg|right|thumb|320x320px| Isang munting kalye sa Sepino.]] Ang '''Sepino''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Campobasso]] sa [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]no rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} timog ng [[Campobasso]]. Matatagpuan sa malapit ang arkeolohikong pook ng [[Saepinum]], ang Sepino ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipyo: [[Cercemaggiore]], [[Cercepiccola]], [[Guardiaregia]], [[Morcone]], [[Pietraroja]], [[San Giuliano del Sannio]], at [[Sassinoro]]. == Heograpiya == === Teritoryo === Ang Sepino ay matatagpuan sa taas na 698 m mula sa antas ng dagat,<ref>{{cita web|url=https://www.comuni-italiani.it/070/075/clima.html|titolo=Sepino: clima e dati geografici|sito=Comuni italiani|accesso=19 maggio 2023}}</ref> sa isang makahoy na burol sa mga dalisdis ng masiso ng [[Matese]]. Ito ang pinakatimog na munisipalidad sa Molise. == Kultura == === Mga trasdisyon === Ang tradisyonal na pagdiriwang bilang parangal sa patron na si Santa [[Cristina ng Bolsena|Cristina]] ay lubos na nararamdaman sa Sepino. Ito ay ipinagdiriwang tuwing Enero 8, 9, at 10, kasabay ng pagdating ng mga relikya ng Santo noong taong 1099. Ito ay minarkahan ng mga espesyal na kaganapan, tulad ng "Crianzola" (isang masayang pagtitipon ng mga kalalakihan ng nayon), ang pagbibihis sa mga batang babae bilang "Verginelle," ang pagtunog ng mga kampana buong gabi sa pagitan ng ika-9 at ika-10, at ang "Cartoccio" (regalong matatamis). == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} 5s7jmeo9q2rexh5uukl0hv0lxcbqyey Spinete 0 138065 2235979 2029428 2026-10-21T16:30:28Z Ryomaandres 8044 2235979 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Spinete|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website={{official website|http://www.comune.spinete.cb.it}}|area_code=0874|postal_code=86020|day=Hunyo 24|saint=San Juan|elevation_m=600|elevation_footnotes=|population_demonym=Spinetesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=17.83|area_footnotes=|mayor=Andrea Romano|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Spinete|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|33|N|14|29|E|type:city(1,437)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Spinete.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Spinete''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Campobasso]] sa [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]no rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan tungkol sa {{Convert|15|km|mi|0}} kanluran ng [[Campobasso]]. Ang Spinete ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipyo: [[Baranello]], [[Bojano]], [[Busso]], [[Casalciprano]], [[Colle d'Anchise]], at [[Sant'Elena Sannita]]. Ang munisipalidad ay binubuo ng isang pangunahing bayan, isang [[Frazione|''frazione'']] (Piana), labintatlong nayon (Anniballi, Caccavelli, Colantuono, Gennaretto, Iacovantuono, Macchie, Monte, Pietroneri, Salera, San Giovanni, Santa Croce, Sebbioni at Vicenne) at labing-isang nakakalat na mga nukleo<ref name="sorgenti">{{Cita web|url=http://www.sorgentidelbiferno.gov.it/index.php?option=com_content&view=article&id=54&Itemid=63|titolo=Sito Unione dei Comuni Sorgenti del Biferno|accesso=7 maggio 2013|dataarchivio=2 aprile 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150402114707/http://www.sorgentidelbiferno.gov.it/index.php?option=com_content&view=article&id=54&Itemid=63|urlmorto=sì}}</ref> na nagkaroon ng kapansin-pansing paglawak pagkatapos ng paghahati ng mga lupang pag-aari ng estado, kasunod ng [[pag-iisa ng Italya]], at ang pagtatalaga sa mga pamilyang proletaryado. == Heograpiya == Ang teritoryo ng munisipyo, na sumasaklaw sa isang lugar na 17.40 km² at matatagpuan sa taas na 600 metro, ay walang anumang partikular na makabuluhang mga relyebe at binubuo ng isang salitan ng mga burol na mayaman sa kakahuyan at matabang lambak sa hilagang-silangan. == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|ITA}} [[Medicina]], Italya == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} d537sr5ptbpr0byobdoyvju1n3u0k8f Petrella Tifernina 0 138073 2235935 2027157 2026-10-21T14:51:21Z Ryomaandres 8044 2235935 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Petrella Tifernina|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website=|area_code=0874|postal_code=86024|day=|saint=San Giorgio|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=26.52|area_footnotes=|mayor=Domenico Marinelli|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Petrella Tifernina|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|41|N|14|42|E|type:city(1,280)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama di Petrella Tifernina.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Petrella Tifernina''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Campobasso]], rehiyon ng [[Molise]], sa [[Katimugang Italya]], matatagpuan mga {{Convert|13|km|mi|0}} hilaga ng [[Campobasso]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 1,280 at may lawak na {{Convert|26.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Petrella Tifernina ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipyo: [[Castellino del Biferno]], [[Limosano]], [[Lucito]], [[Matrice]], [[Montagano]]. == Kasaysayan == Noong 1946, isinagawa ang mga halalan upang magpasya kung ang Italya ay magiging isang monarkiya o isang republika. Sa Petrella, nanalo ang pangalawang pinakamalaking partido, ngunit dahil sa paghihiwalay at mga patakarang nabigong matugunan ang mga pangangailangan ng mga mamamayan nito, muling bumalik ang pagdagsa ng mga migrante noong dekada '60. Kasalukuyang nakatuon ang Petrella sa turismo at pagpapaunlad ng agrikultura para sa napapanatiling pag-unlad. == Ebolusyong demograpikong == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2746 bar:1871 from: 0 till:2851 bar:1881 from: 0 till:2866 bar:1901 from: 0 till:3012 bar:1911 from: 0 till:2828 bar:1921 from: 0 till:2803 bar:1931 from: 0 till:2963 bar:1936 from: 0 till:3116 bar:1951 from: 0 till:3024 bar:1961 from: 0 till:2433 bar:1971 from: 0 till:1620 bar:1981 from: 0 till:1578 bar:1991 from: 0 till:1464 bar:2001 from: 0 till:1305 PlotData= bar:1861 at:2746 fontsize:XS text: 2746 shift:(-8,5) bar:1871 at:2851 fontsize:XS text: 2851 shift:(-8,5) bar:1881 at:2866 fontsize:XS text: 2866 shift:(-8,5) bar:1901 at:3012 fontsize:XS text: 3012 shift:(-8,5) bar:1911 at:2828 fontsize:XS text: 2828 shift:(-8,5) bar:1921 at:2803 fontsize:XS text: 2803 shift:(-8,5) bar:1931 at:2963 fontsize:XS text: 2963 shift:(-8,5) bar:1936 at:3116 fontsize:XS text: 3116 shift:(-8,5) bar:1951 at:3024 fontsize:XS text: 3024 shift:(-8,5) bar:1961 at:2433 fontsize:XS text: 2433 shift:(-8,5) bar:1971 at:1620 fontsize:XS text: 1620 shift:(-8,5) bar:1981 at:1578 fontsize:XS text: 1578 shift:(-8,5) bar:1991 at:1464 fontsize:XS text: 1464 shift:(-8,5) bar:2001 at:1305 fontsize:XS text: 1305 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} 2gqsz7rcw9rmjv7oedr8drjz2gy4bii 2235937 2235935 2026-10-21T14:52:33Z Ryomaandres 8044 2235937 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Petrella Tifernina|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website=|area_code=0874|postal_code=86024|day=|saint=San Giorgio|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=26.52|area_footnotes=|mayor=Domenico Marinelli|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Petrella Tifernina|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|41|N|14|42|E|type:city(1,280)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama di Petrella Tifernina.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Petrella Tifernina''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Campobasso]], rehiyon ng [[Molise]], sa [[Katimugang Italya]], matatagpuan mga {{Convert|13|km|mi|0}} hilaga ng [[Campobasso]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 1,280 at may lawak na {{Convert|26.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Petrella Tifernina ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipyo: [[Castellino del Biferno]], [[Limosano]], [[Lucito]], [[Matrice]], [[Montagano]]. == Kasaysayan == Noong 1862, idinagdag ang "Tifernina" sa pangalan ng Petrella upang maiwasan ang mga omonimo sa ibang mga munisipalidad, na tumutukoy sa Ilog Biferno, kung saan matatagpuan ang Tifernum. Gayumpaman, ang bagong pamahalaan ng Piedmontese, dahil sa mataas na inaasahan, ay nabigong matugunan ang mga pangangailangan ng populasyon, kaya noong 1870 ay nakaranas ang komunidad ng pagdami ng migrasyon patungong hilaga. Noong 1946, isinagawa ang mga halalan upang magpasya kung ang Italya ay magiging isang monarkiya o isang republika. Sa Petrella, nanalo ang pangalawang pinakamalaking partido, ngunit dahil sa paghihiwalay at mga patakarang nabigong matugunan ang mga pangangailangan ng mga mamamayan nito, muling bumalik ang pagdagsa ng mga migrante noong dekada '60. Kasalukuyang nakatuon ang Petrella sa turismo at pagpapaunlad ng agrikultura para sa napapanatiling pag-unlad. == Ebolusyong demograpikong == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2746 bar:1871 from: 0 till:2851 bar:1881 from: 0 till:2866 bar:1901 from: 0 till:3012 bar:1911 from: 0 till:2828 bar:1921 from: 0 till:2803 bar:1931 from: 0 till:2963 bar:1936 from: 0 till:3116 bar:1951 from: 0 till:3024 bar:1961 from: 0 till:2433 bar:1971 from: 0 till:1620 bar:1981 from: 0 till:1578 bar:1991 from: 0 till:1464 bar:2001 from: 0 till:1305 PlotData= bar:1861 at:2746 fontsize:XS text: 2746 shift:(-8,5) bar:1871 at:2851 fontsize:XS text: 2851 shift:(-8,5) bar:1881 at:2866 fontsize:XS text: 2866 shift:(-8,5) bar:1901 at:3012 fontsize:XS text: 3012 shift:(-8,5) bar:1911 at:2828 fontsize:XS text: 2828 shift:(-8,5) bar:1921 at:2803 fontsize:XS text: 2803 shift:(-8,5) bar:1931 at:2963 fontsize:XS text: 2963 shift:(-8,5) bar:1936 at:3116 fontsize:XS text: 3116 shift:(-8,5) bar:1951 at:3024 fontsize:XS text: 3024 shift:(-8,5) bar:1961 at:2433 fontsize:XS text: 2433 shift:(-8,5) bar:1971 at:1620 fontsize:XS text: 1620 shift:(-8,5) bar:1981 at:1578 fontsize:XS text: 1578 shift:(-8,5) bar:1991 at:1464 fontsize:XS text: 1464 shift:(-8,5) bar:2001 at:1305 fontsize:XS text: 1305 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} p2cn59q8qdumwbbodrbvsnx0azss7w9 2235939 2235937 2026-10-21T15:03:01Z Ryomaandres 8044 2235939 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Petrella Tifernina|province=[[lalawigan ng Campobasso|Campobasso]] (CB)|website=|area_code=0874|postal_code=86024|day=|saint=San Giorgio|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=26.52|area_footnotes=|mayor=Domenico Marinelli|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Petrella Tifernina|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|41|N|14|42|E|type:city(1,280)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama di Petrella Tifernina.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Petrella Tifernina''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Campobasso]], rehiyon ng [[Molise]], sa [[Katimugang Italya]], matatagpuan mga {{Convert|13|km|mi|0}} hilaga ng [[Campobasso]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 1,280 at may lawak na {{Convert|26.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Petrella Tifernina ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipyo: [[Castellino del Biferno]], [[Limosano]], [[Lucito]], [[Matrice]], [[Montagano]]. == Kasaysayan == Noong 1862, idinagdag ang "Tifernina" sa pangalan ng Petrella upang maiwasan ang mga omonimo sa ibang mga munisipalidad, na tumutukoy sa Ilog [[Biferno]], kung saan matatagpuan ang Tifernum. Gayumpaman, ang bagong pamahalaan ng Piedmontese, dahil sa mataas na inaasahan, ay nabigong matugunan ang mga pangangailangan ng populasyon, kaya noong 1870 ay nakaranas ang komunidad ng pagdami ng migrasyon patungong hilaga. Noong 1946, isinagawa ang mga halalan upang magpasya kung ang Italya ay magiging isang monarkiya o isang republika. Sa Petrella, nanalo ang pangalawang pinakamalaking partido, ngunit dahil sa paghihiwalay at mga patakarang nabigong matugunan ang mga pangangailangan ng mga mamamayan nito, muling bumalik ang pagdagsa ng mga migrante noong dekada '60. Kasalukuyang nakatuon ang Petrella sa turismo at pagpapaunlad ng agrikultura para sa napapanatiling pag-unlad. == Ebolusyong demograpikong == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2746 bar:1871 from: 0 till:2851 bar:1881 from: 0 till:2866 bar:1901 from: 0 till:3012 bar:1911 from: 0 till:2828 bar:1921 from: 0 till:2803 bar:1931 from: 0 till:2963 bar:1936 from: 0 till:3116 bar:1951 from: 0 till:3024 bar:1961 from: 0 till:2433 bar:1971 from: 0 till:1620 bar:1981 from: 0 till:1578 bar:1991 from: 0 till:1464 bar:2001 from: 0 till:1305 PlotData= bar:1861 at:2746 fontsize:XS text: 2746 shift:(-8,5) bar:1871 at:2851 fontsize:XS text: 2851 shift:(-8,5) bar:1881 at:2866 fontsize:XS text: 2866 shift:(-8,5) bar:1901 at:3012 fontsize:XS text: 3012 shift:(-8,5) bar:1911 at:2828 fontsize:XS text: 2828 shift:(-8,5) bar:1921 at:2803 fontsize:XS text: 2803 shift:(-8,5) bar:1931 at:2963 fontsize:XS text: 2963 shift:(-8,5) bar:1936 at:3116 fontsize:XS text: 3116 shift:(-8,5) bar:1951 at:3024 fontsize:XS text: 3024 shift:(-8,5) bar:1961 at:2433 fontsize:XS text: 2433 shift:(-8,5) bar:1971 at:1620 fontsize:XS text: 1620 shift:(-8,5) bar:1981 at:1578 fontsize:XS text: 1578 shift:(-8,5) bar:1991 at:1464 fontsize:XS text: 1464 shift:(-8,5) bar:2001 at:1305 fontsize:XS text: 1305 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Lalawigan ng Campobasso}} paive11iv2h9xo8tpfjiloczlxin1gf DXLA-TV 0 185325 2235933 1685566 2026-10-21T14:15:34Z Julius Santos III 139725 2235933 wikitext text/x-wiki {{Infobox television station | name = GMA TV-9 Zamboanga | callsign = DXLA-TV | city = [[Lungsod Zamboanga]] | station_logo = | station_slogan = ''De Todo Corazon para Capuso'' (Buong Puso para sa Kapuso) | station_branding = GMA TV-9 Zamboanga<br>GMA Western Mindanao | analog = 9 ([[VHF]]) | digital = 41 ([[UHF]]) (''[[ISDB-T]]'') (Test broadcast) | virtual = 9.01 | subchannels = [[#|Tignan din]] | other_chs = | affiliations = [[GMA Network]] | sister_stations = [[DXZX-TV]] ([[GMA News TV]])<br>Super Radyo DXRC 1287 Zamboanga | founded = {{start date and age|1978|5|17}} | country = [[Pilipinas]] | callsign_meaning = Clara '''L'''obregat and Basilio '''A'''polinario, founders of former owners [[First United Broadcasting Corporation]] | owner = [[GMA Network (kompanya)|GMA Network Inc.]] | former_affiliations = [[Banahaw Broadcasting Corporation|BBC/City2]] (1974-1986)<br />[[ABS-CBN]] (1986-1995) | former_channel_numbers = 7 (1961-1976) <br>3 (1976-1995) | power = Analog: 5 kW<br>Digital: 10 kW | licensing_authority = NTC | HAAT = | class = | facility_id = | coordinates = | repeater = DXLS-TV (''GMA TV-12 Jolo'') | homepage = {{url|http://www.gmanetwork.com/| GMANetwork.com}} }} Ang '''DXLA-TV, kanal 9''', ay isang istasyon ng telebisyon sa Pilipinas na [[GMA Network (kompanya)|GMA Network]]. Ang Istudyo at ang transmisor nito ay matatagpuan sa Brgy. Cabatangan, [[Lungsod Zamboanga]]. == History == * Ang '''Channel 9 ng Zamboanga''' ay inilunsad ng '''''First United Broadcasting Corporation''''' noong 1974. * Sa panahong iyon, ito ay orihinal na isang kaanib ng '''''BBC o City2''''' mula 1974 hanggang 1986 at pagkatapos ay naging kasapi ito ng ABS-CBN para sa Zamboanga Peninsula area nang tumigil ang BBC dahil sa pagsamsam ng gobyerno. * Ang mga programa ay na-air mula 12:00 tanghali hanggang 11:00, tanghali, at 9:00 ng umaga hanggang 12:00 m.n. sa katapusan ng linggo. * Ang mga lokal na programming na na-air noon sa FUBC-9 ay sina Cuentas Claras at FUBC News, ang dating kaakibat ng national TV Patrol at The World Tonight. * Ang TV-9 ay nagdala ng isang variant ng pakete ng pagkakakilanlan ng Star Network noong 1988-1989 kasabay ng debut ng satellite transmissions sa Sulu Archipelago at sa buong Zamboanga Peninsula na nagdudulot ng isang mix ng lokal at pambansang programming, kasama ang white star na may hawak na tail ng puting kulay na numero 9 (mamaya tri-kulay na pula, berde at asul na tumutugma sa mga pambansang identra). * Noong Enero 1, 1995, binili ng ABS-CBN ang karibal na istasyon ng '''DXLL-TV channel 3 mula sa may-ari ng RT Broadcasting'''. * Upang mabayaran ang pagbili, ang mga kaakibat sa network ay inilipat sa pagitan ng ABS-CBN at FUBC; sa dating pagiging isang pagmamay-ari at pinatatakbo ng istasyon, at kinuha ang FUBC sa pakikipagtulungan ng GMA sa channel 9. * Sa kalaunan, kinuha ng GMA ang dalas ng Channel 9 sa isang taon. * Dahil sa pagbili ng istasyon, nagsilbi ang '''GMA Zamboanga''' bilang istasyon ng relay ng flagship DZBB-TV channel 7 sa Metro Manila, na may limitadong lokal na advertising. * Noong Agosto 28, 2017, ang GMA Zamboanga ay muling ipinagkaloob upang bumuo ng super-rehiyon ng Mindanao. Bilang bahagi ng bagong pag-unlad, sinimulan nito ang unang Mindanao-wide newscast '''One Mindanao, na nagmula sa GMA Davao (Channel 5)''', na nagta-target sa populasyon '''sa Zamboanga City bilang karagdagan sa Chavacano'''. == Kasalukuyang programa ng GMA TV-9 Zamboanga == * [[One Mindanao]] (Lunes hanggang Biyernes; 5:00 PM) * Byaheng DO30 (Linggo) Ang lahat ng mga programa ay ginawa at dinala ng istasyon ng GMA-5 Davao. == Mga Personalidad == * Jayvee Francisco - GMA News Stringer ==Digital Television== == Tingnan din == * [[Talaan ng mga himpilan ng GMA Network]] * [[First United Broadcasting Corporation]] {{Zamboanga TV Stations}} {{GMA Mindanao}} 2cnbvzxylebszy9yz1ux9dn1g7jka3w 2235974 2235933 2026-10-21T16:25:30Z Julius Santos III 139725 2235974 wikitext text/x-wiki {{Infobox television station | name = GMA TV-9 Zamboanga | callsign = DXLA-TV | city = [[Lungsod Zamboanga]] | station_logo = | station_slogan = ''De Todo Corazon para Capuso'' (Buong Puso para sa Kapuso) | station_branding = GMA TV-9 Zamboanga<br>GMA Western Mindanao | analog = 9 ([[VHF]]) | digital = 41 ([[UHF]]) (''[[ISDB-T]]'') (Test broadcast) | virtual = 9.01 | subchannels = [[#|Tignan din]] | other_chs = | affiliations = [[GMA Network]] | sister_stations = [[DXZX-TV]] ([[GMA News TV]])<br>Super Radyo DXRC 1287 Zamboanga | founded = {{start date and age|1978|5|17}} | country = [[Pilipinas]] | callsign_meaning = Clara '''L'''obregat and Basilio '''A'''polinario, founders of former owners [[First United Broadcasting Corporation]] | owner = [[GMA Network (kompanya)|GMA Network Inc.]] | former_affiliations = [[Banahaw Broadcasting Corporation|BBC/City2]] (1974-1986)<br />[[ABS-CBN]] (1986-1995) | former_channel_numbers = 7 (1961-1976) <br>3 (1976-1995) | power = Analog: 5 kW<br>Digital: 10 kW | licensing_authority = NTC | HAAT = | class = | facility_id = | coordinates = | repeater = DXLS-TV (''GMA TV-12 Jolo'') | homepage = {{url|http://www.gmanetwork.com/| GMANetwork.com}} }} Ang '''DXLA-TV''' kanal 9, ay isang istasyon ng telebisyon sa Pilipinas na [[GMA Network (kompanya)|GMA Network]]. Ang Istudyo at ang transmisor nito ay matatagpuan sa Brgy. Cabatangan, [[Lungsod Zamboanga]]. == Kasaysayan == * Ang '''Channel 9 ng Zamboanga''' ay inilunsad ng '''''First United Broadcasting Corporation''''' noong 1974. * Sa panahong iyon, ito ay orihinal na isang kaanib ng '''''BBC o City2''''' mula 1974 hanggang 1986 at pagkatapos ay naging kasapi ito ng ABS-CBN para sa Zamboanga Peninsula area nang tumigil ang BBC dahil sa pagsamsam ng gobyerno. * Ang mga programa ay na-air mula 12:00 tanghali hanggang 11:00, tanghali, at 9:00 ng umaga hanggang 12:00 m.n. sa katapusan ng linggo. * Ang mga lokal na programming na na-air noon sa FUBC-9 ay sina Cuentas Claras at FUBC News, ang dating kaakibat ng national TV Patrol at The World Tonight. * Ang TV-9 ay nagdala ng isang variant ng pakete ng pagkakakilanlan ng Star Network noong 1988-1989 kasabay ng debut ng satellite transmissions sa Sulu Archipelago at sa buong Zamboanga Peninsula na nagdudulot ng isang mix ng lokal at pambansang programming, kasama ang white star na may hawak na tail ng puting kulay na numero 9 (mamaya tri-kulay na pula, berde at asul na tumutugma sa mga pambansang identra). * Noong Enero 1, 1995, binili ng ABS-CBN ang karibal na istasyon ng '''DXLL-TV channel 3 mula sa may-ari ng RT Broadcasting'''. * Upang mabayaran ang pagbili, ang mga kaakibat sa network ay inilipat sa pagitan ng ABS-CBN at FUBC; sa dating pagiging isang pagmamay-ari at pinatatakbo ng istasyon, at kinuha ang FUBC sa pakikipagtulungan ng GMA sa channel 9. * Sa kalaunan, kinuha ng GMA ang dalas ng Channel 9 sa isang taon. * Dahil sa pagbili ng istasyon, nagsilbi ang '''GMA Zamboanga''' bilang istasyon ng relay ng flagship DZBB-TV channel 7 sa Metro Manila, na may limitadong lokal na advertising. * Noong Agosto 28, 2017, ang GMA Zamboanga ay muling ipinagkaloob upang bumuo ng super-rehiyon ng Mindanao. Bilang bahagi ng bagong pag-unlad, sinimulan nito ang unang Mindanao-wide newscast '''One Mindanao, na nagmula sa GMA Davao (Channel 5)''', na nagta-target sa populasyon '''sa Zamboanga City bilang karagdagan sa Chavacano'''. == Kasalukuyang programa ng GMA TV-9 Zamboanga == * [[One Mindanao]] (Lunes hanggang Biyernes; 5:00 PM) * Byaheng DO30 (Linggo) Ang lahat ng mga programa ay ginawa at dinala ng istasyon ng GMA-5 Davao. == Mga Personalidad == * Jayvee Francisco - GMA News Stringer ==Digital Television== == Tingnan din == * [[Talaan ng mga himpilan ng GMA Network]] * [[First United Broadcasting Corporation]] {{Zamboanga City TV}} {{GMA Mindanao}} mj0rdlz08h2f72wpm7z2qabsr9w7gd7 Cesar Virata 0 188493 2236153 2088785 2026-10-22T06:33:36Z ~2026-56310-94 167859 2236153 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}} {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = [[His Excellency]] | honorific_suffix = |image = Cesar Virata, 1983.jpg |caption = Si Virata bilang Ministro ng Pananalapi noong 1982 |name = Cesar Virata |office = Ika-4 na [[Punong Ministro ng Pilipinas]] |president = [[Ferdinand Marcos]] |deputy = José Roño |term_start = 30 Hunyo 1981 |term_end = 25 Pebrero 1986 |predecessor = [[Ferdinand Marcos]] |successor = [[Salvador Laurel]] |office2 = Ika-3 [[Pambansang Pangasiwaan sa Kabuhayan at Pagpapaunlad (Pilipinas)|Direktor-Heneral ng Pambansang Pangasiwaan sa Kabuhayan at Pagpapaunlad <br /><small> sabay bilang Punong Ministro ng Pilipinas</small>]] |term_start2 = 1983 |term_end2 = 1984 |predecessor2 = [[Placido Mapa, Jr.]] |successor2 = [[Vicente Valdepeñas, Jr.]] |office3 = [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Ministro ng Pananalapi]] |term_start3 = 9 Pebrero 1970 |term_end3 = 3 Marso 1986 |predecessor3 = Eduardo Romualdez |successor3 = [[Jaime Ongpin]] |office4 = [[Regular Batasang Pambansa|Mambabatas Pambansa (Assemblyman)]] mula sa [[Cavite]] |term_start4 = 30 Hunyo 1984 |term_end4 = 25 Marso 1986<br />Served with:<br />[[Helena Z. Benitez]]<br />Renato P. Dragon |office5 = [[Interim Batasang Pambansa|Mambabatas Pambansa (Assemblyman)]] mula sa [[Southern Tagalog|Region IV]] |term_start5 = 12 Hunyo 1978 |term_end5 = 5 Hunyo 1984 |birth_date = {{birth date|1930|12|12}} |birth_place =[[Kawit, Cavite]], [[Insular Government of the Philippine Islands|Philippine Islands]] |death_date = {{death date and age|2026|10|2|1930|12|12}} |party = [[Kilusang Bagong Lipunan]] (1978–1986) |alma_mater = [[University of the Philippines]] <br> [[University of Pennsylvania]] ([[Master of Business Administration|MBA]]) }} Si '''Cesar Enrique Aguinaldo Virata''' (12 Disyembre 1930 – 2 Oktubre 2026) ay isang politiko ng [[Pilipinas]]. Siya ay naging [[Punong Ministro ng Pilipinas]] mula 1981 hanggang 1986. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{BD|1930|2026|Virata, Cesar}} {{Uncategorized|date=Enero 2022}} {{Stub}} li5r08rbo4a8dj9xtar2ljna0uo0sas Katandaan 0 216209 2235928 2235851 2026-10-21T12:17:01Z Jojit fb 38 /* Kamatayan */ 2235928 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 March 2022|archive-date=24 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf }}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] pkjzo1o5teqd0t6xszt6dye26ycdvgg 2235929 2235928 2026-10-21T12:18:13Z Jojit fb 38 /* Pagiging relihiyoso */ 2235929 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf }}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] pj6bjkr9gzzr3qgb1b0gzjvd4sawq0u 2235930 2235929 2026-10-21T12:18:42Z Jojit fb 38 /* Pagiging relihiyoso */ 2235930 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf }}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] jx6j0sg1j77j1t3ve0q129dw00em8o8 2236039 2235930 2026-10-22T00:52:36Z Jojit fb 38 /* Pagiging relihiyoso */ 2236039 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf }}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=26 August 2010|archive-date=19 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 }}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live }}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live }}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1.</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live }}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 }}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] oj72s74jy2t08rak5y64nj34ne4in9f 2236040 2236039 2026-10-22T01:03:55Z Jojit fb 38 /* Mga pagbabagong demograpiko */ 2236040 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf }}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=26 August 2010|archive-date=19 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 }}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live }}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live }}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1.</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live }}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 }}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] liubjyeq7t2u3zmsmafrz2lo4m8v80v 2236128 2236040 2026-10-22T04:33:01Z Jojit fb 38 /* Mga pagbabagong demograpiko */ 2236128 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=26 August 2010|archive-date=19 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 }}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live }}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live }}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1.</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live }}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 }}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] f0qumlyot53fhv25b20v7t06it5wd0k 2236129 2236128 2026-10-22T04:36:20Z Jojit fb 38 /* Mga pagbabagong demograpiko */ 2236129 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 }}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live }}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live }}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1.</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live }}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 }}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] rfpce989e54x19cybqc0v2hoezl0hb4 2236130 2236129 2026-10-22T04:37:09Z Jojit fb 38 /* Mga pagbabagong demograpiko */ 2236130 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 }}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live }}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live }}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1.</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live }}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 }}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] i3mjdcmrkz4cfn1rveg2y05witb8h9i 2236131 2236130 2026-10-22T04:38:02Z Jojit fb 38 /* Mga pagbabagong demograpiko */ 2236131 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live }}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live }}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1.</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live }}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 }}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] jb12a090djpe9n94dn0j6j8lt8qyrbm 2236132 2236131 2026-10-22T04:38:39Z Jojit fb 38 /* Mga pagbabagong demograpiko */ 2236132 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live }}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1.</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live }}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 }}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] ao8772nuny96ruu8qjbkqy8e8l9ult8 2236133 2236132 2026-10-22T04:39:10Z Jojit fb 38 /* Mga pagbabagong demograpiko */ 2236133 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1.</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live }}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 }}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 42ovpj1u144bwj78yxa9ri874hvv7cp 2236134 2236133 2026-10-22T04:39:40Z Jojit fb 38 /* Mga pagbabagong demograpiko */ 2236134 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live }}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 }}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 6h1vder82lh0fzr9legideyvt3ykcwj 2236135 2236134 2026-10-22T04:40:20Z Jojit fb 38 /* Mga pagbabagong demograpiko */ 2236135 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 }}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] ec79mdah6cjq33kldg91z5zu8j2nlrj 2236136 2236135 2026-10-22T04:41:12Z Jojit fb 38 /* Mga pagbabagong demograpiko */ 2236136 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 6v47ckc8qeskmh2cd6801bgm00ivv6w 2236138 2236136 2026-10-22T04:57:15Z Jojit fb 38 /* Mga pagbabagong demograpiko */ 2236138 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live }}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 March 2022|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 March 2022|archive-date=7 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=October 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |author-link=Carl Zimmer |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=October 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=October 6, 2016 |archive-date=April 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live }}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 9yakc8jamjoxk4jk7p9y492rn0t333i 2236139 2236138 2026-10-22T04:57:53Z Jojit fb 38 /* Inaasahang haba ng buhay */ 2236139 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 March 2022|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 March 2022|archive-date=7 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=October 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |author-link=Carl Zimmer |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=October 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=October 6, 2016 |archive-date=April 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live }}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] gvp4te9rlfihod823x096h3mh09h49l 2236140 2236139 2026-10-22T04:58:28Z Jojit fb 38 /* Inaasahang haba ng buhay */ 2236140 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 March 2022|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 March 2022|archive-date=7 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=October 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |author-link=Carl Zimmer |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=October 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=October 6, 2016 |archive-date=April 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live }}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] d0057unekndqmifnnq4hfiezdvoldta 2236141 2236140 2026-10-22T04:59:43Z Jojit fb 38 /* Inaasahang haba ng buhay */ 2236141 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 March 2022|archive-date=7 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=October 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |author-link=Carl Zimmer |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=October 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=October 6, 2016 |archive-date=April 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live }}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] jx9ciiicekftbg4zz0tr7o409kj5tps 2236142 2236141 2026-10-22T05:00:38Z Jojit fb 38 /* Inaasahang haba ng buhay */ 2236142 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=October 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |author-link=Carl Zimmer |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=October 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=October 6, 2016 |archive-date=April 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live }}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] gh1x438m6e67hcnffa0t24ls7fkn0th 2236143 2236142 2026-10-22T05:01:34Z Jojit fb 38 /* Inaasahang haba ng buhay */ 2236143 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=October 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |author-link=Carl Zimmer |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=October 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=October 6, 2016 |archive-date=April 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live }}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 5d48g9zw6a55tbwg32k7crjay4ze884 2236144 2236143 2026-10-22T05:06:21Z Jojit fb 38 /* Inaasahang haba ng buhay */ 2236144 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=October 6, 2016 |archive-date=April 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] kh90j34p22xj9i51atzwln72uphf5hv 2236145 2236144 2026-10-22T06:09:30Z Jojit fb 38 /* Inaasahang haba ng buhay */ 2236145 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=October 6, 2016 |archive-date=April 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}</ref> ==Tulong== [[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]] [[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]] Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.<ref>{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf }}</ref> Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).<ref>{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=December 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=August 31, 2013 }}</ref> Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga "tagapagpadali" o mga "tagapagpahirap".<ref>{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 January 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=[[Disability and Rehabilitation: Assistive Technology]]|pmid=19263564|s2cid=35215512}}</ref> Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.<ref>{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.<ref>{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live}}</ref> Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.<ref name="burbank"/>{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.<ref>{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=December 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}</ref> Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].<ref>{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 March 2022|archive-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] abexc4cp57q9t47d9f3oh5w34ba8cnt 2236146 2236145 2026-10-22T06:12:04Z Jojit fb 38 /* Tulong */ 2236146 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=October 6, 2016 |archive-date=April 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}</ref> ==Tulong== [[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]] [[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]] Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.<ref>{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}</ref> Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).<ref>{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=December 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=August 31, 2013 }}</ref> Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga "tagapagpadali" o mga "tagapagpahirap".<ref>{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 January 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=[[Disability and Rehabilitation: Assistive Technology]]|pmid=19263564|s2cid=35215512}}</ref> Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.<ref>{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.<ref>{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live}}</ref> Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.<ref name="burbank"/>{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.<ref>{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=December 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}</ref> Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].<ref>{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 March 2022|archive-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] lktc840i9ojwphdvormo87139tvv616 2236147 2236146 2026-10-22T06:13:11Z Jojit fb 38 /* Tulong */ 2236147 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=October 6, 2016 |archive-date=April 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}</ref> ==Tulong== [[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]] [[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]] Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.<ref>{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}</ref> Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).<ref>{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga "tagapagpadali" o mga "tagapagpahirap".<ref>{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 January 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=[[Disability and Rehabilitation: Assistive Technology]]|pmid=19263564|s2cid=35215512}}</ref> Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.<ref>{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.<ref>{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live}}</ref> Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.<ref name="burbank"/>{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.<ref>{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=December 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}</ref> Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].<ref>{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 March 2022|archive-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] pk1iw3cjznwayaeedxdlvilb59gpkyq Punong Ministro ng Pilipinas 0 228834 2236154 2087995 2026-10-22T06:37:37Z ~2026-56310-94 167859 /* Tala ng mga naging Punong Ministro ng Pilipinas */ 2236154 wikitext text/x-wiki Ang '''Punong Ministro ng Pilipinas''' ang pinuno ng [[pamahalaan ng Pilipinas]]. Ang posisyong ito ay umiral sa Pilipinas mula 1978 hanggang 1986. Ang Presidente del Consejos de Gobierno ng Pilipinas ay sinasabing isang limitadong bersiyon ng posisyong ito na temporaryong umiral noong 1899. ==Saligang Batas ng Pilipinas ng 1973== {{main|Saligang Batas ng Pilipinas ng 1973}} Iminungkahi ang pagpapalit ng [[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1935]] sa kadahilanang binuo ito habang ang Pilipinas ay [[kolonya]] pa ng [[Estados Unidos]] at kaya ay gawa ng impluwensiyang Amerikano at hindi na napapanahon ang mga tadhana nito sa paglutas ng mga suliranin at pagtugon sa mga pangangailangan ng mga mamamayan. Pinagtibay ng Kongreso noong 24 Agosto 1970 ang Batas Republika Bilang 6132 na nanawagan para sa isang Kumbensiyong Konstitusyonal sa taong 1971 at ginanap noong 10 Nobyembre 1970 ang halalan ng 320 delegado sa Kumbensiyong Konstitusyonal. Ang Kumbensiyong Konstitusyonal ay nagtipun-tipon noong unang araw ng Hunyo 1971 ngunit bago matapos ang Kumbensiyon ay idineklara ni Marcos ang Batas Militar noong Setyembre 1972 at ipinabilanggo ang ilang mga delegadong laban kay Marcos. Noong Mayo 19, 1972, binunyag ng delegadong si [[Eduardo Quintero]] (na dating embahador ng Pilipinas sa United Nations mula sa Leyte) ang [[suhol|panunuhol]] ng ₱11,150&nbsp;ng isang pangkat upang impluwensiyahan ang kanyang pagboto sa panukala sa Kumbensiyon ng nagbabawal sa muling pagtakbo sa halalan ng Pangulo at nagbabawal sa asawa ng pangulo na tumakbo bilang pangulo. Tinukoy ni Quintero na ang pangkat na nanuhol ay kinabibilangan ng 12 delegado mula sa Samar-Leyte kasama nina [[Imelda Marcos]] at Paz Mate na asawa ni Rep. Artemio Mate ng Leyte. Nagpalabas si Marcos ng Kautusuan pamapanguluhan 73 noong 30 Nobyembre 1972 na nagtatakda ng [[plebisito]] na idadaos sa 15 Enero 1973 upang pagbotohan ang iminungkahing Saligang Batas. Nagpalabas si Marcos ng isang kautusang pampanguluhan 86 na lumilikha sa bawat baryo ng mga munisipyo o bayan at sa bawat distrito sa mga lungsod ng mga Asembleya ng mga mamamayan o Citizen Assemblies upang palakihin ang saligan ng paglahok ng mga mamamayan sa isang pamamaraang demokratiko. Noong Enero 10–15, 1973, pinagtibay ng mga Asembleya ang Saligang Batas. Nagkabisa ang bagong saligang Batas noong 17 Enero 1973 sa pamamagitan ng Proklamasyon Bilang 1102&nbsp;ni Marcos na may botong pabor na 14,976,561 at botong pagtutol na 743,869. Ang balidad ng pagpapatibay ng ''1973 Saligang Batas'' ay tinutulan sa ilang mga kasong isinampa sa Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas. Kabilang sa mga puntong itinaas laban sa balidad ng pagpapatibay nito ang: ang pagboto ay sa pamamagitan ng bibig samantalang ang artikulo 15&nbsp;ng Saligang Batas ay nag-aatas ng pagboto, ang mga bilang ng pagboto na binanggit sa proklamasyon 1102 ay nilikha nina Benjamin Romualdez samantalang ang mga komisyoner ng COMELEC na tumangging lumahok sa proseso ng pandaraya ay pinaalis, at walang malayang ekspresyon ang mga tao dahil sa klima ng takot na nalikha ng Batas Militar. Ang petisyong kumukwestiyon sa balidad nito ay ibinasura ng Kataas-taasang Hukuman sa botong 6-4.<ref name=marcos13/> Ang balangkas ng mungkahing bagong Saligang Batas ay pinagtibay noong 29 Nobyembre 1972. Kabilang sa mga tadhana ng binuong Saligang Batas ang pagpapalit ng sistema ng pamahalaan mula sa pampanguluhan '' (presidential)'' patungo sa [[Parliamento|parlamentaryan]] kung saan ang Pangulo ang siyang kakatawan sa pamumuno ng estado, ang isang [[Punong Ministro]]ng inihalal ng Pambansang Asembleya ang gaganap ng kapangyarihang pampamahalaan kasama ng kanyang Gabinete, at ang isang Pambansang Asembleya na binubuo ng isang kapulungan (unicameral) ang may kapangyarihan sa [[lehislatura|paggawa ng batas]]. Ayon sa mga probisyong paglipat ng Saligang Batas, dapat tipunin agad ni Marcos ang Interim Pambansang Asemblea sa pagpapatibay ng 1973 Saligang Batas at ang Asembleang ito ay dapat namang humirang ng interim Pangulo at interim Punong Ministro. Gayunpaman, ito ay hindi ginawa ni Marcos at sinuspinde ni Marcos ang pagpapatupad ng 1973 Saligang Batas sa kadahilanang may panahon ng emerhensiya at kinailangan niyang ipagpatuloy ang Batas Militar.<ref name=marcos13>The United States Constitution: Its Birth, Growth, and Influence in Asia, Joseph Barton Starr</ref> Sa halip, si Marcos ay nagmungkahi ng mga [[amiyenda]] sa isang [[reperendum]] noong 16 Oktubre 1976 na pinagtibay noong 1976 na kinabibilangan ng mga tadhanang: paghalili ng Interim Batasang Pambansa para sa Interim Pambansang Asemblea, na ang kasalukuyang Pangulo ay magpapatuloy na magsanay ng mga kapangyarihan sa ilalim ng ''[[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1935|1935 Saligang Batas]]'' at ng lahat ng mga kapangyarihang ipinagkaloob sa [[Pangulo ng Pilipinas]] at [[Punong Ministro ng Pilipinas]] ng ''1973 Saligang Batas'', at ang Pangulo ay magpapatuloy na magsanay ng mga kapangyarihang paggawa ng batas hanggang sa iangat ang Batas Militar. ==Tala ng mga naging Punong Ministro ng Pilipinas== {{div col|colwidth=30em}} {{legend|{{Kilusang Bagong Lipunan/meta/color}}|[[Kilusang Bagong Lipunan]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|{{United Nationalist Democratic Organization/meta/color}}|[[United Nationalist Democratic Organization]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|{{Independent/meta/color}}|[[Malayang politiko|Walang partido]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{div col end}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! # !colspan=3| Pangalan<br>{{small|(Kapanganakan–Kamatayan)}} ! Partido ! Nagsimula ! Nagtapos ! Pangulo ! Lehislatura ! Kapanahunan |- |rowspan=2| 1 | rowspan=3 style="background:#cccccc"| |rowspan=2| [[Apolinario Mabini]]<br>{{small|(1864–1903)}}<br /> |rowspan=2|[[File:Apolinario mabini PG.jpg|80px]] |rowspan=3| [[Malayang politiko|Walang partido]] | 2 Enero 1899 | 23 Enero 1899 |rowspan=3| [[Emilio Aguinaldo]] |rowspan=3| [[Kongreso ng Malolos]] | [[Pamahalaang Mapanghimagsik ng Pilipinas (1898–1899)|Pamahalaang Mapanghimagsik]] |- | 23 Enero 1899 | 7 Mayo 1899 |rowspan=2| [[Unang Republika ng Pilipinas|Unang Republika]] |- | 2 | [[Pedro Paterno|Pedro A. Paterno]]<br>{{small|(1857–1911)}}<br /> | [[File:Pedro paterno PG.jpg|80px]] | 8 Mayo 1899 | 13 Nobyembre 1899 |- |colspan=10|''Binuwag ang posisyon''<br>14 Nobyembre 1899—12 Hunyo 1978 |- | 3 |rowspan=3 style="background:{{Kilusang Bagong Lipunan/meta/color}}"| | [[Ferdinand Marcos|Ferdinand E. Marcos]]<br>{{small|(1917–1989)}}<br /> | [[File:Ferdinand Marcos at the White House.jpg|80px]] |rowspan=3| [[Kilusang Bagong Lipunan|KBL]] | 12 Hunyo 1978 | 30 Hunyo 1981 | rowspan=3| [[Ferdinand Marcos|Ferdinand E. Marcos]] | rowspan=2| [[Pansamantalang Batasang Pambansa]] | [[Batas militar sa Pilipinas|Batas militar]] |- | rowspan=2| 4 | rowspan=2| [[Cesar Virata|Cesar E. A. Virata]]<br>{{small|(1930–2026)}}<br /> | rowspan=2| [[File:Cesar Virata, 1983.jpg|80px]] | 28 Hulyo 1981 | 23 Hulyo 1984 | rowspan=3|[[Kasaysayan ng Pilipinas (1965-1986)|Ika-apat na Republika]] |- | 23 Hulyo 1984 | 23 Pebrero 1986 | rowspan=2| [[Regular na Batasang Pambansa]] |- | 5 | style="background:{{United Nationalist Democratic Organization/meta/color}};"| | [[Salvador Laurel|Salvador H. Laurel]]<br>{{small|(1928–2004)}}<br /> | <!-- [[WP:NFCC]] violation: [[File:Salvador laurel.jpg|80px]] --> | [[United Nationalist Democratic Organization|UNIDO]] | 25 Pebrero 1986 | 25 Marso 1986 | [[Corazon Aquino|Corazon C. Aquino]] |- | colspan=10| {{small|Wala}}<br>''Kasalukuyang ginagamit ang [[sistemang presidensiyal]]; naglilingkod ang Pangulo bilang pinuno ng estado at ng pamahalaan sa bisa ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng Pilipinas ng 1987]]'' |- |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Pamahalaan ng Pilipinas]] bd7qbixv12ab0bus00zj3v4hy78ik5z Albie Casiño 0 237179 2236149 2228497 2026-10-22T06:28:03Z ~2026-56374-21 167860 /* Filmography */ 2236149 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Albie Casiño | image = <!--must be image on en.wikipedia or commons--> | alt = | caption = | birth_name = Alan Benedict Lee Casiño | birth_date = {{birth date and age|1993|5|14}} | birth_place = [[Makati City]], [[Philippines]] | nationality = Filipino | other_names = Albie Casiño | occupation = Actor, Model | years_active= 2009–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] (2009–2013) | education = [[La Salle Greenhills]]<br>[[De La Salle–College of Saint Benilde]] | height = {{height|m=1.78}} | children = 1 }} Si '''Alan Benedict "Albie" Lee Casiño''' o mas kilala bilang '''Albie Casiño''' ay ipinanganak noong Mayo 14, 1993. Isa siyang Pilipinong aktor na naging popular pagkatapos bumida sa palabas na '''[[Mara Clara]]''' noong 2010. Noong Agosto 2015, isiniwalat ni Casiño ang kanyang pakikipaglaban sa attention deficit hyperactivity disorder o ADHD, na binanggit ito bilang dahilan ng kanyang pag-alis sa ABS-CBN. ==Personal na buhay== Nasangkot si Casiño sa isang kontrobersiya kasama ang dating kasintahang si [[Andi Eigenmann]]. Naiulat na halos limang buwan nang buntis si Eigenmann noong Hunyo 29, 2011. Pagkatapos ay isiniwalat niya na ang ama ng kanyang anak ay ang kanyang "unang" kasintahan, kung saan si Albie ay isa sa mga pinaghihinalaang indibidwal.<ref>{{cite news|title=Buntis ang aktres na Pilipina na si Andi Eigenmann!|url=http://blog.beautymania.biz/2011/07/entertainment-paradise-filipina-actress.html|accessdate=Hulyo 4, 2011|publisher=BeautyMania.biz|date=Hulyo 1, 2011|archive-date=Mayo 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523061732/http://blog.beautymania.biz/2011/07/entertainment-paradise-filipina-actress.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Andi Eigenmann '18 linggong buntis': mom|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2011/06/29/andi-eigenmann-18-weeks-pregnant-mom-164041|accessdate=Hulyo 4, 2011|work=SunStar|date=Hunyo 29, 2011|archive-date=Hulyo 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703065242/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2011/06/29/andi-eigenmann-18-weeks-pregnant-mom-164041|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Buntis si Andi Eigenmann, kinumpirma mom|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/29/11/andi-eigenmann-pregnant-confirms-mom|accessdate=Hulyo 4, 2011|work=ABS-CBN News|date=Hunyo 30, 2011|archive-date=Hulyo 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703052439/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/29/11/andi-eigenmann-pregnant-confirms-mom|url-status=live}}</ref> Samantala, itinanggi na ng kasalukuyang kasintahan ni Eigenmann na si Jake Ejercito na siya ang ama habang hindi kinumpirma o itinanggi ng ina ni Albie na si Albie ang ama ng hindi pa isinisilang na anak ni Andi. Gayunpaman, sa isang panayam sa ama ni Eigenmann na si [[Mark Gil]], ipinahiwatig niya na ang ama ng bata ang una at nag-iisang kasintahan ni Eigenmann; Sinabi rin niya na hindi si Ejercito ang ama at iginagalang niya ito dahil naroon siya.<ref>{{cite news|title=CelebSpotlight: Albie Casiño|url=http://blog.beautymania.biz/2011/07/celebspotlight-albie-casino.html|accessdate=Hulyo 4, 2011|publisher=BeautyMania.biz|date=Hulyo 4, 2011|archive-date=Hulyo 16, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716082101/http://blog.beautymania.biz/2011/07/celebspotlight-albie-casino.html|url-status=live}}</ref> Sa kalaunan, pagkatapos ng 5-taong pagtatalo, noong Setyembre 2016, sa wakas ay kinumpirma ito ng kapatid ni Eigenmanns sa isang podcast, na si Jake Ejercito, ang kumpirmadong ama, at na ang isang Kinuha ang paternity test, nang hindi nalalaman ni Casiño. Noong Agosto 2015, isiniwalat ni Casiño ang kanyang pakikipaglaban sa [[attention deficit hyperactivity disorder]] o ADHD, na binanggit ito bilang dahilan ng kanyang pag-alis sa [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]].<ref>{{cite news|title=Albie reveals: I have ADHD|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/08/03/15/albie-reveals-i-have-adhd|accessdate=August 4, 2015|work=ABS-CBN News|date=August 3, 2015|archive-date=August 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150804200931/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/08/03/15/albie-reveals-i-have-adhd|url-status=live}}</ref> Pumasok si Casiño sa bahay ng [[Pinoy Big Brother]] (PBB) sa [[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10|2021 Celebrity edition ng reality show]],<ref>{{Cite news |date=Oktubre 29, 2021 |title=PANOORIN: Ang nakakatawang unang araw ni Albie Casiño sa loob ng 'PBB' |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/10/30/21/watch-albie-casios-hilarious-first-day-inside-pbb |access-date=Oktubre 31, 2021 |archive-date=Nobyembre 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110062604/https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/30/21/watch-albie-casios-hilarious-first-day-inside-pbb |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=C |first=Toff |date=Oktubre 16, 2021 |title=Sina Kyle Echarri, Chie Filomeno, at Albie Casino ang mga bagong celebrity housemates ng 'PBB: Kumunity season 10' |url=https://www.abs-cbn.com/2021/10/16/fresh-scoops/kyle-echarri-chie-filomeno-and-albie-casino-are-196371 |url-status=live |access-date=Oktubre 16, 2021 |website=[[ABS-CBN Digital Media|Push]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016150224/https://push.abs-cbn.com/2021/10/16/fresh-scoops/kyle-echarri-chie-filomeno-and-albie-casino-are-196371 |archive-date=Oktubre 16, 2021 }}</ref> at nagsalita tungkol sa kanyang mga pinagdadaanan sa ADHD<ref>{{cite news|title='PBB': Nagtapat si Albie Casiño tungkol sa pamumuhay na may ADHD|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/01/21/pbb-albie-casio-gets-candid-about-living-with-adhd|access-date=Disyembre 20, 2021|work=ABS-CBN Balita|date=Nobyembre 1, 2021|archive-date=Mayo 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512103318/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/01/21/pbb-albie-casio-gets-candid-about-living-with-adhd|url-status=live}}</ref> na nagresulta sa kanyang pagtatalo sa kapwa housemate na si [[Alexa Ilacad]].<ref>{{cite news|title='Napaka walang hiya,' sabi ni Albie Casiño tungkol kay Alexa Ilacad sa namumuong tunggalian sa 'PBB'|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/03/21/pbb-is-conflict-brewing-between-albie-and-alexa|access-date=Disyembre 20, 2021|work=ABS-CBN Balita|date=Nobyembre 3, 2021|archive-date=Disyembre 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220234128/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/03/21/pbb-is-conflict-brewing-between-albie-and-alexa|url-status=live}}</ref> Ang tensyon sa kanyang mapag-isang personalidad ay kalaunang humantong sa kanyang pagpapaalis mula sa nasabing palabas.<ref name="Ika-2 Pagpapaalis">{{Cite web |last=Basco |first=Karl Cedrick |date=Nobyembre 13, 2021 |title=Albie Casiño ika-2 na pagpapaalis sa bahay ng 'Pinoy Big Brother' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/13/21/albie-casio-nagpaalam-na-sa-pbb-house |url-status=live |access-date=Nobyembre 13, 2021 |website=[[ABS-CBN News]] |language=tl|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113134329/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/13/21/albie-casio-nagpaalam-na-sa-pbb-house |archive-date=Nobyembre 13, 2021 }}</ref> Kasunod nito, nakipagrelasyon si Casiño sa modelo at kalahok sa beauty pageant na si Michelle Arceo mula 2016 hanggang 2019 at kasalukuyang may relasyon kay Michelina simula noong 2023.<ref>{{Cite web |last=Bernardino |first=Stephanie |date=Mayo 17, 2023 |title=Ipinagmamalaki ni Albie Casiño ang bagong kasintahan |url=https://mb.com.ph/2023/5/16/albie-casino-introduces-new-gf |access-date=Hunyo 12, 2024 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en }}</ref> Noong Hunyo 12, 2024, inanunsyo ni Casiño na isinilang ni Michelina ang kanilang anak na si Roman Andrew, noong Abril 28.<ref>{{Cite web |last=Deveza |first=Reyma |date=Hunyo 12, 2024 |title=Isa nang ama si Albie Casiño |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/6/11/albie-casi-o-is-now-a-father-735 |access-date=Hunyo 12, 2024 |website=[[ABS-CBN]] ​​|language=en }}</ref> Ang mag-asawa ay nakatakdang magpakasal 2025.<ref>{{Cite web |date=Disyembre 21, 2025 |title=Ikakasal na si Albie Casiño sa kanyang non-showbiz partner |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/970323/albie-casi-o-engaged/story/ |access-date=Disyembre 21, 2025 |website=[[GMA News]] |language=en }}</ref> ===Alitan at pananakit sa bar=== Noong Mayo 4, 2012, nakita ni Andi Eigenmann si Casiño sa isang bar sa Makati at naiulat na sinabuyan ng alak ang mukha ni Casiño at sinampal ito. Pumunta si Casiño sa banyo "upang maglinis ng sarili" na may balak na umalis sa bar pagkatapos ngunit siya at ang isang kaibigan ay sinasabing sinundan at sinaktan sa parking lot ng mga kasama ni Eigenmann. Ang komosyon ay kalaunan ay napigilan ng isang bouncer. Kabilang sa mga kasama ni Eigenmann sina [[Frank Magalona]], anak ng rapper na si [[Francis Magalona]], at si Jeck-Jeck Lacson, anak ng pulitikong si [[Ping Lacson]].<ref>{{cite news|title=Nagtapos sa gulo ang engkwentro nina Albie at Andi sa bar sa Makati|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/05/05/12/albie-andi-encounter-makati-bar-ends-brawl|accessdate=August 4, 2015|work=ABS-CBN News|date=Mayo 5, 2012|archive-date=Hunyo 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120615170254/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/05/05/12/albie-andi-encounter-makati-bar-ends-brawl|url-status=live}}</ref> ==Filmography== ===Television=== {|class="wikitable" style="font-size: 100%;" ! Year ! Title ! Role ! Network |- | 2025 | ''It's Okay To Not Be Okay'' | Junjun Martinez | [[Kapamilya Channel]], [[A2Z]], [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | 2014 | ''[[Confessions of a Torpe]]'' |Jack Malaqui | [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | 2013 | ''[[Cassandra: Warrior Angel]]'' |Jude Solcruz | [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | rowspan=2|2012 | ''[[Happy Yipee Yehey!]]'' | Guest <small>with [[Sam Concepcion]] and [[Young JV]]</small> | [[ABS-CBN]] |- | ''[[Maynila (TV series)|Maynila: Ang Choosy Mong Heart]]'' | Danny | [[GMA Network]] |- | rowspan=3|2011 | ''[[100 Days to Heaven]]'' | Reggie | rowspan=3|[[ABS-CBN]] |- | ''[[Wansapanataym| Wansapanataym: Wallet]]'' | Vincent |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Toga]]'' | Phil Lipp Peene |- | 2010 | ''[[Maynila (TV series)|Maynila: Misa de Gallo]]'' | Mart | [[GMA Network]] |- | 2010-2011 | ''[[Mara Clara (2010 TV series)|Mara Clara]]'' | Christian Torralba | rowspan=2|[[ABS-CBN]] |- | 2010 | ''[[Your Song (TV series)|Your Song Presents:]] [[Gimik 2010]]'' | Albie Marquez |} ===Film=== {|class="wikitable" style="font-size: 100%;" ! Year ! Title ! Role ! Film Production ! Notes |- | 2014 || ''[[Somebody to Love (2014 film)|Somebody to Love]]'' || || [[Regal Entertainment]] || |- | rowspan=2|2012 || ''[[Shake, Rattle & Roll 14]]'' || Neil || Regal Entertainment || |- | "[[The Animals (2012)|The Animals]]" || Jake || Cinemalaya Foundation <br> Stained Glass Production ||[[8th Cinemalaya Independent Film Festival]] |- | 2011 || ''[[Aswang (2011 film)|Aswang]]'' || Gabriel || rowspan=2|[[Regal Films]] || |- | 2009 || ''[[Shake, Rattle & Roll 11]]'' || George || |} == Awards == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; ;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Year ! Category ! Award ! Work ! Result |- | 2011 || Best Awesome Young Actor || [[Yahoo!| Yahoo! Philippines]] OMG! Awards || [[Mara Clara (2010 TV series)|Mara Clara]] || {{Won}} |- |} {{BD|1993||Casiño, Albie}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Artista sa Pilipinas]] [[Kategorya:Artista]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] sacf585oyb6me2zx3dcpvxd0112bq1c 2236150 2236149 2026-10-22T06:30:56Z ~2026-56374-21 167860 /* Television */ 2236150 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Albie Casiño | image = <!--must be image on en.wikipedia or commons--> | alt = | caption = | birth_name = Alan Benedict Lee Casiño | birth_date = {{birth date and age|1993|5|14}} | birth_place = [[Makati City]], [[Philippines]] | nationality = Filipino | other_names = Albie Casiño | occupation = Actor, Model | years_active= 2009–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] (2009–2013) | education = [[La Salle Greenhills]]<br>[[De La Salle–College of Saint Benilde]] | height = {{height|m=1.78}} | children = 1 }} Si '''Alan Benedict "Albie" Lee Casiño''' o mas kilala bilang '''Albie Casiño''' ay ipinanganak noong Mayo 14, 1993. Isa siyang Pilipinong aktor na naging popular pagkatapos bumida sa palabas na '''[[Mara Clara]]''' noong 2010. Noong Agosto 2015, isiniwalat ni Casiño ang kanyang pakikipaglaban sa attention deficit hyperactivity disorder o ADHD, na binanggit ito bilang dahilan ng kanyang pag-alis sa ABS-CBN. ==Personal na buhay== Nasangkot si Casiño sa isang kontrobersiya kasama ang dating kasintahang si [[Andi Eigenmann]]. Naiulat na halos limang buwan nang buntis si Eigenmann noong Hunyo 29, 2011. Pagkatapos ay isiniwalat niya na ang ama ng kanyang anak ay ang kanyang "unang" kasintahan, kung saan si Albie ay isa sa mga pinaghihinalaang indibidwal.<ref>{{cite news|title=Buntis ang aktres na Pilipina na si Andi Eigenmann!|url=http://blog.beautymania.biz/2011/07/entertainment-paradise-filipina-actress.html|accessdate=Hulyo 4, 2011|publisher=BeautyMania.biz|date=Hulyo 1, 2011|archive-date=Mayo 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523061732/http://blog.beautymania.biz/2011/07/entertainment-paradise-filipina-actress.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Andi Eigenmann '18 linggong buntis': mom|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2011/06/29/andi-eigenmann-18-weeks-pregnant-mom-164041|accessdate=Hulyo 4, 2011|work=SunStar|date=Hunyo 29, 2011|archive-date=Hulyo 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703065242/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2011/06/29/andi-eigenmann-18-weeks-pregnant-mom-164041|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Buntis si Andi Eigenmann, kinumpirma mom|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/29/11/andi-eigenmann-pregnant-confirms-mom|accessdate=Hulyo 4, 2011|work=ABS-CBN News|date=Hunyo 30, 2011|archive-date=Hulyo 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703052439/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/29/11/andi-eigenmann-pregnant-confirms-mom|url-status=live}}</ref> Samantala, itinanggi na ng kasalukuyang kasintahan ni Eigenmann na si Jake Ejercito na siya ang ama habang hindi kinumpirma o itinanggi ng ina ni Albie na si Albie ang ama ng hindi pa isinisilang na anak ni Andi. Gayunpaman, sa isang panayam sa ama ni Eigenmann na si [[Mark Gil]], ipinahiwatig niya na ang ama ng bata ang una at nag-iisang kasintahan ni Eigenmann; Sinabi rin niya na hindi si Ejercito ang ama at iginagalang niya ito dahil naroon siya.<ref>{{cite news|title=CelebSpotlight: Albie Casiño|url=http://blog.beautymania.biz/2011/07/celebspotlight-albie-casino.html|accessdate=Hulyo 4, 2011|publisher=BeautyMania.biz|date=Hulyo 4, 2011|archive-date=Hulyo 16, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716082101/http://blog.beautymania.biz/2011/07/celebspotlight-albie-casino.html|url-status=live}}</ref> Sa kalaunan, pagkatapos ng 5-taong pagtatalo, noong Setyembre 2016, sa wakas ay kinumpirma ito ng kapatid ni Eigenmanns sa isang podcast, na si Jake Ejercito, ang kumpirmadong ama, at na ang isang Kinuha ang paternity test, nang hindi nalalaman ni Casiño. Noong Agosto 2015, isiniwalat ni Casiño ang kanyang pakikipaglaban sa [[attention deficit hyperactivity disorder]] o ADHD, na binanggit ito bilang dahilan ng kanyang pag-alis sa [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]].<ref>{{cite news|title=Albie reveals: I have ADHD|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/08/03/15/albie-reveals-i-have-adhd|accessdate=August 4, 2015|work=ABS-CBN News|date=August 3, 2015|archive-date=August 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150804200931/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/08/03/15/albie-reveals-i-have-adhd|url-status=live}}</ref> Pumasok si Casiño sa bahay ng [[Pinoy Big Brother]] (PBB) sa [[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10|2021 Celebrity edition ng reality show]],<ref>{{Cite news |date=Oktubre 29, 2021 |title=PANOORIN: Ang nakakatawang unang araw ni Albie Casiño sa loob ng 'PBB' |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/10/30/21/watch-albie-casios-hilarious-first-day-inside-pbb |access-date=Oktubre 31, 2021 |archive-date=Nobyembre 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110062604/https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/30/21/watch-albie-casios-hilarious-first-day-inside-pbb |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=C |first=Toff |date=Oktubre 16, 2021 |title=Sina Kyle Echarri, Chie Filomeno, at Albie Casino ang mga bagong celebrity housemates ng 'PBB: Kumunity season 10' |url=https://www.abs-cbn.com/2021/10/16/fresh-scoops/kyle-echarri-chie-filomeno-and-albie-casino-are-196371 |url-status=live |access-date=Oktubre 16, 2021 |website=[[ABS-CBN Digital Media|Push]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016150224/https://push.abs-cbn.com/2021/10/16/fresh-scoops/kyle-echarri-chie-filomeno-and-albie-casino-are-196371 |archive-date=Oktubre 16, 2021 }}</ref> at nagsalita tungkol sa kanyang mga pinagdadaanan sa ADHD<ref>{{cite news|title='PBB': Nagtapat si Albie Casiño tungkol sa pamumuhay na may ADHD|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/01/21/pbb-albie-casio-gets-candid-about-living-with-adhd|access-date=Disyembre 20, 2021|work=ABS-CBN Balita|date=Nobyembre 1, 2021|archive-date=Mayo 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512103318/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/01/21/pbb-albie-casio-gets-candid-about-living-with-adhd|url-status=live}}</ref> na nagresulta sa kanyang pagtatalo sa kapwa housemate na si [[Alexa Ilacad]].<ref>{{cite news|title='Napaka walang hiya,' sabi ni Albie Casiño tungkol kay Alexa Ilacad sa namumuong tunggalian sa 'PBB'|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/03/21/pbb-is-conflict-brewing-between-albie-and-alexa|access-date=Disyembre 20, 2021|work=ABS-CBN Balita|date=Nobyembre 3, 2021|archive-date=Disyembre 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220234128/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/03/21/pbb-is-conflict-brewing-between-albie-and-alexa|url-status=live}}</ref> Ang tensyon sa kanyang mapag-isang personalidad ay kalaunang humantong sa kanyang pagpapaalis mula sa nasabing palabas.<ref name="Ika-2 Pagpapaalis">{{Cite web |last=Basco |first=Karl Cedrick |date=Nobyembre 13, 2021 |title=Albie Casiño ika-2 na pagpapaalis sa bahay ng 'Pinoy Big Brother' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/13/21/albie-casio-nagpaalam-na-sa-pbb-house |url-status=live |access-date=Nobyembre 13, 2021 |website=[[ABS-CBN News]] |language=tl|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113134329/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/13/21/albie-casio-nagpaalam-na-sa-pbb-house |archive-date=Nobyembre 13, 2021 }}</ref> Kasunod nito, nakipagrelasyon si Casiño sa modelo at kalahok sa beauty pageant na si Michelle Arceo mula 2016 hanggang 2019 at kasalukuyang may relasyon kay Michelina simula noong 2023.<ref>{{Cite web |last=Bernardino |first=Stephanie |date=Mayo 17, 2023 |title=Ipinagmamalaki ni Albie Casiño ang bagong kasintahan |url=https://mb.com.ph/2023/5/16/albie-casino-introduces-new-gf |access-date=Hunyo 12, 2024 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en }}</ref> Noong Hunyo 12, 2024, inanunsyo ni Casiño na isinilang ni Michelina ang kanilang anak na si Roman Andrew, noong Abril 28.<ref>{{Cite web |last=Deveza |first=Reyma |date=Hunyo 12, 2024 |title=Isa nang ama si Albie Casiño |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/6/11/albie-casi-o-is-now-a-father-735 |access-date=Hunyo 12, 2024 |website=[[ABS-CBN]] ​​|language=en }}</ref> Ang mag-asawa ay nakatakdang magpakasal 2025.<ref>{{Cite web |date=Disyembre 21, 2025 |title=Ikakasal na si Albie Casiño sa kanyang non-showbiz partner |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/970323/albie-casi-o-engaged/story/ |access-date=Disyembre 21, 2025 |website=[[GMA News]] |language=en }}</ref> ===Alitan at pananakit sa bar=== Noong Mayo 4, 2012, nakita ni Andi Eigenmann si Casiño sa isang bar sa Makati at naiulat na sinabuyan ng alak ang mukha ni Casiño at sinampal ito. Pumunta si Casiño sa banyo "upang maglinis ng sarili" na may balak na umalis sa bar pagkatapos ngunit siya at ang isang kaibigan ay sinasabing sinundan at sinaktan sa parking lot ng mga kasama ni Eigenmann. Ang komosyon ay kalaunan ay napigilan ng isang bouncer. Kabilang sa mga kasama ni Eigenmann sina [[Frank Magalona]], anak ng rapper na si [[Francis Magalona]], at si Jeck-Jeck Lacson, anak ng pulitikong si [[Ping Lacson]].<ref>{{cite news|title=Nagtapos sa gulo ang engkwentro nina Albie at Andi sa bar sa Makati|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/05/05/12/albie-andi-encounter-makati-bar-ends-brawl|accessdate=August 4, 2015|work=ABS-CBN News|date=Mayo 5, 2012|archive-date=Hunyo 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120615170254/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/05/05/12/albie-andi-encounter-makati-bar-ends-brawl|url-status=live}}</ref> ==Filmography== ===Television=== {|class="wikitable" style="font-size: 100%;" ! Year ! Title ! Role ! Network |- | 2025 | ''It's Okay To Not Be Okay'' | Junjun Martinez | [[Kapamilya Channel]], [[A2Z]], [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | 2014 | ''[[Confessions of a Torpe]]'' |Jack Malaqui | [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | 2013 | ''[[Cassandra: Warrior Angel]]'' |Jude Solcruz | [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | rowspan=2|2012 | ''[[Happy Yipee Yehey!]]'' | Guest <small>with [[Sam Concepcion]] and [[Young JV]]</small> | [[ABS-CBN]] |- | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila: Ang Choosy Mong Heart]]'' | Danny | [[GMA Network]] |- | rowspan=3|2011 | ''[[100 Days to Heaven]]'' | Reggie | rowspan=3|[[ABS-CBN]] |- | ''[[Wansapanataym| Wansapanataym: Wallet]]'' | Vincent |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Toga]]'' | Phil Lipp Peene |- | 2010 | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila: Misa de Gallo]]'' | Mart | [[GMA Network]] |- | 2010-2011 | ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' | Christian Torralba | rowspan=2|[[ABS-CBN]] |- | 2010 | ''[[Your Song (TV series)|Your Song Presents:]] [[Gimik 2010]]'' | Albie Marquez |} ===Film=== {|class="wikitable" style="font-size: 100%;" ! Year ! Title ! Role ! Film Production ! Notes |- | 2014 || ''[[Somebody to Love (2014 film)|Somebody to Love]]'' || || [[Regal Entertainment]] || |- | rowspan=2|2012 || ''[[Shake, Rattle & Roll 14]]'' || Neil || Regal Entertainment || |- | "[[The Animals (2012)|The Animals]]" || Jake || Cinemalaya Foundation <br> Stained Glass Production ||[[8th Cinemalaya Independent Film Festival]] |- | 2011 || ''[[Aswang (2011 film)|Aswang]]'' || Gabriel || rowspan=2|[[Regal Films]] || |- | 2009 || ''[[Shake, Rattle & Roll 11]]'' || George || |} == Awards == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; ;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Year ! Category ! Award ! Work ! Result |- | 2011 || Best Awesome Young Actor || [[Yahoo!| Yahoo! Philippines]] OMG! Awards || [[Mara Clara (2010 TV series)|Mara Clara]] || {{Won}} |- |} {{BD|1993||Casiño, Albie}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Artista sa Pilipinas]] [[Kategorya:Artista]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] bbcn1ccoi8sqw8jki0hdmncrrtdg6fr 2236151 2236150 2026-10-22T06:33:03Z ~2026-56374-21 167860 /* Film */ 2236151 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Albie Casiño | image = <!--must be image on en.wikipedia or commons--> | alt = | caption = | birth_name = Alan Benedict Lee Casiño | birth_date = {{birth date and age|1993|5|14}} | birth_place = [[Makati City]], [[Philippines]] | nationality = Filipino | other_names = Albie Casiño | occupation = Actor, Model | years_active= 2009–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] (2009–2013) | education = [[La Salle Greenhills]]<br>[[De La Salle–College of Saint Benilde]] | height = {{height|m=1.78}} | children = 1 }} Si '''Alan Benedict "Albie" Lee Casiño''' o mas kilala bilang '''Albie Casiño''' ay ipinanganak noong Mayo 14, 1993. Isa siyang Pilipinong aktor na naging popular pagkatapos bumida sa palabas na '''[[Mara Clara]]''' noong 2010. Noong Agosto 2015, isiniwalat ni Casiño ang kanyang pakikipaglaban sa attention deficit hyperactivity disorder o ADHD, na binanggit ito bilang dahilan ng kanyang pag-alis sa ABS-CBN. ==Personal na buhay== Nasangkot si Casiño sa isang kontrobersiya kasama ang dating kasintahang si [[Andi Eigenmann]]. Naiulat na halos limang buwan nang buntis si Eigenmann noong Hunyo 29, 2011. Pagkatapos ay isiniwalat niya na ang ama ng kanyang anak ay ang kanyang "unang" kasintahan, kung saan si Albie ay isa sa mga pinaghihinalaang indibidwal.<ref>{{cite news|title=Buntis ang aktres na Pilipina na si Andi Eigenmann!|url=http://blog.beautymania.biz/2011/07/entertainment-paradise-filipina-actress.html|accessdate=Hulyo 4, 2011|publisher=BeautyMania.biz|date=Hulyo 1, 2011|archive-date=Mayo 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523061732/http://blog.beautymania.biz/2011/07/entertainment-paradise-filipina-actress.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Andi Eigenmann '18 linggong buntis': mom|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2011/06/29/andi-eigenmann-18-weeks-pregnant-mom-164041|accessdate=Hulyo 4, 2011|work=SunStar|date=Hunyo 29, 2011|archive-date=Hulyo 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703065242/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2011/06/29/andi-eigenmann-18-weeks-pregnant-mom-164041|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Buntis si Andi Eigenmann, kinumpirma mom|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/29/11/andi-eigenmann-pregnant-confirms-mom|accessdate=Hulyo 4, 2011|work=ABS-CBN News|date=Hunyo 30, 2011|archive-date=Hulyo 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703052439/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/29/11/andi-eigenmann-pregnant-confirms-mom|url-status=live}}</ref> Samantala, itinanggi na ng kasalukuyang kasintahan ni Eigenmann na si Jake Ejercito na siya ang ama habang hindi kinumpirma o itinanggi ng ina ni Albie na si Albie ang ama ng hindi pa isinisilang na anak ni Andi. Gayunpaman, sa isang panayam sa ama ni Eigenmann na si [[Mark Gil]], ipinahiwatig niya na ang ama ng bata ang una at nag-iisang kasintahan ni Eigenmann; Sinabi rin niya na hindi si Ejercito ang ama at iginagalang niya ito dahil naroon siya.<ref>{{cite news|title=CelebSpotlight: Albie Casiño|url=http://blog.beautymania.biz/2011/07/celebspotlight-albie-casino.html|accessdate=Hulyo 4, 2011|publisher=BeautyMania.biz|date=Hulyo 4, 2011|archive-date=Hulyo 16, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716082101/http://blog.beautymania.biz/2011/07/celebspotlight-albie-casino.html|url-status=live}}</ref> Sa kalaunan, pagkatapos ng 5-taong pagtatalo, noong Setyembre 2016, sa wakas ay kinumpirma ito ng kapatid ni Eigenmanns sa isang podcast, na si Jake Ejercito, ang kumpirmadong ama, at na ang isang Kinuha ang paternity test, nang hindi nalalaman ni Casiño. Noong Agosto 2015, isiniwalat ni Casiño ang kanyang pakikipaglaban sa [[attention deficit hyperactivity disorder]] o ADHD, na binanggit ito bilang dahilan ng kanyang pag-alis sa [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]].<ref>{{cite news|title=Albie reveals: I have ADHD|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/08/03/15/albie-reveals-i-have-adhd|accessdate=August 4, 2015|work=ABS-CBN News|date=August 3, 2015|archive-date=August 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150804200931/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/08/03/15/albie-reveals-i-have-adhd|url-status=live}}</ref> Pumasok si Casiño sa bahay ng [[Pinoy Big Brother]] (PBB) sa [[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10|2021 Celebrity edition ng reality show]],<ref>{{Cite news |date=Oktubre 29, 2021 |title=PANOORIN: Ang nakakatawang unang araw ni Albie Casiño sa loob ng 'PBB' |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/10/30/21/watch-albie-casios-hilarious-first-day-inside-pbb |access-date=Oktubre 31, 2021 |archive-date=Nobyembre 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110062604/https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/30/21/watch-albie-casios-hilarious-first-day-inside-pbb |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=C |first=Toff |date=Oktubre 16, 2021 |title=Sina Kyle Echarri, Chie Filomeno, at Albie Casino ang mga bagong celebrity housemates ng 'PBB: Kumunity season 10' |url=https://www.abs-cbn.com/2021/10/16/fresh-scoops/kyle-echarri-chie-filomeno-and-albie-casino-are-196371 |url-status=live |access-date=Oktubre 16, 2021 |website=[[ABS-CBN Digital Media|Push]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016150224/https://push.abs-cbn.com/2021/10/16/fresh-scoops/kyle-echarri-chie-filomeno-and-albie-casino-are-196371 |archive-date=Oktubre 16, 2021 }}</ref> at nagsalita tungkol sa kanyang mga pinagdadaanan sa ADHD<ref>{{cite news|title='PBB': Nagtapat si Albie Casiño tungkol sa pamumuhay na may ADHD|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/01/21/pbb-albie-casio-gets-candid-about-living-with-adhd|access-date=Disyembre 20, 2021|work=ABS-CBN Balita|date=Nobyembre 1, 2021|archive-date=Mayo 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512103318/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/01/21/pbb-albie-casio-gets-candid-about-living-with-adhd|url-status=live}}</ref> na nagresulta sa kanyang pagtatalo sa kapwa housemate na si [[Alexa Ilacad]].<ref>{{cite news|title='Napaka walang hiya,' sabi ni Albie Casiño tungkol kay Alexa Ilacad sa namumuong tunggalian sa 'PBB'|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/03/21/pbb-is-conflict-brewing-between-albie-and-alexa|access-date=Disyembre 20, 2021|work=ABS-CBN Balita|date=Nobyembre 3, 2021|archive-date=Disyembre 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220234128/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/03/21/pbb-is-conflict-brewing-between-albie-and-alexa|url-status=live}}</ref> Ang tensyon sa kanyang mapag-isang personalidad ay kalaunang humantong sa kanyang pagpapaalis mula sa nasabing palabas.<ref name="Ika-2 Pagpapaalis">{{Cite web |last=Basco |first=Karl Cedrick |date=Nobyembre 13, 2021 |title=Albie Casiño ika-2 na pagpapaalis sa bahay ng 'Pinoy Big Brother' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/13/21/albie-casio-nagpaalam-na-sa-pbb-house |url-status=live |access-date=Nobyembre 13, 2021 |website=[[ABS-CBN News]] |language=tl|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113134329/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/13/21/albie-casio-nagpaalam-na-sa-pbb-house |archive-date=Nobyembre 13, 2021 }}</ref> Kasunod nito, nakipagrelasyon si Casiño sa modelo at kalahok sa beauty pageant na si Michelle Arceo mula 2016 hanggang 2019 at kasalukuyang may relasyon kay Michelina simula noong 2023.<ref>{{Cite web |last=Bernardino |first=Stephanie |date=Mayo 17, 2023 |title=Ipinagmamalaki ni Albie Casiño ang bagong kasintahan |url=https://mb.com.ph/2023/5/16/albie-casino-introduces-new-gf |access-date=Hunyo 12, 2024 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en }}</ref> Noong Hunyo 12, 2024, inanunsyo ni Casiño na isinilang ni Michelina ang kanilang anak na si Roman Andrew, noong Abril 28.<ref>{{Cite web |last=Deveza |first=Reyma |date=Hunyo 12, 2024 |title=Isa nang ama si Albie Casiño |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/6/11/albie-casi-o-is-now-a-father-735 |access-date=Hunyo 12, 2024 |website=[[ABS-CBN]] ​​|language=en }}</ref> Ang mag-asawa ay nakatakdang magpakasal 2025.<ref>{{Cite web |date=Disyembre 21, 2025 |title=Ikakasal na si Albie Casiño sa kanyang non-showbiz partner |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/970323/albie-casi-o-engaged/story/ |access-date=Disyembre 21, 2025 |website=[[GMA News]] |language=en }}</ref> ===Alitan at pananakit sa bar=== Noong Mayo 4, 2012, nakita ni Andi Eigenmann si Casiño sa isang bar sa Makati at naiulat na sinabuyan ng alak ang mukha ni Casiño at sinampal ito. Pumunta si Casiño sa banyo "upang maglinis ng sarili" na may balak na umalis sa bar pagkatapos ngunit siya at ang isang kaibigan ay sinasabing sinundan at sinaktan sa parking lot ng mga kasama ni Eigenmann. Ang komosyon ay kalaunan ay napigilan ng isang bouncer. Kabilang sa mga kasama ni Eigenmann sina [[Frank Magalona]], anak ng rapper na si [[Francis Magalona]], at si Jeck-Jeck Lacson, anak ng pulitikong si [[Ping Lacson]].<ref>{{cite news|title=Nagtapos sa gulo ang engkwentro nina Albie at Andi sa bar sa Makati|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/05/05/12/albie-andi-encounter-makati-bar-ends-brawl|accessdate=August 4, 2015|work=ABS-CBN News|date=Mayo 5, 2012|archive-date=Hunyo 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120615170254/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/05/05/12/albie-andi-encounter-makati-bar-ends-brawl|url-status=live}}</ref> ==Filmography== ===Television=== {|class="wikitable" style="font-size: 100%;" ! Year ! Title ! Role ! Network |- | 2025 | ''It's Okay To Not Be Okay'' | Junjun Martinez | [[Kapamilya Channel]], [[A2Z]], [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | 2014 | ''[[Confessions of a Torpe]]'' |Jack Malaqui | [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | 2013 | ''[[Cassandra: Warrior Angel]]'' |Jude Solcruz | [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | rowspan=2|2012 | ''[[Happy Yipee Yehey!]]'' | Guest <small>with [[Sam Concepcion]] and [[Young JV]]</small> | [[ABS-CBN]] |- | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila: Ang Choosy Mong Heart]]'' | Danny | [[GMA Network]] |- | rowspan=3|2011 | ''[[100 Days to Heaven]]'' | Reggie | rowspan=3|[[ABS-CBN]] |- | ''[[Wansapanataym| Wansapanataym: Wallet]]'' | Vincent |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Toga]]'' | Phil Lipp Peene |- | 2010 | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila: Misa de Gallo]]'' | Mart | [[GMA Network]] |- | 2010-2011 | ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' | Christian Torralba | rowspan=2|[[ABS-CBN]] |- | 2010 | ''[[Your Song (TV series)|Your Song Presents:]] [[Gimik 2010]]'' | Albie Marquez |} ===Film=== {|class="wikitable" style="font-size: 100%;" ! Year ! Title ! Role ! Film Production ! Notes |- | 2014 || ''[[Somebody to Love (2014 film)|Somebody to Love]]'' || || [[Regal Entertainment]] || |- | rowspan=2|2012 || ''[[Shake, Rattle & Roll (seryeng pampelikula)|Shake, Rattle & Roll 14]]'' || Neil || Regal Entertainment || |- | "[[The Animals (2012)|The Animals]]" || Jake || Cinemalaya Foundation <br> Stained Glass Production ||[[8th Cinemalaya Independent Film Festival]] |- | 2011 || ''[[Aswang (2011 film)|Aswang]]'' || Gabriel || rowspan=2|[[Regal Films]] || |- | 2009 || ''[Shake, Rattle & Roll (seryeng pampelikula)|Shake, Rattle & Roll 11]]'' || George || |} == Awards == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; ;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Year ! Category ! Award ! Work ! Result |- | 2011 || Best Awesome Young Actor || [[Yahoo!| Yahoo! Philippines]] OMG! Awards || [[Mara Clara (2010 TV series)|Mara Clara]] || {{Won}} |- |} {{BD|1993||Casiño, Albie}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Artista sa Pilipinas]] [[Kategorya:Artista]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] 4yy7zawidx22sbxc9t815ektbsan7n9 2236152 2236151 2026-10-22T06:33:15Z ~2026-56374-21 167860 /* Film */ 2236152 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Albie Casiño | image = <!--must be image on en.wikipedia or commons--> | alt = | caption = | birth_name = Alan Benedict Lee Casiño | birth_date = {{birth date and age|1993|5|14}} | birth_place = [[Makati City]], [[Philippines]] | nationality = Filipino | other_names = Albie Casiño | occupation = Actor, Model | years_active= 2009–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] (2009–2013) | education = [[La Salle Greenhills]]<br>[[De La Salle–College of Saint Benilde]] | height = {{height|m=1.78}} | children = 1 }} Si '''Alan Benedict "Albie" Lee Casiño''' o mas kilala bilang '''Albie Casiño''' ay ipinanganak noong Mayo 14, 1993. Isa siyang Pilipinong aktor na naging popular pagkatapos bumida sa palabas na '''[[Mara Clara]]''' noong 2010. Noong Agosto 2015, isiniwalat ni Casiño ang kanyang pakikipaglaban sa attention deficit hyperactivity disorder o ADHD, na binanggit ito bilang dahilan ng kanyang pag-alis sa ABS-CBN. ==Personal na buhay== Nasangkot si Casiño sa isang kontrobersiya kasama ang dating kasintahang si [[Andi Eigenmann]]. Naiulat na halos limang buwan nang buntis si Eigenmann noong Hunyo 29, 2011. Pagkatapos ay isiniwalat niya na ang ama ng kanyang anak ay ang kanyang "unang" kasintahan, kung saan si Albie ay isa sa mga pinaghihinalaang indibidwal.<ref>{{cite news|title=Buntis ang aktres na Pilipina na si Andi Eigenmann!|url=http://blog.beautymania.biz/2011/07/entertainment-paradise-filipina-actress.html|accessdate=Hulyo 4, 2011|publisher=BeautyMania.biz|date=Hulyo 1, 2011|archive-date=Mayo 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523061732/http://blog.beautymania.biz/2011/07/entertainment-paradise-filipina-actress.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Andi Eigenmann '18 linggong buntis': mom|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2011/06/29/andi-eigenmann-18-weeks-pregnant-mom-164041|accessdate=Hulyo 4, 2011|work=SunStar|date=Hunyo 29, 2011|archive-date=Hulyo 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703065242/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2011/06/29/andi-eigenmann-18-weeks-pregnant-mom-164041|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Buntis si Andi Eigenmann, kinumpirma mom|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/29/11/andi-eigenmann-pregnant-confirms-mom|accessdate=Hulyo 4, 2011|work=ABS-CBN News|date=Hunyo 30, 2011|archive-date=Hulyo 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703052439/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/29/11/andi-eigenmann-pregnant-confirms-mom|url-status=live}}</ref> Samantala, itinanggi na ng kasalukuyang kasintahan ni Eigenmann na si Jake Ejercito na siya ang ama habang hindi kinumpirma o itinanggi ng ina ni Albie na si Albie ang ama ng hindi pa isinisilang na anak ni Andi. Gayunpaman, sa isang panayam sa ama ni Eigenmann na si [[Mark Gil]], ipinahiwatig niya na ang ama ng bata ang una at nag-iisang kasintahan ni Eigenmann; Sinabi rin niya na hindi si Ejercito ang ama at iginagalang niya ito dahil naroon siya.<ref>{{cite news|title=CelebSpotlight: Albie Casiño|url=http://blog.beautymania.biz/2011/07/celebspotlight-albie-casino.html|accessdate=Hulyo 4, 2011|publisher=BeautyMania.biz|date=Hulyo 4, 2011|archive-date=Hulyo 16, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716082101/http://blog.beautymania.biz/2011/07/celebspotlight-albie-casino.html|url-status=live}}</ref> Sa kalaunan, pagkatapos ng 5-taong pagtatalo, noong Setyembre 2016, sa wakas ay kinumpirma ito ng kapatid ni Eigenmanns sa isang podcast, na si Jake Ejercito, ang kumpirmadong ama, at na ang isang Kinuha ang paternity test, nang hindi nalalaman ni Casiño. Noong Agosto 2015, isiniwalat ni Casiño ang kanyang pakikipaglaban sa [[attention deficit hyperactivity disorder]] o ADHD, na binanggit ito bilang dahilan ng kanyang pag-alis sa [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]].<ref>{{cite news|title=Albie reveals: I have ADHD|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/08/03/15/albie-reveals-i-have-adhd|accessdate=August 4, 2015|work=ABS-CBN News|date=August 3, 2015|archive-date=August 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150804200931/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/08/03/15/albie-reveals-i-have-adhd|url-status=live}}</ref> Pumasok si Casiño sa bahay ng [[Pinoy Big Brother]] (PBB) sa [[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10|2021 Celebrity edition ng reality show]],<ref>{{Cite news |date=Oktubre 29, 2021 |title=PANOORIN: Ang nakakatawang unang araw ni Albie Casiño sa loob ng 'PBB' |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/10/30/21/watch-albie-casios-hilarious-first-day-inside-pbb |access-date=Oktubre 31, 2021 |archive-date=Nobyembre 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110062604/https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/30/21/watch-albie-casios-hilarious-first-day-inside-pbb |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=C |first=Toff |date=Oktubre 16, 2021 |title=Sina Kyle Echarri, Chie Filomeno, at Albie Casino ang mga bagong celebrity housemates ng 'PBB: Kumunity season 10' |url=https://www.abs-cbn.com/2021/10/16/fresh-scoops/kyle-echarri-chie-filomeno-and-albie-casino-are-196371 |url-status=live |access-date=Oktubre 16, 2021 |website=[[ABS-CBN Digital Media|Push]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016150224/https://push.abs-cbn.com/2021/10/16/fresh-scoops/kyle-echarri-chie-filomeno-and-albie-casino-are-196371 |archive-date=Oktubre 16, 2021 }}</ref> at nagsalita tungkol sa kanyang mga pinagdadaanan sa ADHD<ref>{{cite news|title='PBB': Nagtapat si Albie Casiño tungkol sa pamumuhay na may ADHD|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/01/21/pbb-albie-casio-gets-candid-about-living-with-adhd|access-date=Disyembre 20, 2021|work=ABS-CBN Balita|date=Nobyembre 1, 2021|archive-date=Mayo 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512103318/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/01/21/pbb-albie-casio-gets-candid-about-living-with-adhd|url-status=live}}</ref> na nagresulta sa kanyang pagtatalo sa kapwa housemate na si [[Alexa Ilacad]].<ref>{{cite news|title='Napaka walang hiya,' sabi ni Albie Casiño tungkol kay Alexa Ilacad sa namumuong tunggalian sa 'PBB'|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/03/21/pbb-is-conflict-brewing-between-albie-and-alexa|access-date=Disyembre 20, 2021|work=ABS-CBN Balita|date=Nobyembre 3, 2021|archive-date=Disyembre 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220234128/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/03/21/pbb-is-conflict-brewing-between-albie-and-alexa|url-status=live}}</ref> Ang tensyon sa kanyang mapag-isang personalidad ay kalaunang humantong sa kanyang pagpapaalis mula sa nasabing palabas.<ref name="Ika-2 Pagpapaalis">{{Cite web |last=Basco |first=Karl Cedrick |date=Nobyembre 13, 2021 |title=Albie Casiño ika-2 na pagpapaalis sa bahay ng 'Pinoy Big Brother' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/13/21/albie-casio-nagpaalam-na-sa-pbb-house |url-status=live |access-date=Nobyembre 13, 2021 |website=[[ABS-CBN News]] |language=tl|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113134329/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/13/21/albie-casio-nagpaalam-na-sa-pbb-house |archive-date=Nobyembre 13, 2021 }}</ref> Kasunod nito, nakipagrelasyon si Casiño sa modelo at kalahok sa beauty pageant na si Michelle Arceo mula 2016 hanggang 2019 at kasalukuyang may relasyon kay Michelina simula noong 2023.<ref>{{Cite web |last=Bernardino |first=Stephanie |date=Mayo 17, 2023 |title=Ipinagmamalaki ni Albie Casiño ang bagong kasintahan |url=https://mb.com.ph/2023/5/16/albie-casino-introduces-new-gf |access-date=Hunyo 12, 2024 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en }}</ref> Noong Hunyo 12, 2024, inanunsyo ni Casiño na isinilang ni Michelina ang kanilang anak na si Roman Andrew, noong Abril 28.<ref>{{Cite web |last=Deveza |first=Reyma |date=Hunyo 12, 2024 |title=Isa nang ama si Albie Casiño |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/6/11/albie-casi-o-is-now-a-father-735 |access-date=Hunyo 12, 2024 |website=[[ABS-CBN]] ​​|language=en }}</ref> Ang mag-asawa ay nakatakdang magpakasal 2025.<ref>{{Cite web |date=Disyembre 21, 2025 |title=Ikakasal na si Albie Casiño sa kanyang non-showbiz partner |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/970323/albie-casi-o-engaged/story/ |access-date=Disyembre 21, 2025 |website=[[GMA News]] |language=en }}</ref> ===Alitan at pananakit sa bar=== Noong Mayo 4, 2012, nakita ni Andi Eigenmann si Casiño sa isang bar sa Makati at naiulat na sinabuyan ng alak ang mukha ni Casiño at sinampal ito. Pumunta si Casiño sa banyo "upang maglinis ng sarili" na may balak na umalis sa bar pagkatapos ngunit siya at ang isang kaibigan ay sinasabing sinundan at sinaktan sa parking lot ng mga kasama ni Eigenmann. Ang komosyon ay kalaunan ay napigilan ng isang bouncer. Kabilang sa mga kasama ni Eigenmann sina [[Frank Magalona]], anak ng rapper na si [[Francis Magalona]], at si Jeck-Jeck Lacson, anak ng pulitikong si [[Ping Lacson]].<ref>{{cite news|title=Nagtapos sa gulo ang engkwentro nina Albie at Andi sa bar sa Makati|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/05/05/12/albie-andi-encounter-makati-bar-ends-brawl|accessdate=August 4, 2015|work=ABS-CBN News|date=Mayo 5, 2012|archive-date=Hunyo 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120615170254/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/05/05/12/albie-andi-encounter-makati-bar-ends-brawl|url-status=live}}</ref> ==Filmography== ===Television=== {|class="wikitable" style="font-size: 100%;" ! Year ! Title ! Role ! Network |- | 2025 | ''It's Okay To Not Be Okay'' | Junjun Martinez | [[Kapamilya Channel]], [[A2Z]], [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | 2014 | ''[[Confessions of a Torpe]]'' |Jack Malaqui | [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | 2013 | ''[[Cassandra: Warrior Angel]]'' |Jude Solcruz | [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | rowspan=2|2012 | ''[[Happy Yipee Yehey!]]'' | Guest <small>with [[Sam Concepcion]] and [[Young JV]]</small> | [[ABS-CBN]] |- | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila: Ang Choosy Mong Heart]]'' | Danny | [[GMA Network]] |- | rowspan=3|2011 | ''[[100 Days to Heaven]]'' | Reggie | rowspan=3|[[ABS-CBN]] |- | ''[[Wansapanataym| Wansapanataym: Wallet]]'' | Vincent |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Toga]]'' | Phil Lipp Peene |- | 2010 | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila: Misa de Gallo]]'' | Mart | [[GMA Network]] |- | 2010-2011 | ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' | Christian Torralba | rowspan=2|[[ABS-CBN]] |- | 2010 | ''[[Your Song (TV series)|Your Song Presents:]] [[Gimik 2010]]'' | Albie Marquez |} ===Film=== {|class="wikitable" style="font-size: 100%;" ! Year ! Title ! Role ! Film Production ! Notes |- | 2014 || ''[[Somebody to Love (2014 film)|Somebody to Love]]'' || || [[Regal Entertainment]] || |- | rowspan=2|2012 || ''[[Shake, Rattle & Roll (seryeng pampelikula)|Shake, Rattle & Roll 14]]'' || Neil || Regal Entertainment || |- | "[[The Animals (2012)|The Animals]]" || Jake || Cinemalaya Foundation <br> Stained Glass Production ||[[8th Cinemalaya Independent Film Festival]] |- | 2011 || ''[[Aswang (2011 film)|Aswang]]'' || Gabriel || rowspan=2|[[Regal Films]] || |- | 2009 || ''[[Shake, Rattle & Roll (seryeng pampelikula)|Shake, Rattle & Roll 11]]'' || George || |} == Awards == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; ;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Year ! Category ! Award ! Work ! Result |- | 2011 || Best Awesome Young Actor || [[Yahoo!| Yahoo! Philippines]] OMG! Awards || [[Mara Clara (2010 TV series)|Mara Clara]] || {{Won}} |- |} {{BD|1993||Casiño, Albie}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Artista sa Pilipinas]] [[Kategorya:Artista]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] pqjugz7puegnpnbe53sesgbmxe1xffb 2236156 2236152 2026-10-22T06:43:37Z ~2026-56374-21 167860 /* Filmography */ 2236156 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Albie Casiño | image = <!--must be image on en.wikipedia or commons--> | alt = | caption = | birth_name = Alan Benedict Lee Casiño | birth_date = {{birth date and age|1993|5|14}} | birth_place = [[Makati City]], [[Philippines]] | nationality = Filipino | other_names = Albie Casiño | occupation = Actor, Model | years_active= 2009–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] (2009–2013) | education = [[La Salle Greenhills]]<br>[[De La Salle–College of Saint Benilde]] | height = {{height|m=1.78}} | children = 1 }} Si '''Alan Benedict "Albie" Lee Casiño''' o mas kilala bilang '''Albie Casiño''' ay ipinanganak noong Mayo 14, 1993. Isa siyang Pilipinong aktor na naging popular pagkatapos bumida sa palabas na '''[[Mara Clara]]''' noong 2010. Noong Agosto 2015, isiniwalat ni Casiño ang kanyang pakikipaglaban sa attention deficit hyperactivity disorder o ADHD, na binanggit ito bilang dahilan ng kanyang pag-alis sa ABS-CBN. ==Personal na buhay== Nasangkot si Casiño sa isang kontrobersiya kasama ang dating kasintahang si [[Andi Eigenmann]]. Naiulat na halos limang buwan nang buntis si Eigenmann noong Hunyo 29, 2011. Pagkatapos ay isiniwalat niya na ang ama ng kanyang anak ay ang kanyang "unang" kasintahan, kung saan si Albie ay isa sa mga pinaghihinalaang indibidwal.<ref>{{cite news|title=Buntis ang aktres na Pilipina na si Andi Eigenmann!|url=http://blog.beautymania.biz/2011/07/entertainment-paradise-filipina-actress.html|accessdate=Hulyo 4, 2011|publisher=BeautyMania.biz|date=Hulyo 1, 2011|archive-date=Mayo 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523061732/http://blog.beautymania.biz/2011/07/entertainment-paradise-filipina-actress.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Andi Eigenmann '18 linggong buntis': mom|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2011/06/29/andi-eigenmann-18-weeks-pregnant-mom-164041|accessdate=Hulyo 4, 2011|work=SunStar|date=Hunyo 29, 2011|archive-date=Hulyo 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703065242/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2011/06/29/andi-eigenmann-18-weeks-pregnant-mom-164041|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Buntis si Andi Eigenmann, kinumpirma mom|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/29/11/andi-eigenmann-pregnant-confirms-mom|accessdate=Hulyo 4, 2011|work=ABS-CBN News|date=Hunyo 30, 2011|archive-date=Hulyo 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703052439/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/29/11/andi-eigenmann-pregnant-confirms-mom|url-status=live}}</ref> Samantala, itinanggi na ng kasalukuyang kasintahan ni Eigenmann na si Jake Ejercito na siya ang ama habang hindi kinumpirma o itinanggi ng ina ni Albie na si Albie ang ama ng hindi pa isinisilang na anak ni Andi. Gayunpaman, sa isang panayam sa ama ni Eigenmann na si [[Mark Gil]], ipinahiwatig niya na ang ama ng bata ang una at nag-iisang kasintahan ni Eigenmann; Sinabi rin niya na hindi si Ejercito ang ama at iginagalang niya ito dahil naroon siya.<ref>{{cite news|title=CelebSpotlight: Albie Casiño|url=http://blog.beautymania.biz/2011/07/celebspotlight-albie-casino.html|accessdate=Hulyo 4, 2011|publisher=BeautyMania.biz|date=Hulyo 4, 2011|archive-date=Hulyo 16, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716082101/http://blog.beautymania.biz/2011/07/celebspotlight-albie-casino.html|url-status=live}}</ref> Sa kalaunan, pagkatapos ng 5-taong pagtatalo, noong Setyembre 2016, sa wakas ay kinumpirma ito ng kapatid ni Eigenmanns sa isang podcast, na si Jake Ejercito, ang kumpirmadong ama, at na ang isang Kinuha ang paternity test, nang hindi nalalaman ni Casiño. Noong Agosto 2015, isiniwalat ni Casiño ang kanyang pakikipaglaban sa [[attention deficit hyperactivity disorder]] o ADHD, na binanggit ito bilang dahilan ng kanyang pag-alis sa [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]].<ref>{{cite news|title=Albie reveals: I have ADHD|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/08/03/15/albie-reveals-i-have-adhd|accessdate=August 4, 2015|work=ABS-CBN News|date=August 3, 2015|archive-date=August 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150804200931/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/08/03/15/albie-reveals-i-have-adhd|url-status=live}}</ref> Pumasok si Casiño sa bahay ng [[Pinoy Big Brother]] (PBB) sa [[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10|2021 Celebrity edition ng reality show]],<ref>{{Cite news |date=Oktubre 29, 2021 |title=PANOORIN: Ang nakakatawang unang araw ni Albie Casiño sa loob ng 'PBB' |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/10/30/21/watch-albie-casios-hilarious-first-day-inside-pbb |access-date=Oktubre 31, 2021 |archive-date=Nobyembre 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110062604/https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/30/21/watch-albie-casios-hilarious-first-day-inside-pbb |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=C |first=Toff |date=Oktubre 16, 2021 |title=Sina Kyle Echarri, Chie Filomeno, at Albie Casino ang mga bagong celebrity housemates ng 'PBB: Kumunity season 10' |url=https://www.abs-cbn.com/2021/10/16/fresh-scoops/kyle-echarri-chie-filomeno-and-albie-casino-are-196371 |url-status=live |access-date=Oktubre 16, 2021 |website=[[ABS-CBN Digital Media|Push]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016150224/https://push.abs-cbn.com/2021/10/16/fresh-scoops/kyle-echarri-chie-filomeno-and-albie-casino-are-196371 |archive-date=Oktubre 16, 2021 }}</ref> at nagsalita tungkol sa kanyang mga pinagdadaanan sa ADHD<ref>{{cite news|title='PBB': Nagtapat si Albie Casiño tungkol sa pamumuhay na may ADHD|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/01/21/pbb-albie-casio-gets-candid-about-living-with-adhd|access-date=Disyembre 20, 2021|work=ABS-CBN Balita|date=Nobyembre 1, 2021|archive-date=Mayo 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512103318/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/01/21/pbb-albie-casio-gets-candid-about-living-with-adhd|url-status=live}}</ref> na nagresulta sa kanyang pagtatalo sa kapwa housemate na si [[Alexa Ilacad]].<ref>{{cite news|title='Napaka walang hiya,' sabi ni Albie Casiño tungkol kay Alexa Ilacad sa namumuong tunggalian sa 'PBB'|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/03/21/pbb-is-conflict-brewing-between-albie-and-alexa|access-date=Disyembre 20, 2021|work=ABS-CBN Balita|date=Nobyembre 3, 2021|archive-date=Disyembre 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220234128/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/03/21/pbb-is-conflict-brewing-between-albie-and-alexa|url-status=live}}</ref> Ang tensyon sa kanyang mapag-isang personalidad ay kalaunang humantong sa kanyang pagpapaalis mula sa nasabing palabas.<ref name="Ika-2 Pagpapaalis">{{Cite web |last=Basco |first=Karl Cedrick |date=Nobyembre 13, 2021 |title=Albie Casiño ika-2 na pagpapaalis sa bahay ng 'Pinoy Big Brother' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/13/21/albie-casio-nagpaalam-na-sa-pbb-house |url-status=live |access-date=Nobyembre 13, 2021 |website=[[ABS-CBN News]] |language=tl|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113134329/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/13/21/albie-casio-nagpaalam-na-sa-pbb-house |archive-date=Nobyembre 13, 2021 }}</ref> Kasunod nito, nakipagrelasyon si Casiño sa modelo at kalahok sa beauty pageant na si Michelle Arceo mula 2016 hanggang 2019 at kasalukuyang may relasyon kay Michelina simula noong 2023.<ref>{{Cite web |last=Bernardino |first=Stephanie |date=Mayo 17, 2023 |title=Ipinagmamalaki ni Albie Casiño ang bagong kasintahan |url=https://mb.com.ph/2023/5/16/albie-casino-introduces-new-gf |access-date=Hunyo 12, 2024 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en }}</ref> Noong Hunyo 12, 2024, inanunsyo ni Casiño na isinilang ni Michelina ang kanilang anak na si Roman Andrew, noong Abril 28.<ref>{{Cite web |last=Deveza |first=Reyma |date=Hunyo 12, 2024 |title=Isa nang ama si Albie Casiño |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/6/11/albie-casi-o-is-now-a-father-735 |access-date=Hunyo 12, 2024 |website=[[ABS-CBN]] ​​|language=en }}</ref> Ang mag-asawa ay nakatakdang magpakasal 2025.<ref>{{Cite web |date=Disyembre 21, 2025 |title=Ikakasal na si Albie Casiño sa kanyang non-showbiz partner |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/970323/albie-casi-o-engaged/story/ |access-date=Disyembre 21, 2025 |website=[[GMA News]] |language=en }}</ref> ===Alitan at pananakit sa bar=== Noong Mayo 4, 2012, nakita ni Andi Eigenmann si Casiño sa isang bar sa Makati at naiulat na sinabuyan ng alak ang mukha ni Casiño at sinampal ito. Pumunta si Casiño sa banyo "upang maglinis ng sarili" na may balak na umalis sa bar pagkatapos ngunit siya at ang isang kaibigan ay sinasabing sinundan at sinaktan sa parking lot ng mga kasama ni Eigenmann. Ang komosyon ay kalaunan ay napigilan ng isang bouncer. Kabilang sa mga kasama ni Eigenmann sina [[Frank Magalona]], anak ng rapper na si [[Francis Magalona]], at si Jeck-Jeck Lacson, anak ng pulitikong si [[Ping Lacson]].<ref>{{cite news|title=Nagtapos sa gulo ang engkwentro nina Albie at Andi sa bar sa Makati|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/05/05/12/albie-andi-encounter-makati-bar-ends-brawl|accessdate=August 4, 2015|work=ABS-CBN News|date=Mayo 5, 2012|archive-date=Hunyo 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120615170254/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/05/05/12/albie-andi-encounter-makati-bar-ends-brawl|url-status=live}}</ref> ==Filmography== ===Television=== {|class="wikitable" style="font-size: 100%;" ! Year ! Title ! Role ! Network |- | 2025 | ''It's Okay To Not Be Okay'' | Junjun Martinez | [[Kapamilya Channel]], [[A2Z]], [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | 2014 | ''[[Confessions of a Torpe]]'' |Jack Malaqui | [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | 2013 | ''[[Cassandra: Warrior Angel]]'' |Jude Solcruz | [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | rowspan=2|2012 | ''[[Happy Yipee Yehey!]]'' | Guest <small>with [[Sam Concepcion]] and [[Young JV]]</small> | [[ABS-CBN]] |- | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila: Ang Choosy Mong Heart]]'' | Danny | [[GMA Network]] |- | rowspan=3|2011 | ''[[100 Days to Heaven]]'' | Reggie | rowspan=3|[[ABS-CBN]] |- | ''[[Wansapanataym| Wansapanataym: Wallet]]'' | Vincent |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Toga]]'' | Phil Lipp Peene |- | 2010 | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila: Misa de Gallo]]'' | Mart | [[GMA Network]] |- | 2010-2011 | ''[[Mara Clara (2010)|Mara Clara]]'' | Christian Torralba | rowspan=2|[[ABS-CBN]] |- | 2010 | ''[[Your Song (TV series)|Your Song Presents:]] [[Gimik 2010]]'' | Albie Marquez |} ===Mga palabas sa telebisyon=== {| class="wikitable sortable" ! Taon !! Pamagat !! Tungkulin |- |2024-2025 || ''[[Face to Face (talk show) |Face To Face Harapan]]'' || Kahaliling co-host |- | 2022 || ''Top Class'' || Co-host |- | 2017 || ''[[ASAP (variety show)|ASAP]]'' || Siya mismo (miyembro ng ASAP Coverboys) |- | 2013 || ''The Tim Yap Show'' || Siya mismo / Panauhin |- | 2012 || ''[[Happy Yipee Yehey!]]'' || Siya mismo / Panauhin |- | 2009–2010 || ''[[SOP ((palabas sa telebisyon))|SOP]]'' || Siya mismo / Tagaganap |- |} ===Serye sa Web=== {| class="wikitable sortable" ! Taon !! Pamagat !! Tungkulin |- |2022||''Paano Mag-Move On sa Loob ng 30 Araw'' || Jake |} ===Film=== {|class="wikitable" style="font-size: 100%;" ! Year ! Title ! Role ! Film Production ! Notes |- | 2014 || ''[[Somebody to Love (2014 film)|Somebody to Love]]'' || || [[Regal Entertainment]] || |- | rowspan=2|2012 || ''[[Shake, Rattle & Roll (seryeng pampelikula)|Shake, Rattle & Roll 14]]'' || Neil || Regal Entertainment || |- | "[[The Animals (2012)|The Animals]]" || Jake || Cinemalaya Foundation <br> Stained Glass Production ||[[8th Cinemalaya Independent Film Festival]] |- | 2011 || ''[[Aswang (2011 film)|Aswang]]'' || Gabriel || rowspan=2|[[Regal Films]] || |- | 2009 || ''[[Shake, Rattle & Roll (seryeng pampelikula)|Shake, Rattle & Roll 11]]'' || George || |} ==Mga Parangal at Nominasyon== {| class="wikitable" ! Parangal ! Taon ! Kategorya ! Likha ! Resulta !Sanggunian. |- |[[Konseho ng Pagpapaunlad ng Pelikula ng Pilipinas|Gabi ng mga Embahador ng Pelikula]] |2020 |Parangalan |''[[Paglubog ng Araw ng Rainbow]]'' |{{won}} |<ref>{{Cite news |date=Pebrero 4, 2020 |title=Inanunsyo ng FDCP ang mga Parangalan para sa Ika-4 na Gabi ng mga Embahador ng Pelikula |url=https://fdcp.ph/updates/fdcp-announces-honorees-4th-film-ambassadors-night |access-date=Abril 28, 2024 |website=Konseho ng Pagpapaunlad ng Pelikula ng Pilipinas |language= |archive-date=Abril 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428004342/https://fdcp.ph/updates/fdcp-announces-honorees-4th-film-ambassadors-night |url-status=live }}</ref> |- | [[Mga parangal sa pelikula sa Pilipinas|Gawad Tanglaw Awards]] | 2017 || Pinakamahusay na Pagganap ng Isang Aktor sa Isang Pagganap || ''[[Maalaala Mo Kaya|MMK: Picture]]'' || {{Nanalo}} |<ref>{{Cite web |date=April 27, 2017 |title=ABS-CBN nangharos sa Gawad Tanglaw! |url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/showbiz/2017/04/27/1689073/abs-cbn-nangharos-sa-gawad-tanglaw |access-date=April 28, 2024 |website=The Philippine Star |language= |archive-date=April |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428004345/https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/showbiz/2017/04/27/1689073/abs-cbn-nangharos-sa-gawad-tanglaw |url-status=live . |- |[[Manhattan Film Festival|International Film Festival Manhattan]] |2019 |Best Ensemble Acting |''[[Rainbow's Paglubog ng Araw]]'' |{{won}} |<ref>{{Cite web |date=February 10, 2020 |title=Albie Casiño, "maalat" ang Araw ng mga Puso ngayong taon |url=https://www.pep.ph/pepalerts/pep-troika/149277/albie-casino-valentines-day-a4118-20200210 |access-date=April 28, 2024 |website=PEP.ph |language= |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428004344/https://www.pep.ph/pepalerts/pep-troika/149277/albie-casino-valentines-day-a4118-20200210 |url-status=live }}</ref> |- |[[PMPC Star Awards for Movies]] |2012 |Bagong Aktor ng Pelikula ng Taon |''Aswang'' |{{nominado}} |<ref>{{Cite web |date=Marso 14, 2012 |title=Nangibabaw ang mga artista ng Star Magic sa mga nagbibigay ng parangal |url=https://www.philstar.com/entertainment/2012/03/14/786671/star-magic-artists-dominate-award-giving-bodies |access-date=Abril 28, 2024 |website=The Philippine Star |language=}}</ref> |- | [[Yahoo!| Yahoo! Philippines]] OMG! Awards | 2011 || Pinakamahusay na Kahanga-hangang Batang Aktor || ''[[Mara Clara (serye sa TV noong 2010)|Mara Clara]]'' || {{Won}} |<ref>{{Cite news |date=Hulyo 1, 2011 |title=Piolo at Jennylyn, nanguna sa OMG! Mga Parangal |url=https://www.philstar.com/entertainment/2011/07/01/701233/piolo-jennylyn-top-omg-awards |access-date=Abril 28, 2024 |website=The Philippine Star |archive-date=Abril 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428004343/https://www.philstar.com/entertainment/2011/07/01/701233/piolo-jennylyn-top-omg-awards |url-status=live }}</ref> |- |} == Awards == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; ;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Year ! Category ! Award ! Work ! Result |- | 2011 || Best Awesome Young Actor || [[Yahoo!| Yahoo! Philippines]] OMG! Awards || [[Mara Clara (2010 TV series)|Mara Clara]] || {{Won}} |- |} {{BD|1993||Casiño, Albie}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Artista sa Pilipinas]] [[Kategorya:Artista]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] 5y6tw62jf4rky0rvi8bcwenbo0ot3iy Tagagamit:Ivan P. Clarin 2 291920 2235953 2224609 2026-10-21T15:56:42Z Ivan P. Clarin 84769 2235953 wikitext text/x-wiki {{Philippine name|Puedan|Clarin}} {{DISPLAYTITLE:<span style="font-size:120%; font-family:Bakersville Old Face; color:dark brown">Tagagamit:ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</span>}} {{Infobox person | name = Ivan Clarin | native_name = {{nobold|{{lang|fil|ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔}}}} | image = | caption = | birth_name = Ivan Earl P. Clarin | birth_date = {{birth date and age|1996|7|30}} | birth_place = [[Calamba City]], [[Laguna]], [[Philippines]] | residence = [[Kapayapaan Village]], [[Canlubang]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = Earl | education = [[AMA Computer College - Calamba]] (2014–18; 2020) | alma_mater = Calamba Manpower Development Center (2016; 2018-2023) | height = {{height|m=1.60}} | occupation = [[Wikipediang Tagalog|Wikipediang Tagalog; 27,787 edits]] | family = | associated_acts = | partner = | spouse = | email = clarin.i@yahoo.com }} {{userpage}} {{User philippines}} {{User tl}} {{User Pilipino}} {{User Wikipedista-tagal |year=2017 |month=8 |day=1}} {{User Facebook}} {{User Google}} {{User windows}} <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#990000;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#339966;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#A7D7F9;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#666666;"></div> __NOTOC__ {| style="width:100%; margin:auto; border-collapse:collapse; margin-bottom:10px;" role="presentation" | style="padding:10px; vertical-align:top; width:75%;" colspan=2 | <div style="line-height:.7em; font-size: 270%; font-family:'Constantia', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif;">ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜁᜀᜇ᜔ᜎ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</div> ---- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:25%; background:#F4F4F4; text-align:center" | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">Contact me</h2> ivanearl{{@}}7.96<br/>earlpuedan{{@}}gmail.com<br/>Wikipedian writer & editor |- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">About me</h2> Ako ay si '''ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔''' o '''Ivan Clarin''' ay isang Wikipedista-editor lamang noong Agosto 2017 na naninirahan sa Lungsod ng Calamba, pinasok ko ang mundo ng Wikipedia noong 2013 ngunit ako ay hindi naging bahagi nito, pero sa [[Wikipediang Tagalog]] ay magbibigay ako ng karagdagang kaalaman at pag-seserbisyo sa websayt na ito upang mapalawig ang kalidad sa [[Wikipedia|Wikipediang Ingles]]. | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">My work</h2> Ako ay isang mag-aaral sa [[AMA Computer College - Calamba]] (2018), sa baitang na 2. | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" | |- | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" rowspan=2| {| width=100% |} |} {{center|[[File:Wikipedia-LGBT.png|200px]]}} <center><span style="font-family:Mongolian Baiti, Euphemia;font-size:330%;color:Black;">ᜏᜒ</span><span style="font-family:Garamond;font-size:240%;color:Black;">ᜃᜒᜉᜒᜇᜒ</span><span style="font-family:Constancia;font-size:330%;color:Black;">ᜀ</span><br><span style="font-family:Constancia, Dotum;font-size:150%;color:Black;">''{{small|ᜀᜅ᜔ ᜋᜎᜌᜅ᜔ ᜁᜈ᜔ᜐᜒᜃ᜔ᜎᜓᜉᜒᜇ᜔ᜌ}}''</span></center> ==Mga Kawing== *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Log&type=delete&user=IvanP.Clarin&page=&year=&month=-1 Mga Nabura Ko] *[http://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Contributions/IvanP.Clarin Mga Ambag Ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala&user=IvanP.Clarin&type=block Mga Hinarang Ko] *[http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=IvanP.Clarin&lang=tl&wiki=wikipedia Bilang ng Ambag ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala/move&user=IvanP.Clarin Mga Inilipat] *[https://simple.wikipedia.org/wiki/User:Ivan_P._Clarin] {{DEFAULTSORT:Clarin, Ivan Earl}} dmdshidxgr1mtkld08p9q3iyi4q6xhq 2235956 2235953 2026-10-21T15:59:03Z Ivan P. Clarin 84769 2235956 wikitext text/x-wiki {{Philippine name|Puedan|Clarin}} {{DISPLAYTITLE:<span style="font-size:120%; font-family:Bakersville Old Face; color:dark brown">Tagagamit:ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</span>}} {{Infobox person | name = Ivan Clarin | native_name = {{nobold|{{lang|fil|ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔}}}} | image = | caption = | birth_name = Ivan Earl P. Clarin | birth_date = {{birth date and age|1996|7|30}} | birth_place = [[Calamba City]], [[Laguna]], [[Philippines]] | residence = [[Kapayapaan Village]], [[Canlubang]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = Earl | education = [[AMA Computer College - Calamba]] (2014–18; 2020) | alma_mater = Calamba Manpower Development Center (2016; 2018-2023) | height = {{height|m=1.60}} | occupation = [[Wikipediang Tagalog|Wikipediang Tagalog; 27,787 edits]] | family = | associated_acts = | partner = | spouse = | email = clarin.i@yahoo.com }} {{userpage}} {{User philippines}} {{User tl}} {{User Pilipino}} {{User Wikipedista-tagal |year=2017 |month=8 |day=1}} {{User Facebook}} {{User Google}} {{User windows}} <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#990000;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#339966;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#A7D7F9;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#666666;"></div> __NOTOC__ {| style="width:100%; margin:auto; border-collapse:collapse; margin-bottom:10px;" role="presentation" | style="padding:10px; vertical-align:top; width:75%;" colspan=2 | <div style="line-height:.7em; font-size: 270%; font-family:'Constantia', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif;">ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜁᜀᜇ᜔ᜎ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</div> ---- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:25%; background:#F4F4F4; text-align:center" | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">Contact me</h2> ivanearl{{@}}7.96<br/>earlpuedan{{@}}gmail.com<br/>Wikipedian writer & editor |- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">About me</h2> Ako ay si '''ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔''' o '''Ivan Clarin''' ay isang Wikipedista-editor lamang noong Agosto 2017 na naninirahan sa Lungsod ng Calamba, pinasok ko ang mundo ng Wikipedia noong 2013 ngunit ako ay hindi naging bahagi nito, bagamat sa [[Wikipediang Tagalog]] ay magdaragdag ako ng impormasyon at mag-ambag sa websayt na ito upang mapalawig ang kalidad sa pamayanan ng Wikipedia. | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">My work</h2> Ako ay isang mag-aaral sa [[AMA Computer College - Calamba]] (2018), sa baitang na 2. | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" | |- | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" rowspan=2| {| width=100% |} |} {{center|[[File:Wikipedia-LGBT.png|200px]]}} <center><span style="font-family:Mongolian Baiti, Euphemia;font-size:330%;color:Black;">ᜏᜒ</span><span style="font-family:Garamond;font-size:240%;color:Black;">ᜃᜒᜉᜒᜇᜒ</span><span style="font-family:Constancia;font-size:330%;color:Black;">ᜀ</span><br><span style="font-family:Constancia, Dotum;font-size:150%;color:Black;">''{{small|ᜀᜅ᜔ ᜋᜎᜌᜅ᜔ ᜁᜈ᜔ᜐᜒᜃ᜔ᜎᜓᜉᜒᜇ᜔ᜌ}}''</span></center> ==Mga Kawing== *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Log&type=delete&user=IvanP.Clarin&page=&year=&month=-1 Mga Nabura Ko] *[http://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Contributions/IvanP.Clarin Mga Ambag Ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala&user=IvanP.Clarin&type=block Mga Hinarang Ko] *[http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=IvanP.Clarin&lang=tl&wiki=wikipedia Bilang ng Ambag ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala/move&user=IvanP.Clarin Mga Inilipat] *[https://simple.wikipedia.org/wiki/User:Ivan_P._Clarin] {{DEFAULTSORT:Clarin, Ivan Earl}} donyhpk5ur95wmegirl597an527jipa 2235957 2235956 2026-10-21T15:59:50Z Ivan P. Clarin 84769 2235957 wikitext text/x-wiki {{Philippine name|Puedan|Clarin}} {{DISPLAYTITLE:<span style="font-size:120%; font-family:Bakersville Old Face; color:dark brown">Tagagamit:ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</span>}} {{Infobox person | name = ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔ | native_name = | image = | caption = | birth_name = Ivan Earl P. Clarin | birth_date = {{birth date and age|1996|7|30}} | birth_place = [[Calamba City]], [[Laguna]], [[Philippines]] | residence = [[Kapayapaan Village]], [[Canlubang]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = Earl | education = [[AMA Computer College - Calamba]] (2014–18; 2020) | alma_mater = Calamba Manpower Development Center (2016; 2018-2023) | height = {{height|m=1.60}} | occupation = [[Wikipediang Tagalog|Wikipediang Tagalog; 27,787 edits]] | family = | associated_acts = | partner = | spouse = | email = clarin.i@yahoo.com }} {{userpage}} {{User philippines}} {{User tl}} {{User Pilipino}} {{User Wikipedista-tagal |year=2017 |month=8 |day=1}} {{User Facebook}} {{User Google}} {{User windows}} <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#990000;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#339966;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#A7D7F9;"></div> <div style="width:25%; float:left;height:4px; background:#666666;"></div> __NOTOC__ {| style="width:100%; margin:auto; border-collapse:collapse; margin-bottom:10px;" role="presentation" | style="padding:10px; vertical-align:top; width:75%;" colspan=2 | <div style="line-height:.7em; font-size: 270%; font-family:'Constantia', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif;">ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜁᜀᜇ᜔ᜎ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔</div> ---- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:25%; background:#F4F4F4; text-align:center" | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">Contact me</h2> ivanearl{{@}}7.96<br/>earlpuedan{{@}}gmail.com<br/>Wikipedian writer & editor |- | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">About me</h2> Ako ay si '''ᜁᜒᜊ᜔ᜀᜈ᜔ ᜃ᜔ᜎ᜔ᜀᜄ᜔ᜁᜒᜈ᜔''' o '''Ivan Clarin''' ay isang Wikipedista-editor lamang noong Agosto 2017 na naninirahan sa Lungsod ng Calamba, pinasok ko ang mundo ng Wikipedia noong 2013 ngunit ako ay hindi naging bahagi nito, bagamat sa [[Wikipediang Tagalog]] ay magdaragdag ako ng impormasyon at mag-ambag sa websayt na ito upang mapalawig ang kalidad sa pamayanan ng Wikipedia. | style="padding:15px; vertical-align:top; width:37%;" rowspan=3 | <h2 style="font-family:'Helvetica Neue', 'Lucida Grande', Tahoma, Verdana, sans-serif; border-bottom:0;">My work</h2> Ako ay isang mag-aaral sa [[AMA Computer College - Calamba]] (2018), sa baitang na 2. | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" | |- | style="padding:10px 0; vertical-align:top; width:25%; text-align:center; background:#F4F4F4;" rowspan=2| {| width=100% |} |} {{center|[[File:Wikipedia-LGBT.png|200px]]}} <center><span style="font-family:Mongolian Baiti, Euphemia;font-size:330%;color:Black;">ᜏᜒ</span><span style="font-family:Garamond;font-size:240%;color:Black;">ᜃᜒᜉᜒᜇᜒ</span><span style="font-family:Constancia;font-size:330%;color:Black;">ᜀ</span><br><span style="font-family:Constancia, Dotum;font-size:150%;color:Black;">''{{small|ᜀᜅ᜔ ᜋᜎᜌᜅ᜔ ᜁᜈ᜔ᜐᜒᜃ᜔ᜎᜓᜉᜒᜇ᜔ᜌ}}''</span></center> ==Mga Kawing== *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Log&type=delete&user=IvanP.Clarin&page=&year=&month=-1 Mga Nabura Ko] *[http://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Contributions/IvanP.Clarin Mga Ambag Ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala&user=IvanP.Clarin&type=block Mga Hinarang Ko] *[http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=IvanP.Clarin&lang=tl&wiki=wikipedia Bilang ng Ambag ko] *[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala/move&user=IvanP.Clarin Mga Inilipat] *[https://simple.wikipedia.org/wiki/User:Ivan_P._Clarin] {{DEFAULTSORT:Clarin, Ivan Earl}} 4ecg4tpd633s0ucpzxakgoysv8m8u3q Unibersidad ng Regina 0 292622 2236037 2093874 2026-10-21T22:54:19Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2236037 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Regina_College_Building.jpg|left|thumb|225x225px|Regina College Building]] [[Talaksan:U_of_R_North_and_South_Residences.jpg|right|thumb|250x250px|North and South Residences]] Ang '''Unibersidad ng Regina''' ay isang pampublikong unibersidad sa pananaliksik na matatagpuan sa lungsod ng [[Regina, Saskatchewan]], [[Canada]]. Itinatag noong 1911 bilang isang pribadong denominasyonal na hayskul ng Metodistang Simbahan ng Canada,<ref>later the [[United Church of Canada]], at the time there were also in Regina denominational private schools operated by the [[Anglican Church of Canada|Church of England]], the [[Roman Catholic]] Sisters of Our Lady of the Missions and [[Jesuit Order]], and some few years later, the Lutherans. ''Vide infra''.</ref> naging konektado ito sa [[Unibersidad ng Saskatchewan]] bilang isang ''junior college'' noong 1925, at naging malaya mula sa Simbahan at ganap na nailahok sa Unibersidad noong 1934. Noong 1961, nakamit nito ang katayuan bilang sangay ng Regina ng [[Unibersidad ng Saskatchewan]] . Nagkaroon ito ng awtonomiya noong 1974.<ref>[http://esask.uregina.ca/entry/university_of_regina.html James M. Pitsula, "University of Regina," ''Encyclopedia of Saskatchewan''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170927061210/http://esask.uregina.ca/entry/university_of_regina.html |date=2017-09-27 }} Hinango noong 19 Nobyembre 2007.</ref><ref>Note: The enabling legislation is ''An Act Respecting the University of Regina, Chapter U-5''; see [http://www.qp.gov.sk.ca/publications/index.cfm?fuseaction=details&c=2036&id=2 ''An Act Respecting the University of Regina, Chapter U-5'']</ref> Ang Unibersidad ng Regina ay may isang kabuuang pagpapatala na higit sa 15,000 mag-aaral. Nag-aalok din sila ng mahigit 190 programang pang-undergraduate at na programang panggradwado<ref>{{Cite web |title=University of Regina : Rankings, Fees & Courses Details {{!}} TopUniversities |url=https://www.topuniversities.com/universities/university-regina |access-date=2026-10-21 |website=www.topuniversities.com |language=en}}</ref>. Ang pahayagan ng mag-aaral sa unibersidad, ang ''The Carillon'', ay isang miyembro ng Canadian University Press. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Canada]] j9psr2pd7cqgcp6o0smxi4zni0kny33 Miss Grand International 0 297102 2236157 2187653 2026-10-22T07:40:38Z Ddjingjing 106787 /* Mga Titulado */ 2236157 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = Miss Grand International | image = | size = | caption = | established = {{Start date and age|df=yes| 2013|11|19}} | type = [[Beauty pageant]] | headquarters = [[Bangkok]] | location = {{flag|Thailand}} | founder = [[Nawat Itsaragrisil]] | leader_title = Pangulo | leader_name = | language = [[Wikang Ingles|Ingles]] | website = [http://missgrandinternational.com missgrandinternational.com] }} {{ multiple image| perrow= 2 | total_width=260 | align=right | header = Mga kinatawan ng Pilipinas | header_background = gold | header_align = center | background color = pink | direction = horizontal | | image2 =| caption2=<div style="text-align:center">'''Miss Grand Philippines 2018'''<br/>Eva Patalinjug</div> | image3 =| caption3=<div style="text-align:center">'''Miss Grand Philippines 2017'''<br/>Elizabeth Clenci</div> | image4 =| caption4=<div style="text-align:center">'''Miss Grand Philippines 2016'''<br/>Nicole Cordoves</div> | image5 =| caption5=<div style="text-align:center">'''Miss Grand Philippines 2015'''<br/>Parul Shah</div> | image6 =| caption6=<div style="text-align:center">'''Miss Grand Philippines 2014'''<br/>Kimberly Karlsson</div> | image7 =| caption7=<div style="text-align:center">'''Miss Grand Philippines 2013'''<br/>Annalie Forbes</div> }} Ang '''Miss Grand International''' ({{lang-tl|"Binibining Maringal Internasyonal"}}) ay isang taunang timpalak ng kagandahan (beauty pageant) na ginaganap na dinadaraos ng Kapisanan ng Binibining Maringal Internasyonal (Miss Grand International Organization; MGIO).<ref name=tayang/><ref name=villano>{{cite web|url=https://www.rappler.com/life-and-style/1019-lifestyle/243115-things-to-know-about-miss-grand-international-pageant|title=What you need to know about the Miss Grand International pageant|author=Alexa Villano|language=en|work=The Rappler|date=2019-10-23|accessdate=2019-11-11|archivedate=2019-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191024003443/https://www.rappler.com/life-and-style/1019-lifestyle/243115-things-to-know-about-miss-grand-international-pageant}}</ref> Itinatag ito sa [[Thailand]] ni Nawat Itsaragrisil noong 2013.<ref name=iceland>{{cite web|url=https://www.eonline.com/news/804554/miss-iceland-quits-beauty-pageant-after-being-told-to-lose-weight-i-think-i-m-fine-as-i-am|title=Miss Iceland Quits Beauty Pageant After Being Told to Lose Weight: "I Think I'm Fine as I Am"|author=Rebecca Macatee|language=en|date=2016-10-25|accessdate=2019-11-11|work=E Online|archivedate=2019-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190630200850/https://www.eonline.com/news/804554/miss-iceland-quits-beauty-pageant-after-being-told-to-lose-weight-i-think-i-m-fine-as-i-am}}</ref> Ginugugol ng nagwawagi ang isang taon sa paglalakbay upang maging kinatawan ng Organisasyong Miss Grand International at ang iba pa nitong mga layunin. Nakagawian na ang mananalong Miss Grand International ay maninirahan sa [[Bangkok]] sa panahon ng kanyang pagkakahirang.<ref name=reward>{{cite web|url=https://normannorman.com/2014/07/04/a-bigger-cash-prize-for-miss-grand-international-2014/?fbclid=IwAR3YgQkCDpUH_adEC1I5mxRgDv2KVkplVq8tOZgl80JF1lkBmsEanUTSqqE|title=A bigger cash prize for Miss Grand International 2014|author=Norman|work=NormanNorman|date=2014-07-04|accessdate=2019-08-06|language=en|archive-date=2022-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204072656/https://normannorman.com/2014/07/04/a-bigger-cash-prize-for-miss-grand-international-2014/?fbclid=IwAR3YgQkCDpUH_adEC1I5mxRgDv2KVkplVq8tOZgl80JF1lkBmsEanUTSqqE|url-status=dead}}</ref><ref name=thai>{{cite web|url=https://www.sanook.com/money/674989/|title=Miss Grand International เป็น 1 ปี เธอจะมีเท่าไหร่ แต่ “ณวัฒน์ อิสรไกรศีล” จ่ายไหวแน่นอน!|author=Tassaran C.|language=[[Thai]]|date=2019-07-15|accessdate=2019-08-06|work=Sanook|archivedate=2019-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190720095726/https://www.sanook.com/money/674989/}}</ref><ref name=miri>{{cite web|url=https://dayakdaily.com/miri-to-host-miss-grand-malaysia-2019/|title=Miri to host Miss Grand Malaysia 2019|date=2019-02-11|accessdate=2019-08-06|language=en|author=Dayak Daily|archivedate=2019-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190806114849/https://dayakdaily.com/miri-to-host-miss-grand-malaysia-2019/}}</ref><ref name=compare>{{cite web|url=https://praew.com/people/193098.html|title=สำรวจรายได้นางงาม ประกวดเวทีไหนได้เงินเข้ากระเป๋าเยอะที่สุด!|language=[[Thai]]|author=Snow Black|work=Praew|date=2018-08-31|accessdate=2019-08-06|archivedate=2019-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190806115257/https://praew.com/people/193098.html}}</ref> Ang kasalukuyang Miss Grand International ay si [[Isabella Menin]], mula sa [[Brasil]]. Napanalunan niya ang titulo noong 25 Oktubre 2022 sa [[Kanlurang Java]], [[Indonesia]]. ==Mga Titulado== {| class="sortable" border="5" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #FFFFFF; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; text-align: center" |- bgcolor="#787878" colspan=10 align="center" |width="80"|<span style="color:white">'''Taon'''</span>||width="180"|<span style="color:white">'''Bansa'''</span>||width="180"|<span style="color:white">'''Miss Grand International'''</span>||width="180"|<span style="color:white">'''Pambansang pamagat'''</span> |<span style="color:white">'''Bilang ng Mga Delegado'''</span> |- | {{flagicon|THA}} [[Miss Grand International 2026|2026]] | {{TAN}} | [[Jihan Dimack]]<ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson|title=Tanzania’s Jihan Dimack wins Miss Grand International 2026 |url=https://tribune.net.ph/2026/10/11/tanzanias-jihan-dimack-wins-miss-grand-international-2026 |access-date=2026-10-12 |website=[[Daily Tribune (Philippines)|Daily Tribune]] |language=en}}</ref> | Miss Grand Tanzania | 77 |- | {{flagicon|THA}} [[Miss Grand International 2025|2025]] | rowspan="2" |{{PHL}} | [[Emma Tiglao]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2025-10-18 |title=Emma Tiglao gives PH a back-to-back win at Miss Grand International 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/634219/emma-tiglao-gives-ph-its-back-to-back-win-at-miss-grand-international-2025 |access-date=2025-10-18 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> | rowspan="2" |Miss Grand Philippines | 77 |- | rowspan="2" |{{flagicon|THA}} [[Miss Grand International 2024|2024]] | [[CJ Opiaza]]<ref>{{cite news |last=Deveza |first=Reyma |title='This is my golden moment': CJ Opiaza in tears at Miss Grand International coronation |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/6/3/-this-is-my-golden-moment-cj-opiaza-in-tears-at-miss-grand-international-coronation-1626 |work=[[ABS-CBN]] |date=June 3, 2025 |access-date=June 3, 2025}}</ref> | rowspan="2" |68 |- | {{IND}} | Rachel Gupta | Miss Grand India |- | {{flagicon|VNM}} 2023 | {{PER}} | Luciana Fuster | Miss Grand Peru | 69 |- | {{flagicon|IDN}} [[Miss Grand International 2022|2022]] | {{BRA}} | [[Isabella Menin]] | Miss Grand Brazil | 68 |- | {{flagicon|THA}} 2021 | {{VNM}} | Nguyễn Thúc Thùy Tiên | Miss Grand Vietnam | 59 |- | {{flagicon|THA}} 2020 | {{USA}} | Abena Appiah | Miss Grand United States of America | 63 |- | {{flagicon|VEN}} 2019 | {{VEN}} | Valentina Figuera<ref name=metro>{{cite web|url=https://www.metro.pr/pr/entretenimiento/2019/10/28/valentina-figuera-conquista-miss-grand-international-tierra.html|title=Valentina Figuera conquista Miss Grand International en su tierra|author=Metro Puerto Rico|date=2019-10-28|accessdate=2019-10-30|language=pt|archivedate=2019-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191105070631/https://www.metro.pr/pr/entretenimiento/2019/10/28/valentina-figuera-conquista-miss-grand-international-tierra.html}}</ref> | El Concurso 2018 | 60 |- | {{flagicon|MMR}} 2018 | {{PRY}} | Clara Sosa<ref name=clara>{{cite web|url=https://www.rappler.com/life-and-style/specials/215210-miss-grand-international-2018-winner-clara-sosa-faints-on-stage|title=Miss Grand International 2018 Clara Sosa faints on stage after winning title|author=Rappler.com|date=2018-10-26|accessdate=2018-11-12|language=en|archivedate=2018-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181123064856/https://www.rappler.com/life-and-style/specials/215210-miss-grand-international-2018-winner-clara-sosa-faints-on-stage}}</ref><ref name=india>{{cite book|url=https://books.google.co.th/books?id=JdqZDwAAQBAJ&pg=PA28&lpg=PA28&dq=Miss+Grand+International+Asia+America&source=bl&ots=fgthRK-HAX&sig=ACfU3U2wXTs1b7TR9mFWrQAjk0Hp6E0zPw&hl=th&sa=X&ved=2ahUKEwif36TflePlAhXbiHAKHXv1At84ChDoATAPegQICRAB#v=onepage&q=Miss%20Grand%20International%20Asia%20America&f=false|title=Current Affairs Capsule October 2018|page=28|volume=October 2018|year=2018|author=Testbook.com|publisher=Testbook.com|language=en}}</ref> |Miss Grand Paraguay |75 |- | {{flagicon|VNM}} 2017 | {{PER}} | María José Lora<ref name=winner>{{cite web|url=https://www.globalbeauties.com/news/2017/10/25/miss-grand-international-2017-is-miss-xxx|title=Miss Grand International 2017 is Miss Peru!|author=Global Beauties|date=2017-10-25|accessdate=2018-04-27|language=en|archive-date=2019-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190508071430/https://www.globalbeauties.com/news/2017/10/25/miss-grand-international-2017-is-miss-xxx|url-status=dead}}</ref><ref name=press>{{cite web|url=https://www.globalbeauties.com/news/2017/5/24/miss-grand-international-2017-in-vietnam-official-press-conference|title=Miss Grand International 2017 in Vietnam – Official Press Conference|author=Global Beauties|date=2017-05-24|accessdate=2018-04-27|language=en|archive-date=2019-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190508071431/https://www.globalbeauties.com/news/2017/5/24/miss-grand-international-2017-in-vietnam-official-press-conference|url-status=dead}}</ref> | Miss Perú |77 |- | {{flagicon|USA}} 2016 | {{IDN}} | Ariska Putri Pertiwi<ref name=tayang/><ref name=brazil>{{cite web|url=http://www.concursonacionaldebeleza.com.br/internacionais/2017/4/21/conhea-detalhes-sobre-o-miss-grand-international-2017|title=Conheça os detalhes sobre o Miss Grand International 2017!|author=Concurso Nacionalde Beleza|date=2017-04-21|accessdate=2018-04-27|language=pt|archive-date=2019-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190508071430/http://www.concursonacionaldebeleza.com.br/internacionais/2017/4/21/conhea-detalhes-sobre-o-miss-grand-international-2017|url-status=dead}}</ref> |Puteri Indonesia |74 |- | rowspan="2" | {{flagicon|THA}} 2015 | {{AUS}} | Claire Elizabeth Parker<ref name=anea>{{cite web|language=en|url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/sexual-assault-allegations-engulf-miss-grand-international-as-claire-parker-adopts-crown-20160401-gnvkz3.html|title=Sexual assault allegations engulf Miss Grand International as Claire Parker adopts crown|date=2016-03-02|accessdate=2019-11-11|author=Jenna Clarke|work=The Sydney Morning Herald|archivedate=2019-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191111164238/https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/sexual-assault-allegations-engulf-miss-grand-international-as-claire-parker-adopts-crown-20160401-gnvkz3.html?js-chunk-not-found-refresh=true}}</ref> |Miss Grand Australia | rowspan="2" |78 |- | {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] | Anea Garcia<ref name=anea/> |Miss Grand Dominican Republic |- | {{flagicon|THA}} 2014 | {{flagicon|CUB}} [[Kuba]] | Daryanne Lees<ref name=leesg>{{cite web|url=https://hotinjuba.com/miss-grand-international-daryanne-lees-garcia-is-in-juba/|title=Miss Grand International Lees Garcia is in Juba|author=Hot in Juba|language=en|archivedate=2017-09-27|date=2014|accessdate=2019-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170927070901/http://hotinjuba.com/miss-grand-international-daryanne-lees-garcia-is-in-juba}}</ref><ref name=lees>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rqfdBdjS09Y|title=Lees Garcia - Miss Grand International 2014 Inside The Refugee Camp|author=Miss Grand International|date=2015-05-23|accessdate=2019-11-11|language=en}}</ref> |Miss Grand Cuba |85 |- | {{flagicon|THA}} 2013 | {{flagicon|PRI}} [[Porto Riko]] | Janelee Chaparro<ref name=tayang>{{cite web|url=https://www.rappler.com/life-and-style/specials/185963-miss-grand-international-primer-2017-elizabeth-clenci-stop-the-war-advocacy|title=Miss Grand International: A Pageant for Peace|author=Voltaire E. Tayag|date=2017-10-21|accessdate=2019-11-11|language=en|work=The Rappler|archivedate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180715010955/https://www.rappler.com/life-and-style/specials/185963-miss-grand-international-primer-2017-elizabeth-clenci-stop-the-war-advocacy}}</ref> |Miss World Puerto Rico |71 |- |} '''<big>Galerya ng Miss Grand International</big>''' <gallery> File:Emma Mary Tiglao.jpg|<center>'''[[Miss Grand International 2025]]'''</center><center>[[Emma Tiglao]]<br/>{{PHL}}</center> File:CJ Opiaza during Miss Iligan 2025.jpg|<center>'''[[Miss Grand International 2024]]'''</center><center>[[CJ Opiaza]]<br/>{{PHL}}</center> File:Luciana Fuster_2023.png|<center>'''[[Miss Grand International 2023]]'''</center><center>Luciana Fuster<br/>{{PER}}</center> File:Isabella Menin.png|<center>'''[[Miss Grand International 2022]]''' </center></center><center>[[Isabella Menin]]<br/>{{BRA}}</center> File:Nguyễn Thúc Thùy Tiên 2021.png|<center>'''[[Miss Grand International 2021]]''' </center></center><center> Nguyễn Thúc Thùy Tiên<br/>{{VIE}}</center> File:Abena Akuaba Appiah.png|<center>'''[[Miss Grand International 2020]]''' </center></center><center>Abena Appiah<br/>{{USA}}</center> File:Valentina Figuera Morales.png|<center>'''[[Miss Grand International 2019]]'''</center><center>Valentina Figuera<br/>{{VEN}}</center> File:Clara Sosa on FarangDay.jpg|<center>'''[[Miss Grand International 2018]]'''</center><center>Clara Sosa<br/>{{PRY}}</center> File:Miss Grand International 2017 visited Embassy of Peru in Bangkok 01 (cropped).jpg|<center>'''[[Miss Grand International 2017]]'''</center><center>María José Lora<br/>{{PER}}</center> File:Ariska Putri Pertiwi in Ministry of Tourism and Creative Economy of The Republic of Indonesia Press Conference (1) (cropped).jpg|<center>'''[[Miss Grand International 2016]]'''</center><center>Ariska Putri Pertiwi<br/>{{INA}}</center> File:Claire Parker.png|<center>'''[[Miss Grand International 2015]]''' </center><center>Claire Elizabeth Parker<br/>{{AUS}}</center> File:Daryanne Lees.png|<center>'''[[Miss Grand International 2014]]''' </center><center>Daryanne Lees<br/>{{CUB}}</center> File:Janelee Chaparro.png|<center>'''[[Miss Grand International 2013]]''' </center><center>Janelee Chaparro<br/>{{PRI}}</center> </gallery> ==Mga kinatawan ng Pilipinas== ;Kulay susi {{plainlist| * {{color box|#FF9900}} '''Nagwagi''' * {{color box|#F3CB51}} '''Finalist''' * {{color box|#F5F35B}} '''Semifinalist''' * {{color box|#F0E68C}} '''Quarterfinalist''' }} {| class="wikitable" ! Taon || Miss Grand Philippines ||Bayang Kinalakhan|| Pambansang Paligsahan || Resulta sa Pambansang paligsahan|| Resulta sa Miss Grand International |- bgcolor=#F3CB51 | align="center" | {{flagicon|THA}} [[Miss Grand International 2013|2013]]||Annalie Forbes||[[Malolos]], [[Bulacan]] | align=center|[[Binibining Pilipinas]] 2012 | align=center| Hinirang bilang Bb. Pilipinas Grand International 2013 | align=center|Pangatlong runner-up |- | align="center" | {{flagicon|THA}} [[Miss Grand International 2014|2014]]||Kimberly Anastacia Beltran Karlsson||[[Maynila]] | align=center|Miss Grand Philippines 2014 | align=center|Nagwagi | align=center|''Walang paglalagay'' |- bgcolor=#F3CB51 | align="center" | {{flagicon|THA}} [[Miss Grand International 2015|2015]] |Parul Shah||[[San Nicolas, Pangasinan]] | align=center|[[Binibining Pilipinas]] 2014 | align=center|Binibining Pilipinas Tourism 2014 | align=center|Pangatlong runner-up & Pinakamahusay na pambansang kasuutan |- bgcolor=#F3CB51 | align="center" | {{flagicon|USA}} [[Miss Grand International 2016|2016]] | Nicole Cordoves||[[Maynila]] | align=center|[[Binibining Pilipinas]] 2016 | align=center|Bb. Pilipinas Grand International 2016 | align=center|Unang runner-up |- bgcolor=#F3CB51 | align="center" | {{flagicon|VIE}} [[Miss Grand International 2017|2017]] | Elizabeth Durado Clenci||[[Mandaue]], [[Cebu]] | align=center|[[Binibining Pilipinas]] 2017 | align=center|Bb. Pilipinas Grand International 2017 | align=center|Pangalawang runner-up |- | align="center" | {{flagicon|MYA}} [[Miss Grand International 2018|2018]] | Eva Psychee Patalinjug||[[Lungsod ng Cebu]] | align=center|[[Binibining Pilipinas]] 2018 | align=center|Bb. Pilipinas Grand International 2018 | align=center|''Walang paglalagay'' |- | align="center" | {{flagicon|VEN}} [[Miss Grand International 2019|2019]] | Samantha Ashley Lo||[[Lungsod ng Cebu]] | align=center|[[Binibining Pilipinas]] 2019 | align=center|Bb. Pilipinas Grand International 2019 | align=center|''Walang paglalagay'' |- bgcolor=#F3CB51 | align="center" | {{flagicon|THA}} [[Miss Grand International 2020|2020]] | Samantha Mae Bernardo||[[Puerto Princesa]], [[Palawan]] | align=center|[[Binibining Pilipinas]] 2020 | align=center|Bb. Pilipinas Grand International 2020 | align=center| Unang runner-up |- | align="center" | {{flagicon|THA}} [[Miss Grand International 2021|2021]] | Samantha Alexandra Panlilio||[[Kabite|Cavite]] | align=center|[[Binibining Pilipinas]] 2021 | align=center|Bb. Pilipinas Grand International 2021 | align=center| ''Walang paglalagay'' |- bgcolor=#F5F35B | align=center|{{flagicon|IDN}}<br>[[Miss Grand International 2022|2022]] | Roberta Tamondong | [[San Pablo, Laguna]] | align=center|[[Binibining Pilipinas 2022]] | align=center|Bb. Pilipinas Grand International 2022 | align=center | Panglima runner-up |- |} ==Tignan din== *[[Miss Universe]] *[[Miss World]] *[[Miss International]] *[[Miss Earth]] *[[Listahan ng mga patimpalak ng kagandahan]] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} ==Mga Kawing Panlabas== {{commonscat|Miss Grand International}} *[https://missgrandinternational.com Official english website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170430202927/http://www.missgrandinternational.com/ |date=2017-04-30 }} [[Kategorya:International beauty pageants]] 2wp58o6oyr1685uz2w9ueqnifszszot Lucrecia Kasilag 0 303820 2236041 2233359 2026-10-22T01:10:46Z ~2026-56287-38 167854 2236041 wikitext text/x-wiki {{Kahong-kabatiran pambansang alagad sining | sagisag = National Artist of the Philippines.svg | lakingsagisag = 150px | larangan = [[Musika]] | taon = 1989 | bgcolour = | name = Lucrecia R. Kasilag | image = Lucrecia Roces Kasilag 2018 Philippines stamp.jpg | imagesize = 150px | caption = | birthname = Lucrecia Roces Kasilag | birthdate = {{birth date|1918|8|31}} | location = [[San Fernando, La Union|San Fernando]], [[La Union]] | deathdate = {{death date and age|2008|8|16|1918|8|31}} | deathplace = [[Paco]], [[Manila]] | nationality = [[Pilipino]] | field = [[Musika]] | training = [[Philippine Women's University]], [[University of Rochester]] | movement = | famous works = “''Tocatta for Percussions and Winds'',” “''Divertissement and Concertante'',” mga musika para sa “''Filiasiana'',” “Misang Filipino” at “''De Profundis''”, “''Love Songs'',” “''Legend of the Sarimanok'',” “Ang Pamana,” “''Philippine Scenes'',” “''Her Son'',” “Jose,” “Sisa,” “Awit ng mga Awit ''Psalms'',” “''Fantaisie on a 4-Note Theme'',” at “''East Meets Jazz Ethnika Mother of Basti Ty''” | patrons = | influenced by = | influenced = | awards = [[Pambansang Alagad ng Sining]], ''Presidential Award of Merit as Woman Composer'', ''Presidential Award of Merit'', ''Republic Cultural Heritage Award'', Patnubay ng Sining at Kalinangan Award, ''Outstanding Filipino Award for the Arts'' }} Si '''Lucrecia Roces Kasilag''' (31 Agosto 1918 – 16 Agosto 2008) ay isang [[Guro|tagapagturo]], [[kompositor]], [[Pamamahala|administrador]], gumaganap na [[artista]] at negosyanteng pang-kultura.<ref name=":3">{{cite web |url=https://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/national-artists-of-the-philippines/lucrecia-r-kasilag/ |title=Order of National Artists: Lucrecia R. Kasilag |website=National Commission for Culture and the Arts |publisher=Republic of the Philippines |accessdate=27 August 2020 |archive-date=28 Nobiyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128084232/https://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/national-artists-of-the-philippines/lucrecia-r-kasilag/ |url-status=dead }}</ref> Siya ay kilala sa tawag na "''Tita King''" at itinuturing na "''Grand Lady of Philippine Music''" dahil sa mga nagawa nito sa larangan ng musika sa Pilipinas.<ref name=":0">{{cite web|url=https://philippineculturaleducation.com.ph/kasilag-lucresia-r/ |title=Lucresia R. Kasilag |website=CulturEd Philippines |publisher=National Commission for Culture and the Arts-Philippine Cultural Education Program |accessdate=27 August 2020}}</ref> Iginawad sa kanya ang pagiging [[Pambansang Alagad ng Sining]] sa [[Musika]] noong 1989.<ref name=":4">{{cite web |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1989/05/18/proclamation-no-411-s-1989/ |title=Proclamation No. 411, s. 1989 Declaring Dr. Lucrecia Roces Kasilag As National Artist |website=Official Gazette |publisher=Republic of the Philippines |accessdate=28 August 2020 |archive-date=28 Septiyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928104310/https://www.officialgazette.gov.ph/1989/05/18/proclamation-no-411-s-1989/ |url-status=dead }}</ref> ==Unang yugto ng buhay== Ipinanganak si Lucrecia Roces Kasilag noong Agosto 31, 1918 sa [[San Fernando, La Union|San Fernando]], [[La Union]] kina Marcial Kasilag Sr. at Asuncion Roces. <ref name=":1">{{cite web|url=https://www.filipinaslibrary.org.ph/himig/featured-artist-lucrecia-r-kasilag/ |title=Featured Artist: Lucrecia R. Kasilag |website=Filipinas Heritage Library |publisher=Filipinas Heritage Library |accessdate=27 August 2020}}</ref><ref name=":0" /> (Bagamat nakasaad sa ''Encyclopedia of Philippine Art'' ng [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] na ang taon ng kapanganakan ni Lucrecia Kasilag ay 1918, sinabi niya mismo na siya ay ipinanganak ng 1917.)<ref name=":2" /> Siya ay pangatlo sa anim na magkakapatid.<ref name=":0" /> ==Edukasyon== Ang nagmulat kay Lucrecia Kasilag sa larangan ng musika ay ang kanyang ina na si Asuncion Roces na isang guro sa musika.<ref name=":1" /> Sa murang edad ay natuto siyang tumugtog ng bandurya at gitara.<ref name=":1" /> Natapos niya ang elementarya sa ''Paco Elementary School'' bilang balediktoryan.<ref name=":1" /> Sa ''Philippine Women's University High School'' niya natapos ang sekundaryang edukasyon bilang balediktoryan at sa ''[[Philippine Women's University]]'' ang Batsilyer sa Sining sa Ingles bilang ''cum laude''.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref name=":2">{{cite news|last= |first= |title=(Update) National Artist Lucrecia Kasilag, 91 |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/114336/update-national-artist-lucrecia-kasilag-91/story/ |accessdate=28 August 2020 |newspaper=GMA News Online |publisher=BusinessWorld |date=August 18, 2008 }}</ref> Kumuha siya ng mga leksiyon sa pagtugtog ng piyano kina Concha Cuervo at Pura Lacson-Villanueva at ng diploma bilang guro sa musika sa Kolehiyo ng Musika ng ''St. Scholastica's College''.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Pagkatapos ay nag-aral siya ng Batsilyer sa Musika sa ''Philippine Women's University'' at noong 1950 ay ''Master of Music'' sa ''Eastman School of Music'' sa [[Pamantasan ng Rochester]] sa New York.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Siya ay isa sa mga iskolar ng programang Fulbright.<ref>{{cite web|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1113291 |title=CHED continues Fulbright scholarship for Filipino faculty members |website=Philippine News Agency |publisher=Philippine News Agency |accessdate=28 August 2020}}</ref> ==Propesyon== Naging Dekano si Lucresia Kasilag ng Kolehiyo ng Musika at ''Fine Arts'' ng ''[[Philippine Women's University]]'' mula 1953 hanggang 1977.<ref name=":1" /> Nagturo din siya sa [[Kolehiyo ng Santa Eskolastika]] (''St. Scholastica’s College''), ''Assumption College'', at sa Konserbatoryo ng Musika ng [[Unibersidad ng Pilipinas]].<ref name=":1" /> Pinamumunuan niya ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] (''Cultural Center of the Philippines'') bilang presidente sa loob ng 17 taon mula 1969 hanggang 1986 at ang ''League of Filipino Composers'' sa loob ng 35 na taon.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Humawak siya ng mahalagang posisyon sa ''National Music Council of the Philippines'', ''Philippine Society for Music Education'', ''National Music Competition for Young Artists Foundation'', ''Asian Composers League'' at ang ''Regional Music Commission of Southeast Asia''.<ref name=":1" /> ==Mga nagawa== Si Lucrecia Kasilag ang dahilan sa pagkakatatag ng ''Bayanihan Folk Arts Center'' noong 1957 at katuwang na tagapagtatag ng ''Bayanihan National Dance Company''. <ref name=":5">{{cite news|last= |first= |title=National Artist for Music Lucrecia Kasilag, 90 |url=https://news.abs-cbn.com/nation/metro-manila/08/18/08/national-artist-music-lucrecia-kasilag-90 |accessdate=28 August 2020 |newspaper=ABS-CBN News |publisher=ABS-CBN Corporation. |date=19 August 2008 }}</ref><ref name=":6" /> Bilang kompositor, nakalikha si Lucrecia Kasilag ng 250 komposiyon, mga areglo ng mga katutubong awit, awit sining, mga piyesang pang-solo at instrumental at mga akdang pang-orkestra.<ref name=":0" /> Ilan sa mga nagawa niyang pang-orkestra ay ang “''Love Songs'',” “''Legend of the Sarimanok'',” “Ang Pamana,” “''Philippine Scenes'',” “''Her Son'',” “Jose,” “Sisa,” “Awit ng mga Awit ''Psalms'',” “''Fantaisie on a 4-Note Theme'',” at “''East Meets Jazz Ethnika''.”<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Siya ay nag-eksperimento sa pamamagitan ng pagsasanib ng katutubong instrumentong pangmusika sa pagtatanghal ng isang orkestra. Kabilang dito ang kanyang ginawang “''Tocatta for Percussions and Winds'',” “''Divertissement and Concertante'',” at ang mga musika para sa “''Filiasiana'',” “Misang Filipino” at “''De Profundis''.”<ref name=":0" /> ==Mga parangal na natanggap== Sa bisa ng isang proklamasyon ng [[Pangulo ng Pilipinas]], inihayag na [[Pambansang Alagad ng Sining]] (''National Artist'') si Lucrecia Kasilag sa larangan ng musika noong 1989.<ref name=":4" /> Natanggap din niya ang ''Presidential Award of Merit as Woman Composer'' noong 1956, ''Presidential Award of Merit'' at ''gold medal for leadership and outstanding contribution'' sa musika at sining noong 1960, ''Republic Cultural Heritage Award'' para sa ginawa niyang “''Toccata for percussions and winds''” noong 1960 at “Misang Pilipino” noong 1960 at 1966, Patnubay ng Sining at Kalinangan Award ng Lungsod ng Maynila noong 1954 at 1973 at ''Outstanding Filipino Award for the Arts'' ng ''Philippine Jaycee International'' noong 1991.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> ==Kamatayan== Pumanaw si Lucrecia Kasilag noong Agosto 16, 2008 sa [[Paco]], [[Manila]] sa edad na 90.<ref name=":1" /><ref name=":6">{{cite web |url=https://www.seadom.org/events/celebrating-the-king-the-music-of-lucrecia-r-kasilag-by-earl-clarence-l-jimenez-philippine-women-s-university |title=Celebrating the King: The Music of Lucrecia R. Kasilag by Earl Clarence L. Jimenez, Philippine Women’s University |date= |website=SEADOM |publisher=SEADOM Office, College of Music, Mahidol University |accessdate=2 November 2020}} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":5" /><ref name=":2" /> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Mga Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas}} {{DEFAULTSORT:Alagad ng Sining}} [[Kategorya:Kultura]] [[Kategorya:Kultura at sining]] [[Kategorya:Kultura ng Pilipinas]] [[Kategorya:Gawad ng Pamahalaan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1918]] [[Kategorya:Namatay noong 2008]] a0ogd23odveqq3ma56v2v4jdof36ghh 2236042 2236041 2026-10-22T01:16:50Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-56287-38|~2026-56287-38]] ([[User talk:~2026-56287-38|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 2233359 wikitext text/x-wiki {{Kahong-kabatiran pambansang alagad sining | sagisag = National Artist of the Philippines.svg | lakingsagisag = 150px | larangan = [[Musika]] | taon = 1989 | bgcolour = | name = Lucrecia R. Kasilag | image = Lucrecia Roces Kasilag 2018 Philippines stamp.jpg | imagesize = 150px | caption = | birthname = Lucrecia Roces Kasilag | birthdate = {{birth date|1918|8|31}} | location = [[San Fernando, La Union|San Fernando]], [[La Union]] | deathdate = {{death date and age|2008|8|16|1918|8|31}} | deathplace = [[Paco]], [[Manila]] | nationality = [[Pilipino]] | field = [[Musika]] | training = [[Philippine Women's University]], [[University of Rochester]] | movement = | famous works = “''Tocatta for Percussions and Winds'',” “''Divertissement and Concertante'',” mga musika para sa “''Filiasiana'',” “Misang Filipino” at “''De Profundis''”, “''Love Songs'',” “''Legend of the Sarimanok'',” “Ang Pamana,” “''Philippine Scenes'',” “''Her Son'',” “Jose,” “Sisa,” “Awit ng mga Awit ''Psalms'',” “''Fantaisie on a 4-Note Theme'',” at “''East Meets Jazz Ethnika''” | patrons = | influenced by = | influenced = | awards = [[Pambansang Alagad ng Sining]], ''Presidential Award of Merit as Woman Composer'', ''Presidential Award of Merit'', ''Republic Cultural Heritage Award'', Patnubay ng Sining at Kalinangan Award, ''Outstanding Filipino Award for the Arts'' }} Si '''Lucrecia Roces Kasilag''' (31 Agosto 1918 – 16 Agosto 2008) ay isang [[Guro|tagapagturo]], [[kompositor]], [[Pamamahala|administrador]], gumaganap na [[artista]] at negosyanteng pang-kultura.<ref name=":3">{{cite web |url=https://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/national-artists-of-the-philippines/lucrecia-r-kasilag/ |title=Order of National Artists: Lucrecia R. Kasilag |website=National Commission for Culture and the Arts |publisher=Republic of the Philippines |accessdate=27 August 2020 |archive-date=28 Nobiyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128084232/https://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/national-artists-of-the-philippines/lucrecia-r-kasilag/ |url-status=dead }}</ref> Siya ay kilala sa tawag na "''Tita King''" at itinuturing na "''Grand Lady of Philippine Music''" dahil sa mga nagawa nito sa larangan ng musika sa Pilipinas.<ref name=":0">{{cite web|url=https://philippineculturaleducation.com.ph/kasilag-lucresia-r/ |title=Lucresia R. Kasilag |website=CulturEd Philippines |publisher=National Commission for Culture and the Arts-Philippine Cultural Education Program |accessdate=27 August 2020}}</ref> Iginawad sa kanya ang pagiging [[Pambansang Alagad ng Sining]] sa [[Musika]] noong 1989.<ref name=":4">{{cite web |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1989/05/18/proclamation-no-411-s-1989/ |title=Proclamation No. 411, s. 1989 Declaring Dr. Lucrecia Roces Kasilag As National Artist |website=Official Gazette |publisher=Republic of the Philippines |accessdate=28 August 2020 |archive-date=28 Septiyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928104310/https://www.officialgazette.gov.ph/1989/05/18/proclamation-no-411-s-1989/ |url-status=dead }}</ref> ==Unang yugto ng buhay== Ipinanganak si Lucrecia Roces Kasilag noong Agosto 31, 1918 sa [[San Fernando, La Union|San Fernando]], [[La Union]] kina Marcial Kasilag Sr. at Asuncion Roces. <ref name=":1">{{cite web|url=https://www.filipinaslibrary.org.ph/himig/featured-artist-lucrecia-r-kasilag/ |title=Featured Artist: Lucrecia R. Kasilag |website=Filipinas Heritage Library |publisher=Filipinas Heritage Library |accessdate=27 August 2020}}</ref><ref name=":0" /> (Bagamat nakasaad sa ''Encyclopedia of Philippine Art'' ng [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] na ang taon ng kapanganakan ni Lucrecia Kasilag ay 1918, sinabi niya mismo na siya ay ipinanganak ng 1917.)<ref name=":2" /> Siya ay pangatlo sa anim na magkakapatid.<ref name=":0" /> ==Edukasyon== Ang nagmulat kay Lucrecia Kasilag sa larangan ng musika ay ang kanyang ina na si Asuncion Roces na isang guro sa musika.<ref name=":1" /> Sa murang edad ay natuto siyang tumugtog ng bandurya at gitara.<ref name=":1" /> Natapos niya ang elementarya sa ''Paco Elementary School'' bilang balediktoryan.<ref name=":1" /> Sa ''Philippine Women's University High School'' niya natapos ang sekundaryang edukasyon bilang balediktoryan at sa ''[[Philippine Women's University]]'' ang Batsilyer sa Sining sa Ingles bilang ''cum laude''.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref name=":2">{{cite news|last= |first= |title=(Update) National Artist Lucrecia Kasilag, 91 |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/114336/update-national-artist-lucrecia-kasilag-91/story/ |accessdate=28 August 2020 |newspaper=GMA News Online |publisher=BusinessWorld |date=August 18, 2008 }}</ref> Kumuha siya ng mga leksiyon sa pagtugtog ng piyano kina Concha Cuervo at Pura Lacson-Villanueva at ng diploma bilang guro sa musika sa Kolehiyo ng Musika ng ''St. Scholastica's College''.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Pagkatapos ay nag-aral siya ng Batsilyer sa Musika sa ''Philippine Women's University'' at noong 1950 ay ''Master of Music'' sa ''Eastman School of Music'' sa [[Pamantasan ng Rochester]] sa New York.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Siya ay isa sa mga iskolar ng programang Fulbright.<ref>{{cite web|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1113291 |title=CHED continues Fulbright scholarship for Filipino faculty members |website=Philippine News Agency |publisher=Philippine News Agency |accessdate=28 August 2020}}</ref> ==Propesyon== Naging Dekano si Lucresia Kasilag ng Kolehiyo ng Musika at ''Fine Arts'' ng ''[[Philippine Women's University]]'' mula 1953 hanggang 1977.<ref name=":1" /> Nagturo din siya sa [[Kolehiyo ng Santa Eskolastika]] (''St. Scholastica’s College''), ''Assumption College'', at sa Konserbatoryo ng Musika ng [[Unibersidad ng Pilipinas]].<ref name=":1" /> Pinamumunuan niya ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] (''Cultural Center of the Philippines'') bilang presidente sa loob ng 17 taon mula 1969 hanggang 1986 at ang ''League of Filipino Composers'' sa loob ng 35 na taon.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Humawak siya ng mahalagang posisyon sa ''National Music Council of the Philippines'', ''Philippine Society for Music Education'', ''National Music Competition for Young Artists Foundation'', ''Asian Composers League'' at ang ''Regional Music Commission of Southeast Asia''.<ref name=":1" /> ==Mga nagawa== Si Lucrecia Kasilag ang dahilan sa pagkakatatag ng ''Bayanihan Folk Arts Center'' noong 1957 at katuwang na tagapagtatag ng ''Bayanihan National Dance Company''. <ref name=":5">{{cite news|last= |first= |title=National Artist for Music Lucrecia Kasilag, 90 |url=https://news.abs-cbn.com/nation/metro-manila/08/18/08/national-artist-music-lucrecia-kasilag-90 |accessdate=28 August 2020 |newspaper=ABS-CBN News |publisher=ABS-CBN Corporation. |date=19 August 2008 }}</ref><ref name=":6" /> Bilang kompositor, nakalikha si Lucrecia Kasilag ng 250 komposiyon, mga areglo ng mga katutubong awit, awit sining, mga piyesang pang-solo at instrumental at mga akdang pang-orkestra.<ref name=":0" /> Ilan sa mga nagawa niyang pang-orkestra ay ang “''Love Songs'',” “''Legend of the Sarimanok'',” “Ang Pamana,” “''Philippine Scenes'',” “''Her Son'',” “Jose,” “Sisa,” “Awit ng mga Awit ''Psalms'',” “''Fantaisie on a 4-Note Theme'',” at “''East Meets Jazz Ethnika''.”<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Siya ay nag-eksperimento sa pamamagitan ng pagsasanib ng katutubong instrumentong pangmusika sa pagtatanghal ng isang orkestra. Kabilang dito ang kanyang ginawang “''Tocatta for Percussions and Winds'',” “''Divertissement and Concertante'',” at ang mga musika para sa “''Filiasiana'',” “Misang Filipino” at “''De Profundis''.”<ref name=":0" /> ==Mga parangal na natanggap== Sa bisa ng isang proklamasyon ng [[Pangulo ng Pilipinas]], inihayag na [[Pambansang Alagad ng Sining]] (''National Artist'') si Lucrecia Kasilag sa larangan ng musika noong 1989.<ref name=":4" /> Natanggap din niya ang ''Presidential Award of Merit as Woman Composer'' noong 1956, ''Presidential Award of Merit'' at ''gold medal for leadership and outstanding contribution'' sa musika at sining noong 1960, ''Republic Cultural Heritage Award'' para sa ginawa niyang “''Toccata for percussions and winds''” noong 1960 at “Misang Pilipino” noong 1960 at 1966, Patnubay ng Sining at Kalinangan Award ng Lungsod ng Maynila noong 1954 at 1973 at ''Outstanding Filipino Award for the Arts'' ng ''Philippine Jaycee International'' noong 1991.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> ==Kamatayan== Pumanaw si Lucrecia Kasilag noong Agosto 16, 2008 sa [[Paco]], [[Manila]] sa edad na 90.<ref name=":1" /><ref name=":6">{{cite web |url=https://www.seadom.org/events/celebrating-the-king-the-music-of-lucrecia-r-kasilag-by-earl-clarence-l-jimenez-philippine-women-s-university |title=Celebrating the King: The Music of Lucrecia R. Kasilag by Earl Clarence L. Jimenez, Philippine Women’s University |date= |website=SEADOM |publisher=SEADOM Office, College of Music, Mahidol University |accessdate=2 November 2020}} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":5" /><ref name=":2" /> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Mga Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas}} {{DEFAULTSORT:Alagad ng Sining}} [[Kategorya:Kultura]] [[Kategorya:Kultura at sining]] [[Kategorya:Kultura ng Pilipinas]] [[Kategorya:Gawad ng Pamahalaan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1918]] [[Kategorya:Namatay noong 2008]] 5zkcb4zmss5lsizl167m6du9nujmg9m Medicina 0 311466 2235980 2027405 2026-10-21T16:30:53Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2235980 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Medicina|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Bolonia|Bolonia]] (BO)|website={{official website|http://www.comune.medicina.bo.it}}|area_code=051|postal_code=40059|day=Disyembre 13|saint=[[Santa Lucia]]|elevation_m=25|elevation_footnotes=|population_demonym=Medicinesi|population_footnotes=|area_total_km2=159.11|area_footnotes=|mayor=Matteo Montanari|mayor_party=|frazioni=Buda, Crocetta, Fantuzza, Fiorentina, Fossatone, Ganzanigo, Portonovo, San Martino, Sant'Antonio, Via Nuova, Villa Fontana|region=[[Emilia-Romaña]]|official_name=Comune di Medicina|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|44|29|N|11|38|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Medicina_(BO)-Stemma.png|image_caption=Tore na may orasan.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Torre_dell’Orologio,_Medicina_2.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Medicina''' ([[Diyalektong Boloñesa|Boloñesa]]: {{Lang|egl|Midgénna}}; [[Diyalektong Boloñesa|Silangang Boloñesa]]: {{Lang|egl|Migìna}}) ay isang [[Italya|Italyanong]] ''[[Komuna|comune]]'' na may mga 16,000 naninirahan sa [[Kalakhang Lungsod ng Bolonia]], bahagi ng rehiyon ng [[Emilia-Romaña]]. == Kasaysayan == Ang bayan ay may mga sinaunang pinagmulan: sa museo sibiko, sa katunayan, natagpuan ang mga nakatagong gamit pabalik sa Panahon ng Bronse at Panahon ng Bakal. Ang Medicina ay patuloy na tinitirhan noong panahon ng Romano, gaya ng pinatutunayan ng iba't ibang mga arkeolohikong natuklasan at ang pagkakaroon ng cardo at decumanus, na ngayon ay tumutugma sa pamamagitan ng Cavallotti at sa pamamagitan ng Libertà, sa sentrong pangkasaysayan. Ang unang pinagkunan ng medyebal tungkol sa Medisina ay nagsimula, tulad ng nabanggit na, noong taong 855, nang, sa isang dokumento ng Ravena, ang pangalang "Medicina" ay lumitaw sa unang pagkakataon bilang pagtukoy sa mga lugar na ito at ang munisipal na teritoryo sa silangan ng kabesera ay tinawag na " Medesano".<ref>Attualmente, tale denominazione è presente nel solo nome di "San Martino in Medesano", piccola frazione situata a sud-est di Medicina, lungo la strada che conduce alla vicina [[Castel Guelfo di Bologna|Castel Guelfo]].</ref> == Mga kambal bayan == * {{Flagicon|Slovenia}} [[Škofja Loka]], Eslobenya * {{Flagicon|FRA}} [[Romilly-sur-Seine]], Pransiya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.medicina.bo.it/}} * [http://bandamedicina.altervista.org/ Opisyal na website ng Municipal Band of Medicina] {{In lang|it}} {{Kalakhang Lungsod ng Bolonia}} 64h5axcs3thzt2e62cz6v6pmpdf5ars 2235981 2235980 2026-10-21T16:31:03Z Ryomaandres 8044 /* Mga kambal bayan */ 2235981 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Medicina|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Bolonia|Bolonia]] (BO)|website={{official website|http://www.comune.medicina.bo.it}}|area_code=051|postal_code=40059|day=Disyembre 13|saint=[[Santa Lucia]]|elevation_m=25|elevation_footnotes=|population_demonym=Medicinesi|population_footnotes=|area_total_km2=159.11|area_footnotes=|mayor=Matteo Montanari|mayor_party=|frazioni=Buda, Crocetta, Fantuzza, Fiorentina, Fossatone, Ganzanigo, Portonovo, San Martino, Sant'Antonio, Via Nuova, Villa Fontana|region=[[Emilia-Romaña]]|official_name=Comune di Medicina|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|44|29|N|11|38|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Medicina_(BO)-Stemma.png|image_caption=Tore na may orasan.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Torre_dell’Orologio,_Medicina_2.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Medicina''' ([[Diyalektong Boloñesa|Boloñesa]]: {{Lang|egl|Midgénna}}; [[Diyalektong Boloñesa|Silangang Boloñesa]]: {{Lang|egl|Migìna}}) ay isang [[Italya|Italyanong]] ''[[Komuna|comune]]'' na may mga 16,000 naninirahan sa [[Kalakhang Lungsod ng Bolonia]], bahagi ng rehiyon ng [[Emilia-Romaña]]. == Kasaysayan == Ang bayan ay may mga sinaunang pinagmulan: sa museo sibiko, sa katunayan, natagpuan ang mga nakatagong gamit pabalik sa Panahon ng Bronse at Panahon ng Bakal. Ang Medicina ay patuloy na tinitirhan noong panahon ng Romano, gaya ng pinatutunayan ng iba't ibang mga arkeolohikong natuklasan at ang pagkakaroon ng cardo at decumanus, na ngayon ay tumutugma sa pamamagitan ng Cavallotti at sa pamamagitan ng Libertà, sa sentrong pangkasaysayan. Ang unang pinagkunan ng medyebal tungkol sa Medisina ay nagsimula, tulad ng nabanggit na, noong taong 855, nang, sa isang dokumento ng Ravena, ang pangalang "Medicina" ay lumitaw sa unang pagkakataon bilang pagtukoy sa mga lugar na ito at ang munisipal na teritoryo sa silangan ng kabesera ay tinawag na " Medesano".<ref>Attualmente, tale denominazione è presente nel solo nome di "San Martino in Medesano", piccola frazione situata a sud-est di Medicina, lungo la strada che conduce alla vicina [[Castel Guelfo di Bologna|Castel Guelfo]].</ref> == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|Slovenia}} [[Škofja Loka]], Eslobenya * {{Flagicon|FRA}} [[Romilly-sur-Seine]], Pransiya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.medicina.bo.it/}} * [http://bandamedicina.altervista.org/ Opisyal na website ng Municipal Band of Medicina] {{In lang|it}} {{Kalakhang Lungsod ng Bolonia}} din3u6eerhikakanwcwcyzk5a6iz6ih 2235982 2235981 2026-10-21T16:38:42Z Ryomaandres 8044 2235982 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Medicina|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Bolonia|Bolonia]] (BO)|website={{official website|http://www.comune.medicina.bo.it}}|area_code=051|postal_code=40059|day=Disyembre 13|saint=[[Santa Lucia]]|elevation_m=25|elevation_footnotes=|population_demonym=Medicinesi|population_footnotes=|area_total_km2=159.11|area_footnotes=|mayor=Matteo Montanari|mayor_party=|frazioni=Buda, Crocetta, Fantuzza, Fiorentina, Fossatone, Ganzanigo, Portonovo, San Martino, Sant'Antonio, Via Nuova, Villa Fontana|region=[[Emilia-Romaña]]|official_name=Comune di Medicina|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|44|29|N|11|38|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Medicina_(BO)-Stemma.png|image_caption=Tore na may orasan.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Torre_dell’Orologio,_Medicina_2.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Medicina''' ([[Diyalektong Boloñesa|Boloñesa]]: {{Lang|egl|Midgénna}}; [[Diyalektong Boloñesa|Silangang Boloñesa]]: {{Lang|egl|Migìna}}) ay isang [[Italya|Italyanong]] ''[[Komuna|comune]]'' na may mga 16,000 naninirahan sa [[Kalakhang Lungsod ng Bolonia]], bahagi ng rehiyon ng [[Emilia-Romaña]]. == Kasaysayan == Ang bayan ay may mga sinaunang pinagmulan: sa museo sibiko, sa katunayan, natagpuan ang mga nakatagong gamit pabalik sa Panahon ng Bronse at Panahon ng Bakal. Ang Medicina ay patuloy na tinitirhan noong panahon ng Romano, gaya ng pinatutunayan ng iba't ibang mga arkeolohikong natuklasan at ang pagkakaroon ng cardo at decumanus, na ngayon ay tumutugma sa pamamagitan ng Cavallotti at sa pamamagitan ng Libertà, sa sentrong pangkasaysayan. Ang unang pinagkunan ng medyebal tungkol sa Medisina ay nagsimula, tulad ng nabanggit na, noong taong 855, nang, sa isang dokumento ng Ravena, ang pangalang "Medicina" ay lumitaw sa unang pagkakataon bilang pagtukoy sa mga lugar na ito at ang munisipal na teritoryo sa silangan ng kabesera ay tinawag na "Medesano".<ref>Attualmente, tale denominazione è presente nel solo nome di "San Martino in Medesano", piccola frazione situata a sud-est di Medicina, lungo la strada che conduce alla vicina [[Castel Guelfo di Bologna|Castel Guelfo]].</ref> == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|Slovenia}} [[Škofja Loka]], Eslobenya * {{Flagicon|FRA}} [[Romilly-sur-Seine]], Pransiya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.medicina.bo.it/}} * [http://bandamedicina.altervista.org/ Opisyal na website ng Municipal Band of Medicina] {{In lang|it}} {{Kalakhang Lungsod ng Bolonia}} lwbwc64mp5nlrmqscsthyggdoz2tfs5 2235983 2235982 2026-10-21T16:39:00Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2235983 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Medicina|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Bolonia|Bolonia]] (BO)|website={{official website|http://www.comune.medicina.bo.it}}|area_code=051|postal_code=40059|day=Disyembre 13|saint=[[Santa Lucia]]|elevation_m=25|elevation_footnotes=|population_demonym=Medicinesi|population_footnotes=|area_total_km2=159.11|area_footnotes=|mayor=Matteo Montanari|mayor_party=|frazioni=Buda, Crocetta, Fantuzza, Fiorentina, Fossatone, Ganzanigo, Portonovo, San Martino, Sant'Antonio, Via Nuova, Villa Fontana|region=[[Emilia-Romaña]]|official_name=Comune di Medicina|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|44|29|N|11|38|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Medicina_(BO)-Stemma.png|image_caption=Tore na may orasan.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Torre_dell’Orologio,_Medicina_2.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Medicina''' ([[Diyalektong Boloñesa|Boloñesa]]: {{Lang|egl|Midgénna}}; [[Diyalektong Boloñesa|Silangang Boloñesa]]: {{Lang|egl|Migìna}}) ay isang [[Italya|Italyanong]] ''[[Komuna|comune]]'' na may mga 16,000 naninirahan sa [[Kalakhang Lungsod ng Bolonia]], bahagi ng rehiyon ng [[Emilia-Romaña]]. == Kasaysayan == Ang bayan ay may mga sinaunang pinagmulan: sa museo sibiko, sa katunayan, natagpuan ang mga nakatagong gamit pabalik sa Panahon ng Bronse at Panahon ng Bakal. Ang Medicina ay patuloy na tinitirhan noong panahon ng Romano, gaya ng pinatutunayan ng iba't ibang arkeolohikong natuklasan at ang pagkakaroon ng cardo at decumanus, na ngayon ay tumutugma sa pamamagitan ng Cavallotti at sa pamamagitan ng Libertà, sa sentrong pangkasaysayan. Ang unang pinagkunan ng medyebal tungkol sa Medisina ay nagsimula, tulad ng nabanggit na, noong taong 855, nang, sa isang dokumento ng Ravena, ang pangalang "Medicina" ay lumitaw sa unang pagkakataon bilang pagtukoy sa mga lugar na ito at ang munisipal na teritoryo sa silangan ng kabesera ay tinawag na "Medesano".<ref>Attualmente, tale denominazione è presente nel solo nome di "San Martino in Medesano", piccola frazione situata a sud-est di Medicina, lungo la strada che conduce alla vicina [[Castel Guelfo di Bologna|Castel Guelfo]].</ref> == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|Slovenia}} [[Škofja Loka]], Eslobenya * {{Flagicon|FRA}} [[Romilly-sur-Seine]], Pransiya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.medicina.bo.it/}} * [http://bandamedicina.altervista.org/ Opisyal na website ng Municipal Band of Medicina] {{In lang|it}} {{Kalakhang Lungsod ng Bolonia}} 7ojoaw9dw1r5su5tg6g32ie8qbuu98p Talaan ng mga munisipalidad ng Kalakhang Lungsod ng Florencia 0 314889 2235984 1926659 2026-10-21T16:41:34Z Ryomaandres 8044 2235984 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang talaan ng 50 munisipalidad (mga ''[[Komuna|comune]]'') ng [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], [[Toscana]], [[Italya]]. == Talaan == {| class="wikitable sortable" !Kodigo sa [[Istat|ISTAT]] !Komuna !Populasyon, Disyembre 31, 2010 |- |48001 |[[Bagno a Ripoli]] | align="right" |25,787 |- |48002 |[[Barberino di Mugello]] | align="right" |10,858 |- | |[[Barberino Tavarnelle]] | |- |48003 |[[Barberino Val d'Elsa]] | align="right" |4,373 |- |48004 |[[Borgo San Lorenzo]] | align="right" |18,191 |- |48005 |[[Calenzano]] | align="right" |16,462 |- |48006 |[[Campi Bisenzio]] | align="right" |43,901 |- |48008 |[[Capraia e Limite]] | align="right" |7,268 |- |48010 |[[Castelfiorentino]] | align="right" |17,959 |- |48011 |[[Cerreto Guidi]] | align="right" |10,721 |- |48012 |[[Certaldo]] | align="right" |16,343 |- |48013 |[[Dicomano]] | align="right" |5,777 |- |48014 |[[Empoli]] | align="right" |47,955 |- |48015 |[[Fiesole]] | align="right" |14,341 |- |48016 |[[Figline Valdarno]] | align="right" |17,050 |- |48017 |[[Florencia]] | align="right" |371,282 |- |48018 |[[Firenzuola]] | align="right" |4,950 |- |48019 |[[Fucecchio]] | align="right" |23,496 |- |48020 |[[Gambassi Terme]] | align="right" |4,930 |- |48021 |[[Greve in Chianti]] | align="right" |14,351 |- |48022 |[[Impruneta]] | align="right" |14,906 |- |48023 |[[Incisa in Val d'Arno]] | align="right" |6,339 |- |48024 |[[Lastra a Signa]] | align="right" |19,829 |- |48025 |[[Londa, Toscana|Londa]] | align="right" |1,874 |- |48026 |[[Marradi]] | align="right" |3,303 |- |48027 |[[Montaione]] | align="right" |3,773 |- |48028 |[[Montelupo Fiorentino]] | align="right" |13,691 |- |48030 |[[Montespertoli]] | align="right" |13,452 |- |48031 |[[Palazzuolo sul Senio]] | align="right" |1,198 |- |48032 |[[Pelago]] | align="right" |7,702 |- |48033 |[[Pontassieve]] | align="right" |20,709 |- |48035 |[[Reggello]] | align="right" |16,296 |- |48036 |[[Rignano sull'Arno]] | align="right" |8,758 |- |48037 |[[Rufina]] | align="right" |7,461 |- |48038 |[[San Casciano in Val di Pesa]] | align="right" |17,216 |- |48039 |[[San Godenzo]] | align="right" |1,258 |- |48040 |[[San Piero a Sieve]] | align="right" |4,305 |- |48041 |[[Scandicci]] | align="right" |50,309 |- | |[[Scarperia e San Piero]] | |- |48042 |[[Scarperia]] | align="right" |7,809 |- |48043 |[[Sesto Fiorentino]] | align="right" |47,623 |- |48044 |[[Signa]] | align="right" |18,510 |- |48045 |[[Tavarnelle Val di Pesa]] | align="right" |7,755 |- |48046 |[[Vaglia]] | align="right" |5,183 |- |48049 |[[Vicchio]] | align="right" |8,262 |- |48050 |[[Vinci, Tuscany|Vinci]] | align="right" |14,582 |- |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya|Listahan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian ==  {{reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Lalawigan ng Florence|nocat=yes}} a078apzy1kqxh378xp0zvnt8csx6ovb 2235985 2235984 2026-10-21T16:42:54Z Ryomaandres 8044 2235985 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang talaan ng 50 munisipalidad (mga ''[[Komuna|comune]]'') ng [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], [[Toscana]], [[Italya]]. == Talaan == {| class="wikitable sortable" !Kodigo sa [[Istat|ISTAT]] !Komuna !Populasyon, Disyembre 31, 2010 |- |48001 |[[Bagno a Ripoli]] | align="right" |25,787 |- |48002 |[[Barberino di Mugello]] | align="right" |10,858 |- | |[[Barberino Tavarnelle]] | |- |48004 |[[Borgo San Lorenzo]] | align="right" |18,191 |- |48005 |[[Calenzano]] | align="right" |16,462 |- |48006 |[[Campi Bisenzio]] | align="right" |43,901 |- |48008 |[[Capraia e Limite]] | align="right" |7,268 |- |48010 |[[Castelfiorentino]] | align="right" |17,959 |- |48011 |[[Cerreto Guidi]] | align="right" |10,721 |- |48012 |[[Certaldo]] | align="right" |16,343 |- |48013 |[[Dicomano]] | align="right" |5,777 |- |48014 |[[Empoli]] | align="right" |47,955 |- |48015 |[[Fiesole]] | align="right" |14,341 |- |48016 |[[Figline Valdarno]] | align="right" |17,050 |- |48017 |[[Florencia]] | align="right" |371,282 |- |48018 |[[Firenzuola]] | align="right" |4,950 |- |48019 |[[Fucecchio]] | align="right" |23,496 |- |48020 |[[Gambassi Terme]] | align="right" |4,930 |- |48021 |[[Greve in Chianti]] | align="right" |14,351 |- |48022 |[[Impruneta]] | align="right" |14,906 |- |48023 |[[Incisa in Val d'Arno]] | align="right" |6,339 |- |48024 |[[Lastra a Signa]] | align="right" |19,829 |- |48025 |[[Londa, Toscana|Londa]] | align="right" |1,874 |- |48026 |[[Marradi]] | align="right" |3,303 |- |48027 |[[Montaione]] | align="right" |3,773 |- |48028 |[[Montelupo Fiorentino]] | align="right" |13,691 |- |48030 |[[Montespertoli]] | align="right" |13,452 |- |48031 |[[Palazzuolo sul Senio]] | align="right" |1,198 |- |48032 |[[Pelago]] | align="right" |7,702 |- |48033 |[[Pontassieve]] | align="right" |20,709 |- |48035 |[[Reggello]] | align="right" |16,296 |- |48036 |[[Rignano sull'Arno]] | align="right" |8,758 |- |48037 |[[Rufina]] | align="right" |7,461 |- |48038 |[[San Casciano in Val di Pesa]] | align="right" |17,216 |- |48039 |[[San Godenzo]] | align="right" |1,258 |- |48040 |[[San Piero a Sieve]] | align="right" |4,305 |- |48041 |[[Scandicci]] | align="right" |50,309 |- | |[[Scarperia e San Piero]] | |- |48042 |[[Scarperia]] | align="right" |7,809 |- |48043 |[[Sesto Fiorentino]] | align="right" |47,623 |- |48044 |[[Signa]] | align="right" |18,510 |- |48045 |[[Tavarnelle Val di Pesa]] | align="right" |7,755 |- |48046 |[[Vaglia]] | align="right" |5,183 |- |48049 |[[Vicchio]] | align="right" |8,262 |- |48050 |[[Vinci, Tuscany|Vinci]] | align="right" |14,582 |- |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya|Listahan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian ==  {{reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Lalawigan ng Florence|nocat=yes}} 15dru273obcog6kkfoqe5o0asb1szyc 2235988 2235985 2026-10-21T16:48:08Z Ryomaandres 8044 2235988 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang talaan ng 50 munisipalidad (mga ''[[Komuna|comune]]'') ng [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], [[Toscana]], [[Italya]]. == Talaan == {| class="wikitable sortable" !Kodigo sa [[Istat|ISTAT]] !Komuna !Populasyon, Disyembre 31, 2010 |- |48001 |[[Bagno a Ripoli]] | align="right" |25,787 |- |48002 |[[Barberino di Mugello]] | align="right" |10,858 |- | |[[Barberino Tavarnelle]] | |- |48004 |[[Borgo San Lorenzo]] | align="right" |18,191 |- |48005 |[[Calenzano]] | align="right" |16,462 |- |48006 |[[Campi Bisenzio]] | align="right" |43,901 |- |48008 |[[Capraia e Limite]] | align="right" |7,268 |- |48010 |[[Castelfiorentino]] | align="right" |17,959 |- |48011 |[[Cerreto Guidi]] | align="right" |10,721 |- |48012 |[[Certaldo]] | align="right" |16,343 |- |48013 |[[Dicomano]] | align="right" |5,777 |- |48014 |[[Empoli]] | align="right" |47,955 |- |48015 |[[Fiesole]] | align="right" |14,341 |- | |[[Figline at Incisa Valdarno|Figline e Incisa Valdarno]] | align="right" | |- |48017 |[[Florencia]] | align="right" |371,282 |- |48018 |[[Firenzuola]] | align="right" |4,950 |- |48019 |[[Fucecchio]] | align="right" |23,496 |- |48020 |[[Gambassi Terme]] | align="right" |4,930 |- |48021 |[[Greve in Chianti]] | align="right" |14,351 |- |48022 |[[Impruneta]] | align="right" |14,906 |- |48023 |[[Incisa in Val d'Arno]] | align="right" |6,339 |- |48024 |[[Lastra a Signa]] | align="right" |19,829 |- |48025 |[[Londa, Toscana|Londa]] | align="right" |1,874 |- |48026 |[[Marradi]] | align="right" |3,303 |- |48027 |[[Montaione]] | align="right" |3,773 |- |48028 |[[Montelupo Fiorentino]] | align="right" |13,691 |- |48030 |[[Montespertoli]] | align="right" |13,452 |- |48031 |[[Palazzuolo sul Senio]] | align="right" |1,198 |- |48032 |[[Pelago]] | align="right" |7,702 |- |48033 |[[Pontassieve]] | align="right" |20,709 |- |48035 |[[Reggello]] | align="right" |16,296 |- |48036 |[[Rignano sull'Arno]] | align="right" |8,758 |- |48037 |[[Rufina]] | align="right" |7,461 |- |48038 |[[San Casciano in Val di Pesa]] | align="right" |17,216 |- |48039 |[[San Godenzo]] | align="right" |1,258 |- |48040 |[[San Piero a Sieve]] | align="right" |4,305 |- |48041 |[[Scandicci]] | align="right" |50,309 |- | |[[Scarperia e San Piero]] | |- |48042 |[[Scarperia]] | align="right" |7,809 |- |48043 |[[Sesto Fiorentino]] | align="right" |47,623 |- |48044 |[[Signa]] | align="right" |18,510 |- |48045 |[[Tavarnelle Val di Pesa]] | align="right" |7,755 |- |48046 |[[Vaglia]] | align="right" |5,183 |- |48049 |[[Vicchio]] | align="right" |8,262 |- |48050 |[[Vinci, Tuscany|Vinci]] | align="right" |14,582 |- |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya|Listahan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian ==  {{reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Lalawigan ng Florence|nocat=yes}} 0jy7bcnjq3mbiy27wc41s5x2nkj4yhm 2235995 2235988 2026-10-21T16:54:36Z Ryomaandres 8044 2235995 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang talaan ng 50 munisipalidad (mga ''[[Komuna|comune]]'') ng [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], [[Toscana]], [[Italya]]. == Talaan == {| class="wikitable sortable" !Kodigo sa [[Istat|ISTAT]] !Komuna !Populasyon, Disyembre 31, 2010 |- |48001 |[[Bagno a Ripoli]] | align="right" |25,787 |- |48002 |[[Barberino di Mugello]] | align="right" |10,858 |- | |[[Barberino Tavarnelle]] | |- |48004 |[[Borgo San Lorenzo]] | align="right" |18,191 |- |48005 |[[Calenzano]] | align="right" |16,462 |- |48006 |[[Campi Bisenzio]] | align="right" |43,901 |- |48008 |[[Capraia e Limite]] | align="right" |7,268 |- |48010 |[[Castelfiorentino]] | align="right" |17,959 |- |48011 |[[Cerreto Guidi]] | align="right" |10,721 |- |48012 |[[Certaldo]] | align="right" |16,343 |- |48013 |[[Dicomano]] | align="right" |5,777 |- |48014 |[[Empoli]] | align="right" |47,955 |- |48015 |[[Fiesole]] | align="right" |14,341 |- | |[[Figline at Incisa Valdarno|Figline e Incisa Valdarno]] | align="right" | |- |48017 |[[Florencia]] | align="right" |371,282 |- |48018 |[[Firenzuola]] | align="right" |4,950 |- |48019 |[[Fucecchio]] | align="right" |23,496 |- |48020 |[[Gambassi Terme]] | align="right" |4,930 |- |48021 |[[Greve in Chianti]] | align="right" |14,351 |- |48022 |[[Impruneta]] | align="right" |14,906 |- |48024 |[[Lastra a Signa]] | align="right" |19,829 |- |48025 |[[Londa, Toscana|Londa]] | align="right" |1,874 |- |48026 |[[Marradi]] | align="right" |3,303 |- |48027 |[[Montaione]] | align="right" |3,773 |- |48028 |[[Montelupo Fiorentino]] | align="right" |13,691 |- |48030 |[[Montespertoli]] | align="right" |13,452 |- |48031 |[[Palazzuolo sul Senio]] | align="right" |1,198 |- |48032 |[[Pelago]] | align="right" |7,702 |- |48033 |[[Pontassieve]] | align="right" |20,709 |- |48035 |[[Reggello]] | align="right" |16,296 |- |48036 |[[Rignano sull'Arno]] | align="right" |8,758 |- |48037 |[[Rufina]] | align="right" |7,461 |- |48038 |[[San Casciano in Val di Pesa]] | align="right" |17,216 |- |48039 |[[San Godenzo]] | align="right" |1,258 |- |48040 |[[San Piero a Sieve]] | align="right" |4,305 |- |48041 |[[Scandicci]] | align="right" |50,309 |- | |[[Scarperia e San Piero]] | |- |48042 |[[Scarperia]] | align="right" |7,809 |- |48043 |[[Sesto Fiorentino]] | align="right" |47,623 |- |48044 |[[Signa]] | align="right" |18,510 |- |48045 |[[Tavarnelle Val di Pesa]] | align="right" |7,755 |- |48046 |[[Vaglia]] | align="right" |5,183 |- |48049 |[[Vicchio]] | align="right" |8,262 |- |48050 |[[Vinci, Tuscany|Vinci]] | align="right" |14,582 |- |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya|Listahan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian ==  {{reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Lalawigan ng Florence|nocat=yes}} clo5llnsjjmvnhyf5bgq2q7qli3p2bc 2236008 2235995 2026-10-21T17:30:51Z Ryomaandres 8044 2236008 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang talaan ng 50 munisipalidad (mga ''[[Komuna|comune]]'') ng [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], [[Toscana]], [[Italya]]. == Talaan == {| class="wikitable sortable" !Kodigo sa [[Istat|ISTAT]] !Komuna !Populasyon, Disyembre 31, 2010 |- |48001 |[[Bagno a Ripoli]] | align="right" |25,787 |- |48002 |[[Barberino di Mugello]] | align="right" |10,858 |- | |[[Barberino Tavarnelle]] | |- |48004 |[[Borgo San Lorenzo]] | align="right" |18,191 |- |48005 |[[Calenzano]] | align="right" |16,462 |- |48006 |[[Campi Bisenzio]] | align="right" |43,901 |- |48008 |[[Capraia e Limite]] | align="right" |7,268 |- |48010 |[[Castelfiorentino]] | align="right" |17,959 |- |48011 |[[Cerreto Guidi]] | align="right" |10,721 |- |48012 |[[Certaldo]] | align="right" |16,343 |- |48013 |[[Dicomano]] | align="right" |5,777 |- |48014 |[[Empoli]] | align="right" |47,955 |- |48015 |[[Fiesole]] | align="right" |14,341 |- | |[[Figline at Incisa Valdarno|Figline e Incisa Valdarno]] | align="right" | |- |48017 |[[Florencia]] | align="right" |371,282 |- |48018 |[[Firenzuola]] | align="right" |4,950 |- |48019 |[[Fucecchio]] | align="right" |23,496 |- |48020 |[[Gambassi Terme]] | align="right" |4,930 |- |48021 |[[Greve in Chianti]] | align="right" |14,351 |- |48022 |[[Impruneta]] | align="right" |14,906 |- |48024 |[[Lastra a Signa]] | align="right" |19,829 |- |48025 |[[Londa, Toscana|Londa]] | align="right" |1,874 |- |48026 |[[Marradi]] | align="right" |3,303 |- |48027 |[[Montaione]] | align="right" |3,773 |- |48028 |[[Montelupo Fiorentino]] | align="right" |13,691 |- |48030 |[[Montespertoli]] | align="right" |13,452 |- |48031 |[[Palazzuolo sul Senio]] | align="right" |1,198 |- |48032 |[[Pelago]] | align="right" |7,702 |- |48033 |[[Pontassieve]] | align="right" |20,709 |- |48035 |[[Reggello]] | align="right" |16,296 |- |48036 |[[Rignano sull'Arno]] | align="right" |8,758 |- |48037 |[[Rufina]] | align="right" |7,461 |- |48038 |[[San Casciano in Val di Pesa]] | align="right" |17,216 |- |48039 |[[San Godenzo]] | align="right" |1,258 |- |48041 |[[Scandicci]] | align="right" |50,309 |- | |[[Scarperia e San Piero]] | |- |48042 |[[Scarperia]] | align="right" |7,809 |- |48043 |[[Sesto Fiorentino]] | align="right" |47,623 |- |48044 |[[Signa]] | align="right" |18,510 |- |48045 |[[Tavarnelle Val di Pesa]] | align="right" |7,755 |- |48046 |[[Vaglia]] | align="right" |5,183 |- |48049 |[[Vicchio]] | align="right" |8,262 |- |48050 |[[Vinci, Tuscany|Vinci]] | align="right" |14,582 |- |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya|Listahan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian ==  {{reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Lalawigan ng Florence|nocat=yes}} 7a97dx1m7re3wd0o94u0q93c4ox0uin 2236009 2236008 2026-10-21T17:31:11Z Ryomaandres 8044 2236009 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang talaan ng 50 munisipalidad (mga ''[[Komuna|comune]]'') ng [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], [[Toscana]], [[Italya]]. == Talaan == {| class="wikitable sortable" !Kodigo sa [[Istat|ISTAT]] !Komuna !Populasyon, Disyembre 31, 2010 |- |48001 |[[Bagno a Ripoli]] | align="right" |25,787 |- |48002 |[[Barberino di Mugello]] | align="right" |10,858 |- | |[[Barberino Tavarnelle]] | |- |48004 |[[Borgo San Lorenzo]] | align="right" |18,191 |- |48005 |[[Calenzano]] | align="right" |16,462 |- |48006 |[[Campi Bisenzio]] | align="right" |43,901 |- |48008 |[[Capraia e Limite]] | align="right" |7,268 |- |48010 |[[Castelfiorentino]] | align="right" |17,959 |- |48011 |[[Cerreto Guidi]] | align="right" |10,721 |- |48012 |[[Certaldo]] | align="right" |16,343 |- |48013 |[[Dicomano]] | align="right" |5,777 |- |48014 |[[Empoli]] | align="right" |47,955 |- |48015 |[[Fiesole]] | align="right" |14,341 |- | |[[Figline e Incisa Valdarno]] | align="right" | |- |48017 |[[Florencia]] | align="right" |371,282 |- |48018 |[[Firenzuola]] | align="right" |4,950 |- |48019 |[[Fucecchio]] | align="right" |23,496 |- |48020 |[[Gambassi Terme]] | align="right" |4,930 |- |48021 |[[Greve in Chianti]] | align="right" |14,351 |- |48022 |[[Impruneta]] | align="right" |14,906 |- |48024 |[[Lastra a Signa]] | align="right" |19,829 |- |48025 |[[Londa, Toscana|Londa]] | align="right" |1,874 |- |48026 |[[Marradi]] | align="right" |3,303 |- |48027 |[[Montaione]] | align="right" |3,773 |- |48028 |[[Montelupo Fiorentino]] | align="right" |13,691 |- |48030 |[[Montespertoli]] | align="right" |13,452 |- |48031 |[[Palazzuolo sul Senio]] | align="right" |1,198 |- |48032 |[[Pelago]] | align="right" |7,702 |- |48033 |[[Pontassieve]] | align="right" |20,709 |- |48035 |[[Reggello]] | align="right" |16,296 |- |48036 |[[Rignano sull'Arno]] | align="right" |8,758 |- |48037 |[[Rufina]] | align="right" |7,461 |- |48038 |[[San Casciano in Val di Pesa]] | align="right" |17,216 |- |48039 |[[San Godenzo]] | align="right" |1,258 |- |48041 |[[Scandicci]] | align="right" |50,309 |- | |[[Scarperia e San Piero]] | |- |48042 |[[Scarperia]] | align="right" |7,809 |- |48043 |[[Sesto Fiorentino]] | align="right" |47,623 |- |48044 |[[Signa]] | align="right" |18,510 |- |48045 |[[Tavarnelle Val di Pesa]] | align="right" |7,755 |- |48046 |[[Vaglia]] | align="right" |5,183 |- |48049 |[[Vicchio]] | align="right" |8,262 |- |48050 |[[Vinci, Tuscany|Vinci]] | align="right" |14,582 |- |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya|Listahan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian ==  {{reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Lalawigan ng Florence|nocat=yes}} fm8awwg8n366vjwfq7vebok2lxtpxys 2236018 2236009 2026-10-21T17:58:07Z Ryomaandres 8044 2236018 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang talaan ng 50 munisipalidad (mga ''[[Komuna|comune]]'') ng [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], [[Toscana]], [[Italya]]. == Talaan == {| class="wikitable sortable" !Kodigo sa [[Istat|ISTAT]] !Komuna !Populasyon, Disyembre 31, 2010 |- |48001 |[[Bagno a Ripoli]] | align="right" |25,787 |- |48002 |[[Barberino di Mugello]] | align="right" |10,858 |- | |[[Barberino Tavarnelle]] | |- |48004 |[[Borgo San Lorenzo]] | align="right" |18,191 |- |48005 |[[Calenzano]] | align="right" |16,462 |- |48006 |[[Campi Bisenzio]] | align="right" |43,901 |- |48008 |[[Capraia e Limite]] | align="right" |7,268 |- |48010 |[[Castelfiorentino]] | align="right" |17,959 |- |48011 |[[Cerreto Guidi]] | align="right" |10,721 |- |48012 |[[Certaldo]] | align="right" |16,343 |- |48013 |[[Dicomano]] | align="right" |5,777 |- |48014 |[[Empoli]] | align="right" |47,955 |- |48015 |[[Fiesole]] | align="right" |14,341 |- | |[[Figline e Incisa Valdarno]] | align="right" | |- |48017 |[[Florencia]] | align="right" |371,282 |- |48018 |[[Firenzuola]] | align="right" |4,950 |- |48019 |[[Fucecchio]] | align="right" |23,496 |- |48020 |[[Gambassi Terme]] | align="right" |4,930 |- |48021 |[[Greve in Chianti]] | align="right" |14,351 |- |48022 |[[Impruneta]] | align="right" |14,906 |- |48024 |[[Lastra a Signa]] | align="right" |19,829 |- |48025 |[[Londa, Toscana|Londa]] | align="right" |1,874 |- |48026 |[[Marradi]] | align="right" |3,303 |- |48027 |[[Montaione]] | align="right" |3,773 |- |48028 |[[Montelupo Fiorentino]] | align="right" |13,691 |- |48030 |[[Montespertoli]] | align="right" |13,452 |- |48031 |[[Palazzuolo sul Senio]] | align="right" |1,198 |- |48032 |[[Pelago]] | align="right" |7,702 |- |48033 |[[Pontassieve]] | align="right" |20,709 |- |48035 |[[Reggello]] | align="right" |16,296 |- |48036 |[[Rignano sull'Arno]] | align="right" |8,758 |- |48037 |[[Rufina]] | align="right" |7,461 |- |48038 |[[San Casciano in Val di Pesa]] | align="right" |17,216 |- |48039 |[[San Godenzo]] | align="right" |1,258 |- |48041 |[[Scandicci]] | align="right" |50,309 |- | |[[Scarperia e San Piero]] | |- |48043 |[[Sesto Fiorentino]] | align="right" |47,623 |- |48044 |[[Signa]] | align="right" |18,510 |- |48046 |[[Vaglia]] | align="right" |5,183 |- |48049 |[[Vicchio]] | align="right" |8,262 |- |48050 |[[Vinci, Tuscany|Vinci]] | align="right" |14,582 |- |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya|Listahan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian ==  {{reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Lalawigan ng Florence|nocat=yes}} 9785qenbus66zc8e70d0p6lwtxvycr1 Vinci, Toscana 0 314908 2236022 2141996 2026-10-21T18:09:41Z Ryomaandres 8044 2236022 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Vinci|elevation_footnotes=|mayor=Giuseppe Torchia|area_footnotes=|area_total_km2=54|population_footnotes=|population_demonym=Vinciani|telephone=|elevation_m=97|frazioni=[[Anchiano]], Apparita, Badia a Passignano, Burrino, Collegonzi, Faltognano, La Stella, Mercatale, Orbignano, Petroio, Piccaratico, Salvino, San Donato, San Pantaleo, Santa Lucia, Sant'Amato, Sant'Ansano, Sovigliana, Spicchio, [[Toiano, Vinci|Toiano]], Vitolini|postal_code=50059|istat=048050|saint=San Andrés|day=|area_code=0571|website={{Official website|http://www.comune.vinci.fi.it/}}|mayor_party=|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|official_name=Comune di Vinci|shield_alt=|native_name=|image_skyline=VinciPanorama3.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama ng Vinci|image_shield=Vinci-Stemma.png|image_map=|region=[[Toscana]]|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|47|N|10|55|E|region:IT_type:city(14354)|display=inline}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Vinci''' ({{IPAc-en|lang|'|v|I|n|tS|i}} {{Respell|VIN|chee}}, Italian: [ˈvintʃi] )<ref>{{cite book|last=Wells|first=John|author-link=John C. Wells|title=Longman Pronunciation Dictionary|url=https://archive.org/details/longmanpronuncia0000unse|publisher=Pearson Longman|edition=3rd|date=3 April 2008|isbn=978-1-4058-8118-0}}</ref> ay isang lungsod<ref>{{cite web|url=http://www.comune.vinci.fi.it/attachments/article/54/034_statuto.pdf|title=Statuto del comune di Vinci|format=PDF|language=it|page=9|access-date=11 June 2013}}{{Dead link|date=April 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> sa r[[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa rehiyon ng [[Toscana]] ng [[Italya]]. Ang lugar ng kapanganakan ng [[Renasimyento]]ng [[polimata]] na si [[Leonardo da Vinci]] ay nasa labas lamang ng bayan. == Heograpiya == === Klima === Ang klima ng Vinci ay nailalarawan sa pamamagitan ng mainit at bahagyang tuyong tag-araw at malamig at mas maulan na taglamig. Ang pangkaraniwang pinakamataas na temperatura ay umaabot sa kanilang pinakamataas na halaga sa pagitan ng Hulyo at Agosto, habang ang presipitasyon ay tumataas sa panahon ng taglagas at umaabot sa pangkaraniwang buwanang pinakamataas sa Nobyembre.<ref name="climavinci">{{Cita web|url=https://it.climate-data.org/location/13237/|titolo=Climate data Clima Vinci (Italia)|sito=Climate-Data.org|accesso=9 novembre 2023}}</ref> == Mga pangunahing tanawin == * [[Museo Leonardiano]], museo ni Leonardo da Vinci. Ang museo na ito ay may mga pagpapakita ng ilan sa mga imbensyon na iginuhit sa mga kuwaderno ni Leonardo. * Ang Casa Natale di Leonardo, ang lugar ng kapanganakan ni Leonardo da Vinci, ay nasa humigit-kumulang 3&nbsp;km sa hilagang-silangan ng Vinci sa [[frazione]] ng [[Anchiano]].<ref>{{cite web|url=http://www.museoleonardiano.it/eng/leonardo-country/leonardos-birthplace|title=The origin of the genius|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712013515/http://www.museoleonardiano.it/eng/leonardo-country/leonardos-birthplace|archive-date=12 July 2012|access-date=4 May 2019}}</ref> Mayroong ilang mga reproduksiyon ng kaniyang mga guhit sa bahay. * Simbahan ng Santa Croce, na itinayo noong ika-13 siglo ngunit kalaunan ay ginawang muli sa istilong neoRenasimyento. == Kakambal na bayan == Ang Vinci ay may dalawang opisyal na [[Kakambal na lungsod|kapatid na lungsod]] na itinalaga ng [[Sister Cities International]]: * {{Flagicon|USA}} [[Allentown, Pennsylvania|Allentown]], Estados Unidos * {{Flagicon|FRA}} [[Amboise]], Pransiya<ref>{{cite web|url=http://www.comune.vinci.fi.it/index.php/gemellaggi.html|title=Gemellaggi|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|language=it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923210031/http://www.comune.vinci.fi.it/index.php/gemellaggi.html|archive-date=23 September 2015|access-date=11 June 2013}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.vinci.fi.it/}} * [http://www.museoleonardiano.it/eng/ Museo Leonardiano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429000056/http://www.museoleonardiano.it/eng/ |date=2014-04-29 }} {{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} qmo5mjy6l04299p2csjqscquwidiw3w Figline e Incisa Valdarno 0 314925 2236010 2230628 2026-10-21T17:31:59Z Ryomaandres 8044 2236010 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Figline e Incisa Valdarno|elevation_footnotes=|area_total_km2=97.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: [http://demo.istat.it/bilmens2016gen/index.html Italian statistical institute] [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=23376|population_as_of=31 Agosto 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_m=122|mayor=Giulia Mugnai|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=50063|area_code=055|website={{official website|http://www.comunefiv.it/}}|area_footnotes=|mayor_party=[[Democratic Party (Italya)|Democratic Party]]|official_name=Comune di Figline e Incisa Valdarno|image_map=Map_of_comune_of_Figline_e_Incisa_Valdarno_(province_of_Florence,_region_Tuscany,_Italy).svg|native_name=|image_skyline=FiglineValdarnoMura1.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tore ng Santa Caterina sa mga Pader ng Figline Valdarno, 2013|image_shield=Stemma Comune Figline Incisa Valdarno.jpg|shield_alt=Eskudo ng Comune Figline e Incisa Valdarno|map_alt=|frazioni=Burchio, Brollo, Cesto-Gaville, Palazzolo, Poggio alla Croce, Ponte agli Stolli, Porcellino-Restone|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|39|24|N|11|26|59|E|type:city(5,787)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Toscana]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|footnotes=}}Ang '''Figline e Incisa Valdarno''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Toscana]], na matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} timog-silangan ng [[Florencia]]. Ito ay nilikha noong 1 Enero 2014 sa pag-iisa ng mga munisipalidad ng [[Figline Valdarno]] at [[Incisa in Val d'Arno|Incisa sa Val d'Arno]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalang "Figline e Incisa Valdarno" ay nagmula sa pag-iisa ng mga pangalan ng dalawang naunang munisipalidad sa alpabetikong pagkakasunud-sunod (una ang "F" at pagkatapos ay ang "I"). Ang pangalan na "Figline" ay nagmula sa [[Wikang Latin|Latin]] na "Figulinae" (na may ebolusyon sa "Fighinum", "Fegghine" atbp.) na nagpapahiwatig ng isang "figuline" na pabrika, isang lugar kung saan ang mga luwad ay pinagtatrabahuhan para sa paggawa ng mga plorerang terracotta at mga babasagin ayon sa isang Etrusko at pagkatapos ay Romanong sining ng mga [[seramika]]. Sa katunayan, ilang mga seramika ang natagpuan sa mga nagdaang siglo. Ang pangalang "Incisa" ay nagmula sa isang bitak sa crust ng lupa na nagbukas malapit sa kasalukuyang Incisa mula noong isang daang libong taon na ang nakalilipas. == Kasaysayan == === Pamumuno ng Florencia === Sa pagpapatibay ng awtoridad ng Florencia sa Valdarno, unti-unting nagsimulang magkaugnay ang mga pangyayaring administratibo ng dalawang sentro. Sa mga unang dekada ng ika-14 na siglo, pinatunayan ang Liga ng Figline at Incisa, isang organisasyong teritoryal ng kanayunan ng Florencia na kalaunan ay kinumpirma ng estado ng Florencia noong 1332. Ang Figline ang pangunahing sentro nito at sa paligid nito ay maraming maliliit na komunidad, na gayunpaman ay patuloy na nagpapanatili ng kanilang sariling mga anyo ng organisasyon at kanilang sariling mga batas.<ref name="SIUSAFigline">{{Cita web|url=https://siusa-archivi.cultura.gov.it/cgi-bin/siusa/pagina.pl?Chiave=2530&TipoPag=prodente|titolo=Comune di Figline Valdarno|sito=SIUSA - Sistema informativo unificato per le soprintendenze archivistiche|editore=Ministero della cultura|accesso=10 settembre 2026}}</ref> == Mga sanggunian ==  {{reflist}}{{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} 4frvkm12con70n6zkb34bmi96mzrux9 2236011 2236010 2026-10-21T17:32:12Z Ryomaandres 8044 2236011 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Figline e Incisa Valdarno|elevation_footnotes=|area_total_km2=97.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: [http://demo.istat.it/bilmens2016gen/index.html Italian statistical institute] [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=23376|population_as_of=31 Agosto 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_m=122|mayor=Giulia Mugnai|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=50063|area_code=055|website={{official website|http://www.comunefiv.it/}}|area_footnotes=|mayor_party=[[Democratic Party (Italya)|Democratic Party]]|official_name=Comune di Figline e Incisa Valdarno|image_map=Map_of_comune_of_Figline_e_Incisa_Valdarno_(province_of_Florence,_region_Tuscany,_Italy).svg|native_name=|image_skyline=FiglineValdarnoMura1.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tore ng Santa Caterina sa mga Pader ng Figline Valdarno, 2013|image_shield=Stemma Comune Figline Incisa Valdarno.jpg|shield_alt=Eskudo ng Comune Figline e Incisa Valdarno|map_alt=|frazioni=Burchio, Brollo, Cesto-Gaville, Palazzolo, Poggio alla Croce, Ponte agli Stolli, Porcellino-Restone|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|39|24|N|11|26|59|E|type:city(5,787)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Toscana]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]] (FI)|footnotes=}}Ang '''Figline e Incisa Valdarno''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]] sa [[Italya]]nong rehiyon ng [[Toscana]], na matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} timog-silangan ng [[Florencia]]. Ito ay nilikha noong Enero 1, 2014 sa pag-iisa ng mga munisipalidad ng [[Figline Valdarno]] at [[Incisa in Val d'Arno|Incisa sa Val d'Arno]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalang "Figline e Incisa Valdarno" ay nagmula sa pag-iisa ng mga pangalan ng dalawang naunang munisipalidad sa alpabetikong pagkakasunud-sunod (una ang "F" at pagkatapos ay ang "I"). Ang pangalan na "Figline" ay nagmula sa [[Wikang Latin|Latin]] na "Figulinae" (na may ebolusyon sa "Fighinum", "Fegghine" atbp.) na nagpapahiwatig ng isang "figuline" na pabrika, isang lugar kung saan ang mga luwad ay pinagtatrabahuhan para sa paggawa ng mga plorerang terracotta at mga babasagin ayon sa isang Etrusko at pagkatapos ay Romanong sining ng mga [[seramika]]. Sa katunayan, ilang mga seramika ang natagpuan sa mga nagdaang siglo. Ang pangalang "Incisa" ay nagmula sa isang bitak sa crust ng lupa na nagbukas malapit sa kasalukuyang Incisa mula noong isang daang libong taon na ang nakalilipas. == Kasaysayan == === Pamumuno ng Florencia === Sa pagpapatibay ng awtoridad ng Florencia sa Valdarno, unti-unting nagsimulang magkaugnay ang mga pangyayaring administratibo ng dalawang sentro. Sa mga unang dekada ng ika-14 na siglo, pinatunayan ang Liga ng Figline at Incisa, isang organisasyong teritoryal ng kanayunan ng Florencia na kalaunan ay kinumpirma ng estado ng Florencia noong 1332. Ang Figline ang pangunahing sentro nito at sa paligid nito ay maraming maliliit na komunidad, na gayunpaman ay patuloy na nagpapanatili ng kanilang sariling mga anyo ng organisasyon at kanilang sariling mga batas.<ref name="SIUSAFigline">{{Cita web|url=https://siusa-archivi.cultura.gov.it/cgi-bin/siusa/pagina.pl?Chiave=2530&TipoPag=prodente|titolo=Comune di Figline Valdarno|sito=SIUSA - Sistema informativo unificato per le soprintendenze archivistiche|editore=Ministero della cultura|accesso=10 settembre 2026}}</ref> == Mga sanggunian ==  {{reflist}}{{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} a6w7kaftkzctxxyo3sbudc6a4l0ghrk Scarperia e San Piero 0 314957 2236013 2029096 2026-10-21T17:39:58Z Ryomaandres 8044 2236013 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Scarperia|metropolitan_city=[[Metropolitan City of Florence|Florence]] (FI)|website=|area_code=055|postal_code=50038|day=|saint=|elevation_m=292|elevation_footnotes=|population_demonym=Scarperiesi and Sanpierini|population_footnotes=|area_total_km2=79.4|area_footnotes=|mayor=[[Federico Ingesti]]|mayor_party=|frazioni=[[Sant'Agata Mugello]], Ponzalla, Marcoiano|region=[[Tuscany]]|official_name=Comune di Scarperia e San Piero|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|44|0|N|11|21|E|type:city(7,273)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Fleur_de_lis_of_Florence.svg|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=IMG 0351 Scarperia Palazzo.JPG|native_name=|footnotes=}} '''Ang Scarperia e San Piero''' ay isang ''[[komuna]]'' (munisipyo) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], sa rehiyon ng [[Toscana|Tuscany]] [[Italya|ng Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Florencia]]. Ito ay nilikha noong Enero 1, 2014 pagkatapos ng pagsasanib ng mga dating ''comune'' ng [[Scarperia]] at [[San Piero a Sieve]]. Ang Scarperia ay sikat sa paggawa ng mga kutsilyo ng mga artesanong kumpanya ng pamilya. Mula noong 2009, ito ang naging punong-tanggapan ng kompanya ng La Marzocco Espresso makinang pangkape. Ang lungsod ay pinakamahusay na kilala bilang tahanan ng [[Mugello Circuit]] na matatagpuan dito at ito ay tahanan ng [[Grand Prix ng motorsiklo ng Italya|Italian motorcycle Grand Prix]]. Noong Setyembre 13, 2020, nangyari ang unang Grand Prix ng Tuscany sa Mugello Circuit, Scarperia, bilang bahagi ng [[2020 Formula One World Championship]]. == Heograpiya == Sa buong tagaytay ng munisipalidad ay may mga kagubatan ng mga puno tulad ng aya, kastanyas, at roble, ngunit mayroon ding mga puno ng abeto tulad ng nasa itaas na bahagi ng Monte Calvi, na itinanim noong panahon ng mga Pasista sa hugis ng isang tangway ng Italya, isang hugis na halos naglaho na ngayon. == Mga sanggunian == {{reflist}}{{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} o9t2i9vuizz002iw11jpfy15d6hty9t 2236014 2236013 2026-10-21T17:40:37Z Ryomaandres 8044 2236014 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Scarperia|metropolitan_city=[[Metropolitan City of Florence|Florence]] (FI)|website=|area_code=055|postal_code=50038|day=|saint=|elevation_m=292|elevation_footnotes=|population_demonym=Scarperiesi and Sanpierini|population_footnotes=|area_total_km2=79.4|area_footnotes=|mayor=[[Federico Ingesti]]|mayor_party=|frazioni=[[Sant'Agata Mugello]], Ponzalla, Marcoiano|region=[[Tuscany]]|official_name=Comune di Scarperia e San Piero|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|44|0|N|11|21|E|type:city(7,273)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Fleur_de_lis_of_Florence.svg|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=IMG 0351 Scarperia Palazzo.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Scarperia e San Piero''' ay isang ''[[komuna]]'' (munisipyo) sa [[Kalakhang Lungsod ng Florencia]], sa rehiyon ng [[Toscana|Tuscany]] [[Italya|ng Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Florencia]]. Ito ay nilikha noong Enero 1, 2014 pagkatapos ng pagsasanib ng mga dating ''comune'' ng [[Scarperia]] at [[San Piero a Sieve]]. Ang Scarperia ay sikat sa paggawa ng mga kutsilyo ng mga artesanong kumpanya ng pamilya. Mula noong 2009, ito ang naging punong-tanggapan ng kompanya ng La Marzocco Espresso makinang pangkape. Ang lungsod ay pinakamahusay na kilala bilang tahanan ng [[Mugello Circuit]] na matatagpuan dito at ito ay tahanan ng [[Grand Prix ng motorsiklo ng Italya|Italian motorcycle Grand Prix]]. Noong Setyembre 13, 2020, nangyari ang unang Grand Prix ng Tuscany sa Mugello Circuit, Scarperia, bilang bahagi ng [[2020 Formula One World Championship]]. == Heograpiya == Sa buong tagaytay ng munisipalidad ay may mga kagubatan ng mga puno tulad ng aya, kastanyas, at roble, ngunit mayroon ding mga puno ng abeto tulad ng nasa itaas na bahagi ng Monte Calvi, na itinanim noong panahon ng mga Pasista sa hugis ng isang tangway ng Italya, isang hugis na halos naglaho na ngayon. == Mga sanggunian == {{reflist}}{{Kalakhang Lungsod ng Florencia}} p00qt5rw1hta4ocg8ez2uc40c1ox1b5 Miss World 2009 0 321803 2235932 2235144 2026-10-21T13:57:12Z Allyriana000 119761 2235932 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | name = Miss World 2009 | image =Kaiane Aldorino in Shanghai.jpg | image size = | image alt = | caption =Kaiane Aldorino | date = 12 Disyembre 2009 | presenters = {{Hlist|Steve Douglas|Angela Chow|Michelle McLean}} | entertainment = Gang of Instrumentals | theme = | venue = Gallagher Convention Centre, [[Johannesburgo]], Timog Aprika | broadcaster = {{Hlist|E!|SABC 3}} | director = | producer = | owner = | sponsor = | entrants = 112 | placements = 16 | debuts = | withdrawals ={{Hlist|Antigua at Barbuda|Demokratikong Republika ng Konggo|Kapuluang Cayman|Santa Lucia|Seykelas|Taywan|Tsile}} | returns = | winner = '''[[Kaiane Aldorino]]''' | represented = {{flagicon|GIB}} Hibraltar | congeniality = | personality = | best national costume = | best state costume = | photogenic = | miss internet = | award1 label = | award1 = | award2 label = | award2 = | opening trailer = | before =[[Miss World 2008|2008]] | next = [[Miss World 2010|2010]] }} Ang '''Miss World 2009''' ay ang ika-59 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Gallagher Convention Centre, [[Johannesburg]], Timog Aprika noong 12 Disyembre 2009.<ref>{{Cite web |last=PTI |date=2009-12-12 |title=Miss Gibraltar beats the odds, wins Miss World '09 |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/story/miss-gibraltar-beats-the-odds-wins-miss-world-09-62878-2009-12-11 |access-date=2026-10-16 |website=India Today |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Ksenia Sukhinova ng [[Rusya]] si Kaiane Aldorino ng [[Gibraltar|Hibraltar]] bilang Miss World 2009. Ito ang unang ng Hibraltar sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2009 |title=Miss World: Gibraltar's Kaiane Aldorino crowned |url=https://www.the-independent.com/life-style/fashion/news/miss-world-gibraltar-s-kaiane-aldorino-crowned-5512421.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2009 |title=Gibraltar takes home Miss World 2009 crown |url=https://www.france24.com/en/20091212-gibraltar-takes-home-miss-world-2009-crown |access-date=16 Enero 2023 |website=France 24 |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Perla Beltrán ng [[Mehiko]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Tatum Keshwar ng Timog Aprika.<ref>{{Cite web |last= |date=13 Disyembre 2009 |title=Gibraltar wins Miss World 2009 |url=https://timesofmalta.com/article/gibraltar-wins-miss-world-2009.285810 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> Mga kandidata mula sa 112 mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Steve Douglas, Angela Chow, at [[Michelle McLean]] ang kompetisyon. == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 2009''' | * '''{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]]''' – '''Kaiane Aldorino''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Perla Beltrán |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tatum Keshwar |- | Top 7 | * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Lena Ma * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Daniela Ramos * {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Nadege Herrera * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Chloé Mortaud |- | Top 16 | * {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Trần Thị Hương Giang<ref>{{Cite web |last=Xhuan |first=Nghi |date=12 Enero 2010 |title=Hương Giang: một trong 3 người đẹp gợi cảm nhất thế giới |trans-title=Huong Giang: one of the three sexiest women in the world. |url=https://tuoitre.vn/huong-giang-mot-trong-3-nguoi-dep-goi-cam-nhat-the-gioi-358063.htm |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}</ref> * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Luciana Bertolini * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Eruza Sasaki * {{flagicon|IND}} [[India|Indiya]] – Pooja Chopra * {{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Dina Nuraliyeva * {{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] – Ingrid Littré * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Anna Jamróz * {{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] – Mariatu Kargbo * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Kim Joo-ri |} === Mga ''Continental Queen'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Kontinente ! Kandidata |- | Aprika | * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tatum Keshwar |- | Asya at Oseaniya | * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Kim Joo-ri |- | Europa | * {{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] – Kaiane Aldorino |- | Kaamerikahan | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Perla Beltrán |- | Karibe | * {{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] – Ingrid Littré |} == Mga kandidata == 112 kandidata ang kumalahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Bansa/Teritoryo ! Kandidata ! Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} ! Bayan |- | {{flagicon|ALB}} [[Albanya]] | Armina Mevlani<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 Disyembre 2017 |title=Mediat e rajonit: Armina Mevlani, retro princesha shqiptare (Foto) |trans-title=Regional media: Armina Mevlani, the Albanian retro princess (Photo) |url=https://telegrafi.com/mediat-e-rajonit-armina-mevlani-retro-princesha-shqiptare-foto/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Telegrafi |language=sq}}</ref> | 18 | [[Tirana]] |- | {{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] | Stefanie Peeck<ref>{{Cite web |last=Putsch |first=Christian |date=18 Hulyo 2017 |orig-date=13 Disyembre 2009 |title="Es interessiert keinen, wer Miss Germany ist" |trans-title="Nobody cares who Miss Germany is" |url=https://www.welt.de/vermischtes/article5516061/Es-interessiert-keinen-wer-Miss-Germany-ist.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130140407/https://www.welt.de/vermischtes/article5516061/Es-interessiert-keinen-wer-Miss-Germany-ist.html |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Die Welt |language=de}}</ref> | 22 | Schwerin |- | {{flagicon|AGO}} [[Angola|Anggola]] | Nadia Silva<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Angola |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-angola-362848-2009-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521180141/https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-angola-362848-2009-11-19 |archive-date=21 Mayo 2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 21 | Cabinda |- | {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] | Evelyn Lucía Manchón<ref>{{Cite web |date=17 Mayo 2009 |title=Una puntana de 22 años es la nueva Miss Argentina |trans-title=A 22-year-old woman from Puntarena is the new Miss Argentina |url=https://www.ambito.com/informacion-general/una-puntana-22-anos-es-la-nueva-miss-argentina-n3560551 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Ambito}}</ref> | 23 | San Luis |- | {{flagicon|ABW}} [[Aruba]] | Nuraisa Lispiër<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Aruba |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-aruba-362850-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | San Nicolaas |- | {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] | Sophie Lavers<ref>{{Cite web |date=23 Hulyo 2009 |title=Miss World Australia crowned |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/miss-world-australia-crowned/DFGYPSAE2SJL44IMDL5I2UDXYI/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> | 24 | [[Canberra]] |- | {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austriya]] | Anna Hammel<ref>{{Cite web |date=16 Enero 2019 |title=Die schönste Frau Österreichs |trans-title=The most beautiful woman in Austria |url=https://www.diepresse.com/463622/die-schoenste-frau-oesterreichs |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Die Presse |language=de}}</ref> | 22 | Linz |- | {{flagicon|BHS}} [[Bahamas]] | Joanna Brown<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Bahamas |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-bahamas-362853-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 18 | Grand Bahamas |- | {{flagicon|BRB}} [[Barbados]] | Leah Marville<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2009 |title=Miss Barbados vươn lên vào phút cuối |trans-title=Miss Barbados surged ahead at the last minute. |url=https://vnexpress.net/miss-barbados-vuon-len-vao-phut-cuoi-1905895.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20261016001122/https://vnexpress.net/miss-barbados-vuon-len-vao-phut-cuoi-1905895.html |archive-date=16 Oktubre 2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> | 23 | [[Bridgetown]] |- | {{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] | Dacoury Rosine Gnago<ref>{{Cite web |last=Koffi |first=Sandra Manuella |date=24 Hunyo 2023 |title=Qui sont ces miss ivoiriennes qui ont rayonné à l'international ? |trans-title=Who are these Ivorian beauty queens who have shone internationally? |url=https://www.pulse.ci/article/qui-sont-ces-miss-ivoiriennes-qui-ont-rayonne-a-linternational-2024090512120656949 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260419142312/https://www.pulse.ci/article/qui-sont-ces-miss-ivoiriennes-qui-ont-rayonne-a-linternational-2024090512120656949 |archive-date=19 Abril 2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Pulse Côte d'Ivoire |language=fr}}</ref> | 21 | [[Yamoussoukro]] |- | {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] | Zeynep Sever<ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2008 |title=Zeynep Sever, couronnée Miss Belgique 2009 |trans-title=Zeynep Sever, crowned Miss Belgium 2009 |url=https://www.rtbf.be/article/zeynep-sever-couronnee-miss-belgique-2009-5178373 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627030548/https://www.rtbf.be/article/zeynep-sever-couronnee-miss-belgique-2009-5178373 |archive-date=27 Hunyo 2022 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=RTBF |language=fr}}</ref> | 20 | Molenbeek |- | {{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] | Norma Leticia Lara<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Belize |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-belize-362858-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 21 | San Pedro |- | {{flagicon|VEN}} [[Beneswela]] | María Milagros Véliz<ref>{{Cite web |last= |date=11 Setyembre 2008 |title=Miss Universo 2008 coronó a la nueva Miss Venezuela, Stefanía Fernández |trans-title=Miss Universe 2008 crowned the new Miss Venezuela, Stefanía Fernández |url=https://www.publico.es/actualidad/miss-universo-2008-corono-nueva-miss-venezuela-stefania-fernandez.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Publico |language=es}}</ref> | 23 | Guacara |- | {{flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] | Yulia Sindzeyeva<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Belarus |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-belarus-362855-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | Maryina Horka |- | {{flagicon|VNM}} [[Biyetnam]] | Trần Thị Hương Giang<ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2009 |title=Hương Giang là thí sinh châu Á sáng giá nhất |trans-title=Huong Giang is the most promising Asian contestant. |url=https://vnexpress.net/huong-giang-la-thi-sinh-chau-a-sang-gia-nhat-1905837.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> | 22 | Hai Duong |- | {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] | Andrea Šarac<ref>{{Cite web |date=15 Hunyo 2009 |title=Andrea Šarac iz Gacka Miss BiH za 2009. |trans-title=Andrea Šarac from Gack, Miss BiH for 2009 |url=https://www.klix.ba/lifestyle/modailjepota/andrea-sarac-iz-gacka-miss-bih-za-2009-godinu/090614090 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130142451/https://www.klix.ba/lifestyle/modailjepota/andrea-sarac-iz-gacka-miss-bih-za-2009-godinu/090614090 |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Klix |language=hr}}</ref> | 18 | Gacko |- | {{flagicon|BOT}} [[Botswana]] | Sumaiyah Marope<ref>{{Cite web |last=Odubeng |first=Maureen |date=24 Marso 2010 |title=Outgoing Miss Botswana returns from Swaziland |url=https://www.mmegi.bw/arts-culture/outgoing-miss-botswana-returns-from-swaziland/news |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Mmegi Online |language=en}}</ref> | 23 | Ramotswa |- | {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] | Luciana Reis<ref>{{Cite web |last=Blaschkauer |first=Dani |date=5 Hulyo 2009 |title=Nova Miss Mundo Brasil diz que quase largou concurso |trans-title=New Miss World Brazil says she almost quit the pageant |url=https://g1.globo.com/Noticias/Brasil/0,,MUL1219028-5598,00-NOVA+MISS+MUNDO+BRASIL+DIZ+QUE+QUASE+LARGOU+CONCURSO.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130134444/https://g1.globo.com/Noticias/Brasil/0,,MUL1219028-5598,00-NOVA+MISS+MUNDO+BRASIL+DIZ+QUE+QUASE+LARGOU+CONCURSO.html |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=G1 |language=pt}}</ref> | 24 | Belo Horizonte |- | {{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] | Antonia Petrova<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2009 |title=Miss Bulgaria Puts on Her Final Touches for Miss World Contest |url=https://www.novinite.com/articles/109668/Miss+Bulgaria+Puts+on+Her+Final+Touches+for+Miss+World+Contest |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Novinite |language=en}}</ref> | 25 | Pernik |- | {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] | Flavia Foianini<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2023 |title=Flavia Foianini fue Miss Bolivia Mundo 2009 |trans-title=Flavia Foianini was Miss Bolivia World 2009 |url=https://eldeber.com.bo/multimedia/flavia-foianini-fue-miss-bolivia-mundo-2009_517082 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130144245/https://eldeber.com.bo/multimedia/flavia-foianini-fue-miss-bolivia-mundo-2009_517082 |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=El Deber |language=es-ES}}</ref> | 20 | [[Santa Cruz de la Sierra]] |- | {{flagicon|CUW}} [[Curaçao]] | Chantalle Thomassen<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Curacao |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-curacao-362870-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | Willemstad |- | {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] | Nadia Pederson<ref>{{Cite web |date=2009-11-19 |title=Miss Denmark |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-denmark-362873-2009-11-19 |access-date=2026-10-16 |website=India Today |language=en}}</ref> | 25 | [[Copenhague]] |- | {{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] | Samah Shalaby<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Egypt |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-egypt-362876-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 23 | [[Cairo]] |- | {{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] | Gabriela Ulloa<ref>{{Cite web |last= |date=6 Nobyembre 2009 |title=Gabriela Ulloa, al Miss Mundo en Sudáfrica |trans-title=Gabriela Ulloa, to Miss World in South Africa |url=https://www.eluniverso.com/2009/11/06/1/1379/gabriela-ulloa-miss-mundo-sudafrica.html |access-date=18 Oktubre 2026 |website=El Universo |language=es}}</ref> | 22 | Esmeraldas |- | {{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] | Elena Tedesco<ref>{{Cite web |last=Vásquez |first=Ivonne |date=28 Agosto 2009 |title=Elena Tedesco es la nueva Nuestra Belleza Mundo |trans-title=Elena Tedesco is the new Nuestra Belleza Mundo. |url=https://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp?idCat=6461&idArt=3959339 |access-date=18 Oktubre 2026 |website=Elsalvador.com |publisher=El Diario de Hoy |language=es}}</ref> | 18 | [[San Salvador]] |- | {{flagicon|SCO}} [[Eskosya]] | Katharine Brown<ref>{{Cite news |last=Broadfoot |first=Julie |date=16 Mayo 2009 |title=Let the clichés commence |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8053526.stm |access-date=18 Oktubre 2026}}</ref> | 22 | Dunblane |- | {{flagicon|SVK}} [[Eslobakya]] | Barbora Franeková<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2009 |title=Miss Slovensko 2009 - Barbora Franeková |trans-title=Miss Slovakia 2009 - Barbora Franeková |url=https://www1.pluska.sk/soubiznis/miss-slovensko-2009-barbora-franekova |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Plus jeden deň |language=sk}}</ref> | 21 | Žilina |- | {{flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] | Tina Petelin<ref>{{Cite web |date=7 Oktubre 2009 |title=Misica brez krone – Tina Petelin |trans-title=Miss without a crown – Tina Petelin |url=https://www.24ur.com/ekskluziv/domaca-scena/misica-brez-krone-tina-petelin.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=24UR |language=sl}}</ref> | 24 | Maribor |- | {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] | Carmen Laura García<ref>{{Cite web |last= |date=19 Hulyo 2009 |title=Miss Granada, Carmen Laura García, Primera Dama de Honor en Miss España 2009 |trans-title=Miss Granada, Carmen Laura García, First Runner-Up in Miss Spain 2009 |url=https://www.ideal.es/granada/20090719/local/pinos-puente/miss-granada-carmen-laura-garcia-espana-200907191055.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Ideal |language=es}}</ref> | 22 | [[Lungsod ng Granada|Granada]] |- | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | Lisa-Marie Kohrs<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss United-States |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-united-states-362954-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | [[Malibu, California|Malibu]] |- | {{flagicon|ETH}} [[Etiyopiya]] | Lula Weldegebriel<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Ethiopia |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-ethiopia-362879-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 20 | [[Addis Ababa]] |- | {{flagicon|WAL}} [[Gales]] | Lucy Whitehouse<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2009 |title=Barry girl Lucy's Miss World 'dream come true'... |url=https://www.barryanddistrictnews.co.uk/news/4786436.barry-girl-lucys-miss-world-dream-come-true/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Barry And District News |language=en}}</ref> | 22 | Barry |- | {{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] | Mawuse Appea<ref>{{Cite web |date=5 Agosto 2008 |title=Mawuse Is Miss Ghana 2008 |url=https://www.modernghana.com/entertainment/7726/mawuse-is-miss-ghana-2008.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref> | 23 | Legon |- | {{flagicon|GRC}} [[Gresya]] | Alkisti Anyfanti<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 Disyembre 2009 |title=H Άλκηστις Ανυφαντή στο διαγωνισμό Miss World! |trans-title=Alkistis Anyfanti at the Miss World competition! |url=https://www.newsit.gr/lifestyle/h-alkistis-anyfanti-sto-diagonismo-miss-world/2062237/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=NewsIT |language=el}}</ref> | 23 | [[Atenas]] |- | {{flagicon|GLP|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] | Béatrice Blaise<ref>{{Cite web |last=Liatard |first=Michel-Ange |date=28 Agosto 2009 |title=Béatrice Blaise adore les concours de beauté |trans-title=Beatrice Blaise loves beauty pageants |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/divers/beatrice-blaise-adore-les-concours-de-beaute-162876.php |access-date=21 Oktubre 2026 |website=France-Antilles |language=fr-FR}}</ref> | 22 | Basse-Terre |- | {{flagicon|GTM}} [[Guwatemala]] | Alida Boer<ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2009 |title=Alida Boer participa en Miss Mundo |trans-title=Alida Boer participates in Miss World |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/alida-boer-participa-miss-mundo-0-167387117/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> | 24 | [[Lungsod ng Guatemala|Lungsod ng Guwatemala]] |- | {{flagicon|GUY}} [[Guyana]] | Imarah Radix<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Guyana |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-guyana-362889-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | [[Georgetown]] |- | {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] | Kerrie Baylis<ref>{{Cite web |last=Rowe |first=Marcia |date=24 Agosto 2009 |title=Kerrie Baylis is Miss Jamaica World '09 |url=https://old.jamaica-gleaner.com/gleaner/20090824/ent/ent1.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> | 21 | Surrey |- | {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] | Eruza Sasaki<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Japan |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-japan-362899-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 21 | [[Okinawa]] |- | {{flagicon|GEO}} [[Heorhiya|Heyorhiya]] | Tsira Suknidze<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Georgia |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-georgia-362882-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 19 | Chiatura |- | '''{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]]''' | '''Kaiane Aldorino'''<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2009 |title=Miss Gibraltar wins Miss World |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/photo/miss-gibraltar-wins-miss-world-363078-2009-12-12 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 23 | Hibraltar |- | {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] | Cherie Gardiner<ref>{{Cite web |last=Grattan |first=Gary |date=30 Hunyo 2009 |title=Cherie crowned Miss Northern Ireland |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/life/fashion-beauty/cherie-crowned-miss-northern-ireland/a/119331148.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Belfast Telegraph |language=en-GB}}</ref> | 18 | Bangor |- | {{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] | Blaise Masey<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=13 Nobyembre 2009 |title=Blaise Masey Alvarado , belleza para el mundo |trans-title=Blaise Masey Alvarado, beauty for the world |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/blaise-masey-alvarado-belleza-para-el-mundo-JBLP534519 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> | 19 | San Pedro Pula |- | {{flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] | Sandy Lau<ref>{{Cite web |date=23 Agosto 200 |title=Sandy Lau crowned Miss Hong Kong 2009 |url=https://english.cctv.com/20090823/103143_3.shtml |access-date=21 Oktubre 2026 |website=CCTV International |language=en}}</ref> | 23 | Hong Kong |- | {{flagicon|IND}} [[India|Indiya]] | Pooja Chopra<ref>{{Cite web |date=7 Abril 2009 |title=Pooja Chopra is Miss India 2009 |url=https://www.ndtv.com/india-news/pooja-chopra-is-miss-india-2009-390961 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=NDTV |language=en}}</ref> | 24 | Pune |- | {{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] | Kerenina Sunny Halim<ref>{{Cite web |date=10 Hunyo 2009 |title=Miss Indonesia 2009: ‘I will learn’ Indonesian |url=https://www.today.com/style/miss-indonesia-2009-i-will-learn-indonesian-wbna31205213 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Today |language=en}}</ref> | 23 | [[Jakarta]] |- | {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] | Katrina Hodge<ref>{{Cite news |date=29 Setyembre 2010 |title=Tunbridge Wells beauty queen returns to Army life |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-11436974 |access-date=21 Oktubre 2026}}</ref> | 22 | Tunbridge Wells |- | {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] | Laura Patterson<ref>{{Cite news |date=28 Setyembre 2009 |title=Derry girl crowned Miss Ireland |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/8277536.stm |access-date=21 Oktubre 2026}}</ref> | 19 | [[Derry]] |- | {{flagicon|ISR}} [[Israel]] | Adi Rudnitzky<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Israel |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-israel-362897-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 20 | [[Tel-Abib]] |- | {{flagicon|ITA}} [[Italya]] | Alice Taticchi<ref>{{Cite web |date=13 Oktubre 2009 |title=Alice,finalista italiana Miss Mondo |trans-title=Alice, Italian Miss World finalist |url=https://www.tgcom24.mediaset.it/televisione/articoli/462929/alice-finalista-italiana-miss-mondo.shtml |access-date=21 Oktubre 2026 |website=TGcom24 |language=it-IT}}</ref> | 19 | [[Perugia]] |- | {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] | Lena Ma<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Canada |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-canada-362864-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | North York |- | {{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] | Dina Nuraliyeva<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Kazakhstan |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-kazakhstan-362900-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | Shymkent |- | {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] | Fiona Konchella<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Oktubre 2009 |title=Miss Fiona Konchella enters the car she won after she was crowned the new Miss World (Kenya) at the Kenyatta International conference Centre in Nairobi |url=https://www.standardmedia.co.ke/article/1144025701/n-a |access-date=21 Oktubre 2026 |website=The Standard |language=en}}</ref> | 20 | [[Nairobi]] |- | {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] | Daniela Ramos<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Disyembre 2009 |title=Conozca a Daniela Ramos, Miss Mundo Colombia |trans-title=Meet Daniela Ramos, Miss World Colombia |url=https://www.elespectador.com/cromos/famosos-y-vida-social/conozca-a-daniela-ramos-miss-mundo-colombia/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=El Espectador |language=es}}</ref> | 21 | [[Cali]] |- | {{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] | Angie Alfaro<ref>{{Cite web |date=15 Nobyembre 2009 |title=La alajuelense Angie Alfaro da la cara por el país en Miss Mundo |trans-title=Angie Alfaro from Alajuela represents the country at Miss World |url=https://www.nacion.com/archivo/la-alajuelense-angie-alfaro-da-la-cara-por-el-pais-en-miss-mundo/UW2BNU4NR5DEJDOYCVDTA5ACGQ/story/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=La Nación |language=es}}</ref> | 18 | Alajuela |- | {{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] | Ivana Vasilj<ref>{{Cite web |last=Flego |first=Miroslav |date=15 Hunyo 2009 |title=Ivana Vasilj Miss, Bruno Orešković Mister Hrvatske! |trans-title=Ivana Vasilj Miss, Bruno Orešković Mister Croatia! |url=https://www.vecernji.hr/lifestyle/ivana-vasilj-miss-bruno-oreskovic-mister-hrvatske-877551 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Večernji list |language=hr}}</ref> | 21 | [[Colonia]] |- | {{flagicon|LVA}} [[Letonya]] | Ieva Lase | 21 | [[Riga]] |- | {{flagicon|LBN}} [[Lebanon|Libano]] | Martine Andraos | 19 | [[Beirut]] |- | {{flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] | Shurina Wiah | 22 | [[Monrovia]] |- | {{flagicon|LTU}} [[Litwanya]] | Vaida Petraškaitė | 23 | Kaunas |- | {{flagicon|LUX}} [[Luksemburgo]] | Diana Nilles | 21 | Walferdange |- | {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] | Guðrún Dögg Rúnarsdóttir | 18 | Akranes |- | {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] | Thanuja Ananthan | 24 | [[Kuala Lumpur]] |- | {{flagicon|MLT}} [[Malta]] | Shanel Debattista | 23 | Pieta |- | {{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] | Ingrid Littre | 22 | Fort de France |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya|Masedonya]] |Suzana Al-Salkini |25 |[[Skopje]] |- | {{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] | Anaïs Veerapatren | 23 | Curepipe |- | {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] | Perla Beltrán | 23 | Guamúchil |- | {{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] | Maria Bragaru | 18 | [[Chisinau]] |- | {{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] | Battsetseg Batbaatar | 24 | [[Ulaanbaatar]] |- | {{flagicon|MNE}} [[Montenegro]] | Marijana Pokrajac | 22 | [[Podgorica]] |- | {{flagicon|NAM}} [[Namibya]] | Happie Ntelamo | 21 | Katima Mulilo |- | {{flagicon|NPL}} [[Nepal]] | Zenisha Moktan | 20 | [[Kathmandu]] |- | {{flagicon|NGA}} [[Niherya]] | Glory Chuku | 24 | Lafia |- | {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] | Sara Skjoldnes | 18 | Skien |- |{{flagicon|NZL}} [[Nuweba Selandiya]] |Magdalena Schoeman |19 |Christchurch |- | {{flagicon|NED}} [[Olanda]] | Avalon-Chanel Weyzig | 18 | Zwolle |- | {{flagicon|PAN}} [[Panama]] | Nadege Herrera | 22 | [[Lungsod ng Panama]] |- | {{flagicon|PRY}} [[Paragway]] | Tamara Sosa | 20 | [[Asuncion]] |- | {{flagicon|PER}} [[Peru]] | Claudia Carrasco | 21 | Cuzco |- | {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] | Marie-Ann Umali | 22 | [[Lungsod ng Batangas]] |- | {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] | Sanna Kankaanpää | 24 | Turku |- | {{flagicon|POL}} [[Polonya]] | Anna Jamróz | 22 | Rumia |- | {{flagicon|PRI}} [[Porto Riko]] | Jennifer Colón | 21 | Bayamon |- | {{flagicon|PRT}} [[Portugal]] | Marta Cadilhe | 24 | Viana do Castelo |- | {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] | Chloé Mortaud | 20 | Benac |- | {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] | Ana Contreras | 25 | Bayaguana |- | {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] | Aneta Vignerová | 21 | Havirov |- | {{flagicon|ROU}} [[Rumanya]] | Loredana Violeta Salanta | 18 | Bestrita |- | {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] | Ksenia Shipilova | 18 | Kokhme |- | {{flagicon|ZMB}} [[Sambiya]] | Sekwila Mumba | 23 | Kabwe |- | {{flagicon|SRB}} [[Serbiya]] | Jelena Markovic | 21 | Užice |- | {{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] | Mariatu Kargbo | 24 | [[Freetown]] |- | {{flagicon|ZWE}} [[Simbabwe]] | Vanessa Sibanda | 21 | [[Harare]] |- | {{flagicon|SIN}} [[Singapura]] | Pilar Carmelita Arlando | 20 | [[Singapura]] |- | {{flagicon|LKA}} [[Sri Lanka]] | Gamya Wijayadasa | 23 | Malabe |- | {{flagicon|SUR}} [[Suriname]] | Zoureena Rijger | 18 | [[Paramaribo]] |- | {{flagicon|SWZ}} [[Suwasilandiya]] | Nompilo Mncina | 23 | [[Mbabane]] |- | {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] | Erica Harrison | 18 | Djurhamn |- | {{flagicon|PYF}} [[French Polynesia|Tahiti]] | Nanihi Bambridge | 19 | Papeete |- | {{flagicon|TZA}} [[Tansaniya]] | Miriam Gerald | 21 | Mwanza |- | {{flagicon|THA}} [[Taylandiya]] | Pongchanok Kunklub | 18 | [[Bangkok]] |- | {{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] | Tatum Keshwar | 25 | Durban |- | {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] | Kim Joo-ri | 21 | [[Seoul]] |- | {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] | Ashanna Arthur | 22 | Glencoe |- | {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] | Yu Sheng | 22 | Anhui |- | {{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] | Christalla Tsiali | 18 | Larnaca |- | {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] | Ebru Şam | 18 | Solingen |- | {{flagicon|UGA}} [[Uganda]] | Maria Namiiro | 21 | [[London]] |- | {{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] | Evgeniya Tulchevskaya | 19 | Dnipro |- | {{flagicon|HUN}} [[Unggarya]] | Orsolya Serdült | 22 | [[Budapest]] |- | {{flagicon|URY}} [[Urugway]] | Claudia Vanrell | 22 | Montevideo |} == Mga hurado == * Julia Morley – Chairwoman ng Miss World Organization * Priyanka Chopra – [[Miss World 2000]] mula [[India|Indiya]] * Zhang Zilin – [[Miss World 2007]] mula [[Tsina]] * Mike Dixon – Direktor ng Musika * JJ Schoeman – Designer * Lindiwe Mahlangu-Kwele – CEO Johannesburg Tourism Company * Graham Cooke – MD World Travel Group * Warren Batchelor – Executive Producer ng Miss World 2009 == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} kd2abylhc5grx3l7lotxvtqv9akn8o4 2236034 2235932 2026-10-21T19:41:52Z Allyriana000 119761 2236034 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | name = Miss World 2009 | image =Kaiane Aldorino in Shanghai.jpg | image size = | image alt = | caption =Kaiane Aldorino | date = 12 Disyembre 2009 | presenters = {{Hlist|Steve Douglas|Angela Chow|Michelle McLean}} | entertainment = Gang of Instrumentals | theme = | venue = Gallagher Convention Centre, [[Johannesburgo]], Timog Aprika | broadcaster = {{Hlist|E!|SABC 3}} | director = | producer = | owner = | sponsor = | entrants = 112 | placements = 16 | debuts = | withdrawals ={{Hlist|Antigua at Barbuda|Demokratikong Republika ng Konggo|Kapuluang Cayman|Santa Lucia|Seykelas|Taywan|Tsile}} | returns = | winner = '''[[Kaiane Aldorino]]''' | represented = {{flagicon|GIB}} Hibraltar | congeniality = | personality = | best national costume = | best state costume = | photogenic = | miss internet = | award1 label = | award1 = | award2 label = | award2 = | opening trailer = | before =[[Miss World 2008|2008]] | next = [[Miss World 2010|2010]] }} Ang '''Miss World 2009''' ay ang ika-59 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Gallagher Convention Centre, [[Johannesburg]], Timog Aprika noong 12 Disyembre 2009.<ref>{{Cite web |last=PTI |date=2009-12-12 |title=Miss Gibraltar beats the odds, wins Miss World '09 |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/story/miss-gibraltar-beats-the-odds-wins-miss-world-09-62878-2009-12-11 |access-date=2026-10-16 |website=India Today |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Ksenia Sukhinova ng [[Rusya]] si Kaiane Aldorino ng [[Gibraltar|Hibraltar]] bilang Miss World 2009. Ito ang unang ng Hibraltar sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2009 |title=Miss World: Gibraltar's Kaiane Aldorino crowned |url=https://www.the-independent.com/life-style/fashion/news/miss-world-gibraltar-s-kaiane-aldorino-crowned-5512421.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2009 |title=Gibraltar takes home Miss World 2009 crown |url=https://www.france24.com/en/20091212-gibraltar-takes-home-miss-world-2009-crown |access-date=16 Enero 2023 |website=France 24 |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Perla Beltrán ng [[Mehiko]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Tatum Keshwar ng Timog Aprika.<ref>{{Cite web |last= |date=13 Disyembre 2009 |title=Gibraltar wins Miss World 2009 |url=https://timesofmalta.com/article/gibraltar-wins-miss-world-2009.285810 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> Mga kandidata mula sa 112 mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Steve Douglas, Angela Chow, at [[Michelle McLean]] ang kompetisyon. == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 2009''' | * '''{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]]''' – '''Kaiane Aldorino''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Perla Beltrán |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tatum Keshwar |- | Top 7 | * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Lena Ma * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Daniela Ramos * {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Nadege Herrera * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Chloé Mortaud |- | Top 16 | * {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Trần Thị Hương Giang<ref>{{Cite web |last=Xhuan |first=Nghi |date=12 Enero 2010 |title=Hương Giang: một trong 3 người đẹp gợi cảm nhất thế giới |trans-title=Huong Giang: one of the three sexiest women in the world. |url=https://tuoitre.vn/huong-giang-mot-trong-3-nguoi-dep-goi-cam-nhat-the-gioi-358063.htm |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}</ref> * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Luciana Bertolini * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Eruza Sasaki * {{flagicon|IND}} [[India|Indiya]] – Pooja Chopra * {{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Dina Nuraliyeva * {{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] – Ingrid Littré * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Anna Jamróz * {{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] – Mariatu Kargbo * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Kim Joo-ri |} === Mga ''Continental Queen'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Kontinente ! Kandidata |- | Aprika | * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tatum Keshwar |- | Asya at Oseaniya | * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Kim Joo-ri |- | Europa | * {{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] – Kaiane Aldorino |- | Kaamerikahan | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Perla Beltrán |- | Karibe | * {{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] – Ingrid Littré |} == Mga kandidata == 112 kandidata ang kumalahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Bansa/Teritoryo ! Kandidata ! Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} ! Bayan |- | {{flagicon|ALB}} [[Albanya]] | Armina Mevlani<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 Disyembre 2017 |title=Mediat e rajonit: Armina Mevlani, retro princesha shqiptare (Foto) |trans-title=Regional media: Armina Mevlani, the Albanian retro princess (Photo) |url=https://telegrafi.com/mediat-e-rajonit-armina-mevlani-retro-princesha-shqiptare-foto/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Telegrafi |language=sq}}</ref> | 18 | [[Tirana]] |- | {{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] | Stefanie Peeck<ref>{{Cite web |last=Putsch |first=Christian |date=18 Hulyo 2017 |orig-date=13 Disyembre 2009 |title="Es interessiert keinen, wer Miss Germany ist" |trans-title="Nobody cares who Miss Germany is" |url=https://www.welt.de/vermischtes/article5516061/Es-interessiert-keinen-wer-Miss-Germany-ist.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130140407/https://www.welt.de/vermischtes/article5516061/Es-interessiert-keinen-wer-Miss-Germany-ist.html |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Die Welt |language=de}}</ref> | 22 | Schwerin |- | {{flagicon|AGO}} [[Angola|Anggola]] | Nadia Silva<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Angola |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-angola-362848-2009-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521180141/https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-angola-362848-2009-11-19 |archive-date=21 Mayo 2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 21 | Cabinda |- | {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] | Evelyn Lucía Manchón<ref>{{Cite web |date=17 Mayo 2009 |title=Una puntana de 22 años es la nueva Miss Argentina |trans-title=A 22-year-old woman from Puntarena is the new Miss Argentina |url=https://www.ambito.com/informacion-general/una-puntana-22-anos-es-la-nueva-miss-argentina-n3560551 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Ambito}}</ref> | 23 | San Luis |- | {{flagicon|ABW}} [[Aruba]] | Nuraisa Lispiër<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Aruba |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-aruba-362850-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | San Nicolaas |- | {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] | Sophie Lavers<ref>{{Cite web |date=23 Hulyo 2009 |title=Miss World Australia crowned |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/miss-world-australia-crowned/DFGYPSAE2SJL44IMDL5I2UDXYI/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> | 24 | [[Canberra]] |- | {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austriya]] | Anna Hammel<ref>{{Cite web |date=16 Enero 2019 |title=Die schönste Frau Österreichs |trans-title=The most beautiful woman in Austria |url=https://www.diepresse.com/463622/die-schoenste-frau-oesterreichs |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Die Presse |language=de}}</ref> | 22 | Linz |- | {{flagicon|BHS}} [[Bahamas]] | Joanna Brown<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Bahamas |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-bahamas-362853-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 18 | Grand Bahamas |- | {{flagicon|BRB}} [[Barbados]] | Leah Marville<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2009 |title=Miss Barbados vươn lên vào phút cuối |trans-title=Miss Barbados surged ahead at the last minute. |url=https://vnexpress.net/miss-barbados-vuon-len-vao-phut-cuoi-1905895.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20261016001122/https://vnexpress.net/miss-barbados-vuon-len-vao-phut-cuoi-1905895.html |archive-date=16 Oktubre 2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> | 23 | [[Bridgetown]] |- | {{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] | Dacoury Rosine Gnago<ref>{{Cite web |last=Koffi |first=Sandra Manuella |date=24 Hunyo 2023 |title=Qui sont ces miss ivoiriennes qui ont rayonné à l'international ? |trans-title=Who are these Ivorian beauty queens who have shone internationally? |url=https://www.pulse.ci/article/qui-sont-ces-miss-ivoiriennes-qui-ont-rayonne-a-linternational-2024090512120656949 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260419142312/https://www.pulse.ci/article/qui-sont-ces-miss-ivoiriennes-qui-ont-rayonne-a-linternational-2024090512120656949 |archive-date=19 Abril 2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Pulse Côte d'Ivoire |language=fr}}</ref> | 21 | [[Yamoussoukro]] |- | {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] | Zeynep Sever<ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2008 |title=Zeynep Sever, couronnée Miss Belgique 2009 |trans-title=Zeynep Sever, crowned Miss Belgium 2009 |url=https://www.rtbf.be/article/zeynep-sever-couronnee-miss-belgique-2009-5178373 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627030548/https://www.rtbf.be/article/zeynep-sever-couronnee-miss-belgique-2009-5178373 |archive-date=27 Hunyo 2022 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=RTBF |language=fr}}</ref> | 20 | Molenbeek |- | {{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] | Norma Leticia Lara<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Belize |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-belize-362858-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 21 | San Pedro |- | {{flagicon|VEN}} [[Beneswela]] | María Milagros Véliz<ref>{{Cite web |last= |date=11 Setyembre 2008 |title=Miss Universo 2008 coronó a la nueva Miss Venezuela, Stefanía Fernández |trans-title=Miss Universe 2008 crowned the new Miss Venezuela, Stefanía Fernández |url=https://www.publico.es/actualidad/miss-universo-2008-corono-nueva-miss-venezuela-stefania-fernandez.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Publico |language=es}}</ref> | 23 | Guacara |- | {{flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] | Yulia Sindzeyeva<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Belarus |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-belarus-362855-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | Maryina Horka |- | {{flagicon|VNM}} [[Biyetnam]] | Trần Thị Hương Giang<ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2009 |title=Hương Giang là thí sinh châu Á sáng giá nhất |trans-title=Huong Giang is the most promising Asian contestant. |url=https://vnexpress.net/huong-giang-la-thi-sinh-chau-a-sang-gia-nhat-1905837.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> | 22 | Hai Duong |- | {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] | Andrea Šarac<ref>{{Cite web |date=15 Hunyo 2009 |title=Andrea Šarac iz Gacka Miss BiH za 2009. |trans-title=Andrea Šarac from Gack, Miss BiH for 2009 |url=https://www.klix.ba/lifestyle/modailjepota/andrea-sarac-iz-gacka-miss-bih-za-2009-godinu/090614090 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130142451/https://www.klix.ba/lifestyle/modailjepota/andrea-sarac-iz-gacka-miss-bih-za-2009-godinu/090614090 |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Klix |language=hr}}</ref> | 18 | Gacko |- | {{flagicon|BOT}} [[Botswana]] | Sumaiyah Marope<ref>{{Cite web |last=Odubeng |first=Maureen |date=24 Marso 2010 |title=Outgoing Miss Botswana returns from Swaziland |url=https://www.mmegi.bw/arts-culture/outgoing-miss-botswana-returns-from-swaziland/news |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Mmegi Online |language=en}}</ref> | 23 | Ramotswa |- | {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] | Luciana Reis<ref>{{Cite web |last=Blaschkauer |first=Dani |date=5 Hulyo 2009 |title=Nova Miss Mundo Brasil diz que quase largou concurso |trans-title=New Miss World Brazil says she almost quit the pageant |url=https://g1.globo.com/Noticias/Brasil/0,,MUL1219028-5598,00-NOVA+MISS+MUNDO+BRASIL+DIZ+QUE+QUASE+LARGOU+CONCURSO.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130134444/https://g1.globo.com/Noticias/Brasil/0,,MUL1219028-5598,00-NOVA+MISS+MUNDO+BRASIL+DIZ+QUE+QUASE+LARGOU+CONCURSO.html |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=G1 |language=pt}}</ref> | 24 | Belo Horizonte |- | {{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] | Antonia Petrova<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2009 |title=Miss Bulgaria Puts on Her Final Touches for Miss World Contest |url=https://www.novinite.com/articles/109668/Miss+Bulgaria+Puts+on+Her+Final+Touches+for+Miss+World+Contest |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Novinite |language=en}}</ref> | 25 | Pernik |- | {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] | Flavia Foianini<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2023 |title=Flavia Foianini fue Miss Bolivia Mundo 2009 |trans-title=Flavia Foianini was Miss Bolivia World 2009 |url=https://eldeber.com.bo/multimedia/flavia-foianini-fue-miss-bolivia-mundo-2009_517082 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130144245/https://eldeber.com.bo/multimedia/flavia-foianini-fue-miss-bolivia-mundo-2009_517082 |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=El Deber |language=es-ES}}</ref> | 20 | [[Santa Cruz de la Sierra]] |- | {{flagicon|CUW}} [[Curaçao]] | Chantalle Thomassen<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Curacao |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-curacao-362870-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | Willemstad |- | {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] | Nadia Pederson<ref>{{Cite web |date=2009-11-19 |title=Miss Denmark |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-denmark-362873-2009-11-19 |access-date=2026-10-16 |website=India Today |language=en}}</ref> | 25 | [[Copenhague]] |- | {{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] | Samah Shalaby<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Egypt |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-egypt-362876-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 23 | [[Cairo]] |- | {{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] | Gabriela Ulloa<ref>{{Cite web |last= |date=6 Nobyembre 2009 |title=Gabriela Ulloa, al Miss Mundo en Sudáfrica |trans-title=Gabriela Ulloa, to Miss World in South Africa |url=https://www.eluniverso.com/2009/11/06/1/1379/gabriela-ulloa-miss-mundo-sudafrica.html |access-date=18 Oktubre 2026 |website=El Universo |language=es}}</ref> | 22 | Esmeraldas |- | {{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] | Elena Tedesco<ref>{{Cite web |last=Vásquez |first=Ivonne |date=28 Agosto 2009 |title=Elena Tedesco es la nueva Nuestra Belleza Mundo |trans-title=Elena Tedesco is the new Nuestra Belleza Mundo. |url=https://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp?idCat=6461&idArt=3959339 |access-date=18 Oktubre 2026 |website=Elsalvador.com |publisher=El Diario de Hoy |language=es}}</ref> | 18 | [[San Salvador]] |- | {{flagicon|SCO}} [[Eskosya]] | Katharine Brown<ref>{{Cite news |last=Broadfoot |first=Julie |date=16 Mayo 2009 |title=Let the clichés commence |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8053526.stm |access-date=18 Oktubre 2026}}</ref> | 22 | Dunblane |- | {{flagicon|SVK}} [[Eslobakya]] | Barbora Franeková<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2009 |title=Miss Slovensko 2009 - Barbora Franeková |trans-title=Miss Slovakia 2009 - Barbora Franeková |url=https://www1.pluska.sk/soubiznis/miss-slovensko-2009-barbora-franekova |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Plus jeden deň |language=sk}}</ref> | 21 | Žilina |- | {{flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] | Tina Petelin<ref>{{Cite web |date=7 Oktubre 2009 |title=Misica brez krone – Tina Petelin |trans-title=Miss without a crown – Tina Petelin |url=https://www.24ur.com/ekskluziv/domaca-scena/misica-brez-krone-tina-petelin.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=24UR |language=sl}}</ref> | 24 | Maribor |- | {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] | Carmen Laura García<ref>{{Cite web |last= |date=19 Hulyo 2009 |title=Miss Granada, Carmen Laura García, Primera Dama de Honor en Miss España 2009 |trans-title=Miss Granada, Carmen Laura García, First Runner-Up in Miss Spain 2009 |url=https://www.ideal.es/granada/20090719/local/pinos-puente/miss-granada-carmen-laura-garcia-espana-200907191055.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Ideal |language=es}}</ref> | 22 | [[Lungsod ng Granada|Granada]] |- | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | Lisa-Marie Kohrs<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss United-States |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-united-states-362954-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | [[Malibu, California|Malibu]] |- | {{flagicon|ETH}} [[Etiyopiya]] | Lula Weldegebriel<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Ethiopia |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-ethiopia-362879-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 20 | [[Addis Ababa]] |- | {{flagicon|WAL}} [[Gales]] | Lucy Whitehouse<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2009 |title=Barry girl Lucy's Miss World 'dream come true'... |url=https://www.barryanddistrictnews.co.uk/news/4786436.barry-girl-lucys-miss-world-dream-come-true/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Barry And District News |language=en}}</ref> | 22 | Barry |- | {{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] | Mawuse Appea<ref>{{Cite web |date=5 Agosto 2008 |title=Mawuse Is Miss Ghana 2008 |url=https://www.modernghana.com/entertainment/7726/mawuse-is-miss-ghana-2008.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref> | 23 | Legon |- | {{flagicon|GRC}} [[Gresya]] | Alkisti Anyfanti<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 Disyembre 2009 |title=H Άλκηστις Ανυφαντή στο διαγωνισμό Miss World! |trans-title=Alkistis Anyfanti at the Miss World competition! |url=https://www.newsit.gr/lifestyle/h-alkistis-anyfanti-sto-diagonismo-miss-world/2062237/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=NewsIT |language=el}}</ref> | 23 | [[Atenas]] |- | {{flagicon|GLP|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] | Béatrice Blaise<ref>{{Cite web |last=Liatard |first=Michel-Ange |date=28 Agosto 2009 |title=Béatrice Blaise adore les concours de beauté |trans-title=Beatrice Blaise loves beauty pageants |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/divers/beatrice-blaise-adore-les-concours-de-beaute-162876.php |access-date=21 Oktubre 2026 |website=France-Antilles |language=fr-FR}}</ref> | 22 | Basse-Terre |- | {{flagicon|GTM}} [[Guwatemala]] | Alida Boer<ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2009 |title=Alida Boer participa en Miss Mundo |trans-title=Alida Boer participates in Miss World |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/alida-boer-participa-miss-mundo-0-167387117/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> | 24 | [[Lungsod ng Guatemala|Lungsod ng Guwatemala]] |- | {{flagicon|GUY}} [[Guyana]] | Imarah Radix<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Guyana |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-guyana-362889-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | [[Georgetown]] |- | {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] | Kerrie Baylis<ref>{{Cite web |last=Rowe |first=Marcia |date=24 Agosto 2009 |title=Kerrie Baylis is Miss Jamaica World '09 |url=https://old.jamaica-gleaner.com/gleaner/20090824/ent/ent1.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> | 21 | Surrey |- | {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] | Eruza Sasaki<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Japan |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-japan-362899-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 21 | [[Okinawa]] |- | {{flagicon|GEO}} [[Heorhiya|Heyorhiya]] | Tsira Suknidze<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Georgia |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-georgia-362882-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 19 | Chiatura |- | '''{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]]''' | '''Kaiane Aldorino'''<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2009 |title=Miss Gibraltar wins Miss World |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/photo/miss-gibraltar-wins-miss-world-363078-2009-12-12 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 23 | Hibraltar |- | {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] | Cherie Gardiner<ref>{{Cite web |last=Grattan |first=Gary |date=30 Hunyo 2009 |title=Cherie crowned Miss Northern Ireland |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/life/fashion-beauty/cherie-crowned-miss-northern-ireland/a/119331148.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Belfast Telegraph |language=en-GB}}</ref> | 18 | Bangor |- | {{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] | Blaise Masey<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=13 Nobyembre 2009 |title=Blaise Masey Alvarado , belleza para el mundo |trans-title=Blaise Masey Alvarado, beauty for the world |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/blaise-masey-alvarado-belleza-para-el-mundo-JBLP534519 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> | 19 | San Pedro Pula |- | {{flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] | Sandy Lau<ref>{{Cite web |date=23 Agosto 200 |title=Sandy Lau crowned Miss Hong Kong 2009 |url=https://english.cctv.com/20090823/103143_3.shtml |access-date=21 Oktubre 2026 |website=CCTV International |language=en}}</ref> | 23 | Hong Kong |- | {{flagicon|IND}} [[India|Indiya]] | Pooja Chopra<ref>{{Cite web |date=7 Abril 2009 |title=Pooja Chopra is Miss India 2009 |url=https://www.ndtv.com/india-news/pooja-chopra-is-miss-india-2009-390961 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=NDTV |language=en}}</ref> | 24 | Pune |- | {{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] | Kerenina Sunny Halim<ref>{{Cite web |date=10 Hunyo 2009 |title=Miss Indonesia 2009: ‘I will learn’ Indonesian |url=https://www.today.com/style/miss-indonesia-2009-i-will-learn-indonesian-wbna31205213 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Today |language=en}}</ref> | 23 | [[Jakarta]] |- | {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] | Katrina Hodge<ref>{{Cite news |date=29 Setyembre 2010 |title=Tunbridge Wells beauty queen returns to Army life |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-11436974 |access-date=21 Oktubre 2026}}</ref> | 22 | Tunbridge Wells |- | {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] | Laura Patterson<ref>{{Cite news |date=28 Setyembre 2009 |title=Derry girl crowned Miss Ireland |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/8277536.stm |access-date=21 Oktubre 2026}}</ref> | 19 | [[Derry]] |- | {{flagicon|ISR}} [[Israel]] | Adi Rudnitzky<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Israel |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-israel-362897-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 20 | [[Tel-Abib]] |- | {{flagicon|ITA}} [[Italya]] | Alice Taticchi<ref>{{Cite web |date=13 Oktubre 2009 |title=Alice,finalista italiana Miss Mondo |trans-title=Alice, Italian Miss World finalist |url=https://www.tgcom24.mediaset.it/televisione/articoli/462929/alice-finalista-italiana-miss-mondo.shtml |access-date=21 Oktubre 2026 |website=TGcom24 |language=it-IT}}</ref> | 19 | [[Perugia]] |- | {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] | Lena Ma<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Canada |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-canada-362864-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | North York |- | {{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] | Dina Nuraliyeva<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Kazakhstan |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-kazakhstan-362900-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | Shymkent |- | {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] | Fiona Konchella<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Oktubre 2009 |title=Miss Fiona Konchella enters the car she won after she was crowned the new Miss World (Kenya) at the Kenyatta International conference Centre in Nairobi |url=https://www.standardmedia.co.ke/article/1144025701/n-a |access-date=21 Oktubre 2026 |website=The Standard |language=en}}</ref> | 20 | [[Nairobi]] |- | {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] | Daniela Ramos<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Disyembre 2009 |title=Conozca a Daniela Ramos, Miss Mundo Colombia |trans-title=Meet Daniela Ramos, Miss World Colombia |url=https://www.elespectador.com/cromos/famosos-y-vida-social/conozca-a-daniela-ramos-miss-mundo-colombia/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=El Espectador |language=es}}</ref> | 21 | [[Cali]] |- | {{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] | Angie Alfaro<ref>{{Cite web |date=15 Nobyembre 2009 |title=La alajuelense Angie Alfaro da la cara por el país en Miss Mundo |trans-title=Angie Alfaro from Alajuela represents the country at Miss World |url=https://www.nacion.com/archivo/la-alajuelense-angie-alfaro-da-la-cara-por-el-pais-en-miss-mundo/UW2BNU4NR5DEJDOYCVDTA5ACGQ/story/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=La Nación |language=es}}</ref> | 18 | Alajuela |- | {{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] | Ivana Vasilj<ref>{{Cite web |last=Flego |first=Miroslav |date=15 Hunyo 2009 |title=Ivana Vasilj Miss, Bruno Orešković Mister Hrvatske! |trans-title=Ivana Vasilj Miss, Bruno Orešković Mister Croatia! |url=https://www.vecernji.hr/lifestyle/ivana-vasilj-miss-bruno-oreskovic-mister-hrvatske-877551 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Večernji list |language=hr}}</ref> | 21 | [[Colonia]] |- | {{flagicon|LVA}} [[Letonya]] | Ieva Lase<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=„Miss Latvija” Ieva Lase iekļūst starp konkursa „Miss World” labākajām |trans-title="Miss Latvia" Ieva Lase is among the best in the "Miss World" competition |url=https://jauns.lv/raksts/izklaide/224879-miss-latvija-ieva-lase-ieklust-starp-konkursa-miss-world-labakajam |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021190826/https://jauns.lv/raksts/izklaide/224879-miss-latvija-ieva-lase-ieklust-starp-konkursa-miss-world-labakajam |archive-date=21 Oktubre 2026 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Jauns.lv |language=lv}}</ref> | 21 | [[Riga]] |- | {{flagicon|LBN}} [[Lebanon|Libano]] | Martine Andraos | 19 | [[Beirut]] |- | {{flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] | Shurina Wiah | 22 | [[Monrovia]] |- | {{flagicon|LTU}} [[Litwanya]] | Vaida Petraškaitė | 23 | Kaunas |- | {{flagicon|LUX}} [[Luksemburgo]] | Diana Nilles | 21 | Walferdange |- | {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] | Guðrún Dögg Rúnarsdóttir | 18 | Akranes |- | {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] | Thanuja Ananthan | 24 | [[Kuala Lumpur]] |- | {{flagicon|MLT}} [[Malta]] | Shanel Debattista | 23 | Pieta |- | {{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] | Ingrid Littre | 22 | Fort de France |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya|Masedonya]] |Suzana Al-Salkini |25 |[[Skopje]] |- | {{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] | Anaïs Veerapatren | 23 | Curepipe |- | {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] | Perla Beltrán | 23 | Guamúchil |- | {{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] | Maria Bragaru | 18 | [[Chisinau]] |- | {{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] | Battsetseg Batbaatar | 24 | [[Ulaanbaatar]] |- | {{flagicon|MNE}} [[Montenegro]] | Marijana Pokrajac | 22 | [[Podgorica]] |- | {{flagicon|NAM}} [[Namibya]] | Happie Ntelamo | 21 | Katima Mulilo |- | {{flagicon|NPL}} [[Nepal]] | Zenisha Moktan | 20 | [[Kathmandu]] |- | {{flagicon|NGA}} [[Niherya]] | Glory Chuku | 24 | Lafia |- | {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] | Sara Skjoldnes | 18 | Skien |- |{{flagicon|NZL}} [[Nuweba Selandiya]] |Magdalena Schoeman |19 |Christchurch |- | {{flagicon|NED}} [[Olanda]] | Avalon-Chanel Weyzig | 18 | Zwolle |- | {{flagicon|PAN}} [[Panama]] | Nadege Herrera | 22 | [[Lungsod ng Panama]] |- | {{flagicon|PRY}} [[Paragway]] | Tamara Sosa | 20 | [[Asuncion]] |- | {{flagicon|PER}} [[Peru]] | Claudia Carrasco | 21 | Cuzco |- | {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] | Marie-Ann Umali | 22 | [[Lungsod ng Batangas]] |- | {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] | Sanna Kankaanpää | 24 | Turku |- | {{flagicon|POL}} [[Polonya]] | Anna Jamróz | 22 | Rumia |- | {{flagicon|PRI}} [[Porto Riko]] | Jennifer Colón | 21 | Bayamon |- | {{flagicon|PRT}} [[Portugal]] | Marta Cadilhe | 24 | Viana do Castelo |- | {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] | Chloé Mortaud | 20 | Benac |- | {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] | Ana Contreras | 25 | Bayaguana |- | {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] | Aneta Vignerová | 21 | Havirov |- | {{flagicon|ROU}} [[Rumanya]] | Loredana Violeta Salanta | 18 | Bestrita |- | {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] | Ksenia Shipilova | 18 | Kokhme |- | {{flagicon|ZMB}} [[Sambiya]] | Sekwila Mumba | 23 | Kabwe |- | {{flagicon|SRB}} [[Serbiya]] | Jelena Markovic | 21 | Užice |- | {{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] | Mariatu Kargbo | 24 | [[Freetown]] |- | {{flagicon|ZWE}} [[Simbabwe]] | Vanessa Sibanda | 21 | [[Harare]] |- | {{flagicon|SIN}} [[Singapura]] | Pilar Carmelita Arlando | 20 | [[Singapura]] |- | {{flagicon|LKA}} [[Sri Lanka]] | Gamya Wijayadasa | 23 | Malabe |- | {{flagicon|SUR}} [[Suriname]] | Zoureena Rijger | 18 | [[Paramaribo]] |- | {{flagicon|SWZ}} [[Suwasilandiya]] | Nompilo Mncina | 23 | [[Mbabane]] |- | {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] | Erica Harrison | 18 | Djurhamn |- | {{flagicon|PYF}} [[French Polynesia|Tahiti]] | Nanihi Bambridge | 19 | Papeete |- | {{flagicon|TZA}} [[Tansaniya]] | Miriam Gerald | 21 | Mwanza |- | {{flagicon|THA}} [[Taylandiya]] | Pongchanok Kunklub | 18 | [[Bangkok]] |- | {{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] | Tatum Keshwar | 25 | Durban |- | {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] | Kim Joo-ri | 21 | [[Seoul]] |- | {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] | Ashanna Arthur | 22 | Glencoe |- | {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] | Yu Sheng | 22 | Anhui |- | {{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] | Christalla Tsiali | 18 | Larnaca |- | {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] | Ebru Şam | 18 | Solingen |- | {{flagicon|UGA}} [[Uganda]] | Maria Namiiro | 21 | [[London]] |- | {{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] | Evgeniya Tulchevskaya | 19 | Dnipro |- | {{flagicon|HUN}} [[Unggarya]] | Orsolya Serdült | 22 | [[Budapest]] |- | {{flagicon|URY}} [[Urugway]] | Claudia Vanrell | 22 | Montevideo |} == Mga hurado == * Julia Morley – Chairwoman ng Miss World Organization * Priyanka Chopra – [[Miss World 2000]] mula [[India|Indiya]] * Zhang Zilin – [[Miss World 2007]] mula [[Tsina]] * Mike Dixon – Direktor ng Musika * JJ Schoeman – Designer * Lindiwe Mahlangu-Kwele – CEO Johannesburg Tourism Company * Graham Cooke – MD World Travel Group * Warren Batchelor – Executive Producer ng Miss World 2009 == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} 2wbzjveio6okvhwoukpb39wph63bm1n Miss World 2008 0 328416 2236032 2235006 2026-10-21T18:49:11Z Allyriana000 119761 2236032 wikitext text/x-wiki {{ Infobox beauty pageant | photo = Miss World 2008 (2) (close-up).jpg | caption = Ksenia Sukhinova | winner = '''[[Ksenia Sukhinova]]''' | represented = {{flagu|Rusya}} | date = 13 Disyembre 2008 | presenters = {{Hlist|Tumisho Masha|Angela Chow}} | acts = {{Hlist|Alesha Dixon|McFly}} | entrants = 109 | placements = 15 | venue = Sandton Convention Centre, Johannesburgo, Timog Aprika | broadcaster = <small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|SABC 3}}<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[E!]]|Challenge}} | withdraws = {{Hlist|Eslobenya|Estonya|Grenada|Masedonya|Nepal|Panama|Rumanya|Suriname}} | returns = {{Hlist|Antigua at Barbuda|Barbados|Demokratikong Republika ng Konggo|Ehipto|Honduras|Portugal|Sambia|Santa Lucia|Seykelas|Taywan|Urugway}} | before = [[Miss World 2007|2007]] | next = [[Miss World 2009|2009]] }} Ang '''Miss World 2008''' ay ang ika-58 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Sandton Convention Center sa [[Johannesburgo]], Timog Aprika noong 13 Disyembre 2008.<ref name="NewVision-1">{{Cite web |last=Kezaabu |first=Carol |date=11 Disyembre 2008 |title=Miss World 2008: She will not but who will be? |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1175035/miss-world-2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227060522/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1175035/miss-world-2008 |archive-date=27 Pebrero 2019 |access-date=13 Abril 2024 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2008 |title=Miss Russia is Miss World 2008; RP bet fails to make semis |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/139429/pep-miss-russia-is-miss-world-20 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=[[GMA News Online]] |publisher=[[GMA Network]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261015023305/https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/139429/pep-miss-russia-is-miss-world-2008-rp-bet-fails-to-make-semis/story/|archive-date=15 Oktubre 2026}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Zhang Zilin ng Tsina si Ksenia Sukhinova ng Rusya bilang bagong Miss World.<ref name="ABC News 2008">{{cite web |date=14 Disyembre 2008 |title=Russian crowned Miss World 2008 |url=http://www.abc.net.au/news/2008-12-14/russian-crowned-miss-world-2008/239168 |access-date=13 Abril 2024 |website=ABC News |language=en}}</ref><ref name="express.co.uk">{{cite web |date=14 Disyembre 2008 |title=Russian crowned as Miss World 2008 |url=http://www.express.co.uk/news/world/75616/Russian-crowned-as-Miss-World-2008 |access-date=13 Abril 2024 |work=Daily Express |language=en}}</ref> Ito ang pangalawang tagumpay ng Rusya sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Parvathy Omanakuttan ng Indiya, samantalang nagtapos bilang second runner-up si Gabrielle Walcott ng Trinidad at Tobago.<ref>{{Cite web |date=14 Disyembre 2008 |title=Sizzling Siberian wins Miss World |url=https://www.france24.com/en/20081214-sizzling-siberian-wins-miss-world- |access-date=13 Abril 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref> Mga kandidata mula sa 109 na mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite news |date=14 Disyembre 2008 |title=Russian crowned Miss World winner |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7781708.stm |access-date=4 Oktubre 2026}}</ref> Pinangunahan nina Tumisho Masha at Angela Chow ang kompetisyon. Nagtanghal sina Alesha Dixon at ang bandang McFly sa edisyong ito. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa === Sa pagtatapos ng Miss World 2007, inanunsyo ng Miss World Organization na magaganap ang edisyong ito sa Ukranya. Noong 3 Abril 2008, inaunsyo ng pangalawang punonglungsod ng Kyiv na si Vitaly Zhuravskyi na magaganap ang kompetisyon sa National Palace of Arts, Kyiv sa 4 Oktubre.<ref name=":1">{{Cite web |last=Singh |first=Anita |date=13 Agosto 2008 |title=Miss World final moved from Ukraine over Georgia conflict |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/2553712/Miss-World-final-moved-from-Ukraine-over-Georgia-conflict.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=The Telegraph |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206195622/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/2553712/Miss-World-final-moved-from-Ukraine-over-Georgia-conflict.html|archive-date=6 Disyembre 2025}}</ref> Gayunpaman, noong 1 Agosto, sumiklab ang digmaan sa pagitan ng Rusya at Heorhiya, mga bansang kapitbahay ng Ukranya, dulot ng matagal nang namumuong mga hidwaan sa etnisidad at teritoryo sa mga humiwalay na rehiyon ng [[Timog Osetya]] at [[Abkhazia|Abkasya]].<ref>{{Cite web |last=Dickinson |first=Peter |date=7 Agosto 2021 |title=The 2008 Russo-Georgian War: Putin’s green light |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/the-2008-russo-georgian-war-putins-green-light/ |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Atlantic Council |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20261008234910/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/the-2008-russo-georgian-war-putins-green-light/|archive-date=8 Oktubre 2026}}</ref> Dahil dito, noong 11 Agosto, inanunsyo ni Zhuravskyi na ipinagpaliban ang kompetisyong dapat magaganap sa Kyiv, at kasalukuyang pinag-iisipan ng komite sa pangunguna ang iba pang mga bansa kung saan maaaring idaos ang kompetisyon.<ref name=":1" /> Isa ang [[Nha Trang]], Biyetnam sa isinasaalang-alang bilang alternatibo.<ref name=":1" /> Noong 23 Agosto, ipinaalam ng Miss World Organization sa mga pambansang direktor na gaganapin sa Sandton Convention Center sa Johannesburgo, Timog Aprika sa 13 Disyembre ang edisyong ito, at kinakailangang dumating ang mga kandidata sa nasabing lungsod sa 16 Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Fraser |first=Mark |date=13 Nobyembre 2008 |title=Miss World $$ woes |url=https://trinidadexpress.com/news/local/miss-world-woes/article_1bf50477-08c5-5f44-b1aa-bae6a978b3bc.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Trinidad Express Newspapers |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261003013051/https://trinidadexpress.com/news/local/miss-world-woes/article_1bf50477-08c5-5f44-b1aa-bae6a978b3bc.html|archive-date=3 Oktubre 2026}}</ref> IIto ang ikaanim na pagkakataon na pinangunahan ng Timog Aprika ang kompetisyon. === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa 109 na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Limang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata. ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Kathrin Krahfuss si Marina Schneider bilang kinatawan ng Austrya upang pagtuunan ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite web |date=29 Marso 2008 |title=Marina Schneider aus Tirol ist die neue "Miss Austria" |trans-title=Marina Schneider from Tyrol is the new "Miss Austria" |url=https://www.diepresse.com/373174/marina-schneider-aus-tirol-ist-die-neue-miss-austria |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Die Presse |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20261004001414/https://www.diepresse.com/373174/marina-schneider-aus-tirol-ist-die-neue-miss-austria|archive-date=4 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Oktubre 2008 |title=Kathrin fliegt zur Miss World Wahl 2008: Vize-Miss Austria vertritt Marina Schneider |trans-title=Kathrin flies to the Miss World election 2008: Vice Miss Austria represents Marina Schneider |url=http://www.news.at/a/kathrin-miss-world-wahl-2008-vize-miss-austria-marina-schneider-221483 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521163552/http://www.news.at/a/kathrin-miss-world-wahl-2008-vize-miss-austria-marina-schneider-221483 |archive-date=21 Mayo 2016 |access-date=4 Oktubre 2026 |website=NEWS |language=de}}</ref> Pinalitan nina Skye Chan ng Hong Kong, Linda Wikstedt ng Pinlandiya at Mari Vasileiou ng Tsipre sina Edelweiss Cheung, Johanna Ahlbäck,<ref>{{Cite web |last= |date=11 Abril 2013 |title=Miss Suomi -finalisti Johanna hekumallisissa kuvissa |trans-title=Miss Finland finalist Johanna in sexy photos |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000000602179.html |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Ilta-Sanomat |language=fi|archive-url=https://web.archive.org/web/20261003210502/https://www.is.fi/viihde/art-2000000602179.html|archive-date=3 Oktubre 2026}}</ref> at Iosifina Sekki, ayon sa pagkakabanggit, sa mga kadahilanang pangkalusugan.<ref name=":4">{{Cite web |last=Wilson |first=David |date=17 Mayo 2018 |title=10 years on: the Miss Hong Kong contestant who lost, and won |url=https://www.scmp.com/lifestyle/fashion-beauty/article/2146391/miss-hong-kong-pageant-runner-who-was-big-winner-when |access-date=4 Oktubre 2026 |website=South China Morning Post |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20241215124429/https://www.scmp.com/lifestyle/fashion-beauty/article/2146391/miss-hong-kong-pageant-runner-who-was-big-winner-when|archive-date=15 Disyembre 2024}}</ref> Pinalitan ni [[Danielle Castaño]] si Binibining Pilipinas World 2008 [[Janina San Miguel]] bilang kinatawan ng Pilipinas sa personal na dahilan, kabilang ang pagpanaw ng kaniyang lolo.<ref>{{Cite news |last=Pangilinan |first=Ed |date=10 Marso 2008 |title=UST alumna wins Bb. Pilipinas crown |work=[[The Manila Times]] |url=http://www.manilatimes.net/national/2008/mar/10/yehey/top_stories/20080310top4.html |url-status=dead |access-date=10 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328013303/http://www.manilatimes.net/national/2008/mar/10/yehey/top_stories/20080310top4.html |archive-date=28 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=http://showbizandstyle.inquirer.net/entertainment/entertainment/view/20080930-163845/Controversial-beauty-titlist-quits|title=Controversial beauty titlist quits|access-date=10 Oktubre 2026|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=30 Setyembre 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002223953/http://showbizandstyle.inquirer.net/entertainment/entertainment/view/20080930-163845/Controversial-beauty-titlist-quits|archive-date=2 Oktubre 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=1 Oktubre 2008 |title=Goodbye, Janina; hello, Danielle! |url=https://www.philstar.com/entertainment/2008/10/01/403902/goodbye-janina-hello-danielle |access-date=10 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261010190030/https://www.philstar.com/entertainment/2008/10/01/403902/goodbye-janina-hello-danielle|archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> Pinalitan nina Sanaa Ismail Hamed ng Ehipto, Maribel Arana ng Guwatemala, Gabriela Zavala ng Honduras sina Meriam George, Alida Boer, at Bélgica Suárez, sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Trejo |first=Natalia |date=15 Pebrero 2020 |title=Latina entrepreneur Alida Boer on her handbags brand, Marias Bag |url=https://www.hola.com/us/fashion/20200215fkp0mzw4w1/marias-bag-alida-boer-guatemalan-handbags/ |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Hola! USA |language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20261004001206/https://www.hola.com/us/fashion/20200215fkp0mzw4w1/marias-bag-alida-boer-guatemalan-handbags/|archive-date=4 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=14 Marso 2009 |title='Realmente sí me siento bella”: Bélgica Suárez |trans-title='I really do feel beautiful': Bélgica Suárez |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/realmente-si-me-siento-bella-belgica-suarez-AYLP515252 |access-date=4 Oktubre 2026 |website=La Prensa |language=es-HN|archive-url=https://web.archive.org/web/20261004024002/https://www.laprensa.hn/espectaculos/realmente-si-me-siento-bella-belgica-suarez-AYLP515252|archive-date=4 Oktubre 2026}}</ref> Lumahok si Boer sa sumunod na edisyon. Iniluklok ang ''second runner-up'' ng Miss France 2008 na si Laura Tanguy upang kumatawan sa kayang bansa matapos lumabas sa publiko ang mga mapagpahiwatig na litrato ni Miss France 2008 Valérie Bègue na siyang dahilan kung bakit hindi siya pinayagang lumahok sa kahit anong internasyonal na kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=28 Disyembre 2007|title=Miss France keeps crown amid row|language=en|work=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7162767.stm|access-date=4 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261004031408/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7162767.stm|archive-date=4 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 Disyembre 2007|title=Valérie Bègue, Miss France 2008, sauve son titre|trans-title=Valérie Bègue, Miss France 2008, saves her title|work=France-Soir|url=http://www.francesoir.fr/dossier/2007/12/29/valerie-begue-miss-france-2008-sauve-son-titre.html|url-status=dead|access-date=4 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20080101171246/http://www.francesoir.fr/dossier/2007/12/29/valerie-begue-miss-france-2008-sauve-son-titre.html|archive-date=1 Enero 2008}}</ref> Iniluklok ang ''third runner-up'' ng Miss World Sweden 2008 na si Jennifer Palm Lundberg bilang kinatawan ng Suwesya matapos tumanggi sa korona ang bawat isa sa orihinal na nangunang tatlong kandidata dahil sa mga hindi pagkakasundo hinggil sa kontrata ng magwawagi. Hindi pinayagang lumahok si Miss Vietnam 2008 Trần Thị Thùy Dung matapos mapag-alamang hindi siya kwalipikado dahil sa pagpepeke ng kaniyang sertipiko ng pagtatapos sa hayskul.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Setyembre 2008 |title=Thuỳ Dung sẽ không tham dự Hoa hậu Thế giới 2008 |trans-title=Thuy Dung will not participate in Miss World 2008 |url=https://dantri.com.vn/giai-tri/thuy-dung-se-khong-tham-du-hoa-hau-the-gioi-2008-1221372063.htm |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Báo điện tử Dân trí |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011051247/https://dantri.com.vn/giai-tri/thuy-dung-se-khong-tham-du-hoa-hau-the-gioi-2008-1221372063.htm|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tuấn |first=Văn |date=4 Abril 2025 |title=Sự cố học vấn của Hoa hậu Thùy Dung và phản hồi từ Ban tổ chức Hoa hậu Việt Nam 2008 |trans-title=The academic controversy surrounding Miss Thuy Dung and the response from the Miss Vietnam 2008 Organizing Committee. |url=https://doisongvaphattrien.vn/su-co-hoc-van-cua-hoa-hau-thuy-dung-va-phan-hoi-tu-ban-to-chuc-hoa-hau-viet-nam-2008-a47350.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Đời sống và Phát triển Online |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261010150059/https://doisongvaphattrien.vn/su-co-hoc-van-cua-hoa-hau-thuy-dung-va-phan-hoi-tu-ban-to-chuc-hoa-hau-viet-nam-2008-a47350.html|archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> Hindi rin pinayang lumahok ang kaniyang ''first runner-up'' na si Phan Hoàng Minh Thư at ''second runner-up'' na si Nguyễn Thụy Vân. Dahil dito, iniluklok ang ''second runner-up'' ng Miss Universe Vietnam 2008 na si Dương Trương Thiên Lý bilang kinatawan ng Biyetnam.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 Nobyembre 2008 |title=Hoa hậu thế giới 2008: BTC chọn Dương Trương Thiên Lý! |trans-title=Miss World 2008: The organizers chose Duong Truong Thien Ly! |url=https://dantri.com.vn/giai-tri/hoa-hau-the-gioi-2008-btc-chon-duong-truong-thien-ly-1226552712.htm |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Báo điện tử Dân trí |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011191129/https://dantri.com.vn/giai-tri/hoa-hau-the-gioi-2008-btc-chon-duong-truong-thien-ly-1226552712.htm|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> ==== Mga pagbalik at pag-urong ==== Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Seykelas na huling sumali noong [[Miss World 1999|1999]];<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2008 |title=Elena bids to be crowned Miss World |url=https://nation.sc/archive/221501/elena-bids-to-be-crowned-miss-world |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010030136/https://nation.sc/archive/221501/elena-bids-to-be-crowned-miss-world |archive-date=10 Oktubre 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Seychelles Nation |language=en}}</ref> Antigua at Barbuda, Ehipto at Honduras na huling sumali noong [[Miss World 2004|2004]]; Taywan na huling sumali noong [[Miss World 2005|2005]]; at Barbados, ang Demokratikong Republika ng Konggo, Portugal, Sambia, Santa Lucia, at Urugway na huling sumali noong [[Miss World 2006|2006]]. Bumitiw si Suzana Al-Salkini ng Masedonya sa suliraning pinansyal. Lumahok siya sa sumunod na edisyon. Bumitiw si Kathya Saldaña ng Panama matapos mabigong makakuha ng visa upang makapaglakbay patungo sa Johannesburgo.<ref>{{Cite web |last=Magallón D. |first=Enedelkis |date=16 Hulyo 2008 |title=Kathya Saldaña, Miss Mundo 2008 |trans-title=Kathya Saldaña, Miss Mundo 2008 |url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/kathya-saldana-miss-mundo-2008-394865 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010040444/https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/kathya-saldana-miss-mundo-2008-394865 |archive-date=10 Oktubre 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Panamá América |language=es}}</ref> Bumitiw si Mireille Nederbiel ng Suriname upang pagtuonan ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite web |last= |date=11 Agosto 2008 |title=Mireille Nederbiel is Miss Suriname 2008 |url=https://www.waterkant.net/suriname/2008/08/11/mirreille-nederbiel-is-miss-suriname-2008/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202200113/https://www.waterkant.net/suriname/2008/08/11/mirreille-nederbiel-is-miss-suriname-2008/ |archive-date=2 Disyembre 2008 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Waterkant |language=nl-NL}}</ref> Bumitiw si Duska Stojic ng Eslobenya sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=23 Hunyo 2007 |title=Najlepša je Tadeja! |trans-title=Tadeja is the most beautiful! |url=https://www.24ur.com/ekskluziv/tuja-scena/ste-zadovoljni-z-letosnjo-miss-slovenije.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=24UR |language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222033348/https://www.24ur.com/ekskluziv/tuja-scena/ste-zadovoljni-z-letosnjo-miss-slovenije.html|archive-date=22 Pebrero 2025}}</ref> Bumitiw ang mga bansang Estonya, Nepal, at Rumanya matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata. Bumitiw sina Margarita Sarukhanyan ng [[Armenya]],<ref>{{Cite web |date=16 Oktubre 2007 |title=Yerevan,16 October, Armenpress. The beauty contest “Miss Armenia-2007” took place at The National Theatre of Opera and Ballet. Margarita Sarukhanyan from Yerevan was announced Miss Armenia 2 |url=https://armenpress.am/en/article/1164655 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Armenpress |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261010053930/https://armenpress.am/en/article/1164655|archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> Jannatul Ferdouse Peya ng [[Bangladesh|Bangglades]],<ref>{{Cite web |last=Koishy |first=Samayla Mahjabin |date=30 Mayo 2023 |title=Peya Jannatul and her “Picture Perfect” initiative |url=https://www.thedailystar.net/life-living/news/peya-jannatul-and-her-picture-perfect-initiative-3333366 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Daily Star |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240919005319/https://www.thedailystar.net/life-living/news/peya-jannatul-and-her-picture-perfect-initiative-3333366|archive-date=19 Setyembre 2024}}</ref> Murielle Claude Nanié ng [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]],<ref>{{Cite web |last=Koffi |first=Sandra Manuella |date=24 Hunyo 2023 |title=Qui sont ces miss ivoiriennes qui ont rayonné à l'international ? |trans-title=Who are these Ivorian beauty queens who have shone internationally? |url=https://www.pulse.ci/article/qui-sont-ces-miss-ivoiriennes-qui-ont-rayonne-a-linternational-2024090512120656949 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Pulse Côte d'Ivoire |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419142312/https://www.pulse.ci/article/qui-sont-ces-miss-ivoiriennes-qui-ont-rayonne-a-linternational-2024090512120656949|archive-date=19 Abril 2026}}</ref> Maquita Richards ng [[Britanikong Kapuluang Birhenes]],<ref>{{Cite web |last= |date=15 Agosto 2008 |title=BVI Vincentian Association elects new Executive |url=https://www.searchlight.vc/news/2008/08/15/bvi-vincentian-association-elects-new-executive/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Searchlight |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260901232330/https://www.searchlight.vc/news/2008/08/15/bvi-vincentian-association-elects-new-executive/|archive-date=1 Setyembre 2026}}</ref> Lessley-Ann Gumbs ng [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]], Yllka Berisha ng [[Kosovo|Kosobo]],<ref>{{Cite web |last=Gernes |first=Jonatan |date=15 Enero 2010 |title=Det yttre har gett Yllka ett starkt inre |trans-title=The exterior has given Yllka a strong interior |url=https://www.hallandsposten.se/familj/det-yttre-har-gett-yllka-ett-starkt-inre.6ffbba5b-7493-455e-9341-7df228c2d047 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Hallandsposten |language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20261015222912/https://www.hallandsposten.se/familj/det-yttre-har-gett-yllka-ett-starkt-inre.6ffbba5b-7493-455e-9341-7df228c2d047|archive-date=15 Oktubre 2026}}</ref> Bindu Parker ng Liberya,<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2007 |title=Liberia: Bindu Parker is 'Miss Liberia' |url=https://allafrica.com/stories/200711261823.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Inquirer Newspaper |language=en |via=AllAfrica|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629160850/http://allafrica.com/stories/200711261823.html|archive-date=29 Hunyo 2018}}</ref> Daniela Ferreira ng [[Liechtenstein]], at Ana Kuan Barroso ng [[Macau|Makaw]] sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Setyembre 2008 |title=Florence Loi voted Miss Macau 2008 |url=https://macaonews.org/tourism/florence-loi-voted-miss-macau-2008/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Macao News |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260519123849/https://macaonews.org/tourism/florence-loi-voted-miss-macau-2008/|archive-date=19 Mayo 2026}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss World 2008 Map.PNG|thumb|Mga bansa at teritoryong lumahok sa Miss World 2007 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay<ref name=":0">{{Cite web |last=Manago |first=Lito |date=15 Disyembre 2008 |title=Miss Russia wins Miss World 2008; Philippines fails to make it in semi-finals |url=https://www.pep.ph/news/local/20234/miss-russia-wins-miss-world-2008-philippines-fails-to-make-it-in-semi-finals |access-date=13 Abril 2024 |website=PEP.ph |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806164603/https://www.pep.ph/news/local/20234/miss-russia-wins-miss-world-2008-philippines-fails-to-make-it-in-semi-finals|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Disyembre 2008 |title=Miss World'08: Parvathy is the first runner-up! |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/stories/miss-world08-parvathy-is-the-first-runner-up/articleshow/3833195.cms |access-date=10 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206195348/https://timesofindia.indiatimes.com/stories/miss-world08-parvathy-is-the-first-runner-up/articleshow/3833195.cms |archive-date=6 Disyembre 2025 |issn=0971-8257}}</ref> !Kandidata |- | '''Miss World 2008''' | * {{Flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]''' – '''Ksenia Sukhinova''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Parvathy Omanakuttan |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Gabrielle Walcott |- | Top 5<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2008 |title=Russian wins Miss World 2008: Meet the most beautiful woman in the world! |url=https://www.bild.de/news/bild-english/russian-ksenia-sukhinova-named-planets-most-beautiful-woman-6837628.bild.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Bild |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011212953/https://www.bild.de/news/bild-english/russian-ksenia-sukhinova-named-planets-most-beautiful-woman-6837628.bild.html|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Birgite dos Santos * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tansey Coetzee |- | Top 15<ref name=":0" /> | * {{Flag|Barbados}} – Natalie Griffith * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Hannelly Quintero * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Tamara Almeida * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Patricia Yurena Rodríguez * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Alfina Nasyrova * {{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Josipa Kusić * {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] – Alexandra Ívarsdóttir * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Anagabriela Espinoza * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico]] – Ivonne Orsini * {{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] – Iryna Zhuravska |} === ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Rehiyong Heograpikal<ref name=":0" /> !Kandidata |- |Aprika | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Birgite dos Santos |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Hannelly Quintero |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Parvathy Omanakuttan |- |Karibe | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Gabrielle Walcott |- |Europa | * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Patricia Yurena Rodríguez |} == Mga ''Fast-track Event'' == === Hamong ''Beach Beauty'' === Ginanap ang ''finals'' ng hamong ''Beach Beauty'' noong 29 Nobyembre 2008 sa Beverly Hills Hotel sa Umhlanga Rocks kung saan nirampa ng mga kandidata ang mga damit-panlangoy na dinisenyo ng mg taga-disenyong Timog Aprikano.<ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2008 |title=Miss World 2008 Beach Wear Competition |url=https://nypost.com/1999/11/30/miss-world-2008-beach-wear-competition/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=New York Post |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011020935/https://nypost.com/1999/11/30/miss-world-2008-beach-wear-competition/|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Hunyo 2023 |title=Miss World '08: Bikini babes |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-bikini-babes/articleshow/3835886.cms |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011021315/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-bikini-babes/articleshow/3835886.cms|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> Muling rumampa ang dalawampu't-limang ''semi-finalist'' na napili noong 28 Nobyembre at kalaunan ay napili ang sampung pinalista sa hamon. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Anagabriela Espinoza ng Mehiko sa hamong ito.<ref name=":3">{{Cite web |last= |first= |date=2 Disyembre 2008 |title=Tiene cuerpo de concurso |trans-title=She has a contestant's body |url=https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/2008/tiene-cuerpo-de-concurso.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=El Siglo de Torreón |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20261010163846/https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/2008/tiene-cuerpo-de-concurso.html|archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last="'I'm doing a good job' Anagabriela Espinoza" |date=6 Nobyembre 2015 |title="'Estoy haciendo buen papel' Anagabriela Espinoza" |trans-title="'I'm doing a good job' Anagabriela Espinoza" |url=https://www.noroeste.com.mx/entretenimiento/espectaculos/estoy-haciendo-buen-papel-anagabriela-espinoza-YUNO90735 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Noroeste |language=es-MX|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011205220/https://www.noroeste.com.mx/entretenimiento/espectaculos/estoy-haciendo-buen-papel-anagabriela-espinoza-YUNO90735|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng hamong ''Beach Beauty''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]''' – '''Anagabriela Espinoza<ref name=":3" />''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tansey Coetzee'''<ref name=":3" />''' |- |2nd runner-up | * {{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Ksenia Sukhinova'''<ref name=":3" />''' |- |Top 10 | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Birgite dos Santos * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Hannelly Quintero * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Patricia Yurena Rodríguez * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Parvathy Omanakuttan * {{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] – Rosarita Tawil * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Danielle Castaño]]<ref>{{Cite web |last=Burton-Titular |first=Joyce |date=1 Oktubre 2013 |title=From Vivien to Megan: The PH in Miss World history |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/40304-philippines-miss-world-history/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220101540/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/40304-philippines-miss-world-history/ |archive-date=20 Pebrero 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico]] – Ivonne Orsini |- |Top 21<ref>{{Cite web |date=28 Nobyembre 2008 |title=Ivonne Orsini entre los 25 cuerpos mas bellos del mundo |trans-title=Ivonne Orsini among the 25 most beautiful bodies in the world |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/farandula/notas/ivonne-orsini-entre-los-25-cuerpos-mas-bellos-del-mundo/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Primera Hora |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20261015225023/https://www.primerahora.com/entretenimiento/farandula/notas/ivonne-orsini-entre-los-25-cuerpos-mas-bellos-del-mundo/|archive-date=15 Oktubre 2026}}</ref> | * {{Flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]]– Katie Richardson * {{Flagicon|EGY}} [[Ehipto]] – Sanaa Ismail Hamed * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Lane Lindell * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Alfina Nasyrova * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Katherine Medina * {{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Josipa Kusić * {{Flagicon|NZL}} [[Nuweba Selandiya]] – Kahurangi Taylor * {{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Gabriela Rejala * {{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] – Nevena Lipovac * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Ummarapas Jullakasian * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Gabrielle Walcott * {{flagicon|TUR}} [[Turkey|Turkiya]] – Leyla Lydia Tuğutlu * {{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] – Iryna Zhuravska * {{Flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] – [[Fatimih Dávila]] |} === Hamong ''Top Model'' === Ginanap ang ''finals'' ng hamong ''Top Model'' noong 3 Disyembre 2008 sa Walter Sisulu Dedication Square sa Kliptown, Soweto, kung saan nirampa ng lahat ng kandidata ang mga disenyo na gawa ng mga taga-disenyong Timog Aprikano at mga disenyo mula sa mga lokal na taga-disenyo ng kanilang bansang kinakatawan.<ref name=":5">{{Cite web |date=14 Disyembre 2008 |title=Miss World'08: Parvathy is the first runner-up! |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/miss-world08-parvathy-is-the-first-runner-up/articleshow/22287783.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010082213/https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/miss-world08-parvathy-is-the-first-runner-up/articleshow/22287783.cms |archive-date=10 Oktubre 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Bangalore Mirror |language=en}}</ref> Mula rito, napili ang tatlumpu't-dalawang ''semi-finalist'' at kalaunan ay napili ang sampung pinalista sa hamon. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Ksenia Sukhinova ng Rusya sa hamong ito.<ref name=":6">{{Cite web |last= |first= |last2= |date=4 Disyembre 2008 |title=Miss World '08: Fashion show |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-fashion-show/articleshow/3807940.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204041042/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-fashion-show/articleshow/3807940.cms |archive-date=4 Disyembre 2024 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last= |first= |date=14 Mayo 2012 |title=Miss World contest: Parvathy finishes 2nd |url=https://www.newindianexpress.com/world/2008/Dec/13/miss-world-contest-parvathy-finishes-2nd-10464.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The New Indian Express |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011104344/https://www.newindianexpress.com/world/2008/Dec/13/miss-world-contest-parvathy-finishes-2nd-10464.html|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng hamong ''Top Model''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{Flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]''' – '''Ksenia Sukhinova'''<ref name=":6" /><ref name=":7" /> |- |1st runner-up | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Birgite dos Santos<ref name=":6" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Parvathy Omanakuttan<ref name=":6" /> |- |Top 10 | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Hannelly Quintero * {{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] – Norayla Francisco * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Patricia Yurena Rodríguez * {{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Josipa Kusić * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Anagabriela Espinoza * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Zuzana Jandová * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tansey Coetzee |- |Top 32<ref name=":8">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=4 Oktubre 2010 |title=India, China only Asian countries with Misses World |url=https://www.philstar.com/entertainment/2010/10/04/617416/india-china-only-asian-countries-misses-world |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606165612/https://www.philstar.com/entertainment/2010/10/04/617416/india-china-only-asian-countries-misses-world |archive-date=6 Hunyo 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> | * {{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – Agustina Quinteros * {{Flag|Barbados}} – Natalie Griffith * {{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] – Volha Khizhynkova * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Tamara Almeida * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Lane Lindell * {{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] – Hibret Fekadu * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Mizuki Kubodera * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Claudia Russo * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Alfina Nasyrova * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Katherine Medina * {{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] – Rosarita Tawil * {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] – Soo Wincci * {{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] – Marelize Robberts * {{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] – Lene Egeli * {{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Gabriela Rejala * {{flagicon|PER}} [[Peru]] – Annmarie Dehainaut * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Danielle Castaño]] * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico]] – Ivonne Orsini * {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Cynthia Muvirimi<ref>{{Cite web |last=Khosa |first=Trust |date=20 Disyembre 2008 |title=Zimbabwe: Cynthia Disappointed But Still Proud |url=https://allafrica.com/stories/200812220832.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Herald |language=en |via=AllAfrica|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011032232/https://allafrica.com/stories/200812220832.html|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Ummarapas Jullakasian<ref>{{Cite web |date=7 Disyembre 2008 |title=สาวรัสเซียหุ่นดีชนะใจคว้ารางวัลชนะเลิศรอบ Miss World Top Model |trans-title=A stunning Russian woman with a great figure won hearts and claimed the title of Miss World Top Model. |url=https://www.sanook.com/women/238/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915054638/https://www.sanook.com/women/238/ |archive-date=15 Setyembre 2019 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Sanook |language=th}}</ref> * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Gabrielle Walcott * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Mei Yan Ling |} ==== ''World Designer Award'' ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|USA}} '''[[Estados Unidos]]''' – '''Lane Lindell''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Gabrielle Walcott<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2008 |title=Kudos for Gabby, Peter |url=http://www.guardian.co.tt/news/kudos-for-gabby-peter-6.2.317198.054b292294 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261015230513/https://www.guardian.co.tt/news/kudos-for-gabby-peter-6.2.317198.054b292294|archive-date=15 Oktubre 2026}}</ref> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] – Maribel Arana |} === Hamon sa Palakasan === [[Talaksan:Miss Iceland 08 Alexandra Ivarsdottir.jpg|thumb|Si Alexandra Ívarsdóttir ng Lupangyelo na nagwagi sa hamon sa Palakasan|286x286px]]Ginanap ang hamon sa Palakasan noong 5 Disyembre 2008 sa Glenburn Lodge sa Zwartkops, Muldersdrift. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Alexandra Ívarsdóttir ng Lupangyelo sa hamong ito.<ref name=":9">{{Cite web |date=5 Disyembre 2008 |title=Ungfrú Ísland sigraði í íþróttakeppni |trans-title=Miss Iceland won a sports competition |url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2008/12/05/ungfru_island_sigradi_i_ithrottakeppni/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Morgunblaðið |language=is|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011081452/https://www.mbl.is/frettir/innlent/2008/12/05/ungfru_island_sigradi_i_ithrottakeppni/|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref><ref name=":5" /> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng hamon sa Palakasan. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay<ref name=":9" /><ref>{{Cite web |last=Huyen |first=Thu |date=7 Disyembre 2008 |title=Miss World 2008: Iceland đăng quang Hoa hậu Thể thao |trans-title=Miss World 2008: Iceland crowned Miss Sport |url=https://giadinh.suckhoedoisong.vn/miss-world-2008-iceland-dang-quang-hoa-hau-the-thao-1722008127104614793.htm |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Báo Điện tử Sức khỏe và Đời sống |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20261010150614/https://giadinh.suckhoedoisong.vn/miss-world-2008-iceland-dang-quang-hoa-hau-the-thao-1722008127104614793.htm|archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|ISL}} [[Iceland|'''Lupangyelo''']] – '''Alexandra Ívarsdóttir''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Adaeze Igwe |- |2nd runner-up | * {{flagicon|POR}} [[Portugal]] – Andreia Rodrigues |- |Top 6 | * {{flagicon|GRC}} [[Gresya]] – Aggeliki Kalaitzi * {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Tamar Ziskind * {{flagicon|PER}} [[Peru]] – Annmarie Dehainaut |} === Hamon sa Talento === [[Talaksan:Miss Barbados 08 Natalie Griffith.jpg|thumb|300x300px|Si Natalie Griffith ng Barbados na nagwagi sa hamon sa Talento]]Ginanap ang hamon sa Talento sa Sandton Convention Center sa [[Johannesburgo]] noong 7 Nobyembre 2008 kung saan labinsiyam na kandidata na nag-awdisyon ang napili upang magtanghal.<ref name=":10">{{Cite web |date=8 Disyembre 2008 |title=Người đẹp Barbados đoạt giải Hoa hậu Tài năng |trans-title=The beauty queen from Barbados won the Miss Talent award. |url=https://vnexpress.net/nguoi-dep-barbados-doat-giai-hoa-hau-tai-nang-1900769.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=VnExpress |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20260116155451/https://vnexpress.net/nguoi-dep-barbados-doat-giai-hoa-hau-tai-nang-1900769.html|archive-date=16 Enero 2026}}</ref> Mula sa labinsiyam na pinalista, hinirang ang mga runner-up at ang nagwagi sa hamon. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Natalie Griffith ng Barbados sa hamong ito.<ref name=":10" /> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng hamon sa Talento. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{Flag|Barbados}}''' – '''Natalie Griffith<ref name=":10" />'''<ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |date=8 Disyembre 2008 |title=Miss World '08: Talent show |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-talent-show/articleshow/3807847.cms |access-date=14 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811024934/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-talent-show/articleshow/3807847.cms|archive-date=11 Agosto 2022}}</ref> |- |1st runner-up | * {{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] – Kathrin Krahfuss<ref name=":10" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] – Iryna Zhuravska<ref name=":10" /> |- |Top 19 | * {{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] – Lisa Lents * {{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] – Krystel Robba * {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] – Judith Wilson * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Sandra Angelia Hadisiswantoro * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Sinéad Noonan * {{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] – Nicosia Lawson * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Alfina Nasyrova * {{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Josipa Kusić * {{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] – Gabrielė Martirosianaitė * {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] – Soo Wincci * {{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] – Élodie Delor * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Anagabriela Espinoza * {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Adaeze Igwe * {{flagicon|POR}} [[Portugal]] – Andreia Rodrigues * '''{{Flagicon|TWN}}''' [[Taywan]] – Jamie Lin * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tansey Coetzee |} === ''Beauty With a Purpose'' === Noong 6 Disyembre 2008, inanunsyo ni Julia Morley sa Charity and Ambassadors Ball sa Sandton Convention Center ang apat na pinalista para sa Beauty With a Purpose. Mula sa apat, isang kandidata ang magwawagi sa hamong ito na iaanunsyo sa kasagsagan ng pinal na kompetisyon. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Gabrielle Walcott ng Trinidad at Tobago sa hamon na ito.<ref>{{Cite web |last=Lord |first=Richard |date=14 Disyembre 2008 |title=Gabrielle should have won |url=http://www.guardian.co.tt/article-6.2.317239.7595196b7b |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017085758/https://www.guardian.co.tt/article-6.2.317239.7595196b7b|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref><ref name=":11">{{Cite web |last= |date=13 Disyembre 2008 |title=Miss Trinidad and Tobago World 2nd runner up in the 2008 Miss World Competition |url=https://sflcn.com/miss-trinidad-and-tobago-world-2nd-runner-up-in-the-2008-miss-world-competition/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=South Florida Caribbean News |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809050514/https://sflcn.com/miss-trinidad-and-tobago-world-2nd-runner-up-in-the-2008-miss-world-competition/|archive-date=9 Agosto 2024}}</ref> {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng ''Beauty With a Purpose''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|TTO}} '''[[Trinidad at Tobago]]''' – '''Gabrielle Walcott<ref name=":11" />''' |- |Top 4 | * {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] – Ruth Kinuthia * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Anagabriela Espinoza * {{Flagicon|HUN}} [[Unggriya]] – Szilvia Freire<ref>{{Cite web |date=17 Disyembre 2014 |title=Second Most Beautiful Woman of the World Has Arrived Home |url=https://dailynewshungary.com/second-most-beautiful-woman-of-the-world-has-arrived-home/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Daily News Hungary |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20240613203816/https://dailynewshungary.com/second-most-beautiful-woman-of-the-world-has-arrived-home/|archive-date=13 Hunyo 2024}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ilang mga pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad sa edisyong ito. Labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa edisyong ito, kung saan lima ay nanggaling sa mga ''fast-track event'', at ang natitirang sampu ay mula sa mga hurado.<ref name="NewVision-12">{{cite web |title=Miss World 2008: She will not but who will be?|website=New Vision|date=11 Disyembre 2008|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1175035/miss-world-2008|access-date=15 Oktubre 2026|archive-date=27 Pebrero 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227060522/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1175035/miss-world-2008|url-status=dead|language=en}}</ref> Noong una, inihayag ng Miss World Organization na ang magwawagi sa ''People's Choice'' ay pakusang makakapasok bilang isang ''semi-finalist''.<ref>{{Cite web |date=24 Nobyembre 2008 |title=5 phần thi phụ của Miss World 2008 |trans-title=The 5 sub-competitions of Miss World 2008 |url=https://vnexpress.net/5-phan-thi-phu-cua-miss-world-2008-1900467.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20261015053254/https://vnexpress.net/5-phan-thi-phu-cua-miss-world-2008-1900467.html |archive-date=15 Oktubre 2026 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> Gayunpaman, dahil sa mga suliraning tekninal sa pagboto sa ilang mga bansa, nagpasya ang organisasyon na kanselahin ang ''People's Choice'' ilang oras bago ang panghuling kompetisyon.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Disyembre 2008 |title=HHTG 2008: Thiên Lý đoạt giải "Hoa hậu được ưa thích nhất"! |trans-title=Miss World 2008: Thien Ly wins the "Most Popular Miss" award! |url=https://baohagiang.vn/van-hoa/tin-tuc/200812/hhtg-2008-thien-ly-doat-giai-hoa-hau-duoc-ua-thich-nhat-502768/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20261015043946/https://baotuyenquang.com.vn/van-hoa/tin-tuc/200812/hhtg-2008-thien-ly-doat-giai-hoa-hau-duoc-ua-thich-nhat-502768/ |archive-date=15 Oktubre 2026 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Báo Tuyên Quang |language=vi}}</ref> Matapos ang ilang araw, inanunsyo na ang nagwagi sa ''People's Choice'' ay si Dương Trương Thiên Lý ng Biyetnam, na siyang hindi nakapasok sa Top 15.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Disyembre 2008 |title=Dương Trương Thiên Lý đoạt giải Hoa hậu được yêu thích nhất |trans-title=Duong Truong Thien Ly won the Most Popular Miss award. |url=https://tuoitre.vn/duong-truong-thien-ly-doat-giai-hoa-hau-duoc-yeu-thich-nhat-293106.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20251125071634/https://tuoitre.vn/duong-truong-thien-ly-doat-giai-hoa-hau-duoc-yeu-thich-nhat-293106.htm |archive-date=25 Nobyembre 2025 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}</ref> Mula sa labinlima, limang kandidata ang napili upang makapasok sa Top 5 para lumahok sa ''question-and-answer round''. Pagkatapos nito, inanunsyo ang dalawang ''runner-up'' at ang bagong Miss World.<ref>{{Cite news |date=14 Disyembre 2008 |title=Russian crowned Miss World 2008 |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2008-12-14/russian-crowned-miss-world-2008/239168 |access-date=15 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119102446/https://www.abc.net.au/news/2008-12-14/russian-crowned-miss-world-2008/239168 |archive-date=19 Enero 2025}}</ref> === Komite sa pagpili === * Graham Cooke – Pangulo ng World Travel * Aminurta Kang – Direktor sa teatro sa Tsina at Hilagang Amerika * Pearl Luthuli – Ehekutibo ng Grupo para sa Pampublikong Serbisyong Komersyal ng SABC * Lindiwe Mahlangu – Punong ehekutibo ng Joburg Tourism Company<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2008 |title=Russian beauty claims Miss World crown |url=https://www.smh.com.au/world/russian-beauty-claims-miss-world-crown-20081214-6y2o.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> * [[Wilnelia Merced]] – [[Miss World 1975]] mula sa Puerto Rico * Julia Morley CBE – Tagapangulo at punong ehekutibo ng Miss World Organization * Precious Moloi-Motsepe – Timog Aprikanang pilantropo, tagapangulo ng African Fashion International * Krish Naidoo – Negosyanteng Irlandes; internasyonal na kinatawan ng Miss World Organization == Mga kandidata == 109 na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name="NewVision-1"/><ref>{{Cite web |date=16 Nobyembre 2008 |title=100 người đẹp hoa hậu thế giới khoe sắc |trans-title=100 Miss World beauties showcase their charm |url=https://znews.vn/znews-post37314.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=ZNews |language=vi}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=a}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Egla Harxhi<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2017 |title=‘Miss Albania 2007’ Egla Harxhi bën plazh e zhveshur në pjesën e sipërme (Foto) |trans-title='Miss Albania 2007' Egla Harxhi goes to the beach topless (Photo) |url=https://telegrafi.com/miss-albania-2007-egla-harxhi-ben-plazh-e-zhveshur-ne-pjesen-e-siperme-foto/ |access-date=13 Abril 2024 |website=Telegrafi |language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828074835/http://telegrafi.com/miss-albania-2007-egla-harxhi-ben-plazh-e-zhveshur-ne-pjesen-e-siperme-foto/|archive-date=28 Agosto 2017}}</ref> |17 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Anne Katrin Walter<ref>{{Cite news |date=10 Agosto 2008 |title=Miss World Deutschland: Studentin aus Brandenburg schönste Deutsche |language=de-DE |trans-title=Student from Brandenburg, most beautiful German |work=Der Tagesspiegel Online |url=https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/panorama/studentin-aus-brandenburg-schonste-deutsche-6563437.html |access-date=13 Abril 2024 |issn=1865-2263}}</ref> |21 |Dahme-Spreewald |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Birgite dos Santos<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2007 |title=Leslina Pereira Wins Miss Angola 2008 Contest |url=https://www.angop.ao/angola/en_us/noticias/lazer-e-cultura/2007/11/50/Leslina-Pereira-Wins-Miss-Angola-2008-Contest%2C216f2246-0a27-4669-8252-a3ee36610959.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008083612/https://www.angop.ao/angola/en_us/noticias/lazer-e-cultura/2007/11/50/Leslina-Pereira-Wins-Miss-Angola-2008-Contest,216f2246-0a27-4669-8252-a3ee36610959.html |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=13 Abril 2024 |website=Angola Press News Agency |language=en}}</ref> |18 |[[Luanda]] |- |{{Flagicon|ATG}} [[Antigua at Barbuda]] |Athina James |18 |[[Saint John's|St. John's]] |- |{{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Agustina Quinteros<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2008 |title=La representante pampeana es Miss Internacional Argentina 08 |work=Diario Panorama |url=http://www.diariopanorama.com/diario/noticias/2008/04/19/a-18703.html |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423063846/http://www.diariopanorama.com/diario/noticias/2008/04/19/a-18703.html |archive-date=23 Abril 2008}}</ref> |18 |Santa Rosa |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Christina Trejo |20 |Tanki Flip |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Katie Richardson<ref>{{Cite news |last=Madden |first=James |date=10 Abril 2008 |title=Girl from the Gong to take on the world |work=The Australian |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,23515031-5013404,00.html |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916102506/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0%2C25197%2C23515031-5013404%2C00.html |archive-date=16 Setyembre 2008}}</ref> |20 |Albion Park |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Kathrin Krahfuss<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2008 |title="Miss World": Steirische Zirkusakrobatin hat "gute... |trans-title=“Miss World”: Styrian circus acrobat has a “good chance” |url=https://www.diepresse.com/437308/miss-world-steirische-zirkusakrobatin-hat-gute-chance |access-date=13 Abril 2024 |website=Die Presse |language=de}}</ref> |23 |Graz |- |{{Flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Tinnyse Johnson<ref>{{Cite web |date=13 Hunyo 2008 |title=Tinnyse Johnson crowned Miss Bahamas World |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/entertainment/Tinnyse_Johnson_crowned_Miss_Bahamas_World-003627.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507072941/http://www.thebahamasweekly.com/publish/entertainment/Tinnyse_Johnson_crowned_Miss_Bahamas_World-003627.shtml |archive-date=7 Mayo 2021 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |21 |[[Nassau]] |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Natalie Griffith<ref>{{Cite web |date=19 Setyembre 2016 |title=A quick recap of Barbados' track record at international beauty pageants |url=https://barbados.loopnews.com/content/quick-recap-barbados-track-record-international-beauty-pageants |access-date=5 Abril 2024 |website=Loop News |language=en }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |18 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Alizée Poulicek<ref>{{Cite web |date=18 Disyembre 2007 |title=New Miss Belgium booed for not speaking Dutch |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna22301522 |access-date=5 Marso 2024 |website=NBC News |language=en}}</ref> |21 |[[Bruselas]] |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Hannelly Quintero'''<ref name="Al Día">{{cite website |last=Andino |first=Allan |date=25 Setyembre 2007 |title=Reina de las Chamas |url=http://www.aldia.co.cr/ad_ee/2007/septiembre/25/farandula1252430.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080303152603/http://www.aldia.co.cr/ad_ee/2007/septiembre/25/farandula1252430.html |archive-date=3 Marso 2008 |access-date=5 Marso 2024 |website=Al Día |language=es}}</ref>''' |23 |Ocumare del Tuy |- |{{flagicon|BIZ}} [[Belize|Belis]] |Charmaine Chinapen<ref>{{Cite web |date=1 Agosto 2008 |title=New Miss Belize crowned |url=https://amandala.com.bz/news/new-miss-belize-crowned/ |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Amandala Newspaper |language=en}}</ref> |21 |Lungsod ng Belis |- |{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |Volha Khizhynkova<ref>{{Cite web |last=Klyeva |first=Violetta |title=Olga Khizhinkova: Life is always brilliant |url=https://minskherald.com/2015/06/olga-khizhinkova/ |access-date=3 Oktubre 2026 |website=The Minsk Herald |language=en-US}}</ref> |21 |Vitebsk |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Dương Trương Thiên Lý<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Disyembre 2008 |title=Dương Trương Thiên Lý đoạt giải Hoa hậu được yêu thích nhất |url=https://tuoitre.vn/duong-truong-thien-ly-doat-giai-hoa-hau-duoc-yeu-thich-nhat-293106.htm |access-date=13 Abril 2024 |website=Tuổi Trẻ |language=vi|trans-title=Duong Truong Thien Ly won the Most Popular Miss award.}}</ref> |19 |Đồng Tháp |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Tanja Vujičić<ref>{{Cite web |date=2 Hunyo 2008 |title=Tanja Vujičić Miss BiH za 2008. godinu |trans-title=Tanja Vujičić Miss BiH for 2008 |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/tanja-vujicic-miss-bih-za-2008-godinu/080602022 |access-date=13 Abril 2024 |website=Klix |language=hr}}</ref> |18 |Nevesinje |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Itseng Kgomotso<ref>{{Cite web |last=Mooketsi |first=Lekopanye |date=17 Disyembre 2007 |title=New Miss Botswana Pledges To Make A Difference |url=https://www.mmegi.bw/artculture-review/new-miss-botswana-pledges-to-make-a-difference/news |access-date=13 Abril 2024 |website=Mmegi Online |language=en}}</ref> |19 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Tamara Almeida<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Hulyo 2008 |title=Modelo mineira é eleita Miss Mundo Brasil |trans-title=Model from Minas Gerais is elected Miss World Brazil |url=https://www.otempo.com.br/entretenimento/modelo-mineira-e-eleita-miss-mundo-brasil-1.129531 |access-date=13 Abril 2024 |website=O Tempo |language=pt-BR}}</ref> |23 |Ipatinga |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Yulia Yurevich<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Marso 2007 |title=Юлия Юревич е новата "Мис България 2007" |trans-title=Yulia Yurevich is the new "Miss Bulgaria 2007" |url=https://www.plovdiv24.bg/novini/interesno/Yuliya-Yurevich-e-novata-Mis-Bulgariya-2007-25054 |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Plovdiv24 |language=bg}}</ref> |19 |Kozloduy |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Jackelin Arias<ref>{{cite web |last=Barba |first=Rildo |title=¡Se fue a la Llajta! Miss Bolivia tiene tres nombres |trans-title=He went to Llajta! Miss Bolivia has three names |url=http://www.eldeber.com.bo/2008/2008-07-19/vernotasociales.php?id=080719033731 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828032525/http://www.eldeber.com.bo/2008/2008-07-19/vernotasociales.php?id=080719033731 |archive-date=28 Agosto 2008 |access-date=5 Marso 2024 |website=El Deber |language=es}}</ref> |18 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Norayla Francisco<ref>{{Cite news |date=3 Marso 2008 |title=Jenifeer Mercelina korona komo Miss Universo Korsou |language=pap |publisher=Extra |url=http://www.extra.an/index.php?option=com_content&task=view&id=1195&Itemid=36 |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923172512/http://www.extra.an/index.php?option=com_content&task=view&id=1195&Itemid=36 |archive-date=23 Setyembre 2008}}</ref> |23 |Willemstad |- |{{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |Christelle Mbila<ref>{{Cite web |date=1 Agosto 2008 |title=Christelle Mbila, miss RDC 2008 |url=https://www.radiookapi.net/sans-categorie/2008/08/01/christelle-mbila-miss-rdc-2008 |access-date=13 Abril 2024 |website=Radio Okapi |language=fr}}</ref> |18 |[[Kinshasa]] |- |{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |Lisa Lents<ref>{{Cite web |last=Sørensen |first=Sola Kruchov |last2=Broström |first2=Natasja |date=13 Disyembre 2008 |title=Favorit vandt Miss World |trans-title=Favorite won Miss World |url=https://ekstrabladet.dk/underholdning/kultur/article4299818.ece |access-date=14 Abril 2024 |website=Ekstrabladet |language=da}}</ref> |21 |[[Copenhague]] |- |{{Flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Sanaa Ismail Hamed<ref name=":2">{{Cite web |last= |date=26 Nobyembre 2008 |title=Các thí sinh dự thi Hoa hậu Thế giới 2008 (phần 4) |trans-title=Contestants in the Miss World 2008 competition (part 4) |url=https://thanhnien.vn/cac-thi-sinh-du-thi-hoa-hau-the-gioi-2008-phan-4-185111541.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010030745/https://thanhnien.vn/cac-thi-sinh-du-thi-hoa-hau-the-gioi-2008-phan-4-185111541.htm |archive-date=10 Oktubre 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Báo Thanh Niên |language=vi}}</ref> |24 |[[Alehandriya]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Marjorie Cevallos<ref>{{Cite web |date=14 Marso 2008 |title=Doménica Saporitti al Miss Universo |trans-title=Doménica Saporiti at Miss Universe |url=http://www.eluniverso.com/2008/03/14/0001/1065/D18A29E6C2FF4E0A861FE9D1B6E0F8C2.aspx |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120629201751/http://www.eluniverso.com/2008/03/14/0001/1065/D18A29E6C2FF4E0A861FE9D1B6E0F8C2.aspx |archive-date=29 Hunyo 2012 |access-date=25 Enero 2023 |website=El Universo}}</ref> |22 |Guayaquil |- |{{Flag|El Salvador}} |Gabriela Gavidia<ref>{{Cite web |last= |first= |date=27 Hulyo 2008 |title=Gabriela Gavidia, la nueva Reina |trans-title=Gabriela Gavidia, the new Queen |url=https://www.eldiario.ec/noticias-manabi-ecuador/85945-gabriela-gavidia-la-nueva-reina/ |access-date=13 Abril 2024 |website=El Diario Ecuador |language=es |archive-date=3 Disyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142820/https://www.eldiario.ec/noticias-manabi-ecuador/85945-gabriela-gavidia-la-nueva-reina/ |url-status=dead }}</ref> |18 |La Libertad |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Stephanie Willemse<ref>{{Cite news |title=Stunning Lisa takes second place at final |work=The Hamilton Advertiser |url=http://www.hamiltonadvertiser.co.uk/news/local-news/hamilton-news/2008/05/28/stunning-lisa-takes-second-prize-at-final-51525-20988150/ |access-date=13 Abril 2024|language=en|last=Fanning|first=Gary|date=28 Mayo 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080928040153/www.hamiltonadvertiser.co.uk/news/local-news/hamilton-news/2008/05/28/stunning-lisa-takes-second-prize-at-final-51525-20988150/|archive-date=28 Setyembre 2008|url-status=dead}}</ref> |19 |[[Glasgow]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Edita Krešáková<ref>{{Cite web |title=Miss Slovensko 2008 Edita Krešáková: Chodím so svojím spolužiakom |url=http://www.bleskovky.sk/cl/15/232735/Miss-Slovensko-2008-je-19-rocna-Edita-Kresakova |access-date=13 Abril 2024 |publisher=Bleskovky|date=4 Hulyo 2008|website=Topky.sk|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201095019/https://www.topky.sk/cl/15/232735/Miss-Slovensko-2008-je-19-rocna-Edita-Kresakova|archive-date=1 Disyembre 2021|trans-title=Miss Slovakia 2008 Edita Krešáková: I'm dating my classmate}}</ref> |19 |Seňa |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |Patricia Rodríguez<ref>{{Cite web |date=3 Marso 2008 |title=Una estudiante de Tenerife, de 17 años, gana Miss España |trans-title=A 17-year-old student from Tenerife wins Miss Spain |url=https://www.elperiodicodearagon.com/vida-y-estilo/gente/2008/03/03/estudiante-tenerife-17-anos-gana-47949629.html |access-date=14 Abril 2024 |website=El Periódico de Aragón |language=es}}</ref> |18 |Granadilla de Abona |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Lane Lindell<ref>{{Cite web |last=Gillin |first=Joshua |date=4 Hunyo 2010 |title=Price had legal authority |url=https://www.tampabay.com/archive/2010/06/04/price-had-legal-authority/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Tampa Bay Times |language=en}}</ref> |18 |[[Tampa, Florida|Tampa]] |- |{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Hibret Fekadu<ref name=":2" /> |18 |[[Adis Abeba]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Chloe-Beth Morgan<ref>{{Cite web |date=22 Disyembre 2008 |title=Miss World finalist goes back to work in Cwmbran |url=https://www.southwalesargus.co.uk/news/3995146.miss-world-finalist-goes-back-to-work-in-cwmbran/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=South Wales Argus |language=en}}</ref> |22 |Cwmbran |- |{{Flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Frances Takyi-Mensah<ref>{{Cite web |date=5 Marso 2007 |title=Frances Takyi-Mensah is Golden Jubilee Queen |url=https://www.modernghana.com/news/124906/frances-takyi-mensah-is-golden-jubilee-queen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128054031/https://www.modernghana.com/news/124906/frances-takyi-mensah-is-golden-jubilee-queen.html |archive-date=28 Enero 2025 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref> |22 |Elmina |- |{{flagicon|GRC}} [[Gresya]] |Aggeliki Kalaitzi<ref>{{Cite news |title=Λαμπερός 19ος Διαγωνισμός Ομορφιάς |publisher=Antenna TV |url=http://www.ant1online.gr/showbiz/News/Pages/20085/5f631485-372b-48ba-b40c-025bca305036.aspx |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528013115/http://www.ant1online.gr/showbiz/News/Pages/20085/5f631485-372b-48ba-b40c-025bca305036.aspx |archive-date=28 Mayo 2008|trans-title=Glamorous 19th Beauty Pageant|language=el|date=27 Mayo 2008}}</ref> |24 |[[Tesalonica]] |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |Frédérika Charpentier<ref>{{Cite web |last=Média |first=Prisma |date=3 Disyembre 2008 |title=Geneviève de Fontenay demande l’annulation de l’élection Miss Monde! |trans-title=Geneviève de Fontenay calls for the cancellation of the Miss World election! |url=https://www.gala.fr/l_actu/news_de_stars/genevieve_de_fontenay_demande_l_annulation_de_l_election_miss_monde_141976 |access-date=14 Abril 2024 |website=Gala |language=fr}}</ref> |23 |Basse-Terre |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Maribel Arana<ref>{{Cite web |date=3 Disyembre 2008 |title=Concurso Miss Mundo 2008, ¡Guau! |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/concurso-miss-mundo-guau-0-169783503/ |access-date=14 Abril 2024 |website=Prensa Libre |language=es-GT|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119185145/https://www.prensalibre.com/vida/escenario/concurso-miss-mundo-guau-0-169783503/|archive-date=19 Enero 2025|trans-title=Miss World 2008 pageant—wow!}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Christa Simmons<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Setyembre 2008 |title=Christa Simmons to represent Guyana in ‘Face of the Universe’ pageant in Ghana |url=https://www.stabroeknews.com/2008/09/09/news/guyana/christa-simmons-to-represent-guyana-in-%E2%80%98face-of-the-universe%E2%80%99-pageant-in-ghana/ |access-date=14 Abril 2024 |website=Stabroek News |language=en-us}}</ref> |23 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Brittany Lyons<ref>{{Cite web |last=Henry |first=Krista |date=18 Agosto 2008 |title=Jamaica Gleaner Online |url=https://old.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080818/ent/ent1.html |access-date=14 Abril 2024 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |19 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Mizuki Kubodera<ref>{{Cite news |date=3 Nobyembre 2008 |title=Miss World Japan goes for the crown |language=en |work=Japan Today |url=http://www.japantoday.com/category/arts-culture/view/miss-world-japan-goes-for-the-crown |access-date=14 Abril 2024}}</ref> |21 |[[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]] |- |{{Flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] |Khatuna Skhirtladze<ref>{{Cite web |date=4 Agosto 2008 |title=Miss World Georgian Contestant Revealed |url=https://finchannel.com/miss-world-georgian-contestant-revealed/21891/people/citylife/2008/08/ |access-date=14 Abril 2024 |website=The Financial |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260924135832/https://finchannel.com/miss-world-georgian-contestant-revealed/21891/people/citylife/2008/08/|archive-date=24 Setyembre 2026}}</ref> |18 |[[Tbilisi]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Krystel Robba<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Disyembre 2008 |title=El Gobierno envía un telegrama de apoyo a Miss Gibraltar |trans-title=The Government sends a telegram of support to Miss Gibraltar |url=https://www.europasur.es/gibraltar/Gobierno-envia-telegrama-Miss-Gibraltar_0_212378982.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Europa Sur |language=es}}</ref> |22 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |Judith Wilson<ref>{{Cite web |last=Coleman |first=Maureen |date=25 Nobyembre 2008 |title=Miss Northern Ireland Judith Wilson hoping to rule the world |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/miss-northern-ireland-judith-wilson-hoping-to-rule-the-world/a/119155132.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Belfast Telegraph |language=en-GB}}</ref> |23 |Enniskillen |- |{{Flag|Honduras|1949}} |Gabriela Zavala<ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2007 |title=Gabriela Zagabriela Zavala rumbo a China |trans-title=Gabriela Zagabriela Zavala heading to China |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/gabriela-zagabriela-zavala-rumbo-a-china-EELP673304 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210113816/https://www.laprensa.hn/espectaculos/gabriela-zagabriela-zavala-rumbo-a-china-EELP673304 |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |23 |San Pedro Sula |- |{{Flag|Hong Kong}} |Skye Chan<ref name=":4" /> |24 |[[Hong Kong]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Parvathy Omanakuttan<ref>{{Cite web |title=Pantaloons Femina Miss India 2008 |url=http://feminamissindia.indiatimes.com/articleshow/2928968.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120211075535/http://feminamissindia.indiatimes.com/articleshow/2928968.cms |archive-date=11 February 2012 |access-date=5 April 2008 |website=The Times of India}}</ref> |21 |Kottayam |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Sandra Angelia Hadisiswantoro<ref>{{Cite news |title=Sandra Angelia Jadi Miss Indonesia 2008 |publisher=Inilah |url=http://www.inilah.com/berita.php?id=28164 |url-status=dead |access-date=13 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514192747/http://inilah.com/berita.php?id=28164 |archive-date=14 May 2008}}</ref> |22 |[[Surabaya]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Laura Coleman<ref>{{Cite web |last= |date=14 Setyembre 2009 |title=It's a beauty queen's job to look good so £12,000 is money well spent. How much does it cost to run YOUR body? |url=https://www.dailymail.co.uk/femail/beauty/article-1213208/Its-beauty-queens-job-look-good-12-000-money-spent-says-Miss-England-2008.html |access-date=13 Abril 2024 |website=Mail Online |language=en}}</ref> |22 |[[Leicester]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Sinéad Noonan<ref>{{Cite web |date=23 Hunyo 2008 |title=Sinead wins Miss Ireland crown |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/life/fashion-beauty/sinead-wins-miss-ireland-crown/a/119154680.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Belfast Telegraph |language=en-GB}}</ref> |21 |County Meath |- |{{Flag|Israel}} |Tamar Ziskind<ref>{{Cite web |last=Cashman |first=Greer Fay |date=11 Disyembre 2008 |title=Grapevine: The Holocaust vis a vis the Jewish state |url=https://www.jpost.com/local-israel/in-jerusalem/article-124083 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> |23 |[[Haifa]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Claudia Russo<ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 Oktubre 2008 |title=Messina: La candidata italiana a Miss Mondo Claudia Russo incontrer |trans-title=Messina: Italian Miss World candidate Claudia Russo will meet |url=https://radiostereosantagata.it/messina-la-candidata-italiana-a-miss-mondo-claudia-russo-incontrera-i-bambini-del-policlinico/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Radio Stereo Sant'Agata |language=it-IT}}</ref> |25 |[[Mesina|Messina]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Leah Ryerse<ref>{{Cite news |last= |first= |date=18 Nobyembre 2008 |title=Miss World diện đầm dạ hội |language=vi |trans-title=Miss World wore an evening gown |work=Ngoisao |url=https://ngoisao.vnexpress.net/miss-world-dien-dam-da-hoi-2525365.html |access-date=10 Oktubre 2026}}</ref> |20 |[[Hamilton, Ontario|Hamilton]] |- |{{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Alfina Nassyrova |20 |[[Almaty]] |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Ruth Kinuthia<ref>{{Cite web |date=2 Hulyo 2020 |orig-date=17 Agosto 2017 |title=Former Miss Kenya making waves as makeup artist |url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/women-style/former-miss-kenya-making-waves-as-makeup-artist-439228 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> |22 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |Nicosia Lawson<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Setyembre 2008 |title=Controversial pageant winner makes it official |url=http://archive.caymannewsservice.com/2008/09/09/controversial-pageant-winner-makes-it-official/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525111946/https://archive.caymannewsservice.com/2008/09/09/controversial-pageant-winner-makes-it-official/ |archive-date=25 Mayo 2022 |access-date=13 Abril 2024 |website=Cayman News Service |language=en-GB}}</ref> |25 |George Town |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Katherine Medina<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2008 |title=Una paisa de 17 años se coronó Miss Mundo Colombia y ahora aspira a triunfar en Ucrania |trans-title=A 17-year-old paisa was crowned Miss World Colombia and now aspires to succeed in Ukraine |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/CMS-4458038 |access-date=13 Abril 2024 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |18 |[[Medellín]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Amalia Matamoros<ref>{{cite web |last=Marín Cortés |first=Melissa |date=6 Hunyo 2008 |title=María Amalia Matamoros, Miss Costa Rica Mundo |url=http://www.prensalibre.co.cr/2008/junio/06/abanico10.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301005907/http://www.prensalibre.co.cr/2008/junio/06/abanico10.php |archive-date=1 Marso 2012 |access-date=13 Abril 2024 |work=Prensa Libre |language=es}}</ref> |19 |Naranjo |- |{{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] |Josipa Kusić<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2008 |title=Josipa Kusić i Dino Bubičić proglašeni najljepšim Hrvatima 2008. godine |trans-title=Josipa Kusić and Dino Bubičić declared the most beautiful Croats in 2008 |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=393955 |access-date=13 Abril 2024 |website=Index.hr |language=hr}}</ref> |20 |[[Zagreb]] |- |{{Flagicon|LAT}} [[Letonya]] |Ina Avlasēviča<ref>{{Cite news |date=27 Pebrero 2008 |title=Noteikti konkursa 'Mis un Misters Latvija 2006' uzvarētāji |publisher=TVNET Zinas |url=http://www.tvnet.lv/zinas/latvija/cilvekzinas/article.php?id=464332 |url-status=dead |access-date=13 Abril 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080925180054/http://www.tvnet.lv/zinas/latvija/cilvekzinas/article.php?id=464332 |archive-date=25 Setyembre 2008|trans-title=The winners of the 'Miss and Mister Latvia 2006' pageant}}</ref> |20 |Dobele |- |{{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] |Rosarita Tawil<ref>{{Cite web |last=Khoder |first=Patricia |date=28 Hulyo 2008 |title=Rosarita Tawil, the new Miss Lebanon |url=https://gulfnews.com/lifestyle/rosarita-tawil-the-new-miss-lebanon-1.120445 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> |20 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] |Gabrielė Martirosianaitė<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2008 |title=„Mis pasaulis“ konkurse Lietuvą pristatys krepšinis ir Čiurlionis |trans-title=Basketball and Čiurlionis will represent Lithuania at the Miss World contest |url=https://www.delfi.lt/veidai/zmones/mis-pasaulis-konkurse-lietuva-pristatys-krepsinis-ir-ciurlionis-19237571 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Delfi veidai |language=lt}}</ref> |18 |Kaunas |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Alexandra Ívarsdóttir<ref>{{Cite news |title=Alexandra Helga valin ungfrú Ísland |url=http://www.mbl.is/mm/folk/frettir/2008/05/31/alexandra_helga_valin_ungfru_island/ |access-date=13 Abril 2024|work=Morgunblaðið|language=is|trans-title=Alexandra Helga elected Miss Iceland}}</ref> |18 |[[Reikiavik|Reykjavík]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Soo Wincci<ref name="TWC">{{Cite web |title=The Wincci Code|url=https://www.thestar.com.my/data/archives/2013/07/10/02/22/the-wincci-code/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180520054049/https://www.thestar.com.my/data/archives/2013/07/10/02/22/the-wincci-code/|url-status=dead|archive-date=20 Mayo 2018|access-date=15 Oktubre 2026|website=The Star|date=14 Agosto 2008|last=Pal|first=Vivienne|language=en}}</ref> |23 |Selangor |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Martha Fenech<ref>{{Cite web |date=17 Agosto 2008 |title=Not Just a beautiful face |url=https://www.independent.com.mt/articles/2008-08-17/news/not-just-a-beautiful-face-211815/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=The Malta Independent |language=en}}</ref> |18 |St. Julian's |- |{{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] |Élodie Delor<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2008 |title=Miss Monde : J-1 pour Elodie |trans-title=Miss World: One day to go for Elodie |url=https://www.martinique.franceantilles.fr/divers/miss-monde-j-1-pour-elodie-177961.php |access-date=15 Oktubre 2026 |website=France-Antilles |language=fr}}</ref> |18 |Fort-de-France |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Olivia Carey<ref>{{Cite news |title=Plusieurs cordes à l'arc d'Olivia Carey |work=L'Express |url=http://www.lexpress.mu/display_article.php?news_id=94891 |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314071053/http://www.lexpress.mu/display_article.php?news_id=94891 |archive-date=14 Marso 2016|language=fr|trans-title=Olivia Carey has several strings to her bow}}</ref> |19 |Vacoas |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Anagabriela Espinoza<ref>{{Cite news |title=Elisa Nájera, Nuestra Belleza México |url=http://www.milenio.com/index.php/2007/10/06/130824/ |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011020517/http://www.milenio.com/index.php/2007/10/06/130824/ |archive-date=11 Oktubre 2007|work=Milenio|language=es}}</ref> |20 |[[Monterrey]] |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya|Móldabya]] |Iana Varnacova<ref>{{Cite web |last=Lebedev |first=Alexandru |date=13 Disyembre 2014 |title=(foto, video) Toate participantele Moldovei la Miss World în perioada 2003 - 2014 |trans-title=(photos, video) All of Moldova’s contestants at Miss World between 2003 and 2014 |url=https://diez.md/2014/12/13/foto-video-toate-participantele-moldovei-la-miss-world-in-perioada-2003-2014/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Diez |language=ro}}</ref> |17 |[[Chișinău|Chişinău]] |- |{{flagicon|MNG}} [[Mongolya]] |Chinbatyn Anun |23 |[[Ulan Bator]] |- |{{Flag|Montenegro}} |Mariana Mihajlović<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2008 |title=ミス・ モンテネグロは18歳の黒髪美女、Mariana Mihajlovicさん |trans-title=Miss Montenegro is 18-year-old black-haired beauty Mariana Mihajlovic. |url=https://www.afpbb.com/articles/-/2508519 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=AFPBB News |language=ja}}</ref> |18 |Plavnica |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Marelize Robberts<ref>{{Cite web |last=Bause |first=Tanja |date=12 Agosto 2008 |title=Marelize gets ready for Miss World |url=https://www.namibian.com.na/marelize-gets-ready-for-miss-world/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Namibian |language=en-US}}</ref> |21 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Adaeze Igwe<ref>{{Cite web |last= |date=14 Nobyembre 2009 |title=Ex-Most Beautiful Girl in Nigeria Adaeze Igwe officially engaged to Everton footballer Joseph Yobo |url=https://www.bellanaija.com/2009/11/ex-most-beautiful-girl-in-nigeria-adaeze-igwe-officially-engaged-to-everton-footballer-joseph-yobo/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |18 |Awka |- |{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] |Lene Egeli<ref>{{Cite web |last=Madsen |title=Lene Egeli, Frøken Norge- Hun ble Frøken Norge |url=http://www.side2.no/tv/article1775606.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928214808/http://www.side2.no/tv/article1775606.ece |archive-date=28 Setyembre 2011 |access-date=13 Abril 2024 |website=Nettavisen|first=Linn Sollied|trans-title=Lene Egeli, Miss Norway – She became Miss Norway|language=no-nb}}</ref> |21 |Stavanger |- |{{Flagicon|NZL}} [[Nuweba Selandiya]] |Kahurangi Taylor<ref>{{Cite news |date=5 Mayo 2008 |title=Student crowned Miss New Zealand |language=en |work=The New Zealand Herald |url=http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=10507975&ref=rss |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629051428/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10507975 |archive-date=29 Hunyo 2015}}</ref> |18 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] |Carmen Kool<ref>{{Cite web |date=2 Agosto 2008 |title=Carmen Kool Miss World Netherlands |url=https://www.nhnieuws.nl/nieuws/12416/carmen-kool-miss-world-netherlands |access-date=15 Oktubre 2026 |website=NH Nieuws |language=nl}}</ref> |22 |Arnhem |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Gabriela Rejala<ref>{{Cite web |date=29 Nobyembre 2008 |title=Paraguay se destaca en Miss Mundo |trans-title=Paraguay shines at Miss World |url=https://www.abc.com.py/articulos/paraguay-se-destaca-en-miss-mundo-1125294.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=ABC Color |language=es}}</ref> |19 |Ñemby |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Annmarie Dehainaut<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Hulyo 2008 |title=La flamante Miss Perú World 2008 |trans-title=The brand new Miss Peru World 2008 |url=https://diariocorreo.pe/espectaculos/la-flamante-miss-peru-world-2008-327753/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Correo |language=es}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] |[[Danielle Castaño]]<ref>{{cite news |url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/09/30/08/new-bb-pilipinas-ms-world-has-american-accent|title=New Bb. Pilipinas Ms. World has American accent|access-date=13 Abril 2024|work=[[ABS-CBN News]]|date=30 Setyembre 2008|language=en}}</ref> |19 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Linda Wikstedt<ref>{{Cite web |date=2 Marso 2009 |title=Miss Finland 2009 Crowned |url=https://yle.fi/a/3-5728796 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Yle |language=en}}</ref> |19 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Klaudia Ungerman<ref>{{Cite web |last=Polska |first=Grupa Wirtualna |date=4 Agosto 2008 |title=Miss Polski 2008 została 20-letnia Klaudia Ungerman |trans-title=20-year-old Klaudia Ungerman was crowned Miss Poland 2008. |url=https://www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/miss;polski;2008;zostala;20-letnia;klaudia;ungerman,115,0,359283.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Money.pl |language=pl}}</ref> |20 |Wysieradz |- |{{Flag|Portugal}} |Andreia Rodrigues<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2008 |title=Miss Mundo: Andreia Rodrigues representa Portugal |trans-title=Miss World: Andreia Rodrigues represents Portugal |url=https://lux.iol.pt/geral/02-10-2008/miss-mundo-andreia-rodrigues-representa-portugal |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Lux}}</ref> |24 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico]] |Ivonne Orsini<ref>{{Cite web |date=28 Marso 2008 |title=Nueva Miss Mundo de Puerto Rico estuvo postrada al perder movilidad en sus piernas |trans-title=Puerto Rico's new Miss World was bedridden after losing mobility in her legs. |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/farandula/notas/nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-estuvo-postrada-al-perder-movilidad-en-sus-piernas/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |20 |Bayamón |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Laura Tanguy<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2008 |title=Miss Pays de Loire représentera la France à l'élection de Miss Univers ! |trans-title=Miss Pays de Loire will represent France in the Miss Universe election! |url=http://www.purepeople.com/2518-Miss-Pays-de-Loire-representera-la-France-a-l-election-de-Miss-Univers-.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511193926/http://www.purepeople.com/2518-Miss-Pays-de-Loire-representera-la-France-a-l-election-de-Miss-Univers-.html |archive-date=11 May 2008 |access-date=13 Abril 2024 |website=Pure People |language=fr}}</ref> |20 |Angers |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Geisha Montes De Oca<ref>{{Cite web |last=Lantigua |first=Arlene Reyes |date=11 Agosto 2008 |title=Miss Mundo Dominicana competirá en Ucrania |trans-title=Miss World Dominican Republic will compete in Ukraine |url=https://listindiario.com/las-sociales/2008/08/11/69288/miss-mundo-dominicana-competira-en-ucrania.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Listin Diario |language=es}}</ref> |21 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Zuzana Jandová<ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 Marso 2008 |title=Seznamte se! Nová Miss ČR: Zuzana Jandová (20) |trans-title=Meet the new Miss Czech Republic: Zuzana Jandová (20) |url=https://www.blesk.cz/clanek/celebrity/86486/seznamte-se-nova-miss-cr-zuzana-jandova-20.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Blesk.cz |language=cs}}</ref> |20 |Karviná |- |{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] |'''Ksenia Sukhinova'''<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Disyembre 2007 |title=Miss Russia '07 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/miss-russia-07/articleshow/2628482.cms |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |21 |[[Tyumen]] |- |{{Flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |Winfridah Mofu<ref name=":2" /> |19 |[[Lusaka]] |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |Joy-Ann Biscette<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Kayra |date=14 Setyembre 2011 |title=Joy Ann represents on the Miss Universe stage! |url=https://stluciastar.com/joy-ann-represents-on-the-miss-universe-stage/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The Star St. Lucia |language=en-US}}</ref> |22 |[[Castries]] |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |Nevena Lipovac<ref>{{Cite web |last=Mijatović |first=M. |date=24 Disyembre 2008 |title=Upoznala sam divlju Afriku |trans-title=I met wild Africa |url=https://www.blic.rs/zabava/upoznala-sam-divlju-afriku/vd04r6z |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Blic.rs |language=sr}}</ref> |19 |[[Belgrado]] |- |{{flagicon|SYC}} [[Seychelles|Seykelas]] |Elena Angione<ref>{{Cite web |date=25 Agosto 2008 |title=Elena Angione is Miss Seychelles Islands 2008 |url=https://www.nation.sc/archive/220521/elena-angione-is-miss-seychelles-islands-2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120023428/https://www.nation.sc/archive/220521/elena-angione-is-miss-seychelles-islands-2008 |archive-date=20 Enero 2025 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Seychelles Nation |language=en}}</ref> |22 |Mahé |- |{{Flag|Sierra Leone}} |Tyrilla Gouldson<ref name="tpv">{{Cite news |last=Sesay |first=Babatunde |date=13 November 2008 |title=Miss Sierra Leone 2008 off to South Africa |work=The Patriotic Vanguard |url=http://www.thepatrioticvanguard.com/article.php3?id_article=3343 |access-date=13 Abril 2024 |archive-date=4 Mayo 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504173144/http://www.thepatrioticvanguard.com/article.php3?id_article=3343 |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Freetown]] |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Cynthia Muvirimi |25 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Faraliza Tan<ref>{{Cite web |last= |date=4 Agosto 2009 |title=Miss Singapore World Grand Finals At “Mystique III” |url=https://www.citynews.sg/2009/08/04/miss-singapore-world-grand-finals-at-mystique-iii/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=City News |language=en-US}}</ref> |22 |[[Singapore]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Rochelle Correa |24 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWZ}} [[Eswatini|Suwasilandiya]] |Tiffany Simelane<ref name="Welcome Dlamini">{{Cite news |last=Dlamini|first=Welcome|date=19 Agosto 2009|url=http://www.times.co.sz/news/8688-ex-miss-sd-tiffany-is-dead.html|title=Ex-Miss SD tiffany is dead|work=Times of Swaziland|access-date=15 Oktubre 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119154322/https://times.co.sz/news/8688-ex-miss-sd-tiffany-is-dead.html|archive-date=19 Enero 2025}}</ref> |20 |Mhlambanyatsi |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |Jennifer Palm Lundberg |22 |Sigtuna |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Nasreen Karim<ref>{{Cite news |last=Namuhisa |first=Esther |date=6 Abril 2018 |title=Fahamu walimbwende watatu kutoka Tanzania waliobadilika kuwa wanaharakati |language=sw |work=BBC News Swahili |url=https://www.bbc.com/swahili/43675178 |access-date=16 Oktubre 2026}}</ref> |22 |Mwanza |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Ummarapas Jullakasian<ref>{{Cite web |title="Mim" to compete in Miss World 2008 |url=http://www.thaipost.net/index.asp?bk=xcite&iDate=31/Jul/2551&news_id=161788&cat_id=200200 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814003446/http://www.thaipost.net/index.asp?bk=xcite |archive-date=14 Agosto 2007 |access-date=13 Abril 2026 |website=Thai Post}}</ref> |23 |[[Lalawigan ng Nonthaburi|Nonthaburi]] |- |'''{{Flagicon|TWN}}''' [[Taywan]] |Jamie Lin<ref name=":8" /> |24 |Taichung |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Tansey Coetzee<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2007 |title=Tansey crowned as Miss SA |url=https://www.news24.com/tansey-crowned-as-miss-sa-20071210 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=News24 |language=en-US}}</ref> |23 |[[Johannesburg]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Choi Bo-in |22 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Gabrielle Walcott<ref>{{Cite web |last=Nero |first=Sean |date=10 Abril 2011 |title=Gabrielle Walcott returns |url=http://www.guardian.co.tt/article-6.2.439620.7dfad4f481 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en}}</ref> |23 |[[Puerto Espanya|Petit Valley]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Nataly Chilet<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2007 |title=Nataly Chilet, Miss Chile con posibilidad de trabajar en Ecuador |trans-title=Nataly Chilet, Miss Chile with the possibility of working in Ecuador |url=https://www.eluniverso.com/2007/07/05/0001/1065/075CEC19294144BD8DC8DE6051C5526A.html |access-date=13 Abril 2024 |website=El Universo |language=es}}</ref> |23 |[[Santiago de Chile|Santiago]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Mei Yan Ling<ref>{{Cite web |title=Miss World 08 contestants in S Africa |url=http://www.china.org.cn/culture/2008-11/19/content_16793080_2.htm |access-date=16 Oktubre 2026 |website=China.org.cn |language=en}}</ref> |25 |[[Dalian]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Mari Vasileiou |18 |Larnaca |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkey|Turkiya]] |Leyla Lydia Tuğutlu<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Marso 2008 |title=Miss Turkey '08 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/miss-turkey-08/articleshow/2906048.cms |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |19 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Dora Mwima<ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 Agosto 2008 |title=I am too young to date, says Miss Uganda |url=https://www.newvision.co.ug/news/1183174/date-miss-uganda |access-date=16 Oktubre 2026 |website=New Vision |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017084736/https://www.newvision.co.ug/news/1183174/date-miss-uganda|archive-date=17 Oktubre 2026}} </ref> |18 |Tororo |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Iryna Zhuravska<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 Abril 2008 |title=Miss Ukraine '08 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/miss-ukraine-08/articleshow/2978088.cms |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |18 |[[Kyiv]] |- |{{Flagicon|HUN}} [[Unggriya]] |Szilvia Freire<ref>{{Cite web |date=23 Mayo 2008 |title=Miss Hungary '08 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/miss-hungary-08/articleshow/3065234.cms |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261021184315/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/miss-hungary-08/articleshow/3065234.cms|archive-date=21 Oktubre 2026}}</ref> |24 |[[Budapest]] |- |{{Flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |[[Fatimih Dávila]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Mayo 2019 |title=Former beauty queen found dead in Mexico City hotel |url=https://abc7.com/post/former-beauty-queen-found-dead-in-mexico-city-hotel/5284921/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=ABC7 Los Angeles |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260827160805/https://abc7.com/post/former-beauty-queen-found-dead-in-mexico-city-hotel/5284921/|archive-date=27 Agosto 2026}}</ref> |20 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] qy6bbhiztrzedag4fvgglopslchkixm 2236033 2236032 2026-10-21T18:57:27Z Allyriana000 119761 2236033 wikitext text/x-wiki {{ Infobox beauty pageant | photo = Miss World 2008 (2) (close-up).jpg | caption = Ksenia Sukhinova | winner = '''[[Ksenia Sukhinova]]''' | represented = {{flagu|Rusya}} | date = 13 Disyembre 2008 | presenters = {{Hlist|Tumisho Masha|Angela Chow}} | acts = {{Hlist|Alesha Dixon|McFly}} | entrants = 109 | placements = 15 | venue = Sandton Convention Centre, Johannesburgo, Timog Aprika | broadcaster = <small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|SABC 3}}<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[E!]]|Challenge}} | withdraws = {{Hlist|Eslobenya|Estonya|Grenada|Masedonya|Nepal|Panama|Rumanya|Suriname}} | returns = {{Hlist|Antigua at Barbuda|Barbados|Demokratikong Republika ng Konggo|Ehipto|Honduras|Portugal|Sambia|Santa Lucia|Seykelas|Taywan|Urugway}} | before = [[Miss World 2007|2007]] | next = [[Miss World 2009|2009]] }} Ang '''Miss World 2008''' ay ang ika-58 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Sandton Convention Center sa [[Johannesburgo]], Timog Aprika noong 13 Disyembre 2008.<ref name="NewVision-1">{{Cite web |last=Kezaabu |first=Carol |date=11 Disyembre 2008 |title=Miss World 2008: She will not but who will be? |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1175035/miss-world-2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227060522/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1175035/miss-world-2008 |archive-date=27 Pebrero 2019 |access-date=13 Abril 2024 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2008 |title=Miss Russia is Miss World 2008; RP bet fails to make semis |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/139429/pep-miss-russia-is-miss-world-20 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=[[GMA News Online]] |publisher=[[GMA Network]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261015023305/https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/139429/pep-miss-russia-is-miss-world-2008-rp-bet-fails-to-make-semis/story/|archive-date=15 Oktubre 2026}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Zhang Zilin ng Tsina si Ksenia Sukhinova ng Rusya bilang bagong Miss World.<ref name="ABC News 2008">{{cite web |date=14 Disyembre 2008 |title=Russian crowned Miss World 2008 |url=http://www.abc.net.au/news/2008-12-14/russian-crowned-miss-world-2008/239168 |access-date=13 Abril 2024 |website=ABC News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016015556/https://www.abc.net.au/news/2008-12-14/russian-crowned-miss-world-2008/239168|archive-date=16 Oktubre 2026}}</ref><ref name="express.co.uk">{{cite web |date=14 Disyembre 2008 |title=Russian crowned as Miss World 2008 |url=http://www.express.co.uk/news/world/75616/Russian-crowned-as-Miss-World-2008 |access-date=13 Abril 2024 |work=Daily Express |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120035535/https://www.express.co.uk/news/world/75616/Russian-crowned-as-Miss-World-2008|archive-date=20 Enero 2025}}</ref> Ito ang pangalawang tagumpay ng Rusya sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Parvathy Omanakuttan ng Indiya, samantalang nagtapos bilang second runner-up si Gabrielle Walcott ng Trinidad at Tobago.<ref>{{Cite web |date=14 Disyembre 2008 |title=Sizzling Siberian wins Miss World |url=https://www.france24.com/en/20081214-sizzling-siberian-wins-miss-world- |access-date=13 Abril 2024 |website=France 24 |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260927124435/https://www.france24.com/en/20081214-sizzling-siberian-wins-miss-world-|archive-date=27 Setyembre 2026}}</ref> Mga kandidata mula sa 109 na mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite news |date=14 Disyembre 2008 |title=Russian crowned Miss World winner |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7781708.stm |access-date=4 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261004032043/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7781708.stm|archive-date=4 Oktubre 2026}}</ref> Pinangunahan nina Tumisho Masha at Angela Chow ang kompetisyon. Nagtanghal sina Alesha Dixon at ang bandang McFly sa edisyong ito. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa === Sa pagtatapos ng Miss World 2007, inanunsyo ng Miss World Organization na magaganap ang edisyong ito sa Ukranya. Noong 3 Abril 2008, inaunsyo ng pangalawang punonglungsod ng Kyiv na si Vitaly Zhuravskyi na magaganap ang kompetisyon sa National Palace of Arts, Kyiv sa 4 Oktubre.<ref name=":1">{{Cite web |last=Singh |first=Anita |date=13 Agosto 2008 |title=Miss World final moved from Ukraine over Georgia conflict |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/2553712/Miss-World-final-moved-from-Ukraine-over-Georgia-conflict.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=The Telegraph |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206195622/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/2553712/Miss-World-final-moved-from-Ukraine-over-Georgia-conflict.html|archive-date=6 Disyembre 2025}}</ref> Gayunpaman, noong 1 Agosto, sumiklab ang digmaan sa pagitan ng Rusya at Heorhiya, mga bansang kapitbahay ng Ukranya, dulot ng matagal nang namumuong mga hidwaan sa etnisidad at teritoryo sa mga humiwalay na rehiyon ng [[Timog Osetya]] at [[Abkhazia|Abkasya]].<ref>{{Cite web |last=Dickinson |first=Peter |date=7 Agosto 2021 |title=The 2008 Russo-Georgian War: Putin’s green light |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/the-2008-russo-georgian-war-putins-green-light/ |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Atlantic Council |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20261008234910/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/the-2008-russo-georgian-war-putins-green-light/|archive-date=8 Oktubre 2026}}</ref> Dahil dito, noong 11 Agosto, inanunsyo ni Zhuravskyi na ipinagpaliban ang kompetisyong dapat magaganap sa Kyiv, at kasalukuyang pinag-iisipan ng komite sa pangunguna ang iba pang mga bansa kung saan maaaring idaos ang kompetisyon.<ref name=":1" /> Isa ang [[Nha Trang]], Biyetnam sa isinasaalang-alang bilang alternatibo.<ref name=":1" /> Noong 23 Agosto, ipinaalam ng Miss World Organization sa mga pambansang direktor na gaganapin sa Sandton Convention Center sa Johannesburgo, Timog Aprika sa 13 Disyembre ang edisyong ito, at kinakailangang dumating ang mga kandidata sa nasabing lungsod sa 16 Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Fraser |first=Mark |date=13 Nobyembre 2008 |title=Miss World $$ woes |url=https://trinidadexpress.com/news/local/miss-world-woes/article_1bf50477-08c5-5f44-b1aa-bae6a978b3bc.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Trinidad Express Newspapers |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261003013051/https://trinidadexpress.com/news/local/miss-world-woes/article_1bf50477-08c5-5f44-b1aa-bae6a978b3bc.html|archive-date=3 Oktubre 2026}}</ref> IIto ang ikaanim na pagkakataon na pinangunahan ng Timog Aprika ang kompetisyon. === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa 109 na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Limang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata. ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Kathrin Krahfuss si Marina Schneider bilang kinatawan ng Austrya upang pagtuunan ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite web |date=29 Marso 2008 |title=Marina Schneider aus Tirol ist die neue "Miss Austria" |trans-title=Marina Schneider from Tyrol is the new "Miss Austria" |url=https://www.diepresse.com/373174/marina-schneider-aus-tirol-ist-die-neue-miss-austria |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Die Presse |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20261004001414/https://www.diepresse.com/373174/marina-schneider-aus-tirol-ist-die-neue-miss-austria|archive-date=4 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Oktubre 2008 |title=Kathrin fliegt zur Miss World Wahl 2008: Vize-Miss Austria vertritt Marina Schneider |trans-title=Kathrin flies to the Miss World election 2008: Vice Miss Austria represents Marina Schneider |url=http://www.news.at/a/kathrin-miss-world-wahl-2008-vize-miss-austria-marina-schneider-221483 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521163552/http://www.news.at/a/kathrin-miss-world-wahl-2008-vize-miss-austria-marina-schneider-221483 |archive-date=21 Mayo 2016 |access-date=4 Oktubre 2026 |website=NEWS |language=de}}</ref> Pinalitan nina Skye Chan ng Hong Kong, Linda Wikstedt ng Pinlandiya at Mari Vasileiou ng Tsipre sina Edelweiss Cheung, Johanna Ahlbäck,<ref>{{Cite web |last= |date=11 Abril 2013 |title=Miss Suomi -finalisti Johanna hekumallisissa kuvissa |trans-title=Miss Finland finalist Johanna in sexy photos |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000000602179.html |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Ilta-Sanomat |language=fi|archive-url=https://web.archive.org/web/20261003210502/https://www.is.fi/viihde/art-2000000602179.html|archive-date=3 Oktubre 2026}}</ref> at Iosifina Sekki, ayon sa pagkakabanggit, sa mga kadahilanang pangkalusugan.<ref name=":4">{{Cite web |last=Wilson |first=David |date=17 Mayo 2018 |title=10 years on: the Miss Hong Kong contestant who lost, and won |url=https://www.scmp.com/lifestyle/fashion-beauty/article/2146391/miss-hong-kong-pageant-runner-who-was-big-winner-when |access-date=4 Oktubre 2026 |website=South China Morning Post |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20241215124429/https://www.scmp.com/lifestyle/fashion-beauty/article/2146391/miss-hong-kong-pageant-runner-who-was-big-winner-when|archive-date=15 Disyembre 2024}}</ref> Pinalitan ni [[Danielle Castaño]] si Binibining Pilipinas World 2008 [[Janina San Miguel]] bilang kinatawan ng Pilipinas sa personal na dahilan, kabilang ang pagpanaw ng kaniyang lolo.<ref>{{Cite news |last=Pangilinan |first=Ed |date=10 Marso 2008 |title=UST alumna wins Bb. Pilipinas crown |work=[[The Manila Times]] |url=http://www.manilatimes.net/national/2008/mar/10/yehey/top_stories/20080310top4.html |url-status=dead |access-date=10 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328013303/http://www.manilatimes.net/national/2008/mar/10/yehey/top_stories/20080310top4.html |archive-date=28 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=http://showbizandstyle.inquirer.net/entertainment/entertainment/view/20080930-163845/Controversial-beauty-titlist-quits|title=Controversial beauty titlist quits|access-date=10 Oktubre 2026|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=30 Setyembre 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002223953/http://showbizandstyle.inquirer.net/entertainment/entertainment/view/20080930-163845/Controversial-beauty-titlist-quits|archive-date=2 Oktubre 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=1 Oktubre 2008 |title=Goodbye, Janina; hello, Danielle! |url=https://www.philstar.com/entertainment/2008/10/01/403902/goodbye-janina-hello-danielle |access-date=10 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261010190030/https://www.philstar.com/entertainment/2008/10/01/403902/goodbye-janina-hello-danielle|archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> Pinalitan nina Sanaa Ismail Hamed ng Ehipto, Maribel Arana ng Guwatemala, Gabriela Zavala ng Honduras sina Meriam George, Alida Boer, at Bélgica Suárez, sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Trejo |first=Natalia |date=15 Pebrero 2020 |title=Latina entrepreneur Alida Boer on her handbags brand, Marias Bag |url=https://www.hola.com/us/fashion/20200215fkp0mzw4w1/marias-bag-alida-boer-guatemalan-handbags/ |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Hola! USA |language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20261004001206/https://www.hola.com/us/fashion/20200215fkp0mzw4w1/marias-bag-alida-boer-guatemalan-handbags/|archive-date=4 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=14 Marso 2009 |title='Realmente sí me siento bella”: Bélgica Suárez |trans-title='I really do feel beautiful': Bélgica Suárez |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/realmente-si-me-siento-bella-belgica-suarez-AYLP515252 |access-date=4 Oktubre 2026 |website=La Prensa |language=es-HN|archive-url=https://web.archive.org/web/20261004024002/https://www.laprensa.hn/espectaculos/realmente-si-me-siento-bella-belgica-suarez-AYLP515252|archive-date=4 Oktubre 2026}}</ref> Lumahok si Boer sa sumunod na edisyon. Iniluklok ang ''second runner-up'' ng Miss France 2008 na si Laura Tanguy upang kumatawan sa kayang bansa matapos lumabas sa publiko ang mga mapagpahiwatig na litrato ni Miss France 2008 Valérie Bègue na siyang dahilan kung bakit hindi siya pinayagang lumahok sa kahit anong internasyonal na kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=28 Disyembre 2007|title=Miss France keeps crown amid row|language=en|work=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7162767.stm|access-date=4 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261004031408/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7162767.stm|archive-date=4 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 Disyembre 2007|title=Valérie Bègue, Miss France 2008, sauve son titre|trans-title=Valérie Bègue, Miss France 2008, saves her title|work=France-Soir|url=http://www.francesoir.fr/dossier/2007/12/29/valerie-begue-miss-france-2008-sauve-son-titre.html|url-status=dead|access-date=4 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20080101171246/http://www.francesoir.fr/dossier/2007/12/29/valerie-begue-miss-france-2008-sauve-son-titre.html|archive-date=1 Enero 2008}}</ref> Iniluklok ang ''third runner-up'' ng Miss World Sweden 2008 na si Jennifer Palm Lundberg bilang kinatawan ng Suwesya matapos tumanggi sa korona ang bawat isa sa orihinal na nangunang tatlong kandidata dahil sa mga hindi pagkakasundo hinggil sa kontrata ng magwawagi. Hindi pinayagang lumahok si Miss Vietnam 2008 Trần Thị Thùy Dung matapos mapag-alamang hindi siya kwalipikado dahil sa pagpepeke ng kaniyang sertipiko ng pagtatapos sa hayskul.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Setyembre 2008 |title=Thuỳ Dung sẽ không tham dự Hoa hậu Thế giới 2008 |trans-title=Thuy Dung will not participate in Miss World 2008 |url=https://dantri.com.vn/giai-tri/thuy-dung-se-khong-tham-du-hoa-hau-the-gioi-2008-1221372063.htm |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Báo điện tử Dân trí |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011051247/https://dantri.com.vn/giai-tri/thuy-dung-se-khong-tham-du-hoa-hau-the-gioi-2008-1221372063.htm|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tuấn |first=Văn |date=4 Abril 2025 |title=Sự cố học vấn của Hoa hậu Thùy Dung và phản hồi từ Ban tổ chức Hoa hậu Việt Nam 2008 |trans-title=The academic controversy surrounding Miss Thuy Dung and the response from the Miss Vietnam 2008 Organizing Committee. |url=https://doisongvaphattrien.vn/su-co-hoc-van-cua-hoa-hau-thuy-dung-va-phan-hoi-tu-ban-to-chuc-hoa-hau-viet-nam-2008-a47350.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Đời sống và Phát triển Online |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261010150059/https://doisongvaphattrien.vn/su-co-hoc-van-cua-hoa-hau-thuy-dung-va-phan-hoi-tu-ban-to-chuc-hoa-hau-viet-nam-2008-a47350.html|archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> Hindi rin pinayang lumahok ang kaniyang ''first runner-up'' na si Phan Hoàng Minh Thư at ''second runner-up'' na si Nguyễn Thụy Vân. Dahil dito, iniluklok ang ''second runner-up'' ng Miss Universe Vietnam 2008 na si Dương Trương Thiên Lý bilang kinatawan ng Biyetnam.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 Nobyembre 2008 |title=Hoa hậu thế giới 2008: BTC chọn Dương Trương Thiên Lý! |trans-title=Miss World 2008: The organizers chose Duong Truong Thien Ly! |url=https://dantri.com.vn/giai-tri/hoa-hau-the-gioi-2008-btc-chon-duong-truong-thien-ly-1226552712.htm |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Báo điện tử Dân trí |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011191129/https://dantri.com.vn/giai-tri/hoa-hau-the-gioi-2008-btc-chon-duong-truong-thien-ly-1226552712.htm|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> ==== Mga pagbalik at pag-urong ==== Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Seykelas na huling sumali noong [[Miss World 1999|1999]];<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2008 |title=Elena bids to be crowned Miss World |url=https://nation.sc/archive/221501/elena-bids-to-be-crowned-miss-world |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010030136/https://nation.sc/archive/221501/elena-bids-to-be-crowned-miss-world |archive-date=10 Oktubre 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Seychelles Nation |language=en}}</ref> Antigua at Barbuda, Ehipto at Honduras na huling sumali noong [[Miss World 2004|2004]]; Taywan na huling sumali noong [[Miss World 2005|2005]]; at Barbados, ang Demokratikong Republika ng Konggo, Portugal, Sambia, Santa Lucia, at Urugway na huling sumali noong [[Miss World 2006|2006]]. Bumitiw si Suzana Al-Salkini ng Masedonya sa suliraning pinansyal. Lumahok siya sa sumunod na edisyon. Bumitiw si Kathya Saldaña ng Panama matapos mabigong makakuha ng visa upang makapaglakbay patungo sa Johannesburgo.<ref>{{Cite web |last=Magallón D. |first=Enedelkis |date=16 Hulyo 2008 |title=Kathya Saldaña, Miss Mundo 2008 |trans-title=Kathya Saldaña, Miss Mundo 2008 |url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/kathya-saldana-miss-mundo-2008-394865 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010040444/https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/kathya-saldana-miss-mundo-2008-394865 |archive-date=10 Oktubre 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Panamá América |language=es}}</ref> Bumitiw si Mireille Nederbiel ng Suriname upang pagtuonan ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite web |last= |date=11 Agosto 2008 |title=Mireille Nederbiel is Miss Suriname 2008 |url=https://www.waterkant.net/suriname/2008/08/11/mirreille-nederbiel-is-miss-suriname-2008/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202200113/https://www.waterkant.net/suriname/2008/08/11/mirreille-nederbiel-is-miss-suriname-2008/ |archive-date=2 Disyembre 2008 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Waterkant |language=nl-NL}}</ref> Bumitiw si Duska Stojic ng Eslobenya sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=23 Hunyo 2007 |title=Najlepša je Tadeja! |trans-title=Tadeja is the most beautiful! |url=https://www.24ur.com/ekskluziv/tuja-scena/ste-zadovoljni-z-letosnjo-miss-slovenije.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=24UR |language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222033348/https://www.24ur.com/ekskluziv/tuja-scena/ste-zadovoljni-z-letosnjo-miss-slovenije.html|archive-date=22 Pebrero 2025}}</ref> Bumitiw ang mga bansang Estonya, Nepal, at Rumanya matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata. Bumitiw sina Margarita Sarukhanyan ng [[Armenya]],<ref>{{Cite web |date=16 Oktubre 2007 |title=Yerevan,16 October, Armenpress. The beauty contest “Miss Armenia-2007” took place at The National Theatre of Opera and Ballet. Margarita Sarukhanyan from Yerevan was announced Miss Armenia 2 |url=https://armenpress.am/en/article/1164655 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Armenpress |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261010053930/https://armenpress.am/en/article/1164655|archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> Jannatul Ferdouse Peya ng [[Bangladesh|Bangglades]],<ref>{{Cite web |last=Koishy |first=Samayla Mahjabin |date=30 Mayo 2023 |title=Peya Jannatul and her “Picture Perfect” initiative |url=https://www.thedailystar.net/life-living/news/peya-jannatul-and-her-picture-perfect-initiative-3333366 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Daily Star |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240919005319/https://www.thedailystar.net/life-living/news/peya-jannatul-and-her-picture-perfect-initiative-3333366|archive-date=19 Setyembre 2024}}</ref> Murielle Claude Nanié ng [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]],<ref>{{Cite web |last=Koffi |first=Sandra Manuella |date=24 Hunyo 2023 |title=Qui sont ces miss ivoiriennes qui ont rayonné à l'international ? |trans-title=Who are these Ivorian beauty queens who have shone internationally? |url=https://www.pulse.ci/article/qui-sont-ces-miss-ivoiriennes-qui-ont-rayonne-a-linternational-2024090512120656949 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Pulse Côte d'Ivoire |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419142312/https://www.pulse.ci/article/qui-sont-ces-miss-ivoiriennes-qui-ont-rayonne-a-linternational-2024090512120656949|archive-date=19 Abril 2026}}</ref> Maquita Richards ng [[Britanikong Kapuluang Birhenes]],<ref>{{Cite web |last= |date=15 Agosto 2008 |title=BVI Vincentian Association elects new Executive |url=https://www.searchlight.vc/news/2008/08/15/bvi-vincentian-association-elects-new-executive/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Searchlight |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260901232330/https://www.searchlight.vc/news/2008/08/15/bvi-vincentian-association-elects-new-executive/|archive-date=1 Setyembre 2026}}</ref> Lessley-Ann Gumbs ng [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]], Yllka Berisha ng [[Kosovo|Kosobo]],<ref>{{Cite web |last=Gernes |first=Jonatan |date=15 Enero 2010 |title=Det yttre har gett Yllka ett starkt inre |trans-title=The exterior has given Yllka a strong interior |url=https://www.hallandsposten.se/familj/det-yttre-har-gett-yllka-ett-starkt-inre.6ffbba5b-7493-455e-9341-7df228c2d047 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Hallandsposten |language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20261015222912/https://www.hallandsposten.se/familj/det-yttre-har-gett-yllka-ett-starkt-inre.6ffbba5b-7493-455e-9341-7df228c2d047|archive-date=15 Oktubre 2026}}</ref> Bindu Parker ng Liberya,<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2007 |title=Liberia: Bindu Parker is 'Miss Liberia' |url=https://allafrica.com/stories/200711261823.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Inquirer Newspaper |language=en |via=AllAfrica|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629160850/http://allafrica.com/stories/200711261823.html|archive-date=29 Hunyo 2018}}</ref> Daniela Ferreira ng [[Liechtenstein]], at Ana Kuan Barroso ng [[Macau|Makaw]] sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Setyembre 2008 |title=Florence Loi voted Miss Macau 2008 |url=https://macaonews.org/tourism/florence-loi-voted-miss-macau-2008/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Macao News |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260519123849/https://macaonews.org/tourism/florence-loi-voted-miss-macau-2008/|archive-date=19 Mayo 2026}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss World 2008 Map.PNG|thumb|Mga bansa at teritoryong lumahok sa Miss World 2007 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay<ref name=":0">{{Cite web |last=Manago |first=Lito |date=15 Disyembre 2008 |title=Miss Russia wins Miss World 2008; Philippines fails to make it in semi-finals |url=https://www.pep.ph/news/local/20234/miss-russia-wins-miss-world-2008-philippines-fails-to-make-it-in-semi-finals |access-date=13 Abril 2024 |website=PEP.ph |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806164603/https://www.pep.ph/news/local/20234/miss-russia-wins-miss-world-2008-philippines-fails-to-make-it-in-semi-finals|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Disyembre 2008 |title=Miss World'08: Parvathy is the first runner-up! |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/stories/miss-world08-parvathy-is-the-first-runner-up/articleshow/3833195.cms |access-date=10 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206195348/https://timesofindia.indiatimes.com/stories/miss-world08-parvathy-is-the-first-runner-up/articleshow/3833195.cms |archive-date=6 Disyembre 2025 |issn=0971-8257}}</ref> !Kandidata |- | '''Miss World 2008''' | * {{Flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]''' – '''Ksenia Sukhinova''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Parvathy Omanakuttan |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Gabrielle Walcott |- | Top 5<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2008 |title=Russian wins Miss World 2008: Meet the most beautiful woman in the world! |url=https://www.bild.de/news/bild-english/russian-ksenia-sukhinova-named-planets-most-beautiful-woman-6837628.bild.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Bild |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011212953/https://www.bild.de/news/bild-english/russian-ksenia-sukhinova-named-planets-most-beautiful-woman-6837628.bild.html|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Birgite dos Santos * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tansey Coetzee |- | Top 15<ref name=":0" /> | * {{Flag|Barbados}} – Natalie Griffith * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Hannelly Quintero * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Tamara Almeida * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Patricia Yurena Rodríguez * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Alfina Nasyrova * {{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Josipa Kusić * {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] – Alexandra Ívarsdóttir * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Anagabriela Espinoza * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico]] – Ivonne Orsini * {{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] – Iryna Zhuravska |} === ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Rehiyong Heograpikal<ref name=":0" /> !Kandidata |- |Aprika | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Birgite dos Santos |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Hannelly Quintero |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Parvathy Omanakuttan |- |Karibe | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Gabrielle Walcott |- |Europa | * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Patricia Yurena Rodríguez |} == Mga ''Fast-track Event'' == === Hamong ''Beach Beauty'' === Ginanap ang ''finals'' ng hamong ''Beach Beauty'' noong 29 Nobyembre 2008 sa Beverly Hills Hotel sa Umhlanga Rocks kung saan nirampa ng mga kandidata ang mga damit-panlangoy na dinisenyo ng mg taga-disenyong Timog Aprikano.<ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2008 |title=Miss World 2008 Beach Wear Competition |url=https://nypost.com/1999/11/30/miss-world-2008-beach-wear-competition/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=New York Post |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011020935/https://nypost.com/1999/11/30/miss-world-2008-beach-wear-competition/|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Hunyo 2023 |title=Miss World '08: Bikini babes |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-bikini-babes/articleshow/3835886.cms |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011021315/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-bikini-babes/articleshow/3835886.cms|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> Muling rumampa ang dalawampu't-limang ''semi-finalist'' na napili noong 28 Nobyembre at kalaunan ay napili ang sampung pinalista sa hamon. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Anagabriela Espinoza ng Mehiko sa hamong ito.<ref name=":3">{{Cite web |last= |first= |date=2 Disyembre 2008 |title=Tiene cuerpo de concurso |trans-title=She has a contestant's body |url=https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/2008/tiene-cuerpo-de-concurso.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=El Siglo de Torreón |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20261010163846/https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/2008/tiene-cuerpo-de-concurso.html|archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last="'I'm doing a good job' Anagabriela Espinoza" |date=6 Nobyembre 2015 |title="'Estoy haciendo buen papel' Anagabriela Espinoza" |trans-title="'I'm doing a good job' Anagabriela Espinoza" |url=https://www.noroeste.com.mx/entretenimiento/espectaculos/estoy-haciendo-buen-papel-anagabriela-espinoza-YUNO90735 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Noroeste |language=es-MX|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011205220/https://www.noroeste.com.mx/entretenimiento/espectaculos/estoy-haciendo-buen-papel-anagabriela-espinoza-YUNO90735|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng hamong ''Beach Beauty''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]''' – '''Anagabriela Espinoza<ref name=":3" />''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tansey Coetzee'''<ref name=":3" />''' |- |2nd runner-up | * {{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Ksenia Sukhinova'''<ref name=":3" />''' |- |Top 10 | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Birgite dos Santos * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Hannelly Quintero * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Patricia Yurena Rodríguez * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Parvathy Omanakuttan * {{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] – Rosarita Tawil * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Danielle Castaño]]<ref>{{Cite web |last=Burton-Titular |first=Joyce |date=1 Oktubre 2013 |title=From Vivien to Megan: The PH in Miss World history |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/40304-philippines-miss-world-history/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220101540/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/40304-philippines-miss-world-history/ |archive-date=20 Pebrero 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico]] – Ivonne Orsini |- |Top 21<ref>{{Cite web |date=28 Nobyembre 2008 |title=Ivonne Orsini entre los 25 cuerpos mas bellos del mundo |trans-title=Ivonne Orsini among the 25 most beautiful bodies in the world |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/farandula/notas/ivonne-orsini-entre-los-25-cuerpos-mas-bellos-del-mundo/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Primera Hora |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20261015225023/https://www.primerahora.com/entretenimiento/farandula/notas/ivonne-orsini-entre-los-25-cuerpos-mas-bellos-del-mundo/|archive-date=15 Oktubre 2026}}</ref> | * {{Flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]]– Katie Richardson * {{Flagicon|EGY}} [[Ehipto]] – Sanaa Ismail Hamed * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Lane Lindell * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Alfina Nasyrova * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Katherine Medina * {{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Josipa Kusić * {{Flagicon|NZL}} [[Nuweba Selandiya]] – Kahurangi Taylor * {{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Gabriela Rejala * {{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] – Nevena Lipovac * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Ummarapas Jullakasian * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Gabrielle Walcott * {{flagicon|TUR}} [[Turkey|Turkiya]] – Leyla Lydia Tuğutlu * {{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] – Iryna Zhuravska * {{Flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] – [[Fatimih Dávila]] |} === Hamong ''Top Model'' === Ginanap ang ''finals'' ng hamong ''Top Model'' noong 3 Disyembre 2008 sa Walter Sisulu Dedication Square sa Kliptown, Soweto, kung saan nirampa ng lahat ng kandidata ang mga disenyo na gawa ng mga taga-disenyong Timog Aprikano at mga disenyo mula sa mga lokal na taga-disenyo ng kanilang bansang kinakatawan.<ref name=":5">{{Cite web |date=14 Disyembre 2008 |title=Miss World'08: Parvathy is the first runner-up! |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/miss-world08-parvathy-is-the-first-runner-up/articleshow/22287783.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010082213/https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/miss-world08-parvathy-is-the-first-runner-up/articleshow/22287783.cms |archive-date=10 Oktubre 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Bangalore Mirror |language=en}}</ref> Mula rito, napili ang tatlumpu't-dalawang ''semi-finalist'' at kalaunan ay napili ang sampung pinalista sa hamon. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Ksenia Sukhinova ng Rusya sa hamong ito.<ref name=":6">{{Cite web |last= |first= |last2= |date=4 Disyembre 2008 |title=Miss World '08: Fashion show |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-fashion-show/articleshow/3807940.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204041042/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-fashion-show/articleshow/3807940.cms |archive-date=4 Disyembre 2024 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last= |first= |date=14 Mayo 2012 |title=Miss World contest: Parvathy finishes 2nd |url=https://www.newindianexpress.com/world/2008/Dec/13/miss-world-contest-parvathy-finishes-2nd-10464.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The New Indian Express |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011104344/https://www.newindianexpress.com/world/2008/Dec/13/miss-world-contest-parvathy-finishes-2nd-10464.html|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng hamong ''Top Model''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{Flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]''' – '''Ksenia Sukhinova'''<ref name=":6" /><ref name=":7" /> |- |1st runner-up | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Birgite dos Santos<ref name=":6" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Parvathy Omanakuttan<ref name=":6" /> |- |Top 10 | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Hannelly Quintero * {{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] – Norayla Francisco * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Patricia Yurena Rodríguez * {{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Josipa Kusić * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Anagabriela Espinoza * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Zuzana Jandová * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tansey Coetzee |- |Top 32<ref name=":8">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=4 Oktubre 2010 |title=India, China only Asian countries with Misses World |url=https://www.philstar.com/entertainment/2010/10/04/617416/india-china-only-asian-countries-misses-world |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606165612/https://www.philstar.com/entertainment/2010/10/04/617416/india-china-only-asian-countries-misses-world |archive-date=6 Hunyo 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> | * {{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – Agustina Quinteros * {{Flag|Barbados}} – Natalie Griffith * {{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] – Volha Khizhynkova * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Tamara Almeida * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Lane Lindell * {{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] – Hibret Fekadu * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Mizuki Kubodera * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Claudia Russo * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Alfina Nasyrova * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Katherine Medina * {{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] – Rosarita Tawil * {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] – Soo Wincci * {{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] – Marelize Robberts * {{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] – Lene Egeli * {{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Gabriela Rejala * {{flagicon|PER}} [[Peru]] – Annmarie Dehainaut * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Danielle Castaño]] * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico]] – Ivonne Orsini * {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Cynthia Muvirimi<ref>{{Cite web |last=Khosa |first=Trust |date=20 Disyembre 2008 |title=Zimbabwe: Cynthia Disappointed But Still Proud |url=https://allafrica.com/stories/200812220832.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Herald |language=en |via=AllAfrica|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011032232/https://allafrica.com/stories/200812220832.html|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Ummarapas Jullakasian<ref>{{Cite web |date=7 Disyembre 2008 |title=สาวรัสเซียหุ่นดีชนะใจคว้ารางวัลชนะเลิศรอบ Miss World Top Model |trans-title=A stunning Russian woman with a great figure won hearts and claimed the title of Miss World Top Model. |url=https://www.sanook.com/women/238/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915054638/https://www.sanook.com/women/238/ |archive-date=15 Setyembre 2019 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Sanook |language=th}}</ref> * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Gabrielle Walcott * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Mei Yan Ling |} ==== ''World Designer Award'' ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|USA}} '''[[Estados Unidos]]''' – '''Lane Lindell''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Gabrielle Walcott<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2008 |title=Kudos for Gabby, Peter |url=http://www.guardian.co.tt/news/kudos-for-gabby-peter-6.2.317198.054b292294 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261015230513/https://www.guardian.co.tt/news/kudos-for-gabby-peter-6.2.317198.054b292294|archive-date=15 Oktubre 2026}}</ref> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] – Maribel Arana |} === Hamon sa Palakasan === [[Talaksan:Miss Iceland 08 Alexandra Ivarsdottir.jpg|thumb|Si Alexandra Ívarsdóttir ng Lupangyelo na nagwagi sa hamon sa Palakasan|286x286px]]Ginanap ang hamon sa Palakasan noong 5 Disyembre 2008 sa Glenburn Lodge sa Zwartkops, Muldersdrift. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Alexandra Ívarsdóttir ng Lupangyelo sa hamong ito.<ref name=":9">{{Cite web |date=5 Disyembre 2008 |title=Ungfrú Ísland sigraði í íþróttakeppni |trans-title=Miss Iceland won a sports competition |url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2008/12/05/ungfru_island_sigradi_i_ithrottakeppni/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Morgunblaðið |language=is|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011081452/https://www.mbl.is/frettir/innlent/2008/12/05/ungfru_island_sigradi_i_ithrottakeppni/|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref><ref name=":5" /> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng hamon sa Palakasan. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay<ref name=":9" /><ref>{{Cite web |last=Huyen |first=Thu |date=7 Disyembre 2008 |title=Miss World 2008: Iceland đăng quang Hoa hậu Thể thao |trans-title=Miss World 2008: Iceland crowned Miss Sport |url=https://giadinh.suckhoedoisong.vn/miss-world-2008-iceland-dang-quang-hoa-hau-the-thao-1722008127104614793.htm |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Báo Điện tử Sức khỏe và Đời sống |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20261010150614/https://giadinh.suckhoedoisong.vn/miss-world-2008-iceland-dang-quang-hoa-hau-the-thao-1722008127104614793.htm|archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|ISL}} [[Iceland|'''Lupangyelo''']] – '''Alexandra Ívarsdóttir''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Adaeze Igwe |- |2nd runner-up | * {{flagicon|POR}} [[Portugal]] – Andreia Rodrigues |- |Top 6 | * {{flagicon|GRC}} [[Gresya]] – Aggeliki Kalaitzi * {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Tamar Ziskind * {{flagicon|PER}} [[Peru]] – Annmarie Dehainaut |} === Hamon sa Talento === [[Talaksan:Miss Barbados 08 Natalie Griffith.jpg|thumb|300x300px|Si Natalie Griffith ng Barbados na nagwagi sa hamon sa Talento]]Ginanap ang hamon sa Talento sa Sandton Convention Center sa [[Johannesburgo]] noong 7 Nobyembre 2008 kung saan labinsiyam na kandidata na nag-awdisyon ang napili upang magtanghal.<ref name=":10">{{Cite web |date=8 Disyembre 2008 |title=Người đẹp Barbados đoạt giải Hoa hậu Tài năng |trans-title=The beauty queen from Barbados won the Miss Talent award. |url=https://vnexpress.net/nguoi-dep-barbados-doat-giai-hoa-hau-tai-nang-1900769.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=VnExpress |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20260116155451/https://vnexpress.net/nguoi-dep-barbados-doat-giai-hoa-hau-tai-nang-1900769.html|archive-date=16 Enero 2026}}</ref> Mula sa labinsiyam na pinalista, hinirang ang mga runner-up at ang nagwagi sa hamon. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Natalie Griffith ng Barbados sa hamong ito.<ref name=":10" /> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng hamon sa Talento. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{Flag|Barbados}}''' – '''Natalie Griffith<ref name=":10" />'''<ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |date=8 Disyembre 2008 |title=Miss World '08: Talent show |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-talent-show/articleshow/3807847.cms |access-date=14 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811024934/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-talent-show/articleshow/3807847.cms|archive-date=11 Agosto 2022}}</ref> |- |1st runner-up | * {{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] – Kathrin Krahfuss<ref name=":10" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] – Iryna Zhuravska<ref name=":10" /> |- |Top 19 | * {{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] – Lisa Lents * {{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] – Krystel Robba * {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] – Judith Wilson * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Sandra Angelia Hadisiswantoro * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Sinéad Noonan * {{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] – Nicosia Lawson * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Alfina Nasyrova * {{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Josipa Kusić * {{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] – Gabrielė Martirosianaitė * {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] – Soo Wincci * {{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] – Élodie Delor * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Anagabriela Espinoza * {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Adaeze Igwe * {{flagicon|POR}} [[Portugal]] – Andreia Rodrigues * '''{{Flagicon|TWN}}''' [[Taywan]] – Jamie Lin * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tansey Coetzee |} === ''Beauty With a Purpose'' === Noong 6 Disyembre 2008, inanunsyo ni Julia Morley sa Charity and Ambassadors Ball sa Sandton Convention Center ang apat na pinalista para sa Beauty With a Purpose. Mula sa apat, isang kandidata ang magwawagi sa hamong ito na iaanunsyo sa kasagsagan ng pinal na kompetisyon. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Gabrielle Walcott ng Trinidad at Tobago sa hamon na ito.<ref>{{Cite web |last=Lord |first=Richard |date=14 Disyembre 2008 |title=Gabrielle should have won |url=http://www.guardian.co.tt/article-6.2.317239.7595196b7b |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017085758/https://www.guardian.co.tt/article-6.2.317239.7595196b7b|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref><ref name=":11">{{Cite web |last= |date=13 Disyembre 2008 |title=Miss Trinidad and Tobago World 2nd runner up in the 2008 Miss World Competition |url=https://sflcn.com/miss-trinidad-and-tobago-world-2nd-runner-up-in-the-2008-miss-world-competition/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=South Florida Caribbean News |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809050514/https://sflcn.com/miss-trinidad-and-tobago-world-2nd-runner-up-in-the-2008-miss-world-competition/|archive-date=9 Agosto 2024}}</ref> {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng ''Beauty With a Purpose''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|TTO}} '''[[Trinidad at Tobago]]''' – '''Gabrielle Walcott<ref name=":11" />''' |- |Top 4 | * {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] – Ruth Kinuthia * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Anagabriela Espinoza * {{Flagicon|HUN}} [[Unggriya]] – Szilvia Freire<ref>{{Cite web |date=17 Disyembre 2014 |title=Second Most Beautiful Woman of the World Has Arrived Home |url=https://dailynewshungary.com/second-most-beautiful-woman-of-the-world-has-arrived-home/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Daily News Hungary |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20240613203816/https://dailynewshungary.com/second-most-beautiful-woman-of-the-world-has-arrived-home/|archive-date=13 Hunyo 2024}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ilang mga pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad sa edisyong ito. Labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa edisyong ito, kung saan lima ay nanggaling sa mga ''fast-track event'', at ang natitirang sampu ay mula sa mga hurado.<ref name="NewVision-12">{{cite web |title=Miss World 2008: She will not but who will be?|website=New Vision|date=11 Disyembre 2008|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1175035/miss-world-2008|access-date=15 Oktubre 2026|archive-date=27 Pebrero 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227060522/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1175035/miss-world-2008|url-status=dead|language=en}}</ref> Noong una, inihayag ng Miss World Organization na ang magwawagi sa ''People's Choice'' ay pakusang makakapasok bilang isang ''semi-finalist''.<ref>{{Cite web |date=24 Nobyembre 2008 |title=5 phần thi phụ của Miss World 2008 |trans-title=The 5 sub-competitions of Miss World 2008 |url=https://vnexpress.net/5-phan-thi-phu-cua-miss-world-2008-1900467.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20261015053254/https://vnexpress.net/5-phan-thi-phu-cua-miss-world-2008-1900467.html |archive-date=15 Oktubre 2026 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> Gayunpaman, dahil sa mga suliraning tekninal sa pagboto sa ilang mga bansa, nagpasya ang organisasyon na kanselahin ang ''People's Choice'' ilang oras bago ang panghuling kompetisyon.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Disyembre 2008 |title=HHTG 2008: Thiên Lý đoạt giải "Hoa hậu được ưa thích nhất"! |trans-title=Miss World 2008: Thien Ly wins the "Most Popular Miss" award! |url=https://baohagiang.vn/van-hoa/tin-tuc/200812/hhtg-2008-thien-ly-doat-giai-hoa-hau-duoc-ua-thich-nhat-502768/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20261015043946/https://baotuyenquang.com.vn/van-hoa/tin-tuc/200812/hhtg-2008-thien-ly-doat-giai-hoa-hau-duoc-ua-thich-nhat-502768/ |archive-date=15 Oktubre 2026 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Báo Tuyên Quang |language=vi}}</ref> Matapos ang ilang araw, inanunsyo na ang nagwagi sa ''People's Choice'' ay si Dương Trương Thiên Lý ng Biyetnam, na siyang hindi nakapasok sa Top 15.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Disyembre 2008 |title=Dương Trương Thiên Lý đoạt giải Hoa hậu được yêu thích nhất |trans-title=Duong Truong Thien Ly won the Most Popular Miss award. |url=https://tuoitre.vn/duong-truong-thien-ly-doat-giai-hoa-hau-duoc-yeu-thich-nhat-293106.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20251125071634/https://tuoitre.vn/duong-truong-thien-ly-doat-giai-hoa-hau-duoc-yeu-thich-nhat-293106.htm |archive-date=25 Nobyembre 2025 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}</ref> Mula sa labinlima, limang kandidata ang napili upang makapasok sa Top 5 para lumahok sa ''question-and-answer round''. Pagkatapos nito, inanunsyo ang dalawang ''runner-up'' at ang bagong Miss World.<ref>{{Cite news |date=14 Disyembre 2008 |title=Russian crowned Miss World 2008 |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2008-12-14/russian-crowned-miss-world-2008/239168 |access-date=15 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119102446/https://www.abc.net.au/news/2008-12-14/russian-crowned-miss-world-2008/239168 |archive-date=19 Enero 2025}}</ref> === Komite sa pagpili === * Graham Cooke – Pangulo ng World Travel * Aminurta Kang – Direktor sa teatro sa Tsina at Hilagang Amerika * Pearl Luthuli – Ehekutibo ng Grupo para sa Pampublikong Serbisyong Komersyal ng SABC * Lindiwe Mahlangu – Punong ehekutibo ng Joburg Tourism Company<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2008 |title=Russian beauty claims Miss World crown |url=https://www.smh.com.au/world/russian-beauty-claims-miss-world-crown-20081214-6y2o.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> * [[Wilnelia Merced]] – [[Miss World 1975]] mula sa Puerto Rico * Julia Morley CBE – Tagapangulo at punong ehekutibo ng Miss World Organization * Precious Moloi-Motsepe – Timog Aprikanang pilantropo, tagapangulo ng African Fashion International * Krish Naidoo – Negosyanteng Irlandes; internasyonal na kinatawan ng Miss World Organization == Mga kandidata == 109 na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name="NewVision-1"/><ref>{{Cite web |date=16 Nobyembre 2008 |title=100 người đẹp hoa hậu thế giới khoe sắc |trans-title=100 Miss World beauties showcase their charm |url=https://znews.vn/znews-post37314.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=ZNews |language=vi}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=a}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Egla Harxhi<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2017 |title=‘Miss Albania 2007’ Egla Harxhi bën plazh e zhveshur në pjesën e sipërme (Foto) |trans-title='Miss Albania 2007' Egla Harxhi goes to the beach topless (Photo) |url=https://telegrafi.com/miss-albania-2007-egla-harxhi-ben-plazh-e-zhveshur-ne-pjesen-e-siperme-foto/ |access-date=13 Abril 2024 |website=Telegrafi |language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828074835/http://telegrafi.com/miss-albania-2007-egla-harxhi-ben-plazh-e-zhveshur-ne-pjesen-e-siperme-foto/|archive-date=28 Agosto 2017}}</ref> |17 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Anne Katrin Walter<ref>{{Cite news |date=10 Agosto 2008 |title=Miss World Deutschland: Studentin aus Brandenburg schönste Deutsche |language=de-DE |trans-title=Student from Brandenburg, most beautiful German |work=Der Tagesspiegel Online |url=https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/panorama/studentin-aus-brandenburg-schonste-deutsche-6563437.html |access-date=13 Abril 2024 |issn=1865-2263}}</ref> |21 |Dahme-Spreewald |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Birgite dos Santos<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2007 |title=Leslina Pereira Wins Miss Angola 2008 Contest |url=https://www.angop.ao/angola/en_us/noticias/lazer-e-cultura/2007/11/50/Leslina-Pereira-Wins-Miss-Angola-2008-Contest%2C216f2246-0a27-4669-8252-a3ee36610959.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008083612/https://www.angop.ao/angola/en_us/noticias/lazer-e-cultura/2007/11/50/Leslina-Pereira-Wins-Miss-Angola-2008-Contest,216f2246-0a27-4669-8252-a3ee36610959.html |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=13 Abril 2024 |website=Angola Press News Agency |language=en}}</ref> |18 |[[Luanda]] |- |{{Flagicon|ATG}} [[Antigua at Barbuda]] |Athina James |18 |[[Saint John's|St. John's]] |- |{{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Agustina Quinteros<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2008 |title=La representante pampeana es Miss Internacional Argentina 08 |work=Diario Panorama |url=http://www.diariopanorama.com/diario/noticias/2008/04/19/a-18703.html |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423063846/http://www.diariopanorama.com/diario/noticias/2008/04/19/a-18703.html |archive-date=23 Abril 2008}}</ref> |18 |Santa Rosa |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Christina Trejo |20 |Tanki Flip |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Katie Richardson<ref>{{Cite news |last=Madden |first=James |date=10 Abril 2008 |title=Girl from the Gong to take on the world |work=The Australian |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,23515031-5013404,00.html |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916102506/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0%2C25197%2C23515031-5013404%2C00.html |archive-date=16 Setyembre 2008}}</ref> |20 |Albion Park |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Kathrin Krahfuss<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2008 |title="Miss World": Steirische Zirkusakrobatin hat "gute... |trans-title=“Miss World”: Styrian circus acrobat has a “good chance” |url=https://www.diepresse.com/437308/miss-world-steirische-zirkusakrobatin-hat-gute-chance |access-date=13 Abril 2024 |website=Die Presse |language=de}}</ref> |23 |Graz |- |{{Flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Tinnyse Johnson<ref>{{Cite web |date=13 Hunyo 2008 |title=Tinnyse Johnson crowned Miss Bahamas World |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/entertainment/Tinnyse_Johnson_crowned_Miss_Bahamas_World-003627.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507072941/http://www.thebahamasweekly.com/publish/entertainment/Tinnyse_Johnson_crowned_Miss_Bahamas_World-003627.shtml |archive-date=7 Mayo 2021 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |21 |[[Nassau]] |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Natalie Griffith<ref>{{Cite web |date=19 Setyembre 2016 |title=A quick recap of Barbados' track record at international beauty pageants |url=https://barbados.loopnews.com/content/quick-recap-barbados-track-record-international-beauty-pageants |access-date=5 Abril 2024 |website=Loop News |language=en }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |18 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Alizée Poulicek<ref>{{Cite web |date=18 Disyembre 2007 |title=New Miss Belgium booed for not speaking Dutch |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna22301522 |access-date=5 Marso 2024 |website=NBC News |language=en}}</ref> |21 |[[Bruselas]] |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Hannelly Quintero'''<ref name="Al Día">{{cite website |last=Andino |first=Allan |date=25 Setyembre 2007 |title=Reina de las Chamas |url=http://www.aldia.co.cr/ad_ee/2007/septiembre/25/farandula1252430.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080303152603/http://www.aldia.co.cr/ad_ee/2007/septiembre/25/farandula1252430.html |archive-date=3 Marso 2008 |access-date=5 Marso 2024 |website=Al Día |language=es}}</ref>''' |23 |Ocumare del Tuy |- |{{flagicon|BIZ}} [[Belize|Belis]] |Charmaine Chinapen<ref>{{Cite web |date=1 Agosto 2008 |title=New Miss Belize crowned |url=https://amandala.com.bz/news/new-miss-belize-crowned/ |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Amandala Newspaper |language=en}}</ref> |21 |Lungsod ng Belis |- |{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |Volha Khizhynkova<ref>{{Cite web |last=Klyeva |first=Violetta |title=Olga Khizhinkova: Life is always brilliant |url=https://minskherald.com/2015/06/olga-khizhinkova/ |access-date=3 Oktubre 2026 |website=The Minsk Herald |language=en-US}}</ref> |21 |Vitebsk |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Dương Trương Thiên Lý<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Disyembre 2008 |title=Dương Trương Thiên Lý đoạt giải Hoa hậu được yêu thích nhất |url=https://tuoitre.vn/duong-truong-thien-ly-doat-giai-hoa-hau-duoc-yeu-thich-nhat-293106.htm |access-date=13 Abril 2024 |website=Tuổi Trẻ |language=vi|trans-title=Duong Truong Thien Ly won the Most Popular Miss award.}}</ref> |19 |Đồng Tháp |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Tanja Vujičić<ref>{{Cite web |date=2 Hunyo 2008 |title=Tanja Vujičić Miss BiH za 2008. godinu |trans-title=Tanja Vujičić Miss BiH for 2008 |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/tanja-vujicic-miss-bih-za-2008-godinu/080602022 |access-date=13 Abril 2024 |website=Klix |language=hr}}</ref> |18 |Nevesinje |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Itseng Kgomotso<ref>{{Cite web |last=Mooketsi |first=Lekopanye |date=17 Disyembre 2007 |title=New Miss Botswana Pledges To Make A Difference |url=https://www.mmegi.bw/artculture-review/new-miss-botswana-pledges-to-make-a-difference/news |access-date=13 Abril 2024 |website=Mmegi Online |language=en}}</ref> |19 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Tamara Almeida<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Hulyo 2008 |title=Modelo mineira é eleita Miss Mundo Brasil |trans-title=Model from Minas Gerais is elected Miss World Brazil |url=https://www.otempo.com.br/entretenimento/modelo-mineira-e-eleita-miss-mundo-brasil-1.129531 |access-date=13 Abril 2024 |website=O Tempo |language=pt-BR}}</ref> |23 |Ipatinga |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Yulia Yurevich<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Marso 2007 |title=Юлия Юревич е новата "Мис България 2007" |trans-title=Yulia Yurevich is the new "Miss Bulgaria 2007" |url=https://www.plovdiv24.bg/novini/interesno/Yuliya-Yurevich-e-novata-Mis-Bulgariya-2007-25054 |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Plovdiv24 |language=bg}}</ref> |19 |Kozloduy |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Jackelin Arias<ref>{{cite web |last=Barba |first=Rildo |title=¡Se fue a la Llajta! Miss Bolivia tiene tres nombres |trans-title=He went to Llajta! Miss Bolivia has three names |url=http://www.eldeber.com.bo/2008/2008-07-19/vernotasociales.php?id=080719033731 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828032525/http://www.eldeber.com.bo/2008/2008-07-19/vernotasociales.php?id=080719033731 |archive-date=28 Agosto 2008 |access-date=5 Marso 2024 |website=El Deber |language=es}}</ref> |18 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Norayla Francisco<ref>{{Cite news |date=3 Marso 2008 |title=Jenifeer Mercelina korona komo Miss Universo Korsou |language=pap |publisher=Extra |url=http://www.extra.an/index.php?option=com_content&task=view&id=1195&Itemid=36 |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923172512/http://www.extra.an/index.php?option=com_content&task=view&id=1195&Itemid=36 |archive-date=23 Setyembre 2008}}</ref> |23 |Willemstad |- |{{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |Christelle Mbila<ref>{{Cite web |date=1 Agosto 2008 |title=Christelle Mbila, miss RDC 2008 |url=https://www.radiookapi.net/sans-categorie/2008/08/01/christelle-mbila-miss-rdc-2008 |access-date=13 Abril 2024 |website=Radio Okapi |language=fr}}</ref> |18 |[[Kinshasa]] |- |{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |Lisa Lents<ref>{{Cite web |last=Sørensen |first=Sola Kruchov |last2=Broström |first2=Natasja |date=13 Disyembre 2008 |title=Favorit vandt Miss World |trans-title=Favorite won Miss World |url=https://ekstrabladet.dk/underholdning/kultur/article4299818.ece |access-date=14 Abril 2024 |website=Ekstrabladet |language=da}}</ref> |21 |[[Copenhague]] |- |{{Flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Sanaa Ismail Hamed<ref name=":2">{{Cite web |last= |date=26 Nobyembre 2008 |title=Các thí sinh dự thi Hoa hậu Thế giới 2008 (phần 4) |trans-title=Contestants in the Miss World 2008 competition (part 4) |url=https://thanhnien.vn/cac-thi-sinh-du-thi-hoa-hau-the-gioi-2008-phan-4-185111541.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010030745/https://thanhnien.vn/cac-thi-sinh-du-thi-hoa-hau-the-gioi-2008-phan-4-185111541.htm |archive-date=10 Oktubre 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Báo Thanh Niên |language=vi}}</ref> |24 |[[Alehandriya]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Marjorie Cevallos<ref>{{Cite web |date=14 Marso 2008 |title=Doménica Saporitti al Miss Universo |trans-title=Doménica Saporiti at Miss Universe |url=http://www.eluniverso.com/2008/03/14/0001/1065/D18A29E6C2FF4E0A861FE9D1B6E0F8C2.aspx |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120629201751/http://www.eluniverso.com/2008/03/14/0001/1065/D18A29E6C2FF4E0A861FE9D1B6E0F8C2.aspx |archive-date=29 Hunyo 2012 |access-date=25 Enero 2023 |website=El Universo}}</ref> |22 |Guayaquil |- |{{Flag|El Salvador}} |Gabriela Gavidia<ref>{{Cite web |last= |first= |date=27 Hulyo 2008 |title=Gabriela Gavidia, la nueva Reina |trans-title=Gabriela Gavidia, the new Queen |url=https://www.eldiario.ec/noticias-manabi-ecuador/85945-gabriela-gavidia-la-nueva-reina/ |access-date=13 Abril 2024 |website=El Diario Ecuador |language=es |archive-date=3 Disyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142820/https://www.eldiario.ec/noticias-manabi-ecuador/85945-gabriela-gavidia-la-nueva-reina/ |url-status=dead }}</ref> |18 |La Libertad |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Stephanie Willemse<ref>{{Cite news |title=Stunning Lisa takes second place at final |work=The Hamilton Advertiser |url=http://www.hamiltonadvertiser.co.uk/news/local-news/hamilton-news/2008/05/28/stunning-lisa-takes-second-prize-at-final-51525-20988150/ |access-date=13 Abril 2024|language=en|last=Fanning|first=Gary|date=28 Mayo 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080928040153/www.hamiltonadvertiser.co.uk/news/local-news/hamilton-news/2008/05/28/stunning-lisa-takes-second-prize-at-final-51525-20988150/|archive-date=28 Setyembre 2008|url-status=dead}}</ref> |19 |[[Glasgow]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Edita Krešáková<ref>{{Cite web |title=Miss Slovensko 2008 Edita Krešáková: Chodím so svojím spolužiakom |url=http://www.bleskovky.sk/cl/15/232735/Miss-Slovensko-2008-je-19-rocna-Edita-Kresakova |access-date=13 Abril 2024 |publisher=Bleskovky|date=4 Hulyo 2008|website=Topky.sk|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201095019/https://www.topky.sk/cl/15/232735/Miss-Slovensko-2008-je-19-rocna-Edita-Kresakova|archive-date=1 Disyembre 2021|trans-title=Miss Slovakia 2008 Edita Krešáková: I'm dating my classmate}}</ref> |19 |Seňa |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |Patricia Rodríguez<ref>{{Cite web |date=3 Marso 2008 |title=Una estudiante de Tenerife, de 17 años, gana Miss España |trans-title=A 17-year-old student from Tenerife wins Miss Spain |url=https://www.elperiodicodearagon.com/vida-y-estilo/gente/2008/03/03/estudiante-tenerife-17-anos-gana-47949629.html |access-date=14 Abril 2024 |website=El Periódico de Aragón |language=es}}</ref> |18 |Granadilla de Abona |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Lane Lindell<ref>{{Cite web |last=Gillin |first=Joshua |date=4 Hunyo 2010 |title=Price had legal authority |url=https://www.tampabay.com/archive/2010/06/04/price-had-legal-authority/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Tampa Bay Times |language=en}}</ref> |18 |[[Tampa, Florida|Tampa]] |- |{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Hibret Fekadu<ref name=":2" /> |18 |[[Adis Abeba]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Chloe-Beth Morgan<ref>{{Cite web |date=22 Disyembre 2008 |title=Miss World finalist goes back to work in Cwmbran |url=https://www.southwalesargus.co.uk/news/3995146.miss-world-finalist-goes-back-to-work-in-cwmbran/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=South Wales Argus |language=en}}</ref> |22 |Cwmbran |- |{{Flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Frances Takyi-Mensah<ref>{{Cite web |date=5 Marso 2007 |title=Frances Takyi-Mensah is Golden Jubilee Queen |url=https://www.modernghana.com/news/124906/frances-takyi-mensah-is-golden-jubilee-queen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128054031/https://www.modernghana.com/news/124906/frances-takyi-mensah-is-golden-jubilee-queen.html |archive-date=28 Enero 2025 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref> |22 |Elmina |- |{{flagicon|GRC}} [[Gresya]] |Aggeliki Kalaitzi<ref>{{Cite news |title=Λαμπερός 19ος Διαγωνισμός Ομορφιάς |publisher=Antenna TV |url=http://www.ant1online.gr/showbiz/News/Pages/20085/5f631485-372b-48ba-b40c-025bca305036.aspx |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528013115/http://www.ant1online.gr/showbiz/News/Pages/20085/5f631485-372b-48ba-b40c-025bca305036.aspx |archive-date=28 Mayo 2008|trans-title=Glamorous 19th Beauty Pageant|language=el|date=27 Mayo 2008}}</ref> |24 |[[Tesalonica]] |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |Frédérika Charpentier<ref>{{Cite web |last=Média |first=Prisma |date=3 Disyembre 2008 |title=Geneviève de Fontenay demande l’annulation de l’élection Miss Monde! |trans-title=Geneviève de Fontenay calls for the cancellation of the Miss World election! |url=https://www.gala.fr/l_actu/news_de_stars/genevieve_de_fontenay_demande_l_annulation_de_l_election_miss_monde_141976 |access-date=14 Abril 2024 |website=Gala |language=fr}}</ref> |23 |Basse-Terre |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Maribel Arana<ref>{{Cite web |date=3 Disyembre 2008 |title=Concurso Miss Mundo 2008, ¡Guau! |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/concurso-miss-mundo-guau-0-169783503/ |access-date=14 Abril 2024 |website=Prensa Libre |language=es-GT|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119185145/https://www.prensalibre.com/vida/escenario/concurso-miss-mundo-guau-0-169783503/|archive-date=19 Enero 2025|trans-title=Miss World 2008 pageant—wow!}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Christa Simmons<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Setyembre 2008 |title=Christa Simmons to represent Guyana in ‘Face of the Universe’ pageant in Ghana |url=https://www.stabroeknews.com/2008/09/09/news/guyana/christa-simmons-to-represent-guyana-in-%E2%80%98face-of-the-universe%E2%80%99-pageant-in-ghana/ |access-date=14 Abril 2024 |website=Stabroek News |language=en-us}}</ref> |23 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Brittany Lyons<ref>{{Cite web |last=Henry |first=Krista |date=18 Agosto 2008 |title=Jamaica Gleaner Online |url=https://old.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080818/ent/ent1.html |access-date=14 Abril 2024 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |19 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Mizuki Kubodera<ref>{{Cite news |date=3 Nobyembre 2008 |title=Miss World Japan goes for the crown |language=en |work=Japan Today |url=http://www.japantoday.com/category/arts-culture/view/miss-world-japan-goes-for-the-crown |access-date=14 Abril 2024}}</ref> |21 |[[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]] |- |{{Flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] |Khatuna Skhirtladze<ref>{{Cite web |date=4 Agosto 2008 |title=Miss World Georgian Contestant Revealed |url=https://finchannel.com/miss-world-georgian-contestant-revealed/21891/people/citylife/2008/08/ |access-date=14 Abril 2024 |website=The Financial |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260924135832/https://finchannel.com/miss-world-georgian-contestant-revealed/21891/people/citylife/2008/08/|archive-date=24 Setyembre 2026}}</ref> |18 |[[Tbilisi]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Krystel Robba<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Disyembre 2008 |title=El Gobierno envía un telegrama de apoyo a Miss Gibraltar |trans-title=The Government sends a telegram of support to Miss Gibraltar |url=https://www.europasur.es/gibraltar/Gobierno-envia-telegrama-Miss-Gibraltar_0_212378982.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Europa Sur |language=es}}</ref> |22 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |Judith Wilson<ref>{{Cite web |last=Coleman |first=Maureen |date=25 Nobyembre 2008 |title=Miss Northern Ireland Judith Wilson hoping to rule the world |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/miss-northern-ireland-judith-wilson-hoping-to-rule-the-world/a/119155132.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Belfast Telegraph |language=en-GB}}</ref> |23 |Enniskillen |- |{{Flag|Honduras|1949}} |Gabriela Zavala<ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2007 |title=Gabriela Zagabriela Zavala rumbo a China |trans-title=Gabriela Zagabriela Zavala heading to China |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/gabriela-zagabriela-zavala-rumbo-a-china-EELP673304 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210113816/https://www.laprensa.hn/espectaculos/gabriela-zagabriela-zavala-rumbo-a-china-EELP673304 |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |23 |San Pedro Sula |- |{{Flag|Hong Kong}} |Skye Chan<ref name=":4" /> |24 |[[Hong Kong]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Parvathy Omanakuttan<ref>{{Cite web |title=Pantaloons Femina Miss India 2008 |url=http://feminamissindia.indiatimes.com/articleshow/2928968.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120211075535/http://feminamissindia.indiatimes.com/articleshow/2928968.cms |archive-date=11 February 2012 |access-date=5 April 2008 |website=The Times of India}}</ref> |21 |Kottayam |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Sandra Angelia Hadisiswantoro<ref>{{Cite news |title=Sandra Angelia Jadi Miss Indonesia 2008 |publisher=Inilah |url=http://www.inilah.com/berita.php?id=28164 |url-status=dead |access-date=13 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514192747/http://inilah.com/berita.php?id=28164 |archive-date=14 May 2008}}</ref> |22 |[[Surabaya]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Laura Coleman<ref>{{Cite web |last= |date=14 Setyembre 2009 |title=It's a beauty queen's job to look good so £12,000 is money well spent. How much does it cost to run YOUR body? |url=https://www.dailymail.co.uk/femail/beauty/article-1213208/Its-beauty-queens-job-look-good-12-000-money-spent-says-Miss-England-2008.html |access-date=13 Abril 2024 |website=Mail Online |language=en}}</ref> |22 |[[Leicester]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Sinéad Noonan<ref>{{Cite web |date=23 Hunyo 2008 |title=Sinead wins Miss Ireland crown |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/life/fashion-beauty/sinead-wins-miss-ireland-crown/a/119154680.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Belfast Telegraph |language=en-GB}}</ref> |21 |County Meath |- |{{Flag|Israel}} |Tamar Ziskind<ref>{{Cite web |last=Cashman |first=Greer Fay |date=11 Disyembre 2008 |title=Grapevine: The Holocaust vis a vis the Jewish state |url=https://www.jpost.com/local-israel/in-jerusalem/article-124083 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> |23 |[[Haifa]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Claudia Russo<ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 Oktubre 2008 |title=Messina: La candidata italiana a Miss Mondo Claudia Russo incontrer |trans-title=Messina: Italian Miss World candidate Claudia Russo will meet |url=https://radiostereosantagata.it/messina-la-candidata-italiana-a-miss-mondo-claudia-russo-incontrera-i-bambini-del-policlinico/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Radio Stereo Sant'Agata |language=it-IT}}</ref> |25 |[[Mesina|Messina]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Leah Ryerse<ref>{{Cite news |last= |first= |date=18 Nobyembre 2008 |title=Miss World diện đầm dạ hội |language=vi |trans-title=Miss World wore an evening gown |work=Ngoisao |url=https://ngoisao.vnexpress.net/miss-world-dien-dam-da-hoi-2525365.html |access-date=10 Oktubre 2026}}</ref> |20 |[[Hamilton, Ontario|Hamilton]] |- |{{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Alfina Nassyrova |20 |[[Almaty]] |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Ruth Kinuthia<ref>{{Cite web |date=2 Hulyo 2020 |orig-date=17 Agosto 2017 |title=Former Miss Kenya making waves as makeup artist |url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/women-style/former-miss-kenya-making-waves-as-makeup-artist-439228 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> |22 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |Nicosia Lawson<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Setyembre 2008 |title=Controversial pageant winner makes it official |url=http://archive.caymannewsservice.com/2008/09/09/controversial-pageant-winner-makes-it-official/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525111946/https://archive.caymannewsservice.com/2008/09/09/controversial-pageant-winner-makes-it-official/ |archive-date=25 Mayo 2022 |access-date=13 Abril 2024 |website=Cayman News Service |language=en-GB}}</ref> |25 |George Town |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Katherine Medina<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2008 |title=Una paisa de 17 años se coronó Miss Mundo Colombia y ahora aspira a triunfar en Ucrania |trans-title=A 17-year-old paisa was crowned Miss World Colombia and now aspires to succeed in Ukraine |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/CMS-4458038 |access-date=13 Abril 2024 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |18 |[[Medellín]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Amalia Matamoros<ref>{{cite web |last=Marín Cortés |first=Melissa |date=6 Hunyo 2008 |title=María Amalia Matamoros, Miss Costa Rica Mundo |url=http://www.prensalibre.co.cr/2008/junio/06/abanico10.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301005907/http://www.prensalibre.co.cr/2008/junio/06/abanico10.php |archive-date=1 Marso 2012 |access-date=13 Abril 2024 |work=Prensa Libre |language=es}}</ref> |19 |Naranjo |- |{{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] |Josipa Kusić<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2008 |title=Josipa Kusić i Dino Bubičić proglašeni najljepšim Hrvatima 2008. godine |trans-title=Josipa Kusić and Dino Bubičić declared the most beautiful Croats in 2008 |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=393955 |access-date=13 Abril 2024 |website=Index.hr |language=hr}}</ref> |20 |[[Zagreb]] |- |{{Flagicon|LAT}} [[Letonya]] |Ina Avlasēviča<ref>{{Cite news |date=27 Pebrero 2008 |title=Noteikti konkursa 'Mis un Misters Latvija 2006' uzvarētāji |publisher=TVNET Zinas |url=http://www.tvnet.lv/zinas/latvija/cilvekzinas/article.php?id=464332 |url-status=dead |access-date=13 Abril 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080925180054/http://www.tvnet.lv/zinas/latvija/cilvekzinas/article.php?id=464332 |archive-date=25 Setyembre 2008|trans-title=The winners of the 'Miss and Mister Latvia 2006' pageant}}</ref> |20 |Dobele |- |{{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] |Rosarita Tawil<ref>{{Cite web |last=Khoder |first=Patricia |date=28 Hulyo 2008 |title=Rosarita Tawil, the new Miss Lebanon |url=https://gulfnews.com/lifestyle/rosarita-tawil-the-new-miss-lebanon-1.120445 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> |20 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] |Gabrielė Martirosianaitė<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2008 |title=„Mis pasaulis“ konkurse Lietuvą pristatys krepšinis ir Čiurlionis |trans-title=Basketball and Čiurlionis will represent Lithuania at the Miss World contest |url=https://www.delfi.lt/veidai/zmones/mis-pasaulis-konkurse-lietuva-pristatys-krepsinis-ir-ciurlionis-19237571 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Delfi veidai |language=lt}}</ref> |18 |Kaunas |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Alexandra Ívarsdóttir<ref>{{Cite news |title=Alexandra Helga valin ungfrú Ísland |url=http://www.mbl.is/mm/folk/frettir/2008/05/31/alexandra_helga_valin_ungfru_island/ |access-date=13 Abril 2024|work=Morgunblaðið|language=is|trans-title=Alexandra Helga elected Miss Iceland}}</ref> |18 |[[Reikiavik|Reykjavík]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Soo Wincci<ref name="TWC">{{Cite web |title=The Wincci Code|url=https://www.thestar.com.my/data/archives/2013/07/10/02/22/the-wincci-code/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180520054049/https://www.thestar.com.my/data/archives/2013/07/10/02/22/the-wincci-code/|url-status=dead|archive-date=20 Mayo 2018|access-date=15 Oktubre 2026|website=The Star|date=14 Agosto 2008|last=Pal|first=Vivienne|language=en}}</ref> |23 |Selangor |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Martha Fenech<ref>{{Cite web |date=17 Agosto 2008 |title=Not Just a beautiful face |url=https://www.independent.com.mt/articles/2008-08-17/news/not-just-a-beautiful-face-211815/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=The Malta Independent |language=en}}</ref> |18 |St. Julian's |- |{{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] |Élodie Delor<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2008 |title=Miss Monde : J-1 pour Elodie |trans-title=Miss World: One day to go for Elodie |url=https://www.martinique.franceantilles.fr/divers/miss-monde-j-1-pour-elodie-177961.php |access-date=15 Oktubre 2026 |website=France-Antilles |language=fr}}</ref> |18 |Fort-de-France |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Olivia Carey<ref>{{Cite news |title=Plusieurs cordes à l'arc d'Olivia Carey |work=L'Express |url=http://www.lexpress.mu/display_article.php?news_id=94891 |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314071053/http://www.lexpress.mu/display_article.php?news_id=94891 |archive-date=14 Marso 2016|language=fr|trans-title=Olivia Carey has several strings to her bow}}</ref> |19 |Vacoas |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Anagabriela Espinoza<ref>{{Cite news |title=Elisa Nájera, Nuestra Belleza México |url=http://www.milenio.com/index.php/2007/10/06/130824/ |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011020517/http://www.milenio.com/index.php/2007/10/06/130824/ |archive-date=11 Oktubre 2007|work=Milenio|language=es}}</ref> |20 |[[Monterrey]] |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya|Móldabya]] |Iana Varnacova<ref>{{Cite web |last=Lebedev |first=Alexandru |date=13 Disyembre 2014 |title=(foto, video) Toate participantele Moldovei la Miss World în perioada 2003 - 2014 |trans-title=(photos, video) All of Moldova’s contestants at Miss World between 2003 and 2014 |url=https://diez.md/2014/12/13/foto-video-toate-participantele-moldovei-la-miss-world-in-perioada-2003-2014/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Diez |language=ro}}</ref> |17 |[[Chișinău|Chişinău]] |- |{{flagicon|MNG}} [[Mongolya]] |Chinbatyn Anun |23 |[[Ulan Bator]] |- |{{Flag|Montenegro}} |Mariana Mihajlović<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2008 |title=ミス・ モンテネグロは18歳の黒髪美女、Mariana Mihajlovicさん |trans-title=Miss Montenegro is 18-year-old black-haired beauty Mariana Mihajlovic. |url=https://www.afpbb.com/articles/-/2508519 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=AFPBB News |language=ja}}</ref> |18 |Plavnica |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Marelize Robberts<ref>{{Cite web |last=Bause |first=Tanja |date=12 Agosto 2008 |title=Marelize gets ready for Miss World |url=https://www.namibian.com.na/marelize-gets-ready-for-miss-world/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Namibian |language=en-US}}</ref> |21 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Adaeze Igwe<ref>{{Cite web |last= |date=14 Nobyembre 2009 |title=Ex-Most Beautiful Girl in Nigeria Adaeze Igwe officially engaged to Everton footballer Joseph Yobo |url=https://www.bellanaija.com/2009/11/ex-most-beautiful-girl-in-nigeria-adaeze-igwe-officially-engaged-to-everton-footballer-joseph-yobo/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |18 |Awka |- |{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] |Lene Egeli<ref>{{Cite web |last=Madsen |title=Lene Egeli, Frøken Norge- Hun ble Frøken Norge |url=http://www.side2.no/tv/article1775606.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928214808/http://www.side2.no/tv/article1775606.ece |archive-date=28 Setyembre 2011 |access-date=13 Abril 2024 |website=Nettavisen|first=Linn Sollied|trans-title=Lene Egeli, Miss Norway – She became Miss Norway|language=no-nb}}</ref> |21 |Stavanger |- |{{Flagicon|NZL}} [[Nuweba Selandiya]] |Kahurangi Taylor<ref>{{Cite news |date=5 Mayo 2008 |title=Student crowned Miss New Zealand |language=en |work=The New Zealand Herald |url=http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=10507975&ref=rss |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629051428/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10507975 |archive-date=29 Hunyo 2015}}</ref> |18 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] |Carmen Kool<ref>{{Cite web |date=2 Agosto 2008 |title=Carmen Kool Miss World Netherlands |url=https://www.nhnieuws.nl/nieuws/12416/carmen-kool-miss-world-netherlands |access-date=15 Oktubre 2026 |website=NH Nieuws |language=nl}}</ref> |22 |Arnhem |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Gabriela Rejala<ref>{{Cite web |date=29 Nobyembre 2008 |title=Paraguay se destaca en Miss Mundo |trans-title=Paraguay shines at Miss World |url=https://www.abc.com.py/articulos/paraguay-se-destaca-en-miss-mundo-1125294.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=ABC Color |language=es}}</ref> |19 |Ñemby |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Annmarie Dehainaut<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Hulyo 2008 |title=La flamante Miss Perú World 2008 |trans-title=The brand new Miss Peru World 2008 |url=https://diariocorreo.pe/espectaculos/la-flamante-miss-peru-world-2008-327753/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Correo |language=es}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] |[[Danielle Castaño]]<ref>{{cite news |url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/09/30/08/new-bb-pilipinas-ms-world-has-american-accent|title=New Bb. Pilipinas Ms. World has American accent|access-date=13 Abril 2024|work=[[ABS-CBN News]]|date=30 Setyembre 2008|language=en}}</ref> |19 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Linda Wikstedt<ref>{{Cite web |date=2 Marso 2009 |title=Miss Finland 2009 Crowned |url=https://yle.fi/a/3-5728796 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Yle |language=en}}</ref> |19 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Klaudia Ungerman<ref>{{Cite web |last=Polska |first=Grupa Wirtualna |date=4 Agosto 2008 |title=Miss Polski 2008 została 20-letnia Klaudia Ungerman |trans-title=20-year-old Klaudia Ungerman was crowned Miss Poland 2008. |url=https://www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/miss;polski;2008;zostala;20-letnia;klaudia;ungerman,115,0,359283.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Money.pl |language=pl}}</ref> |20 |Wysieradz |- |{{Flag|Portugal}} |Andreia Rodrigues<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2008 |title=Miss Mundo: Andreia Rodrigues representa Portugal |trans-title=Miss World: Andreia Rodrigues represents Portugal |url=https://lux.iol.pt/geral/02-10-2008/miss-mundo-andreia-rodrigues-representa-portugal |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Lux}}</ref> |24 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico]] |Ivonne Orsini<ref>{{Cite web |date=28 Marso 2008 |title=Nueva Miss Mundo de Puerto Rico estuvo postrada al perder movilidad en sus piernas |trans-title=Puerto Rico's new Miss World was bedridden after losing mobility in her legs. |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/farandula/notas/nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-estuvo-postrada-al-perder-movilidad-en-sus-piernas/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |20 |Bayamón |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Laura Tanguy<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2008 |title=Miss Pays de Loire représentera la France à l'élection de Miss Univers ! |trans-title=Miss Pays de Loire will represent France in the Miss Universe election! |url=http://www.purepeople.com/2518-Miss-Pays-de-Loire-representera-la-France-a-l-election-de-Miss-Univers-.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511193926/http://www.purepeople.com/2518-Miss-Pays-de-Loire-representera-la-France-a-l-election-de-Miss-Univers-.html |archive-date=11 May 2008 |access-date=13 Abril 2024 |website=Pure People |language=fr}}</ref> |20 |Angers |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Geisha Montes De Oca<ref>{{Cite web |last=Lantigua |first=Arlene Reyes |date=11 Agosto 2008 |title=Miss Mundo Dominicana competirá en Ucrania |trans-title=Miss World Dominican Republic will compete in Ukraine |url=https://listindiario.com/las-sociales/2008/08/11/69288/miss-mundo-dominicana-competira-en-ucrania.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Listin Diario |language=es}}</ref> |21 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Zuzana Jandová<ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 Marso 2008 |title=Seznamte se! Nová Miss ČR: Zuzana Jandová (20) |trans-title=Meet the new Miss Czech Republic: Zuzana Jandová (20) |url=https://www.blesk.cz/clanek/celebrity/86486/seznamte-se-nova-miss-cr-zuzana-jandova-20.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Blesk.cz |language=cs}}</ref> |20 |Karviná |- |{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] |'''Ksenia Sukhinova'''<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Disyembre 2007 |title=Miss Russia '07 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/miss-russia-07/articleshow/2628482.cms |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |21 |[[Tyumen]] |- |{{Flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |Winfridah Mofu<ref name=":2" /> |19 |[[Lusaka]] |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |Joy-Ann Biscette<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Kayra |date=14 Setyembre 2011 |title=Joy Ann represents on the Miss Universe stage! |url=https://stluciastar.com/joy-ann-represents-on-the-miss-universe-stage/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The Star St. Lucia |language=en-US}}</ref> |22 |[[Castries]] |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |Nevena Lipovac<ref>{{Cite web |last=Mijatović |first=M. |date=24 Disyembre 2008 |title=Upoznala sam divlju Afriku |trans-title=I met wild Africa |url=https://www.blic.rs/zabava/upoznala-sam-divlju-afriku/vd04r6z |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Blic.rs |language=sr}}</ref> |19 |[[Belgrado]] |- |{{flagicon|SYC}} [[Seychelles|Seykelas]] |Elena Angione<ref>{{Cite web |date=25 Agosto 2008 |title=Elena Angione is Miss Seychelles Islands 2008 |url=https://www.nation.sc/archive/220521/elena-angione-is-miss-seychelles-islands-2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120023428/https://www.nation.sc/archive/220521/elena-angione-is-miss-seychelles-islands-2008 |archive-date=20 Enero 2025 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Seychelles Nation |language=en}}</ref> |22 |Mahé |- |{{Flag|Sierra Leone}} |Tyrilla Gouldson<ref name="tpv">{{Cite news |last=Sesay |first=Babatunde |date=13 November 2008 |title=Miss Sierra Leone 2008 off to South Africa |work=The Patriotic Vanguard |url=http://www.thepatrioticvanguard.com/article.php3?id_article=3343 |access-date=13 Abril 2024 |archive-date=4 Mayo 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504173144/http://www.thepatrioticvanguard.com/article.php3?id_article=3343 |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Freetown]] |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Cynthia Muvirimi |25 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Faraliza Tan<ref>{{Cite web |last= |date=4 Agosto 2009 |title=Miss Singapore World Grand Finals At “Mystique III” |url=https://www.citynews.sg/2009/08/04/miss-singapore-world-grand-finals-at-mystique-iii/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=City News |language=en-US}}</ref> |22 |[[Singapore]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Rochelle Correa |24 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWZ}} [[Eswatini|Suwasilandiya]] |Tiffany Simelane<ref name="Welcome Dlamini">{{Cite news |last=Dlamini|first=Welcome|date=19 Agosto 2009|url=http://www.times.co.sz/news/8688-ex-miss-sd-tiffany-is-dead.html|title=Ex-Miss SD tiffany is dead|work=Times of Swaziland|access-date=15 Oktubre 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119154322/https://times.co.sz/news/8688-ex-miss-sd-tiffany-is-dead.html|archive-date=19 Enero 2025}}</ref> |20 |Mhlambanyatsi |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |Jennifer Palm Lundberg |22 |Sigtuna |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Nasreen Karim<ref>{{Cite news |last=Namuhisa |first=Esther |date=6 Abril 2018 |title=Fahamu walimbwende watatu kutoka Tanzania waliobadilika kuwa wanaharakati |language=sw |work=BBC News Swahili |url=https://www.bbc.com/swahili/43675178 |access-date=16 Oktubre 2026}}</ref> |22 |Mwanza |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Ummarapas Jullakasian<ref>{{Cite web |title="Mim" to compete in Miss World 2008 |url=http://www.thaipost.net/index.asp?bk=xcite&iDate=31/Jul/2551&news_id=161788&cat_id=200200 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814003446/http://www.thaipost.net/index.asp?bk=xcite |archive-date=14 Agosto 2007 |access-date=13 Abril 2026 |website=Thai Post}}</ref> |23 |[[Lalawigan ng Nonthaburi|Nonthaburi]] |- |'''{{Flagicon|TWN}}''' [[Taywan]] |Jamie Lin<ref name=":8" /> |24 |Taichung |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Tansey Coetzee<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2007 |title=Tansey crowned as Miss SA |url=https://www.news24.com/tansey-crowned-as-miss-sa-20071210 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=News24 |language=en-US}}</ref> |23 |[[Johannesburg]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Choi Bo-in |22 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Gabrielle Walcott<ref>{{Cite web |last=Nero |first=Sean |date=10 Abril 2011 |title=Gabrielle Walcott returns |url=http://www.guardian.co.tt/article-6.2.439620.7dfad4f481 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en}}</ref> |23 |[[Puerto Espanya|Petit Valley]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Nataly Chilet<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2007 |title=Nataly Chilet, Miss Chile con posibilidad de trabajar en Ecuador |trans-title=Nataly Chilet, Miss Chile with the possibility of working in Ecuador |url=https://www.eluniverso.com/2007/07/05/0001/1065/075CEC19294144BD8DC8DE6051C5526A.html |access-date=13 Abril 2024 |website=El Universo |language=es}}</ref> |23 |[[Santiago de Chile|Santiago]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Mei Yan Ling<ref>{{Cite web |title=Miss World 08 contestants in S Africa |url=http://www.china.org.cn/culture/2008-11/19/content_16793080_2.htm |access-date=16 Oktubre 2026 |website=China.org.cn |language=en}}</ref> |25 |[[Dalian]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Mari Vasileiou |18 |Larnaca |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkey|Turkiya]] |Leyla Lydia Tuğutlu<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Marso 2008 |title=Miss Turkey '08 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/miss-turkey-08/articleshow/2906048.cms |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |19 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Dora Mwima<ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 Agosto 2008 |title=I am too young to date, says Miss Uganda |url=https://www.newvision.co.ug/news/1183174/date-miss-uganda |access-date=16 Oktubre 2026 |website=New Vision |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017084736/https://www.newvision.co.ug/news/1183174/date-miss-uganda|archive-date=17 Oktubre 2026}} </ref> |18 |Tororo |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Iryna Zhuravska<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 Abril 2008 |title=Miss Ukraine '08 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/miss-ukraine-08/articleshow/2978088.cms |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |18 |[[Kyiv]] |- |{{Flagicon|HUN}} [[Unggriya]] |Szilvia Freire<ref>{{Cite web |date=23 Mayo 2008 |title=Miss Hungary '08 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/miss-hungary-08/articleshow/3065234.cms |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261021184315/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/miss-hungary-08/articleshow/3065234.cms|archive-date=21 Oktubre 2026}}</ref> |24 |[[Budapest]] |- |{{Flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |[[Fatimih Dávila]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Mayo 2019 |title=Former beauty queen found dead in Mexico City hotel |url=https://abc7.com/post/former-beauty-queen-found-dead-in-mexico-city-hotel/5284921/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=ABC7 Los Angeles |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260827160805/https://abc7.com/post/former-beauty-queen-found-dead-in-mexico-city-hotel/5284921/|archive-date=27 Agosto 2026}}</ref> |20 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] eqmyxi1gi34njk0punho4iw7qopb6vj Alexandra Eala 0 334071 2235977 2235852 2026-10-21T16:28:52Z ~2026-56121-83 167846 2235977 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography|name=Alexandra Eala|image=Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg|image_upright=.8|caption=Si Eala sa Palaro ng Timog Silangang Asya|fullname=Alexandra Maniego Eala|country={{PHI}}|birth_date={{birth date and age|2005|5|23}}|birth_place=Lungsod Quezon, Pilipinas|height={{height|m=1.75}}|turnedpro=Marso 2020|plays=Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')|coach=Joan Bosch, Alexandro Viaene, Lluc Bauza|careerprizemoney=US$3,354,035|singlesrecord={{tennis record|won=234|lost=139}}|singlestitles=1 WTA, 2 WTA 125|highestsinglesranking=Blg. 18 (23 Agosto 2026)|currentsinglesranking=Blg. 20 (19 Oktubre 2026)|doublesrecord={{tennis record|won=49|lost=50}}|doublestitles=0|highestdoublesranking=Blg. 88 (4 Mayo 2026)|currentdoublesranking=Blg. 131 (19 Oktubre 2026)|updated=19 Oktubre 2026|AustralianOpenresult=1R (2026)|FrenchOpenresult=1R (2025, 2026)|Wimbledonresult=4R (2026)|USOpenresult=3R (2026)|AustralianOpenDoublesresult=1R (2026)|FrenchOpenDoublesresult=2R (2025)|WimbledonDoublesresult=1R (2025, 2026)|medaltemplates-expand=no|medaltemplates={{MedalCountry|{{PHI}}}} {{Medal|Sport|Palaro ng Timog Silangang Asya}} {{MedalGold | 2025 Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze| 2025 Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze| 2025 Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze| 2021 Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze| 2021 Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze| 2021 Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|Palarong Asyano}} {{MedalGold | 2026 Aichi–Nagoya | Isahan }} {{MedalBronze| 2022 Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze| 2022 Hangzhou | Magkahalong dalawahan }}}} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=IPA: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang ee-AH-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-18 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 18, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref>{{Cite news |last=De Guzman |first=Alyana |date=August 24, 2026 |title=Alex Eala now world’s No. 18 and the highest-ranked Southeast Asian in WTA singles history. |work=ABS-CBN News. |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2026/8/24/alex-eala-now-world-s-no-18-and-the-highest-ranked-southeast-asian-in-wta-singles-history-1953 |access-date=August 24, 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=August 24, 2026 |title=Midlife Halftime: Alex Eala becomes highest-ranked Southeast Asian woman in WTA history |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/midlife-halftime-alex-eala-becomes-highest-ranked-southeast-asian-woman-in-wta-history/382381 |archive-date= |access-date=August 24, 2026 |website=Tiebreaker Times |language=en-US}}</ref> Nagwagi siya sa junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile">{{cite news |title=WTA: Alexandra Eala |language=en |website=Women's Tennis Association |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=25 March 2026}}</ref> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na yugto ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile" /> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa Little Mo International Tennis Grand Slam (8-and-under) sa Estados Unidos,<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> at noong 2015 ay nagwagi sa Dubrovnik Dub Bowl (11-and-under) sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, naging wild card champion siya sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya,<ref>{{cite news |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> at noong 2019 ay napanalunan ang doubles title sa Orange Bowl.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open,<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/}}</ref> at noong 2021 ay muling nakamit ang doubles title sa French Open at nanalo ng singles at doubles sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=Hulyo 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |language=en |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, nakamit niya ang pinakamalaking tagumpay sa junior career nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles Grand Slam sa US Open.<ref>{{cite news |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile" /> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite news |date=January 5, 2021 |title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title |website=ITF tennis |url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/ |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite news |title=Eala ITF titles |website=ITF tennis |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs |access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, nagsimula si Eala sa Canberra International (WTA 125) kung saan umabot siya sa semifinals. Sa Australian Open at Singapore Open, hindi siya pinalad na makalusot sa qualifiers.<ref name="WTA-profile" /> Noong Marso, bilang world No. 140, nakatanggap siya ng wildcard sa Miami Open. Doon, gumawa siya ng kasaysayan nang makarating sa semifinals matapos talunin ang tatlong major champions. Siya ang kauna-unahang Filipino na umabot sa WTA 1000 semifinal at pumasok sa top 100, umakyat sa rangko na 75.<ref name="WTA-profile" /> Sumunod, lumaban siya sa Madrid Open at Italian Open ngunit hindi nakalampas sa unang yugto. Sa doubles, umabot siya sa quarterfinals kasama si Gauff.<ref name="WTA-profile" /> Sa mga torneong damuhan, hindi siya nakalusot sa unang rawnd ng Birmingham Open at Nottingham Open. Sa Ilkley Open, nakarating siya sa quarterfinals. Sa Eastbourne Open, nakarating sa final, ngunit nabigo sa championship.<ref name="WTA-profile" /> Sa kanyang debut sa Wimbledon, natalo siya sa unang round ng parehong singles at doubles. Pagkatapos nito, lumahok siya sa Canadian Open ngunit hindi nakalampas sa unang rawnd. Dahil sa pinsala sa balikat, umatras siya sa Cincinnati Open at Monterrey Open.<ref name="WTA-profile" /> Sa US Open, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Filipino na nanalo ng match sa isang Grand Slam, bago matalo sa second round.<ref name="WTA-profile" /> Sa Guadalajara 125 Open, tinanghal siyang kampeon — ang kanyang unang titutlong pangisahan sa WTA 125. Pagkatapos nito, umabot siya sa quarterfinals ng São Paulo Open, semifinals ng Jingshan Open, at quarterfinals ng Suzhou Open.<ref name="WTA-profile" /> Sa mga torneo sa Asya, hindi siya nakalusot sa qualifying ng Wuhan Open at natalo rin sa opening rounds ng Japan Women's Open at Guangzhou Open. Sa Hong Kong Open, nakarating siya sa pangalawang yugto. Sa doubles, umabot siya sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref name="WTA-profile" /> Natapos niya ang taon sa career-high ranking na No. 50 sa idahan at No. 160 sa pangdalawahan.<ref name="WTA-profile" /> ==== 2026 ==== Noong unang bahagi ng 2026, nakapasok siya sa semifinals ng Auckland Open sa parehong singles at doubles, bago mabigo kina Wang at Xu/Yang. Sa Australian Open, hindi siya pinalad sa unang rawnd.<ref name="WTA-profile" /> Pagdating sa mga palaro sa Gitnang Silangan, umabot siya sa quarterfinals ng Abu Dhabi Open laban kay Alexandrova, at sa Dubai Championships kung saan dinaig siya ni Gauff. Sa Indian Wells at Miami Open, nakarating siya sa ika-apat na yugto, ngunit tinalo siya nina Nosková at Muchová.<ref name="WTA-profile" /> Sa mga palaro sa lumad, lumaban siya hanggang third yugto ng Italian Open kontra kay Rybakina, ngunit maagang naalis sa French Open nang matalo kay Jovic. Pagdating ng palaro sa damo, muling bumangon si Eala: tinanghal siyang kampeon sa Birmingham 125 Open matapos talunin si Bartůňková sa final. Sa Berlin Open, pinatumba niya sina Rybakina at Svitolina bago matalo kay Nosková sa semifinals. Sa Wimbledon, gumawa siya ng kasaysayan nang talunin ang defending champion na si Świątek at makarating sa ika-apat na yugto bago matalo kay Paolini.<ref name="WTA-profile" /> Sa Washington Open nakamit niya ang kanyang unang titulo sa WTA 500. Sa makasaysayang kampanya, tinalo niya sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at sa final ay dinaig si Pegula. Sa panalong ito, naging kauna-unahang Filipino na nagwagi ng titulo da WTA tour.<ref name="WTA-profile" /> Pagkatapos nito, nagpatuloy ang kanyang magandang porma sa Canadian Open, umabot sa ika-apat na round bago matalo kay Bencic, at sa Cincinnati Open kung saan nakarating siya sa third round laban kay Anisimova.<ref name="WTA-profile" /> Sa US Open, natalo siya kay Jovic sa ikatlong round.<ref>[https://sports.inquirer.net/693771/alex-eala-loses-to-iva-jovic-in-us-open-third-round-thriller Giongco, Mark. (September 6, 2026). Alex Eala loses to Iva Jovic in US Open third-round thriller. INQUIRER.net.]</ref> Ang pag-angat na ito ay naghatid sa kanya sa pinakamataas niyang ranggo sa karera, world No. 18.<ref name="WTA-profile" /> Sa Asian Swing, lumahok si Eala sa Singapore Open bilang ikatlong seed. Matapos makakuha ng first-round bye, siya ay naalis sa ikalawang yugto nang matalo kay Prozorova.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=September 24, 2026 |title=Eala falls to Prozorova, bows out of Singapore Open. |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/9/24/tennis-singapore-open-alex-eala-tatiana-prozorova-result-2151}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reyes |first=Kate |date=September 24, 2026 |title=Alex Eala ousted from Singapore Open by world No. 180 Prozorova |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-ousted-from-singapore-open-by-world-no-180-prozorova-a5019-20260924 |access-date=September 30, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Pagkaraan nito, hindi rin siya pinalad sa Wuhan Open, kung saan natalo siya kay Shi sa unang round.<ref>{{Cite web |title=Alex Eala drops out of Wuhan Open early after falling to Shi Han |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-drops-out-of-wuhan-open-early-after-falling-to-shi-han-a2437-20261012 |access-date=2026-10-15 |website=Spin.ph |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Poser |first=Noah |date=October 12, 2026 |title=Shi rides qualifying momentum to stunner over Eala in Wuhan |url=https://www.wtatennis.com/news/4591136/shi-rides-qualifying-momentum-to-stunner-over-eala-in-wuhan |access-date=October 15, 2026 |publisher=Women's Tennis Association}}</ref> Sa doubles sa Wuhan, nakapareha niya si Sönmez ngunit maagang naalis din sila matapos matalo sa opening round laban sa wildcard duo na sina Kalinina at Yastremska.<ref>{{cite web |last=Castillejo |first=Dyan |date=October 13, 2026 |title=Eala, Sonmez booted out of Wuhan doubles first round after loss to wildcard pair |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/10/13/tennis-eala-sonmez-booted-out-of-wuhan-doubles-by-wildcard-pair-2121 |access-date=October 15, 2026 |publisher=ABS-CBN}}</ref> == Ibang larangan == === Maagang yugto ng buhay === Si Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon kina Michael Eala at Rosemarie Maniego-Eala. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission, at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda. Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024. Nagsimula siya sa tenis sa edad na apat sa tulong ng kanyang lolo na si Roberto Maniego. Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy at Colegio San Agustin bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>* {{cite news |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |language=en |website=Gulf Today |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |access-date=26 Marso 2026}} * {{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |date=Marso 28, 2025 |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025}} * {{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |date=Abril 23, 2026 |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |language=en |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/}} * {{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839}} * {{cite news |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |language=en |website=Women's Tennis Association |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala}} * {{cite news |last1=Mina |date=Oktubre 22, 2022 |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ}}</ref> === Personal na buhay === Ipinahayag ni Eala na paborito niyang comfort food ang caldereta at mas gusto niya ang matcha kaysa kape. Marunong siyang magsalita ng Ingles, Espanyol, at Filipino, at sa mga Grand Slam ay partikular ang hilig niya sa Wimbledon. Binanggit niya sina Sharapova at Nadal bilang impluwensiya sa kanyang istilo ng paglalaro. Noong 2025, naging breakthrough year niya at lalo siyang minahal ng mga tagahanga, na inihalintulad ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tenis sa mga pigura gaya nina Li Na at Jabeur. Nakabuo rin siya ng pagkakaibigan sa WTA kasama sina Lys, Sonmez, at Jovic, na nagpapakita ng balanse sa pagitan ng kompetisyon at suporta.<ref>*Mina, Inna (2026). "Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you". ''One Sports''. [https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you] *Castillejo, Dyan (2026). "Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast". ''ABS-CBN Sports''. [https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007] *Futterman, Matthew (2026). "Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon". ''The Athletic''. [https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/] *Dioquino, Delfin (2025). "'Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint". ''Rappler''. [https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/] *Vogue (2025). "Rapid-Fire interview with Alex Eala". ''Instagram''. [https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/] *Atencio, Peter (2025). "Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game". ''Manila Standard''. [https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html] *Agcaoili, Lance (2025). "Alex Eala hits the court with Rafael Nadal". ''Inquirer''. [https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court] *Reyes, Kate (2026). "Alex Eala bares friends she has made in her young WTA career". ''Spin.ph''. [https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309]</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] Si Eala ay walong beses na pinarangalan (2019–2026) sa PSA Annual Awards para sa kanyang "natatanging mga tagumpay sa tennis".<ref>* {{cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |website=Rappler}} * {{cite web |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |website=Inquirer Net}} * {{cite web |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |website=Manila Bulletin}} * {{cite web |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |website=Manila Bulletin}} * {{cite web |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |website=Tiebreaker Times}} * {{cite web |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |website=The Philippine Star}} * {{cite web |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |website=ABS-CBN News}} * {{cite web |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |website=Philippine News Agency}} * {{cite web |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |website=Sun Star}} * {{cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines |website=Rappler}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa taunang listahan ng mga pinaka-maimpluwensyang tao sa Asya.<ref>[https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021 Tatler Asia's Most Influential: Philippines. Tatler Asia.]</ref> Noong Abril 2025, tumanggap siya ng Premios Tanglaw trophy mula sa Embahada ng Pilipinas sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang kontribusyon sa pagpapatibay ng ugnayan ng Pilipinas–Espanya.<ref>[https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain". ABS-CBN. April 28, 2025.]</ref> [[Talaksan:2026-07-13_–_President_Marcos_hails_Alex_Eala_as_PH_tennis_champion,_vows_full_government_support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Noong 2026, kinilala siya sa listahan ng Time 100 Next,<ref>{{cite web |date=September 30, 2026 |title=Alexandra Eala Is on the 2026 TIME 100 Next |url=https://time.com/collection/time100-next/2026/alexandra-eala/ |access-date=September 30, 2026 |website=TIME |language=en}}</ref> at pinangalanang isa sa Forbes Asia's 30 Under 30 icons sa larangan ng libangan at palakasan.<ref>[https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ Watson, Rana Wehbe & Sayson, Ian. "30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z athletes and music artists rewriting the playbook". Forbes Asia. May 27, 2026.]</ref> Noong Hulyo 13, 2026, tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace mula kay Pangulong Bongbong Marcos bilang pagkilala sa kanyang mga tagumpay sa Wimbledon.<ref>[https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 Manahan, Jervis. "Marcos confers presidential citation to Filipina tennis star Alex Eala". ABS-CBN News. July 13, 2026.]</ref> === Pambansang koponan === [[Talaksan:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] === Philippine team representation === Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa maraming internasyonal na kompetisyon. Sa 2021 Southeast Asian Games, nakakuha siya ng bronze medals sa women’s singles, team event, at mixed doubles. Sumunod na taon, nagdagdag pa siya ng dalawang bronze sa women’s singles at mixed doubles sa 2022 Asian Games. Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa isang 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at nakakuha ng promotion sa Group II. Hindi siya naging bahagi ng national squad noong 2025 at 2026. Ang roster ng 2024 ay binubuo nina Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang ang sumunod na dalawang taon ay kasama sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera. Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakakuha siya ng ginto sa women’s singles, na nagtapos sa matagal na tagtuyot ng Philippine tennis, at bronze medals sa mixed doubles at women’s team event. Noong 2026, muli siyang nakakuha ng bronze medal sa women’s singles sa Asian Games, na inuulit ang kanyang podium finish mula 2022.<ref>* [https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story Carandang, J. K. (May 20, 2022). ''Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles''. GMA News.] * [https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ Payo, J. (September 29, 2023). ''Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles''. Rappler.] * [https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain Morales, L. (December 2, 2024). ''Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain''. One Sports.] * [https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 ABS-CBN News. (June 10, 2025). ''Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup''. ABS-CBN News.] * [https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 Castillejo, D. (June 22, 2026). ''Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion''. ABS-CBN News.] * [https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph Agcaoili, L. (December 18, 2025). ''Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH''. Philippine Inquirer.] * [https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/10/1/tennis-asian-games-alex-eala-wang-xiyu-result-1644 Naredo, Camille. (October 1, 2026). ''Asiad: No gold for Eala as Pinay top seed falls to China's Wang in semis''. ABS-CBN News.]</ref> === Mga Isponsorsip === Si Eala ay nakabuo ng malawak na hanay ng mga sponsorship mula sa iba’t ibang kilalang tatak at institusyon: nagsimula siya sa Nike noong 2019 at sinundan ng Bank of the Philippine Islands noong 2022, lumabas sa mga publikasyon gaya ng ''Vogue Philippines'' at ''Tatler Asia'', at mula 2022 ay pinamahalaan ng IMG Tennis ang kanyang marketing na nagbigay-daan sa mas maraming endorsements matapos ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025; sa parehong taon nakipag-partner siya sa Babolat, naging endorser ng Locally, at binigyan ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon bago maglabas ng limitadong edisyon na shirt na inspired sa kanya; noong 2026, naging ambassador siya ng Milo, Panasonic, at Marriott Bonvoy, at noong Oktubre pumirma ng kasunduan sa Philippine Airlines bilang bahagi ng ika-85 anibersaryo ng kompanya; sa kabuuan, ang kanyang sponsorships ay nag-generate ng higit $1 milyon taun-taon mula sa lokal na mga partner at higit $5 milyon globally sa Nike, na kanyang ginagamit upang muling mag-invest sa professional team, maingat na pamahalaan ang kanyang imahe, at sundin ang istrukturadong routines para makayanan ang pressure ng malalaking torneo.<ref>* [https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory Caniza, Annika. (March 6, 2023). ''Nike honors Alex Eala with custom shoes for US Open win''. The Game – OneMega Lifestyle.] * [https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ ''Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser''. (January 25, 2023). Bilyonaryo.] * [https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ Sampayan, Jacs. (October 29, 2022). ''In her court: Tennis star Alex Eala looks to the future''. Vogue Philippines.] * [https://www.tatlerasia.com/lifestyle/sports/tennis-star-alex-eala-life-career-and-dreams Zapata, Jessica. (January 6, 2025). ''Alex Eala takes us to her life in and beyond the racquet sport''. Tatler Asia.] * [https://www.forbes.com/sites/mattcraig/2026/08/28/the-inside-story-of-tennis-phenom-alex-ealas-rise-and-rise/ Craig, Matt. (August 28, 2026). ''The inside story of tennis phenom Alex Eala's rise and rise''. Forbes.] * {{cite web |last=Caniza |first=Annika |date=January 24, 2025 |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |website=The Game |publisher=One Mega}} * [https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 ''Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino youth''. (July 25, 2025). The Manila Times.] * [https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut Morales, L. (July 1, 2025). ''Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut''. One Sports.] * [https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ Burrack, E. (August 18, 2025). ''Introducing Alex Eala''. Town & Country.] * {{cite web |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |website=Manila Standard}} * [https://qa.philstar.com/lifestyle/2026/08/28/2552405/alex-eala-panasonic-bringing-excellence-closer-home ''Alex Eala for Panasonic: Bringing excellence closer to home''. (August 28, 2026). Philstar.com.] * [https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy ''Alex Eala signs up with Marriott Bonvoy''. (August 2026). World Tennis Magazine.] * [https://bilyonaryo.com/shes-on-a-roll-alex-eala-lands-another-major-endorsement-with-pal/ “She’s on a roll! Alex Eala lands another major endorsement with PAL.” October 9, 2026. Bilyonaryo.com] * [https://businessmirror.com.ph/2026/10/09/philippine-airlines-welcomes-alex-eala-to-pal-family/ “Philippine Airlines welcomes Alex Eala to PAL family,” BusinessMirror, October 9, 2026.] * [https://www.gmanetwork.com/lifestyle/news/139904/alex-eala-appointed-ambassador-of-the-countrys-flag-carrier/story Cruz, Hazel Jane. “Alex Eala Appointed Ambassador of the Country’s Flag Carrier.” October 16, 2026.]</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] * {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 2005]] [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] oky1o59r1q515rbecqodgor9kbpmkb8 Miss Universe 2026 0 338862 2235938 2235071 2026-10-21T14:58:01Z Allyriana000 119761 2235938 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | date = 24 Nobyembre 2026 | venue = José Miguel Agrelot Coliseum, San Juan, Puerto Rico | broadcaster = {{Hlist|[[Roku]]|[[Telemundo]]|[[TV Azteca]]}} | debuts = {{Hlist|Kolektibidad ng San Martin|Malawi|Republika ng Konggo|Timog Sudan|Uganda}} | returns= {{Hlist|Albanya|Alemanya|Austrya|Hamayka|Hordan|Kamerun|Kenya|Litwanya|Lupangyelo|Maldibas|Maruekos|Mongolya|Montenegro|Réunion|Sierra Leone|Suriname|Tunisya|Usbekistan}} | before = [[Miss Universe 2025|2025]] |withdrawals={{Hlist|Biyetnam|Indonesya|Laos|Malaysia|Singapura|Taylandiya}}}} Ang '''Miss Universe 2026''' ang magiging ika-75 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na nakatakdang gaganapin sa José Miguel Agrelot Coliseum sa [[San Juan, Puerto Rico]], sa 24 Nobyembre 2026.<ref name=":1" /> Kokoronahan ni [[Fátima Bosch]] ng Mehiko ang kaniyang papalit sa pagtatapos ng kaganapan. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === [[Talaksan:Coliseum_of_Puerto_Rico_(03).jpg|thumb|José Miguel Agrelot Coliseum, ang lokasyon ng Miss Universe 2026]] Noong 23 Setyembre 2025, inanunsyo ng [[Miss Universe|Miss Universe Organization]] na gaganapin ang edisyong ito sa Puerto Rico sa ikaapat na pagkakataon, pagkatapos ng [[Miss Universe 1972|1972]], [[Miss Universe 2001|2001]], at [[Miss Universe 2002|2002.]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cosulich |first=Bianca |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universo en Puerto Rico: lo que debes saber del aniversario 75 |trans-title=Miss Universe in Puerto Rico: What you need to know about the 75th anniversary |url=https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923204633/https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Marie Claire |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ramos Rosado |first=Víctor |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se celebrará en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |work=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928045010/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |archive-date=28 Setyembre 2025}}</ref> Kinumpirma ni Jennifer González-Colón, ang Gobernador ng Puerto Rico, ang pagpili at inanunsyo na sumang-ayon ang kaniyang administrasyon na maglaan ng kabuuang {{US$|9 million}} sa pampublikong pondo upang pondohan ang pangunguna nito ng kompetisyon, na pangangasiwaan ng Puerto Rico Tourism Company at Discover Puerto Rico.<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico To Host Miss Universe 2026 In A Celebration Of Latino Pride |url=https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307001204/https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=BeLatina |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Muchacho |first=Enrique |date=21 Nobyembre 2025 |title=Economic and Tourism opportunity with Miss Universe 2026 |url=https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251121221746/https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |archive-date=21 Nobyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=WJournal |language=en}}</ref> Itinalaga ng mga tagapag-ayos ang José Miguel Agrelot Coliseum sa San Juan, Puerto Rico, bilang ang lokasyon ng kompetisyon, na nakatakdang gaganapin sa Nobyembre 2026.<ref>{{cite news |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se llevará a cabo en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923202932/https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web |last=Valdez |first=Cynthia |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026: Puerto Rico será la sede de la 75a edición del certamen en su aniversario de diamante |trans-title=Miss Universe 2026: Puerto Rico will host the 75th edition of the pageant on its diamond anniversary |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923201347/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=¡Hola! |language=es}}</ref><ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517042411/https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |archive-date=17 Mayo 2026}}</ref> Noong 18 Disyembre, ipinatigil ni Willianette Robles Cancel, ang direktor ehekutibo ng Puerto Rico Tourism Company, ang mga pagbabayad nito sa Miss Universe at nanawagan ng isang pagpupulong sa pagitan ng kanilang mga delegasyon upang talakayin ang "ilang nakabinbing isyu at mga bagong kinakailangan para sa pagdaraos ng kompetisyon".<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=12 Disyembre 2025 |title=Puerto Rico gov't halts funds disbursement for Miss Universe 2026 — report |url=https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260420032723/https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |archive-date=20 Abril 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=10 Disyembre 2025 |title=Gobierno detiene desembolso de fondos a Miss Universe |trans-title=Government halts disbursement of funds to Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-detiene-desembolso-de-fondos-a-miss-universe/article_2d2e76f4-3377-4691-8632-0792e4198d62.html |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828175404/https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-detiene-desembolso-de-fondos-a-miss-universe/article_2d2e76f4-3377-4691-8632-0792e4198d62.html|archive-date=28 Agosto 2026}}</ref> Nangyari ang suspensyon matapos humarap sa ilang mga isyu ang kompetisyon, kabilang ang [[Miss Universe 2025|mga iregularidad sa resulta]] ng nakaraang edisyon at ang paglulunsad ng pamahalaan ng Mehiko ng imbestigasyon sa pangulo ng Miss Universe na si Raúl Rocha sa mga kaso ng droga, gasolina, at pagpupuslit ng armas.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Sanchez |first=Fabiola |date=5 Disyembre 2025 |title=Mexico freezes Miss Universe co-owner's bank accounts during organized crime investigation |url=https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251228131125/https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |archive-date=28 Disyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Abril 2026 |title=Puerto Rico’s hosting of 75th Miss Universe pageant is pushing through |url=https://entertainment.inquirer.net/665476/puerto-ricos-hosting-of-75th-miss-universe-pageant-is-pushing-through |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828150033/https://entertainment.inquirer.net/665476/puerto-ricos-hosting-of-75th-miss-universe-pageant-is-pushing-through|archive-date=28 Agosto 2026}}</ref> Pagsapit ng Marso 2026, napagkasunduan na ng delegasyon na ipagpatuloy ang pangunguna ng kompetisyon sa teritoryo.<ref>{{Cite web |last=Menéndez Sanabria |first=Pedro |date=4 Marso 2026 |title=En su etapa final negociación entre gobierno y Miss Universe |trans-title=In its final stage, negotiations between the government and Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307213532/https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Kabilang sa mga kundisyong ipinataw ng pamahalaan ng Puerto Rico sa kasunduan ay ang pagbawi ni Rocha sa kaniyang pakikilahok sa pangunguna ng edisyon upang "pangalagaan ang imahe ng Puerto Rico". <ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |last2=Aponte Inostroza |first2=Carlos |date=19 Pebrero 2026 |title=¿Qué condiciones está imponiendo el gobierno para la celebración de Miss Universe en Puerto Rico? |url=https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307181719/https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Pagsapit ng Abril 2026, natapos ng pamahalaan ng Puerto Rico ang pagbayad nito sa Miss Universe.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=28 Abril 2026 |title=Gobierno finaliza pagos para la celebración de Miss Universe 2026 en la Isla |trans-title=Government finalizes payments for the Miss Universe 2026 pageant on the island |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505154733/https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |archive-date=5 Mayo 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Noong 22 Hulyo 2026, inanunsyo ng Miss Universe Organization na ang opisyal na petsa ng kompetisyon ay sa 24 Nobyembre 2026.<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=23 Hulyo 2026 |title=75th Miss Universe coronation night to be held on November 24 in Puerto Rico |url=https://philstarlife.com/news-and-views/828719-miss-universe-coronation-night-nov-24?page=2 |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Ayon kay Cancel, inaasahang mag-aakit ng humigit-kumulang 65,000 bisita ang kompetisyon sa pulo.<ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=8 Oktubre 2026 |title=Miss Universe 2026 atraerá unos 65,000 visitantes a la Isla |trans-title=Miss Universe 2026 will attract approximately 65,000 visitors to the island. |url=https://www.elvocero.com/escenario/miss-universe-2026-atraer-unos-65-000-visitantes-a-la-isla/article_5b334ba0-4c79-49e0-b612-d92c7a448284.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Mula sa mga kandidatang itinalaga noong 21 Hulyo 2026, Labing-isang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging isang runner-up sa kanilang kompetisyong pambansa,{{Efn|Si Aliya Karotkaya ng Biyelorusya ang first runner-up sa Miss Belarus 2025.<ref>{{cite web|title=Alena Kucheruk from Polotsk wins Miss Belarus 2025 beauty pageant|url=https://www.belarus.by/en/press-center/news/alena-kucheruk-from-polotsk-wins-miss-belarus-2025-beauty-pageant_i_197941.html|url-status=live|website=Belarus.by|date=12 Setyembre 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260830114140/https://www.belarus.by/en/press-center/news/alena-kucheruk-from-polotsk-wins-miss-belarus-2025-beauty-pageant_i_197941.html|archivedate=30 Agosto 2026|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Dabilo Moses ng Botswana ang first runner-up sa Miss Universe Botswana 2025.<ref>{{cite news|last=Shabani|first=Thamani|date=1 Setyembre 2025|title=Andries new Miss Universe Botswana|url=https://dailynews.gov.bw/news-detail/88410|url-status=live|website=Daily News Botswana|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250904031135/https://dailynews.gov.bw/news-detail/88410|archivedate=4 Setyembre 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Danielle Yablonka ng Israel ang first runner-up sa Miss Universe Israel 2025.<ref>{{cite news|last=Taylor|first=Ezra|date=19 Hulyo 2025|title=Melanie Shiraz wins Miss Universe Israel 2025 crown, vows to use platform for meaningful change|url=https://www.jpost.com/j-spot/article-861514|url-status=live|website=The Jerusalem Post|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250719185733/https://www.jpost.com/j-spot/article-861514|archivedate=19 Hulyo 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Selena Grant ng Kapuluang Turks at Caicos ang first runner-up sa Miss Universe Turks and Caicos 2025.<ref>{{cite news|last=Tyson|first=Vivian|date=2 Agosto 2025|title=Bereniece Dickenson Crowned Miss Universe Turks and Caicos 2025|url=https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025|url-status=live|website=Newsline TCI|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250802073600/https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025|archivedate=2 Agosto 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Bruk Belete ng Etiyopiya ang first runner-up sa Miss Universe Spain 2026.<ref>{{Cite web |last=Espí |first=Aarón |date=12 Hulyo 2026 |title=Las historias que llegan a Miss Universo España 2026 y demuestran que ya no existe una candidata tipo: madres, mujeres de 40 años y cuerpos alejados del canon tradicional |url=https://www.vanitatis.elconfidencial.com/famosos/2026-07-12/historias-miss-universo-espana-demuestran-no-existe-una-candidata-tipo_4387269/ |access-date=5 Oktubre 2026 |website=El Confidencial|language=es}}</ref>}} o matapos mapili sa isang ''casting process'',{{Efn|Representatives from Armenia, Aruba, the British Virgin Islands, Egypt, Jordan, Latvia, Martinique, Mayotte, Nicaragua, Paraguay, Peru, Trinidad and Tobago, Turkey, and Uruguay, were each selected through a casting process conducted by their respective organizations.<ref>{{cite web|title=Arena Zeynalian Crowned Miss Universe Armenia 2026|url=https://edgar.id/blog-posts/arena-zeynalian-crowned-miss-universe-armenia-2026|url-status=live|website=Edgar Entertainment|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260827123000/https://edgar.id/blog-posts/arena-zeynalian-crowned-miss-universe-armenia-2026|archivedate=27 August 2026|accessdate=27 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=Elizabeth Johnson Crowned Miss Universe Aruba 2026|url=https://arubanews.ca/elizabeth-johnson-crowned-miss-universe-aruba-2026/|url-status=live|website=Aruba News|date=31 August 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260901142936/https://arubanews.ca/elizabeth-johnson-crowned-miss-universe-aruba-2026/|archivedate=1 September 2026|accessdate=16 September 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Adina|first=Armin P.|date=18 August 2026|title=Filipino Miss Universe licensee Josh Yugen picks Egypt's bet anew|url=https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|url-status=live|website=Philippine Daily Inquirer|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260821171537/https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archivedate=21 August 2026|accessdate=23 August 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Larissa Ségarel est la nouvelle Miss Univers Martinique|trans-title=Larissa Ségarel is the new Miss Universe Martinique|url=https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique|url-status=live|website=RCI|language=fr|date=22 August 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260822231659/https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique|archivedate=22 August 2026|accessdate=23 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe|trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe|url=https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|url-status=live|website=L'info Kwezi|language=fr|date=25 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260525080044/https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|archivedate=25 May 2026|accessdate=25 May 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Oriz|first=Karina|date=5 September 2026|title=Jasmine Blandford is crowned Miss Universe Nicaragua 2026 and will represent the country in Puerto Rico|url=https://100noticias.tv/farandula/149604-jasmine-blandford-miss-universe-nicaragua-2026/|url-status=live|website=[[100% Noticias]]|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260916120329/https://100noticias.tv/farandula/149604-jasmine-blandford-miss-universe-nicaragua-2026/|archivedate=16 September 2026|accessdate=16 September 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=(VIDEO) ¡Atendé lo que le pidieron a esta modelo para ser Miss Universo Paraguay!|trans-title=(VIDEO) Check out what they asked of this model to become Miss Universe Paraguay!|url=https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|url-status=live|website=Popular.com.py|language=es|date=23 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260324013405/https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|archivedate=24 March 2026|accessdate=24 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=14 April 2026|title=Miss Perú 2026: cuándo, dónde y cómo ver en vivo la coronación de la sucesora de Karla Bacigalupo con Fátima Bosch|trans-title=Miss Peru 2026: When, where and how to watch live the coronation of Karla Bacigalupo's successor with Fátima Bosch|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260415102922/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|archivedate=15 April 2026|accessdate=15 April 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=15 April 2026|title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo|trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485|url-status=live|website=[[Radio Programas del Perú]]|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente|archivedate=16 April 2026|accessdate=16 April 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=García Retamal|first=Brenda|date=13 August 2026|title=Luren Márquez ya no es Miss Perú 2026: organización retiró su título y no participará en el Miss Universo|trans-title=Luren Márquez is no longer Miss Peru 2026: the organization withdrew her title and she will not participate in Miss Universe|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/luren-marquez-ya-no-es-miss-peru-2026-organizacion-retiro-su-titulo-y-no-participara-en-el-miss-universo-noticia-1701458|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260814024504/https://rpp.pe/famosos/celebridades/miss-universo-2026-confirman-fecha-de-la-gran-final-en-puerto-rico-noticia-1698418?itlk=iksiguiente|archivedate=14 August 2026|accessdate=14 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=De Young al mundo: Lucía Piñeyro Lima es la nueva Miss Universo Uruguay|trans-title=From Young to the world: Lucía Piñeyro Lima is the new Miss Universe Uruguay|url=https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/|url-status=live|website=Uruguay Digital 365|language=es|date=31 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260601052440/https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/|archivedate=1 June 2026|accessdate=1 June 2026}}</ref>|name=b}} at anim na kandidata ang iniluklok matapos ang pag-urong ng orihinal na nagwagi.<ref>{{cite news|title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe|trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe|url=https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|url-status=live|website=L'info Kwezi|language=fr|date=25 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260525080044/https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|archive-date=25 Mayo 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=(VIDEO) ¡Atendé lo que le pidieron a esta modelo para ser Miss Universo Paraguay!|trans-title=(VIDEO) Check out what they asked of this model to become Miss Universe Paraguay!|url=https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|url-status=live|website=Popular.com.py|language=es|date=23 Marso 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260324013405/https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|archive-date=24 Marso 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=14 Abril 2026|title=Miss Perú 2026: cuándo, dónde y cómo ver en vivo la coronación de la sucesora de Karla Bacigalupo con Fátima Bosch|trans-title=Miss Peru 2026: When, where and how to watch live the coronation of Karla Bacigalupo's successor with Fátima Bosch|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415102922/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|archive-date=15 Abril 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Weiyi Chen si Xinying Zhu bilang kinatawan ng Tsina matapos lumagpas sa limitasyon ng edad, na siya ring pinalitan ni Shiqi Wang sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news |date=3 Enero 2025 |title=安徽姑娘朱馨颖 荣膺第73姐环球小姐中国区总冠军 |language=zh-Hans |trans-title=Anhui girl Zhu Xinying won the 73rd Miss Universe China title |website=163.com |url=https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508195802/https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |archive-date=8 Mayo 2025}}</ref><ref name=":2">{{cite news |last=Nguyen |first=An |date=11 Abril 2025 |title=Miss Universe China Xinying Zhu stripped of title for 'inability to fulfill duties' |website=VnExpress |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506014757/https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |archive-date=6 Mayo 2025}}</ref> Pinalitan ni Audrey Black si Josiane Golonga bilang kinatawan ng Kamerun matapos mapatalsik sa titulo si Golonga dahil sa mga paglabag sa kontrata.<ref>{{Cite web |last=A. |first=Cintia |date=25 Pebrero 2026 |title=‎COMICA strips Josiane Golonga of Miss Cameroon 2025 title |url=https://www.lebledparle.com/en/comica-strips-josiane-golonga-of-miss-cameroon-2025-title/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Le Bled Parle |language=en-US}} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Beleheka |first=Mercedes |date=26 Pebrero 2026 |title=Miss Cameroun 2025 : Audrey Black Moutongo, la nouvelle reine |trans-title=Miss Cameroon 2025: Audrey Black Moutongo, the new queen |url=https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Magazine Actualites Cameroun |language=fr |via=Magazine Pages Jaunes}}</ref> Pinalitan ni Medina Ermekova si Anara Esengeldieva bilang kinatawan ng Kirgistan sa edisyong ito sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news |last=Turdubek |first=Aigyrov |date=25 Setyembre 2025 |title=Ayana Rasul kyzy crowned Miss Kyrgyzstan 2025 |language=en |website=24.kg |url=https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926211033/https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |archive-date=26 Setyembre 2025}}</ref> Pinalitan ni Maruschka Sahiboe si Eunike Lioe bilang kinatawan ng Suriname dahil sa pagbabago ng may-hawak ng prangkisa sa naturang bansa.<ref>{{cite news |date=7 November 2025 |title=Tjin A Koeng: 'Nieuwe Miss Suriname gaat uitstekend om met kritiek' |language=nl |trans-title=Tjin A Koeng: 'The new Miss Suriname handles criticism very well' |website=Suriname Herald |url=https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |url-status=live |access-date=3 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203104231/https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |archive-date=3 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |date=3 Agosto 2026 |title=Geen Miss Universe-deelname voor Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |language=nl |trans-title=No Miss Universe participation for Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |website=Waterkant |url=https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803153440/https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> Pinalitan ni Justine Kamara si Matôma Condé bilang kinatawan ng Guniya matapos iluklok si Condé bilang kinatawan ng Guniya sa [[Miss Cosmo 2026]].<ref name=":5">{{cite news |last=Mạn |first=Trần |date=8 Enero 2026 |title=Revealing the first 7 contestants to compete in Miss Universe 2026, what are the opportunities for Vietnam |language=en |newspaper=VGT |url=https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260108212021/https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |archive-date=8 Enero 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chiarazzo |first=Thomas |date=10 Setyembre 2026 |title=Dix ans après Miss France, Justine Kamara, Miss Lorraine 2016, participera à l’élection Miss Univers |trans-title=Ten years after Miss France, Justine Kamara, Miss Lorraine 2016, will participate in the Miss Universe pageant. |url=https://www.republicain-lorrain.fr/societe/2026/09/10/dix-ans-apres-miss-france-justine-kamara-miss-lorraine-2016-participera-a-l-election-miss-univers |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Republicain-Lorrain |language=FR-fr}}</ref> Pinalitan ni Daiana Pereyra si Tamara Rogouski bilang kinatawan ng Arhentina sa personal na dahilan.<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Quién es Tamara Rogouski, la nueva Miss Universo Argentina 2026 |language=es |trans-title=Who is Tamara Rogouski, the new Miss Universe Argentina 2026? |website=El Litoral |url=https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526020837/https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |archive-date=26 Mayo 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 Setyembre 2026 |title=Tras la renuncia de Tamara Rogouski, la posadeña Daiana Pereyra es nueva Miss Universo Argentina: “Todavía estoy en shock” |trans-title=Following Tamara Rogouski's resignation, Daiana Pereyra from Posadas is the new Miss Universe Argentina: "I'm still in shock" |url=https://www.canal12misiones.com/noticias-de-misiones/tendencias/daiana-pereyra-miss-universo-argentina |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Canal Doce Misiones |language=es-AR}}</ref> Noong 28 Mayo 2026, bumitiw ang Miss France sa Miss Universe Organization dahil sa mga kontrobersiyang pumalibot sa nakaraang edisyon.<ref>{{cite news |last=Panwar |first=Sanya |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss France organisation reconsidering participation in Miss Universe pageant amid all the controversies in 2025: Report |language=en |website=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |url-status=live |access-date=6 Disyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206201634/https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |archive-date=6 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=26 Nobyembre 2025 |title=France signals exit from Miss Universe; Ghana–Guyana director steps down |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303222157/https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |archive-date=3 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Miss Univers 2026 : une décision sans précédent, pourquoi le comité Miss France quitte le concours |language=fr |trans-title=Miss Universe 2026: an unprecedented decision, why the Miss France committee is leaving the competition |website=L'Internaute |url=https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528121931/https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |archive-date=28 Mayo 2026}}</ref> Dahil dito, hindi magpapatuloy sa kompetisyon si Miss France 2025 Angélique Angarni-Filopon.<ref>{{cite news |last=Lanciego |first=Milla |date=18 Disyembre 2024 |title=Angélique Angarni-Filopon privée de Miss Univers et Miss Monde à cause de son âge ? Elle rectifie |language=fr |trans-title=Angélique Angarni-Filopon deprived of Miss Universe and Miss World because of her age? She corrects herself |website=[[Paris Match]] |url=https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018213339/https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |archive-date=18 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=29 Mayo 2026 |title=Miss Universe France enters new era under direct global leadership |url=https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530035847/https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |archive-date=30 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[Daily Tribune]] |language=en}}</ref> Bumitiw si Sophia Osako sa personal na dahilan.<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Toto je nová najkrajšia Češka! Titul Miss Universe získala kráska s japonskými koreňmi |language=sk |trans-title=This is the new most beautiful Czech! A beauty with Japanese roots won the Miss Universe title |website=Pravda |url=https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617141305/https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref><ref name="CZ2110">{{cite news|last=Šubrtová|first=Diana|date=16 Oktubre 2026|title=Sophia Maria Osako nepoletí na Miss Universe. Kdo ji nahradí, tají|trans-title=Sophia Maria Osako will not be going to Miss Universe; her replacement is being kept secret|url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/sophia-maria-osako-miss-universe-cesko-soutez-odstoupeni.A261016_080306_missamodelky_sub|url-status=live|website=[[iDNES.cz]]|language=cs|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016075312/https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/sophia-maria-osako-miss-universe-cesko-soutez-odstoupeni.A261016_080306_missamodelky_sub|archive-date=16 Oktubre 2026}}</ref> Unang ipinatalsik si Luren Márquez ng kaniyang pambansang organisasyon bilang kinatawan ng Peru sa hindi isiniwalat na dahilan, ngunit siya ay kaagad na ibinalik sa kaniyang puwesto.<ref>{{cite news |last=Napa |first=Renzo |date=15 Abril 2026 |title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe |website=Radio Programas del Perú |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente |archive-date=16 Abril 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=14 Agosto 2026 |title=Miss Peru Luren Márquez dethroned ahead of Miss Universe 2026: The country doesn’t have a traditional runner-up |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260814918157/miss-peru-luren-marquez-dethroned-miss-universe-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260815111414/https://www.hola.com/us/celebrities/20260814918157/miss-peru-luren-marquez-dethroned-miss-universe-2026/ |archive-date=15 Agosto 2026 |access-date=17 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Kolektibidad ng San Martin, Malawi, Republika ng Konggo, Timog Sudan, at Uganda sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Arrigoni |first=Charlotte |date=20 Hulyo 2026 |title=Miss Univers 2026 : la France a quitté le concours avec fracas et pourtant, il y aura bien une candidate française |trans-title=Miss Universe 2026: France left the competition in a huff, and yet there will still be a French candidate |url=https://www.public.fr/miss-univers-2026-la-france-a-quitte-le-concours-avec-fracas-et-pourtant-il-y-aura-bien-une-candidate-francaise |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Public |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Miss Malawi leadership confronted by legal and sector criticism over disputed Miss World pathway |url=https://www.nyasatimes.com/miss-malawi-leadership-confronted-by-legal-and-sector-criticism-over-disputed-miss-world-pathway/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Nyasa Times |language=en-GB}}</ref><ref name="MUUGA2026">{{cite news |last=Ngobi |first=Muhammad |date=14 Mayo 2026 |title=Uganda officially launches historic first-ever local Miss Universe journey |language=en |website=UG Bulletin |url=https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515014620/https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |archive-date=15 May 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Setyembre 2026 |title=Se esperan más de 130 candidatas para Miss Universe, en su edición diamante desde Puerto Rico |trans-title=More than 130 candidates are expected for Miss Universe, in its diamond edition from Puerto Rico |url=https://wapa.tv/programas/missuniverse/se-esperan-m-s-de-130-candidatas-para-miss-universe-en-su-edici-n-diamante/article_62af4537-6956-49e6-b77c-0fb5da809ef7.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=WAPA TV |language=es}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Hordan na huling sumali noong [[Miss Universe 1960|1960]];<ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=9 Setyembre 2026 |title=Destiny Anbar leads Jordan’s historic Miss |url=https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |access-date=5 Oktubre 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref> Tunisya na huling sumali noong [[Miss Universe 1971|1971]]; [[Réunion]] na huling sumali noong [[Miss Universe 1986|1986]];<ref>{{Cite web |last=Ludovic |first=Belzamine |date=11 Agosto 2026 |title=Miss Universe Réunion 2026 : les candidatures sont ouvertes |trans-title=Miss Universe Réunion officially launched: applications are now open to represent the island internationally |url=https://www.megazap.fr/Miss-Universe-Reunion-officiellement-lance-les-candidatures-sont-ouvertes-pour-representer-l-ile-a-l-international_a16828.html |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Megazap |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |date=21 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Réunion 2026 : 15 candidates en lice pour une première couronne le 10 octobre |language=fr |trans-title=Miss Universe Réunion 2026: 15 contestants vying for the inaugural crown on October 10 |website=Megazap |url=https://www.megazap.fr/Miss-Universe-Reunion-2026-15-candidates-en-lice-pour-une-premiere-couronne-le-10-octobre_a17093.html |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref> Austry at Etiyopiya na huling sumali noong [[Miss Universe 2017|2017]]; Litwanya at Sierra Leone na huling sumali noong [[Miss Universe 2019|2019]];<ref>{{cite web |title=One night. Two crowns. One purpose. |url=https://www.althyri.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529055844/https://www.althyri.com/ |archive-date=29 Mayo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Althyri |language=en}}</ref> Maruekos na huling sumali noong [[Miss Universe 2021|2021]]; at Albanya, Alemanya, Hamayka, Kamerun, Kenya, Lupangyelo, Maldibas, Mongolya, Montenegro, Suriname, at Usbekistan na huling sumali noong [[Miss Universe 2024|2024]].<ref>{{cite news |date=22 Mayo 2026 |title='Miss Universe Albania 2026', the event where the public will be part of the show |language=en |website=Tirana Post |url=https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522145926/https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |archive-date=22 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Beleheka |first=Mercedes |date=26 Pebrero 2026 |title=Miss Cameroun 2025 : Audrey Black Moutongo, la nouvelle reine |language=fr |trans-title=Miss Cameroon 2025: Audrey Black Moutongo, the new queen |website=Magazine Pages Jaunes |url=https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315042814/https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |archive-date=15 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Les inscriptions pour le casting 2026 sont ouvertes |trans-title=Registration for the 2026 casting call is now open |url=https://www.missuniverse-germany.de/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260418083303/https://www.missuniverse-germany.de/ |archive-date=18 Abril 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Miss Universe Germany |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |last=Pálsson |first=Magnús Jochum |date=2 Pebrero 2026 |title=Þær keppa í Ungfrú Ísland 2026 |language=is |trans-title=They are competing in Miss Iceland 2026 |website=Vísir |url=https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260203063711/https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |archive-date=3 Pebrero 2026}}</ref><ref name="MUJAM2026">{{cite news |last=Jackson |first=Kevin |date=4 Marso 2026 |title=New format for Miss Universe Jamaica, organisers opting for parish competitions |language=en |website=Jamaica Observer |url=https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260304175314/https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |archive-date=4 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Wakesho |first=Jael |date=9 Mayo 2026 |title=Miss Universe Kenya 2026 opens doors wide as it drops age, weight, relationship barriers |language=en |website=The Standard |url=https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511055319/https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |archive-date=11 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=10 Abril 2026 |title=75 дахь удаагийн "Miss Universe" тэмцээнд Монголыг төлөөлөх гоо бүсгүйг шалгаруулна |language=mn |trans-title=Mongolia to be represented at 75th Miss Universe Pageant |website=News.mn |url=https://news.mn/r/2860155/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260411042258/https://news.mn/r/2860155/ |archive-date=11 Abril 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Sonte në ekranin e Tv Klan "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |language=sq |trans-title=Tonight on Tv Klan screen "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607111404/https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rasheed |first=Zain |date=26 Hunyo 2026 |title=New Queen Crowned: Aminath Yuin Named Miss Universe Maldives 2026 |url=https://sukunplay.com/en/article/15466 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Sukun Play |language=en}}</ref> Dapat sanang lalahok si Thandi Chisi si Malawi, nguntin bumitiw dahil sa mga suliraning pinansyal at pang-organisasyon.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Setyembre 2026 |title=Revealed: Why Miss Malawi Thandie Chisi walked away from Miss Universe dream - Entertainment News Malawi |url=https://www.nyasatimes.com/miss-malawi-pulls-out-of-miss-universe-bid-after-months-of-unresolved-issues-with-pageant-bosses-thandie-chisi-says-she-lost-confidence-in-organisers-ability-to-send-her-to-the-global-pageant-a/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Nyasa Times |language=en-GB}}</ref> Bumitiw rin si Zoulahatou Amadou ng Niher matapos mapagdesisyunan na lalahok siya sa ibang internasyonal na patimpalak.<ref name=":5" /> ==== Pagbubukod sa mga bansa sa Timog-Silangang Asya sa kompetisyon ==== Noong Setyembre 2026, nagkaroon ng alitan sa pagitan ng mga grupong namamahala sa Miss Universe Organization na nakaapekto sa kuwalipikasyon ng mga kinatawan mula sa anim na bansa sa [[Timog-silangang Asya]] para sa edisyong ito: Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya.<ref>{{Cite news |date=18 Setyembre 2026 |title=Thailand at heart of Miss Universe turmoil |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3321995/thailand-at-heart-of-miss-universe-turmoil |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 Setyembre 2026 |title=MUO declares six nations’ delegates ineligible for Miss Universe 2026 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40071208 |access-date=22 Setyembre 2026 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> Nagsimula ang alitan sa magkasalungat na posisyon tungkol sa bisa ng mga kasunduan sa pambansang prangkisa na hawak ng Miss Universe Eastern Pte. Ltd., na pinamumunuan ni Nawat Itsaragrisil, at ng mga pambansang may-hawak ng prangkisa sa mga naturang bansa.<ref>{{Cite news |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Organization says 6 countries barred from 75th competition amid franchise dispute |language=en |work=[[GMA News Online]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1002825/miss-universe-organization-says-6-countries-barred-from-75th-competition-amid-franchise-dispute/story/ |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe eligibility of 6 SEA delegates in limbo after new Nawat Itsaragrisil clash |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/09/18/2557164/miss-universe-eligibility-6-sea-delegates-limbo-after-new-nawat-itsaragrisil-clash |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Noong 18 Setyembre 2026, inihayag ng Miss Universe Organization na gumagamit ng pangalang JKN Universe LLC, na hindi nito kinikilala ang mga kasunduan sa prangkisa at lisensya na sinasabing pinasok ng Miss Universe Eastern at mga entidad na kaugnay kay Itsaragrisil. Ayon sa pahayag, walang kapangyarihan ang Miss Universe Eastern na magbigay, maglipat, o magtalaga ng mga karapatan sa tatak ng Miss Universe dahil wala itong umiiral na kasunduan sa prangkisa at lisensya o iba pang mga legal na instrumento sa paglilisensya sa JKN Universe LLC. Dahil dito, inihayag ng organisasyon na ang mga kasunduan para sa Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya ay hindi awtorisado at hindi kikilalanin, at ang mga kinatawan ng mga bansang ito ay hindi magiging kuwalipikadong lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Yasmin |first=Shahana |date=21 Setyembre 2026 |title=Miss Universe says six Southeast Asian contestants cannot compete in 2026 pageant |url=https://www.the-independent.com/life-style/miss-universe-southeast-asia-2026-pageant-b3053567.html |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[The Independent]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 Setyembre 2026 |title=Thai pageant director insists 6 nations, including S’pore, remain eligible for Miss Universe 2026 |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/life/singapore-among-6-nations-declared-ineligible-for-miss-universe-2026-over-franchise-dispute |access-date=22 Setyembre 2026 |issn=0585-3923}}</ref> Sa kasalukuyan, apat sa mga pinag-aagawang prangkisa ang nakapili na ng mga kinatawan para sa kompetisyon: Quỳnh Anh Nguyễn ng Biyetnam,<ref>{{Cite web |last=Anh |first=Thạch |date=3 Oktubre 2026 |title=Nguyễn Quỳnh Anh đăng quang Miss Universe Vietnam 2026 |trans-title=Nguyen Quynh Anh crowned Miss Universe Vietnam 2026 |url=https://thanhnien.vn/nguyen-quynh-anh-dang-quang-miss-universe-vietnam-2026-18526100222363228.htm |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Báo Thanh Niên |language=vi}}</ref> Eunice Wong ng Malaysia,<ref>{{cite news|title=At 37, businesswoman Eunice Wong takes Miss Universe Malaysia crown, heads to Puerto Rico|url=https://www.malaymail.com/news/showbiz/2026/10/03/at-37-businesswoman-eunice-wong-takes-miss-universe-malaysia-crown-heads-to-puerto-rico/237508|url-status=live|website=Malay Mail|date=3 Oktubre 2026|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261003065141/https://www.malaymail.com/news/showbiz/2026/10/03/at-37-businesswoman-eunice-wong-takes-miss-universe-malaysia-crown-heads-to-puerto-rico/237508|archive-date=3 Oktubre 2026}}</ref> Vion Erico Tan ng Singapura,<ref>{{Cite web |last=Chia |first=Elisa |date=15 Oktubre 2026 |title=Miss Universe Singapore 2026 set to compete in Puerto Rico finals as franchise dispute appears to clear |url=https://www.asiaone.com/lifestyle/miss-universe-singapore-2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=AsiaOne |language=en}}</ref> at Tharina Botes ng Taylandiya.<ref>{{cite news |date=23 Agosto 2026 |title=สมมง "ทารีน่า โบเทส" คว้าตำแหน่ง Miss Universe Thailand 2026 |language=th |trans-title=Tharina Botes wins the crown as Miss Universe Thailand 2026 |website=PPTV HD 36 |url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/282063 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823155559/https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/282063 |archive-date=23 Agosto 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Enriquez |first=Em |date=23 Setyembre 2026 |title=6 Southeast Asian Countries Might Be Barred from Miss Universe 2026 |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/southeast-asian-countries-barred-miss-universe-nawat-itsaragrisil-a4958-20260923-bsc |archive-url=https://web.archive.org/web/20261017142130/https://www.preview.ph/culture/entertainment/southeast-asian-countries-barred-miss-universe-nawat-itsaragrisil-a4958-20260923-bsc?__cf_chl_rt_tk=ouuty092lfYQPbq6PuaYeCDBSzsuc3kR56na5GrylS4-1792246890-1.0.1.1-o29q8JgCwZsvYjTfw3WS7HsjVVE3gSe2bxLal8BK.jU |archive-date=17 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Preview Philippines |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=3 Oktubre 2026 |title=Nawat Itsaragrisil defies MUO; says Vietnam will join Miss Universe 2026 |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/194089/nawat-itsaragrisil-defies-muo-vietnam-miss-universe-2026-a734-20261003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261003091415/https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/194089/nawat-itsaragrisil-defies-muo-vietnam-miss-universe-2026-a734-20261003 |archive-date=3 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Oktubre 2026 |title=Vietnam, 5 other SE Asian representatives absent from Miss Universe 2026 contestant list |url=https://news.tuoitre.vn/vietnam-5-other-se-asian-representatives-absent-from-miss-universe-2026-contestant-list-103261017164636891.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20261017143159/https://news.tuoitre.vn/vietnam-5-other-se-asian-representatives-absent-from-miss-universe-2026-contestant-list-103261017164636891.htm |archive-date=17 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=en}}</ref> Tumanggi si Day na tukuyin kung paano tutugon ang organisasyon sakaling subukang lumahok sa kompetisyon ang mga kandidatang pinili ng mga prangkisang pinagtatalunan.<ref>{{cite news|last=Figueroa Roqué|first=Jan|date=14 Oktubre 2026|title=CEO de Miss Universe anticipa casi una docena de eventos masivos en Puerto Rico|trans-title=Miss Universe CEO anticipates nearly a dozen large-scale events in Puerto Rico|url=https://www.elvocero.com/escenario/ceo-de-miss-universe-anticipa-casi-una-docena-de-eventos-masivos-en-puerto-rico/article_76541c5a-6dd9-43f0-83cc-39568df88421.html|url-status=live|website=El Vocero|language=es|access-date=17 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017083406/https://www.elvocero.com/escenario/ceo-de-miss-universe-anticipa-casi-una-docena-de-eventos-masivos-en-puerto-rico/article_76541c5a-6dd9-43f0-83cc-39568df88421.html|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Thành|first=Vinh|date=16 Oktubre 2026|title=CEO Miss Universe ra tuyên bố mới: Cơ hội dự thi của Quỳnh Anh tại Puerto Rico bị lung lay|trans-title=Miss Universe CEO issues new statement: Quynh Anh's opportunity to compete in Puerto Rico is now in jeopardy|url=https://baonghean.vn/ceo-miss-universe-ra-tuyen-bo-moi-co-hoi-du-thi-cua-quynh-anh-tai-puerto-rico-bi-lung-lay-10353631.html|url-status=live|website=Nghệ An|language=vi|access-date=17 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017082337/https://baonghean.vn/ceo-miss-universe-ra-tuyen-bo-moi-co-hoi-du-thi-cua-quynh-anh-tai-puerto-rico-bi-lung-lay-10353631.html|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref> Itinanggi ng Miss Universe Eastern na kumakatawan ang pahayag ng Miss Universe Organization sa pangkalahatang posisyon ng mga may-ari ng Miss Universe. Ayon sa Miss Universe Eastern, pagmamay-ari ang JKN Universe LLC sa pamamagitan ng 50:50 na estruktura sa pagitan ng Miss Universe Eastern at Miss Universe Western sa ilalim ng JKN Legacy Inc. Sa ilalim ng <nowiki>''</nowiki>Hemisphere Agreement<nowiki>''</nowiki>, ang Miss Universe Eastern ang may eksklusibong karapatang patakbuhin at pamahalaan ang tatak sa 95 teritoryo sa silangang hemispero, kabilang ang Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya.<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe faces new crisis two months before final; 6 contestants caught in the dispute |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260918924217/miss-universe-new-crisis-before-final-6-contestants-dispute/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Hola! USA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Setyembre 2026 |title=Nawat Itsaragrisil’s Miss Universe license agreement in jeopardy |url=https://entertainment.inquirer.net/684102/nawat-itsaragrisils-miss-universe-license-agreement-in-jeopardy |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Dahil dito, iginiit nitong may karapatan silang magpadala ng anim na kandidata mula sa mga naturang bansa sa edisyong ito, at hindi dapat maapektuhan ang paglahok ng mga kandidata sa panloob na alitan na dapat lutasin sa legal na pamamaraan. Gayunpaman, noong 21 Oktubre 2026, inanunsyo ng Miss Grand International Organization na hindi na nila ipapadala ang mga kandidata mula sa anim na bansa. == Mga kandidata == Ang mga sumusunod na kandidata ay kumpirmadong lalahok: {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagdeco|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Jogersa|Beqiri|nolink=1}}<ref name=":3">{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Jorgesa Beqiri dhe Evisa Pacolli fituese të "Miss Universe Albania & Kosova 2026", spektakli magjik në TV Klan |language=sq |trans-title=Jorgesa Beqiri and Evisa Pacolli winners of "Miss Universe Albania & Kosovo 2026", the magical spectacle on TV Klan |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607133643/https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Shkodër |- |{{flagdeco|DEU}} [[Alemanya]] |{{sortname|Celina|Weil|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Wessel |first=Julian Simon |date=4 Oktubre 2026 |title=Vom Dorf in die große Welt: Celina Weil ist Miss Universe Germany |trans-title=From village to the big world: Celina Weil is Miss Universe Germany |url=https://www.hna.de/hessen/mit-krone-in-rockenberg-wetterauerin-celina-weil-ist-miss-universe-germany-94523056.html |access-date=5 Oktubre 2026 |website=Hessische/Niedersächsische Allgemeine |language=de}}</ref> |25 |Rockenberg |- |{{flagdeco|ANG}} [[Angola|Anggola]] |{{sortname|Wanderléia|Rodrigues}}<ref>{{cite news |last=Pedro |first=Francisco |date=1 Disyembre 2025 |title=Wanderleia Rodrigues eleita Miss Angola edição 2025 |language=pt |trans-title=Wanderleia Rodrigues elected Miss Angola 2025 |website=Jornal de Angola |url=https://www.jornaldeangola.ao/noticias/3/sociedade/653334/wanderleia-rodrigues-eleita--miss-angola-edi%C3%A7%C3%A3o-2025 |access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722010929/https://www.jornaldeangola.ao/noticias/3/sociedade/653334/wanderleia-rodrigues-eleita--miss-angola-edi%C3%A7%C3%A3o-2025|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Cuanza Norte |- |{{flagdeco|ARG}} [[:en:Miss_Argentina|Argentina]] |{{sortname|Daiana |Pereyra|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Díaz |first=Francisco Javier |date=16 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Argentina renuncia inesperadamente |trans-title=Miss Universe Argentina resigns unexpectedly |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-argentina-renuncia-inesperadamente/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> |28 |Posadas |- |{{flagdeco|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Arena|Zeynalian|nolink=1}}<ref name=":4">{{Cite web |date=6 Setyembre 2026 |title=Candidatas a Miss Universo 2026 de Asia y Oceanía, a las que se enfrenta la ecuatoriana Dalia Bucaram |trans-title=Miss Universe 2026 candidates from Asia and Oceania, among whom Ecuadorian Dalia Bucaram will compete |url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/candidatas-miss-universo2026-asia-oceania-australia-candidatas-dalia-bucaram-131939/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Primicias}}</ref> |33 |[[Teheran]] |- |{{flagdeco|ABW}} [[Aruba]] |{{sortname|Elizabeth |Johnson|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Felix |date=2026-08-31 |title=E simpatica Elizabeth Johnson corona como Miss Universe Aruba 2026 |url=https://diario.aw/categories/noticia/general/e-simpatica-elizabeth-johnson-corona-como-miss-universe-aruba-2026 |access-date=2026-09-18 |website=Diario Online |language=en-gb}}</ref> |24 |Oranjestad |- |{{flagdeco|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Caitlin|Worthington|nolink=1}}<ref>{{cite web|last=George|first=Owen|date=26 Agosto 2026|title=Caitlin Worthington Crowned Miss Universe Australia 2026|url=https://gcmag.com.au/caitlin-worthington-crowned-miss-universe-australia-2026/|url-status=live|website=Gold Coast Magazine|access-date=30 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260826120000/https://gcmag.com.au/caitlin-worthington-crowned-miss-universe-australia-2026/|archive-date=26 Agosto 2026|language=en}}</ref> |28 |[[Brisbane]] |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |{{sortname|Victoria|Amerson|nolink=1}} |29 |[[Viena]] |- |{{flagdeco|BHS}} [[Bahamas]] |{{sortname|Shawndra |Henfield|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Moss |first=Shavaughn |date=24 Hulyo 2026 |title=Shawndra Henfield crowned Miss Universe Bahamas 2026 |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260724121624/https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |archive-date=24 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Exuma |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga |Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lierde |first=Morgane Van |date=22 Pebrero 2026 |orig-date=21 Pebrero 2026 |title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |trans-title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |url=https://www.lalibre.be/lifestyle/2026/02/21/voici-qui-est-la-nouvelle-miss-belgique-2026-6F4IMPJO25EGTLSRQWY4LRG5XY/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=La Libre |language=fr}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagdeco|BLZ}} [[Belise|Belis]] |{{sortname|Caleigh-Rose|West|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=Caleigh-Rose West crowned Miss Universe Belize 2026|url=https://www.breakingbelizenews.com/2026/08/16/caleigh-rose-west-crowned-miss-universe-belize-2026/|website=Breaking Belize News|date=16 Agosto 2026|access-date=17 Agosto 2026|language=en}}</ref> |24 |Lungsod ng Belis |- |{{flagdeco|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Clara|Vegas|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sequeiros |first=Judith |date=4 Disyembre 2025 |title=Clara Vegas es la nueva Miss Venezuela y representará al país en el Miss Universe 2026 en Puerto Rico |language=es |trans-title=Clara Vegas is the new Miss Venezuela and will represent the country at Miss Universe 2026 in Puerto Rico |website=La República |url=https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205035617/https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |24 |Chacao |- |{{flagdeco|BLR}} [[Biyelorusya]] |{{sortname|Aliya |Karotkaya|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Yakimuk|first=Augustine|date=30 Agosto 2026|title=Чым цяпер займаюцца дзяўчаты, якіх летась назвалі самымі прыгожымі ў Беларусі?|trans-title=What are the young women who were named the most beautiful in Belarus last year doing now?|url=https://nashaniva.com/403365|url-status=live|website=Nasha Niva|language=be|access-date=5 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260830150449/https://nashaniva.com/403365|archive-date=30 Agosto 2026}}</ref> |22 |[[Minsk]] |- |{{flagdeco|Bonaire}} [[Bonaire]] |{{sortname|Caroline|Porras|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Hofstra |first=Hans |date=5 Hulyo 2026 |title=Caroline Porras wint Miss Universe Bonaire 2026 |language=nl |trans-title=Caroline Porras wins Miss Universe Bonaire 2026 |website=Bonaire.nu |url=https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260705160743/https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |archive-date=5 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Antriol |- |{{flagdeco|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Dabilo|Moses|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=7 Pebrero 2026 |title=Moses crown without the catwalk |url=https://dailynews.gov.bw/news-detail/89848 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Daily News |language=en}}</ref> |26 |[[Gaborone]] |- |{{flagdeco|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Marcella |Kozinski|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2026 |title=Marcella Kozinski é coroada Miss Universe Brasil 2026 |trans-title=Marcella Kozinski is crowned Miss Universe Brazil 2026 |url=https://record.r7.com/miss-universe-brasil/marcella-kozinski-e-coroada-miss-universe-brasil-2026-26072026/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Record |language=pt-BR}}</ref> |26 |[[Curitiba]] |- |{{flagdeco|VGB}} [[Britanikong Kapuluang Birhenes]] |{{sortname|Orealia|Thomas|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=Orealia Thomas Is Miss Universe BVI 2026|url=https://www.bviplatinum.com/news/orealia-thomas-is-miss-universe-bvi-2026|url-status=live|website=Virgin Islands Platinum News|date=23 Setyembre 2026|access-date=3 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260924123900/https://www.bviplatinum.com/news/orealia-thomas-is-miss-universe-bvi-2026|archive-date=24 Setyembre 2026|language=en}}</ref> |27 |Santo Tomas |- |{{flagdeco|BUL}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Anna-Maria|Babau|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Анна Мария Бабау е „Мис Вселена България 2026" – ще представи страната на 75-ото издание в Пуерто Рико |trans-title=Anna Maria Babau is Miss Universe Bulgaria 2026 – she will represent the country at the 75th edition in Puerto Rico |url=https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721131212/https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |archive-date=21 Hulyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Town Bulgaria |language=bg}}</ref> |33 |[[Sofia]] |- |{{flagdeco|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Valeria |Mena|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 July 2026 |title=¡Tenemos nueva reina! Valeria Mena, Miss Oruro, es coronada Miss Bolivia Universo 2026 |trans-title=We have a new queen! Valeria Mena, Miss Oruro, is crowned Miss Bolivia Universe 2026 |url=https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/tenemos-nueva-reina-valeria-mena-miss-oruro-es-coronada-miss-bolivia-universo-2026-2026725231012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726032417/https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/miss-residentes-japon-conquista-la-corona-de-miss-bolivia-internacional-2026-202672522947 |archive-date=26 July 2026 |access-date=26 July 2026 |website=[[Red Uno de Bolivia]] |language=es}}</ref> |23 |Oruro |- |{{flagdeco|CPV}} [[Cabo Verde]] |{{sortname|Armandina|Cunha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2026 |title=Armandina Cunha eleita Miss Universe Cabo Verde |trans-title=Armandina Cunha elected Miss Universe Cape Verde |url=https://ilhas.li/aS5d |access-date=17 Agosto 2026 |website=Expresso das Ilhas |language=pt}}</ref> |27 |São Vicente |- |{{flagdeco|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Bianty|Gomperts|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Hulyo 2026 |title=Bianty Rojer Gomperts ta e Miss Universe Curaçao 2026 |language=pt |trans-title=Bianty Rojer Gomperts is crowned Miss Universe Curaçao 2026 today |website=NoticiaCla |url=https://www.noticiacla.com/news/38733/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260727153147/https://www.noticiacla.com/news/38733/ |archive-date=27 Hulyo 2026}}</ref> |28 |Amerikanenkamp |- |{{flagdeco|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |{{sortname|Jessi|Kalambayi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Culture : le Fonds de Promotion culturelle félicite Jessi Kalambayi, élue « Miss Universe » RDC 2026 |trans-title=Culture: The Cultural Promotion Fund congratulates Jessi Kalambayi, elected "Miss Universe" DRC 2026 |url=https://acp.cd/culture/culture-le-fonds-de-promotion-culturelle-felicite-jessi-kalambayi-elue-miss-universe-rdc-2026/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Agence Congolaise de Presse |language=fr-FR}}</ref> |28 |[[Kinshasa]] |- |{{flagdeco|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Fie Rose|Lindegaard|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Universe Canadá 2025 se despide de su corona con su bebé en brazos |language=es |trans-title=Miss Universe Canada 2025 bids farewell to her crown with her baby in her arms |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-canada-2025-se-despide-de-su-corona-con-su-bebe-en-brazos/ |url-status=live |access-date=13 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810014113/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-canada-2025-se-despide-de-su-corona-con-su-bebe-en-brazos/ |archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Copenhague]] |- |{{flagdeco|EGY}} [[Ehipto]] |{{sortname|Sonia|Gergis|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina|first=Armin P.|date=18 Agosto 2026|title=Filipino Miss Universe licensee Josh Yugen picks Egypt’s bet anew|url=https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821171537/https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archive-date=21 Agosto 2026|access-date=30 Agosto 2026|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> |31 |[[Cairo]] |- |{{flagdeco|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Dalia|Bucaram|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Agosto 2026 |title=Dalia Bucaram es la ganadora de Miss Universo Ecuador 2026 |language=es |trans-title=Dalia Bucaram is the winner of Miss Universe Ecuador 2026 |website=Primicias |url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/dalia-bucaram-miss-universo-ecuador-ganadora-corona-final-130393/ |access-date=17 Agosto 2026}}</ref> |21 |Guayaquil |- |{{flagdeco|SLV}} [[El Salvador]] |{{sortname|Sofía|Córdova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Figueroa |first=Lissette |date=28 Hunyo 2026 |title=Sofía Córdova es Miss Universo El Salvador 2026 |language=es |trans-title=Sofía Córdova is Miss Universe El Salvador 2026 |website=El Diario de Hoy |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629051045/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |archive-date=29 Hunyo 2026}}</ref> |27 |[[San Salvador]] |- |{{flagdeco|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |{{sortname|Anna|Ličková|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Obrovský triumf odmietnutej finalistky z Ruže pre nevestu: Vyhrala Miss Universe Slovensko! |language=sk |trans-title=Huge triumph of the rejected finalist from A Rose for the Bride: She won Miss Universe Slovakia! |website=Koktejl |url=https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617082300/https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |25 |Martin |- |{{flagdeco|ESP}} [[Espanya]] |{{sortname|Susana|Medina|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Viera |first=Briseida |date=20 Hulyo 2026 |title=Susana Medina, la grancanaria que alza la corona de Miss Universe Spain 2026 |trans-title=Susana Medina, the Gran Canarian who claims the Miss Universe Spain 2026 crown. |url=https://www.laprovincia.es/canarias/2026/07/20/susana-medina-grancanaria-conquista-corona-dv-132623842.html |access-date=26 Hulyo 2026 |website=La Provincia - Diario de Las Palmas |language=es}}</ref> |27 |Las Palmas |- |{{flagdeco|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Justus|Kelley}}<ref>{{cite web |last=Parent |first=Tabitha |date=27 Agosto 2026 |title=Miss USA 2026 Crowns Miss Virginia as Winner, Marking First Mom to Win Pageant |url=https://people.com/miss-usa-crowns-new-winner-at-2026-pageant-12064861 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827123800/https://people.com/miss-usa-crowns-new-winner-at-2026-pageant-12064861 |archive-date=27 Agosto 2026 |access-date=30 Agosto 2026 |website=People |language=en}}</ref> |31 |Arlington |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{sortname|Emili|Denneng|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Agosto 2026 |title=ФОТО ⟩ Эмили из небольшого эстонского города представит страну на 75-м конкурсе «Мисс Вселенная» |trans-title=PHOTO ⟩ Emili from a small town in Estonia will represent the country at the 75th Miss Universe pageant |url=https://limon.postimees.ee/8534975/foto-emili-iz-nebolshogo-estonskogo-goroda-predstavit-stranu-na-75-m-konkurse-miss-vselennaya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827131245/https://limon.postimees.ee/8534975/foto-emili-iz-nebolshogo-estonskogo-goroda-predstavit-stranu-na-75-m-konkurse-miss-vselennaya |archive-date=27 Agosto 2026 |access-date=30 Agosto 2026 |website=Limon |language=ru}}</ref> |20 |Pärnu |- |{{flagdeco|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Bruk|Belete|nolink=nolink=1}}<ref name="ETH&DEU">{{cite web|title=Four Crowns, Three New Queens, One Remarkable Night in Bern|url=https://musecast.ch/community/four-crowns-three-queens-bern-miss-universe-2026|url-status=live|website=Musecast|access-date=5 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260927195119/https://musecast.ch/community/four-crowns-three-queens-bern-miss-universe-2026|archive-date=27 Setyembre 2026|language=en}}</ref> |24 |[[Madrid]] |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Belvy Naa |Ofori|nolink=nolink=1}}<ref>{{cite web|last=Lartey|first=Winifred|date=10 Oktubre 2026|title=Miss Universe Ghana 2026 eyes global stage to inspire girls, champion women's empowerment|url=https://asaaseradio.com/miss-universe-ghana-2026-eyes-global-stage-to-inspire-girls-champion-womens-empowerment/|url-status=live|website=Asaase Radio|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011121424/https://asaaseradio.com/miss-universe-ghana-2026-eyes-global-stage-to-inspire-girls-champion-womens-empowerment/|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> |33 |[[Accra]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|Isabel|Mbomio|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Nguema Eyenga |first=Jovina Mikue |date=20 Setyembre 2026 |title=¡Centro Sur se corona por partida doble: Evinayong y Niefang conquistan Miss Guinea Ecuatorial 2026! |trans-title=Centro Sur takes a double crown: Evinayong and Niefang win Miss Equatorial Guinea 2026! |url=https://mofuen.com/2026/09/20/centro-sur-se-corona-por-partida-doble-evinayong-y-niefang-conquistan-miss-guinea-ecuatorial-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260920165132/https://mofuen.com/2026/09/20/centro-sur-se-corona-por-partida-doble-evinayong-y-niefang-conquistan-miss-guinea-ecuatorial-2026/ |archive-date=20 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Mofueñ |language=es}}</ref> |24 |Evinayong |- |{{flagicon|GBR}} [[Great Britain|Gran Britanya]] |{{sortname|Angela|Aumonier|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rodríguez Caraballo |first=Harry |date=12 Hulyo 2026 |title=Miss Universo 2026: Dos filipinas buscarán coronarse en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026: Two Filipinas will seek to be crowned in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260712203620/https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |archive-date=12 Hulyo 2026}}</ref> |25 |Douglas |- |{{flagdeco|GRE}} [[Gresya]] |{{sortname|Olivia|Vasilopoulos|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Melbourne to Miss Universe: Olivia Vassilopoulos crowned Miss Universe Greece 2026|url=https://neoskosmos.com/en/2026/09/26/news/australia/melbourne-to-miss-universe-olivia-vassilopoulos-crowned-miss-universe-greece-2026/|url-status=live|website=Neos Kosmos|date=26 Setyembre 2026|access-date=28 Setyembre 2026|archive-url=https://perma.cc/M5SH-4UFR?url=https%3A%2F%2Fneoskosmos.com%2Fen%2F2026%2F09%2F26%2Fnews%2Faustralia%2Fmelbourne-to-miss-universe-olivia-vassilopoulos-crowned-miss-universe-greece-2026%2F&ts=20260926072718|archive-date=2026-09-26}}</ref> |25 |Mytilene |- |{{flagicon|GLP|variant=local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Chloé|Deher|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Devriese |first=Emmanuelle |date=11 Enero 2026 |title=Miss Univers Guadeloupe : "Suis-je un être infâme ?", Ophély Mézino évincée de son titre, elle prend la parole |trans-title=Miss Universe Guadeloupe: "Am I a despicable being?", Ophély Mézino stripped of her title, she speaks out |url=https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260111232608/https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |archive-date=11 Enero 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Aufeminin |language=fr}}</ref> |31 |Terre-de-Haut |- |{{flagdeco|GIN}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Justine|Kamara|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Diallo |first=Abdoul Malick |date=12 Setyembre 2026 |title=Miss Univers 2026 : ancienne 4e dauphine Miss France 2017, Justine Kamara représentera la Guinée |trans-title=Miss Universe 2026: Former 4th runner-up Miss France 2017, Justine Kamara will represent Guinea |url=https://www.guinee360.com/12/09/2026/miss-univers-2026-ancienne-4e-dauphine-miss-france-2017-justine-kamara-representera-la-guinee/ |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Guinee360 |language=fr}}</ref> |29 |Nancy |- |{{flagdeco|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Adelina |Castillo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peña |first=Yesica |date=9 Agosto 2026 |title=María Castillo conquista la corona y se convierte en Miss Universo Guatemala 2026 |language=es-ES |trans-title=María Castillo wins the crown and becomes Miss Universe Guatemala 2026 |work=La Hora |url=https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |access-date=9 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809081755/https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |archive-date=9 Agosto 2026}}</ref> |27 |Sacatepéquez |- |{{flagdeco|GUY}} [[Guyana]] |{{sortname|Angel |Bhathal|nolink=1}} |39 |[[Toronto]] |- |{{flagdeco|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Celene|Hall|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Kevin |date=25 Agosto 2026 |title=Celene Hall takes Miss Universe Jamaica 2026 crown |url=https://www.jamaicaobserver.com/2026/08/25/celene-hall-takes-miss-universe-jamaica-2026-crown/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |25 |Portland |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Sayuki|Ito|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=23 Hunyo 2026 |title=日本代表に福岡の伊藤さゆきさん　ミス・ユニバース |trans-title=Sayuki Ito from Fukuoka has been selected to represent Japan at the Miss Universe pageant |url=https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623164937/https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |archive-date=23 Hunyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Yahoo! Japan |language=ja}}</ref> |26 |[[Fukuoka]] |- |{{flagdeco|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Tatenda|Rameau|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=26 Agosto 2026 |title=Miss Haiti crowns the wrong contestant in shocking 2026 mix-up |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260826920181/miss-haiti-crowns-wrong-contestant/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |28 |[[Syracuse, New York|Syracuse]] |- |{{flagdeco|HON}} [[Honduras]] |{{sortname|Luisa|Pineda|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=12 Setyembre 2026 |title=Luisa Pineda gana la corona de Miss Universo Honduras 2026 |trans-title=Luisa Pineda wins the Miss Honduras Universe 2026 crown |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/luisa-pineda-gana-la-corona-de-miss-honduras-universo-2026-HA32013501 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260912034600/https://www.laprensa.hn/espectaculos/luisa-pineda-gana-la-corona-de-miss-honduras-universo-2026-HA32013501 |archive-date=12 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |26 |San Francisco de Yojoa |- |{{flagdeco|HKG}} [[Hong Kong]] |{{sortname|Jennifer|Zhou|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=19 Setyembre 2026 |title=環姐港區2026{{!}}周婷棄港姐轉戰場強勢奪冠 亞軍梁藝齡感謝「契媽」楊小娟力撐 梁聖童獲季軍後最想除高踭鞋貼地 |language=zh-Hant |trans-title=Miss Universe Hong Kong 2026 {{!}} Zhou Ting pivots from Miss Hong Kong to clinch a commanding victory; runner-up Leung Ngai-ling thanks her godmother, Yeung Siu-kuen, for the strong support; third-place winner Leung Shing-tung says her top priority after the contest is taking off her high heels and standing barefoot on the ground |website=SingTao Headlines |url=https://www.stheadline.com/film-drama/3617030/%E7%92%B0%E5%A7%90%E6%B8%AF%E5%8D%802026%E4%B8%A8%E5%91%A8%E5%A9%B7%E6%A3%84%E6%B8%AF%E5%A7%90%E8%BD%89%E6%88%B0%E5%A0%B4%E5%BC%B7%E5%8B%A2%E5%A5%AA%E5%86%A0-%E4%BA%9E%E8%BB%8D%E6%A2%81%E8%97%9D%E9%BD%A1%E6%84%9F%E8%AC%9D%E5%A5%91%E5%AA%BD%E6%A5%8A%E5%B0%8F%E5%A8%9F%E5%8A%9B%E6%92%90-%E6%A2%81%E8%81%96%E7%AB%A5%E7%8D%B2%E5%AD%A3%E8%BB%8D%E5%BE%8C%E6%9C%80%E6%83%B3%E9%99%A4%E9%AB%98%E8%B8%AD%E9%9E%8B%E8%B2%BC%E5%9C%B0 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260919173202/https://www.stheadline.com/film-drama/3617030/%E7%92%B0%E5%A7%90%E6%B8%AF%E5%8D%802026%E4%B8%A8%E5%91%A8%E5%A9%B7%E6%A3%84%E6%B8%AF%E5%A7%90%E8%BD%89%E6%88%B0%E5%A0%B4%E5%BC%B7%E5%8B%A2%E5%A5%AA%E5%86%A0-%E4%BA%9E%E8%BB%8D%E6%A2%81%E8%97%9D%E9%BD%A1%E6%84%9F%E8%AC%9D%E5%A5%91%E5%AA%BD%E6%A5%8A%E5%B0%8F%E5%A8%9F%E5%8A%9B%E6%92%90-%E6%A2%81%E8%81%96%E7%AB%A5%E7%8D%B2%E5%AD%A3%E8%BB%8D%E5%BE%8C%E6%9C%80%E6%83%B3%E9%99%A4%E9%AB%98%E8%B8%AD%E9%9E%8B%E8%B2%BC%E5%9C%B0 |archive-date=19 Setyembre 2026}}</ref> |27 |[[Hong Kong]] |- |{{flagdeco|JOR}} [[Jordan|Hordan]] |{{sortname|Destiny|Anbar|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fernando |first=Jefferson |date=9 Setyembre 2026 |title=Destiny Anbar leads Jordan's historic Miss Universe comeback after 66 years |language=en |website=Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909090414/https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |archive-date=9 Setyembre 2026}}</ref> |20 |[[Aman]] |- |{{flagdeco|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Kaziah Liz|Mejo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Devadasan |first=K. P. |date=24 Agosto 2026 |title=UAE-born Kerala girl Kaziah Liz Mejo wins Miss Universe India 2026 |url=https://gulfnews.com/entertainment/uae-born-keralas-kaziah-liz-mejo-crowned-miss-universe-india-2026-1.500650309 |access-date=24 Agosto 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> |19 |Mavelikkara |- |{{flagicon|IRQ}} [[Irak]] |{{sortname|Samantha|Slewa|nolink=1}} |29 |Vaughan |- |{{flagdeco|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Aideen|Howard|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Walsh |first=Lauren |date=21 Hunyo 2026 |title=The competition is 'about far more than appearance' Boston-born Limerick lady crowned Miss Universe Ireland 2026 |language=en |website=Evoke |url=https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621224127/https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |archive-date=21 Hunyo 2026 |archiveurl=}}</ref> |22 |Castletroy |- |{{flagdeco|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Danielle|Yablonka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fellig |first=Vita |date=2 Hulyo 2026 |title=South Florida-born Israeli Danielle Yablon crowned Miss Israel 2026 in Miami |language=en |website=Jewish News Syndicate |url=https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |url-status=dead |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702230606/https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |25 |[[Herzliya]] |- |{{flagdeco|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Giada|Folcia|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=31 Agosto 2026 |title=Miss Universe Italy, il titolo va alla modella Giada Folcia |language=it |trans-title=Miss Universe Italy, the title goes to model Giada Folcia |website=Agenzia Nazionale Stampa Associata |url=https://www.ansa.it/puglia/notizie/2026/08/31/miss-universe-italy-il-titolo-va-alla-modella-giada-folcia_e86ec14e-f46c-4602-9f66-9ab96ddd168b.html |url-status=live |access-date=1 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260831143916/https://www.ansa.it/puglia/notizie/2026/08/31/miss-universe-italy-il-titolo-va-alla-modella-giada-folcia_e86ec14e-f46c-4602-9f66-9ab96ddd168b.html |archive-date=31 Agosto 2026}}</ref> |37 |[[Milan]] |- |{{flagdeco|KHM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Than|Rthna|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=អបអរ! ថាន រតនា ផ្ដួលបេក្ខភាពជើងខ្លាំងច្រើនរូប ក្លាយជារាជិនីម្ចាស់មកុដ MUC 2026|trans-title=Congratulations! Than Ratana defeated many strong candidates to become the queen of the MUC 2026 crown.|url=https://popular.com.kh/%e1%9e%a2%e1%9e%94%e1%9e%a2%e1%9e%9a-%e1%9e%90%e1%9e%b6%e1%9e%93-%e1%9e%9a%e1%9e%8f%e1%9e%93%e1%9e%b6-%e1%9e%95%e1%9f%92%e1%9e%8a%e1%9e%bd%e1%9e%9b%e1%9e%94%e1%9f%81%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%81/|url-status=live|website=Popular Magazine|language=km|date=21 Setyembre 2026|access-date=21 Setyembre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260921120300/https://popular.com.kh/%E1%9E%A2%E1%9E%94%E1%9E%A2%E1%9E%9A-%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%93-%E1%9E%9A%E1%9E%8F%E1%9E%93%E1%9E%B6-%E1%9E%95%E1%9F%92%E1%9E%8A%E1%9E%BD%E1%9E%9B%E1%9E%94%E1%9F%81%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%81/|archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> |31 |Kampong Cham |- |{{flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |{{sortname|Audrey|Black|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Diplômée de Paris et vendeuse de poulets, l'histoire complète d'Audrey Black Moutongo, la nouvelle Miss Cameroun 2025|trans-title=A graduate of Paris and a chicken vendor, the full story of Audrey Black Moutongo, the new Miss Cameroon 2025|url=https://lauradavemedia.com/diplomee-de-paris-et-vendeuse-de-poulets-lhistoire-complete-daudrey-black-moutongo-la-nouvelle-miss-cameroun-2025/|url-status=live|website=Laura Dave Media|language=fr|date=10 Marso 2026|access-date=22 Setyembre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511220659/https://lauradavemedia.com/diplomee-de-paris-et-vendeuse-de-poulets-lhistoire-complete-daudrey-black-moutongo-la-nouvelle-miss-cameroun-2025/|archive-date=11 Mayo 2026}}</ref> |30 |Douala |- |{{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Aslihan |Morali|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Universe Canada 2025 carries her baby during emotional final walk as the reigning queen |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260810917313/miss-universe-canada-2025-carries-baby-final-walk/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811074009/https://www.hola.com/us/celebrities/20260810917313/miss-universe-canada-2025-carries-baby-final-walk/ |archive-date=11 Agosto 2026 |access-date=13 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |28 |Ancaster |- |{{flagicon|ISV}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] |{{sortname|Jenna-Monét|Queeley|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Morris |first=Anthony |date=17 Hunyo 2026 |title=Jenna Monet-Queeley Crowned Miss Universe U.S. Virgin Islands 2026, honors St. Kitts and Nevis Heritage |language=en |website=SKN News |url=https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617205459/https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |21 |Saint Croix |- |{{flagdeco|CYM}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Juliana|Myers|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Boxall |first=Simon |date=13 Hulyo 2026 |title=Juliana Myers crowned Miss Universe Cayman Islands |language=en |website=Cayman Compass |url=https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713064620mp_/https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |20 |West Bay |- |{{flagdeco|TCA}} [[Kapuluang Turcas at Caicos|Kapuluang Turks at Caicos]] |{{sortname|Selena|Grant|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Setyembre 2026 |title=Selena Grant Selected as Miss Universe TCI 2026 |language=en |website=Newsline TCI |url=https://www.newslinetci.com/post/selena-grant-selected-as-miss-universe-tci-2026 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260916113444/https://www.newslinetci.com/post/selena-grant-selected-as-miss-universe-tci-2026 |archive-date=16 Setyembre 2026}}</ref> |25 |Providenciales |- |{{flagdeco|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Alina|Ekaterinecheva|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rakhmatullavyzy |first=Balnur |date=4 Disyembre 2025 |title="Miss Qazaqstan 2025" байқауында шымкенттік ару жеңімпаз атанды |language=kk |trans-title=Shymkent beauty wins Miss Qazaqstan 2025 |newspaper=Stan.kz |url=https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205034549/https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |22 |Shymkent |- |{{flagdeco|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Jean |Ojiro|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mwangi |first=Faith |date=28 Hulyo 2026 |title=Jean Ojiro, Miss Universe Kenya 2026 Winner, Brands And Modeling Journey |url=https://thekenyatimes.com/kenya/jean-ojiro-miss-universe-2/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Kenya Times |language=en-US}}</ref> |27 |[[Nairobi]] |- |{{flagdeco|KGZ}} [[Kirgistan]] |{{sortname|Medina|Ermekova|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Enero 2026 |title=7 thí sinh đầu tiên của Hoa hậu Hoàn vũ 2026 |language=vi |trans-title=The first 7 contestants of Miss Universe 2026 |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113203155/https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |archive-date=13 Enero 2026}}</ref> |18 |[[Biskek]] |- |{{flagdeco|MAF}} [[San Martin|Kolektibidad ng San Martin]] |{{sortname|Marian |Madly|nolink=1}} |29 |Petit-Bourg |- |{{flagdeco|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|María Alejandra|López}}<ref>{{Cite web |last=Guerrero Aldana |first=Daniel |date=11 Oktubre 2026 |title=Ella es María Alejandra López, coronada como Miss Universe Colombia 2026 |trans-title=She is María Alejandra López, crowned Miss Universe Colombia 2026 |url=https://www.elespectador.com/revista-vea/famosos/maria-alejandra-lopez-miss-universe-colombia-2026/ |access-date=12 Oktubre 2026 |website=El Espectador |language=es}}</ref> |32 |[[Pereira, Colombia|Pereira]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Evisa|Pacolli|nolink=1}}<ref name=":3" /> |21 |[[Toronto]] |- |{{flagdeco|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{sortname|María Alejandra|Acosta|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Chinchilla Marín |first=Hillary |date=5 Hunyo 2026 |title=Mariale Acosta es la nueva Miss Universe Costa Rica 2026: así se vivió la gala dorada |language=es |trans-title=Mariale Acosta is the new Miss Universe Costa Rica 2026: this is how the golden gala was experienced |website=La Teja |url=https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606060337/https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |archive-date=6 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Heredia |- |{{flagicon|CRO}} [[Kroasya]] |{{sortname|Antea|Mršić|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=25 Mayo 2026 |title=Antea Mršić nova je Miss Universe Hrvatske 2026. |trans-title=Antea Mršić is the new Miss Universe Croatia 2026. |url=https://www.24sata.hr/show/antea-mrsic-nova-je-miss-universe-hrvatske-2026-1130093 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24sata |language=hr}}</ref> |24 |[[Zagreb]] |- |{{flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{sortname|Mia |Dio|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Everything about Mia Dio, the new beauty queen who will represent Cuba at Miss Universe 2026|url=https://en.cibercuba.com/noticias/2026-08-21-u194224-e198484-s27065-nid338347-todo-mia-dio-nueva-reina-belleza-cubana|url-status=live|website=CiberCuba|date=21 Agosto 2026|access-date=22 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821120243/https://en.cibercuba.com/noticias/2026-08-21-u194224-e198484-s27065-nid338347-todo-mia-dio-nueva-reina-belleza-cubana|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> |25 |[[Miami, Florida|Miami]] |- |{{flagdeco|LVA}} [[Letonya]] |{{sortname|Lāsma |Kuhtarska|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Sedliņa|first=Anita|date=5 Oktubre 2026|title=No depresijas un izdegšanas līdz "Miss Universe Latvia" kronim. Lāsma Kuhtarska izvēlas cīnīties|trans-title=From depression and burnout to the "Miss Universe Latvia" crown: Lāsma Kuhtarska chooses to fight|url=https://www.delfi.lv/life/56010800/notikumi/120137205/no-depresijas-un-izdegsanas-lidz-miss-universe-latvia-kronim-lasma-kuhtarska-izvelas-cinities|url-status=live|website=Delfi|language=lv|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261006172245/https://www.delfi.lv/life/56010800/notikumi/120137205/no-depresijas-un-izdegsanas-lidz-miss-universe-latvia-kronim-lasma-kuhtarska-izvelas-cinities|archive-date=6 Oktubre 2026}}</ref> |31 |[[Riga]] |- |{{Flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118012117/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |archive-date=18 Nobyembre 2025 |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en}}</ref> |22 |Al-Maamriyah |- |{{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] |{{sortname|Olga |Bykadorova|nolink=1}} |32 |[[Montréal, Québec|Montréal]] |- |{{flagdeco|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |{{sortname|Sigríður Ósk|Hrafnkelsdóttir|Sigga Ózk|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sigurjónsdóttir |first=Guðrún Selma |date=23 Abril 2026 |title=Sigga Ózk er orðlaus |language=is |trans-title=Sigga Ózk is speechless |website=Morgunblaðið |url=https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260423160638/https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |27 |Garðabær |- |{{flagdeco|MDV}} [[Maldives|Maldibas]] |{{sortname|Aminath Yuin|Mohamed|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=25 Hunyo 2026 |title=Maladewa Bakal Comeback di Miss Universe 2026, Wakilnya Berhijab! |language=id |trans-title=The Maldives Will Make a Comeback at Miss Universe 2026, with a Hijab-Worshipping Representative! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260624214236/https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |archive-date=24 Hunyo 2026}}</ref> |18 |[[Malé]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Francesca|Mercieca|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Falzon |first=Gabriel |date=17 Hulyo 2026 |title=Francesca Mercieca Crowned Miss Universe Malta 2026 |language=en |website=Lovin Malta |url=https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260717061412/https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |archive-date=17 Hulyo 2026}}</ref> |26 |St. Paul's Bay |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Larissa |Ségarel|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mergirie-Adele |first=Mildrey |date=22 Agosto 2026 |title=Larissa Ségarel est la nouvelle Miss Universe Martinique |trans-title=Larissa Ségarel is the new Miss Universe Martinique |url=https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique |access-date=23 Agosto 2026 |website=RCI |language=fr-MQ}}</ref> |28 |Lamentin |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Sara |Allali|nolink=1}} |27 |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|MYT|variant=local}} [[Mayotte]] |{{sortname|Maëva|Toumbou Dani|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Mayo 2026 |title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe |language=fr |trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe |website=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-indien-appli/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe |access-date=23 Hulyo 2026}}</ref> |33 |Tsingoni |- |{{flagdeco|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|María Guadalupe|Vargas|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Tirado |first=Monica |date=29 Agosto 2026 |title=María Vargas, de Jalisco, es coronada como Miss Universe México 2026 |language=es |trans-title=María Vargas, from Jalisco, is crowned Miss Universe Mexico 2026 |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20260830920682/miss-universe-mexico-2026-en-vivo-final-candidatas-coronacion/ |access-date=30 Agosto 2026}}</ref> |28 |[[:en:Zapopan|Zapopan]] |- |{{flagdeco|MNG}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhboldyn|Enkhdelgerekh|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=О. |first=Doljin |date=22 Setyembre 2026 |title=Э.Энхдэлгэрэх "Miss Universe" тэмцээнд Монгол Улсаа төлөөлөн оролцоно |language=mn |trans-title=E. Enkhdelgerekh to represent Mongolia at the "Miss Universe" pageant |website=Zindaa |url=https://news.zindaa.mn/5d0c |url-status=live |access-date=3 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260922152340/https://news.zindaa.mn/5d0c |archive-date=22 Setyembre 2026}}</ref> |29 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagdeco|MNE}} [[Montenegro]] |{{sortname|Aleksandra|Ivezaj|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Miss Universe Albania dhe Kosova 2026 |language=sq |trans-title=Miss Universe Albania and Kosovo 2026 |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607160835/https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |22 |Tuzi |- |{{flagdeco|MMR}} [[Myanmar]] |{{sortname|May Grace|Parry|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Hunyo 2026 |title=Bea Millan-Windorski gets award at Miss Universe Myanmar pageant |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618075931/https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |archive-date=18 Hunyo 2026}}</ref> |31 |Hpa-an |- |{{flagdeco|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Charene|Labuschagne|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=2 Agosto 2026 |title=Charene Labuschagne crowned Miss Namibia |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803032059/https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Windhoek]] |- |{{NPL}} |{{sortname|Prayashna|Gurung|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Setyembre 2026 |title=Prayashna Gurung becomes Miss Universe Nepal, Binita Oli takes Miss Earth Nepal crown |url=https://english.onlinekhabar.com/prayashna-gurung-miss-universe.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=OnlineKhabar |language=en-GB}}</ref> |24 |Siddharthanagar |- |{{flagdeco|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Danielle|Adewusi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Falade |first=Tomi |date=16 Oktubre 2026 |title=Meet Danielle Adewusi, The Doctor Bringing Women’s Health Advocacy To Miss Universe |url=https://independent.ng/meet-danielle-adewusi-the-doctor-bringing-womens-health-advocacy-to-miss-universe/ |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Independent Newspaper Nigeria |language=en-GB}}</ref> |29 |[[Lagos]] |- |{{flagdeco|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |{{sortname|Jasmine|Blandford|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=4 Setyembre 2026 |title=Jasmine Blandford es coronada como Miss Universe Nicaragua 2026 |language=es |trans-title=Jasmine Blandford is crowned Miss Universe Nicaragua 2026 |website=La Prensa |url=https://www.laprensani.com/2026/09/04/vida/3780011-jasmine-blandford-es-coronada-como-miss-universe-nicaragua-2026 |access-date=6 Setyembre 2026}}</ref> |27 |Kukra Hill |- |{{flagdeco|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Abelone |Smedsrud|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=24 Agosto 2026 |title=Abelone Smedsrud fra Eiker vant Miss Norway 2026 |language=Norwegian |trans-title=Abelone Smedsrud from Eiker won Miss Norway 2026 |website=Eikernytt.no |url=https://www.eikernytt.no/2026/08/24/abelone-smedsrud-fra-eiker-vant-miss-norway-2026/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826020049/https://www.eikernytt.no/2026/08/24/abelone-smedsrud-fra-eiker-vant-miss-norway-2026/ |archive-date=26 Agosto 2026}}</ref> |29 |Eiker |- |{{flagdeco|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Georgia|Waddington|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gooch |first=Carly |date=4 Agosto 2026 |title=Miss Universe NZ hopes to ‘debunk’ pageantry stigma |url=https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804023415/https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-date=4 Agosto 2026 |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Press |language=en}}</ref> |24 |Christchurch |- |{{flagdeco|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Melissa|Bottema|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Hunyo 2026 |title=Groningse Melissa Bottema is Miss Nederland: "Droom die uitkomt" |language=nl |trans-title=Melissa Bottema from Groningen is Miss Netherlands: "A dream come true" |website=De Telegraaf |url=https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628070958/https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |archive-date=28 Hunyo 2026 |accessdate=}}</ref> |26 |Winsum |- |{{flagdeco|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Misbah|Arshad|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sarkar |first=Rituparna |date=21 Agosto 2026 |title=Meet Misbah Arshad, The Psychology Student Crowned Miss Universe Pakistan 2026 |language=en |website=The Sunday Guardian |url=https://sundayguardianlive.com/entertainment-news/meet-misbah-arshad-the-psychology-student-crowned-miss-universe-pakistan-2026-266321/ |url-status=live |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821121009/https://sundayguardianlive.com/entertainment-news/meet-misbah-arshad-the-psychology-student-crowned-miss-universe-pakistan-2026-266321/ |archive-date=21 Agosto 2026}}</ref> |28 |Lahore |- |{{flagdeco|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Gabriela|González|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Concepción |first=Martha Vanessa |date=6 Setyembre 2026 |title=Gabriela Lineth González del Valle se coronó como Miss Universe Panamá 2026 |language=es |trans-title=Gabriela Lineth González del Valle was crowned Miss Universe Panama 2026 |website=La Prensa |url=https://www.prensa.com/vivir/gabriela-lineth-gonzalez-del-valle-se-corona-como-miss-universe-panama-2026/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260906191854/https://www.prensa.com/vivir/gabriela-lineth-gonzalez-del-valle-se-corona-como-miss-universe-panama-2026/ |archive-date=6 Setyembre 2026}}</ref> |20 |Chiriquí |- |{{flagdeco|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Gretha|Matiauda|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Gretha Matiauda es la nueva Miss Universo Paraguay 2026 |language=es |trans-title=Gretha Matiauda is the new Miss Universe Paraguay 2026 |website=La Tribuna |url=https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260327045533/https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |archive-date=27 Marso 2026}}</ref> |25 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{flagdeco|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Luren|Márquez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Napa |first=Renzo |date=15 Abril 2026 |title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe |website=Radio Programas del Perú |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente |archive-date=16 Abril 2026}}</ref> |27 |Ica |- |{{flagdeco|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Veera |Grönlund|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2026 |title=Vuoden 2026 Miss Suomi on Veera Grönlund |trans-title=Miss Finland 2026 is Veera Grönlund |url=https://www.hs.fi/suomi/art-2000012254833.html |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref> |30 |Pori |- |{{flagdeco|PHL}} [[Miss Universe Philippines 2026|Pilipinas]] |{{sortname|Bea|Millan-Windorski|link=Bea Millan-Windorski}}<ref>{{cite news |last=Purnell |first=Kristofer |date=2 Mayo 2026 |title=Kay BMW ang korona: La Union wins Miss Universe Philippines 2026 |language=en |website=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502153757/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |archive-date=2 Mayo 2026}}</ref> |24 |[[San Juan, La Union|San Juan]] |- |{{flagdeco|PRI}} [[Puerto Rico|Puerto Rico]] |{{sortname|Jennifer|Barreto|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rivera Cedeño |first=Jomar José |date=26 Hunyo 2026 |title=De San Sebastián la nueva Miss Universe 2026 |language=es |trans-title=From San Sebastian the new Miss Universe 2026 |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626032524/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |archive-date=26 Hunyo 2026}}</ref> |27 |San Sebastián |- |{{flagdeco|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Isabela|Santos|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Bernardino |first=Carla |date=6 Agosto 2026 |title=Isabela Santos: a miss Portugal que sofreu bullying e que luta pela saúde mental e adoção de animais |trans-title=Isabela Santos: the Miss Portugal who was bullied and advocates for mental health and animal adoption. |url=https://www.jn.pt/delas/artigo/isabela-santos-a-miss-portugal-que-sofreu-bullying-e-que-luta-agora-pela-saude-mental-e-adocao-de-animais/18113717 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Jornal de Notícias |language=pt-PT}}</ref> |26 |Gaia |- |{{flagdeco|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Garance|Authié|nolink=1}}<ref>{{cite web|last=Giron|first=Alexian|date=18 Oktubre 2026|title=Miss Univers 2026 : Garance Authié représentera la France à Porto Rico|trans-title=Miss Universe 2026: Garance Authié will represent France in Puerto Rico|url=https://www.rtl.fr/culture/medias-people/info-rtl-miss-univers-2026-garance-authie-representera-la-france-a-porto-rico-7900681543|url-status=live|website=RTL|language=fr|access-date=18 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261018234930/https://www.rtl.fr/culture/medias-people/info-rtl-miss-univers-2026-garance-authie-representera-la-france-a-porto-rico-7900681543|archive-date=18 Oktubre 2026}}</ref> |22 |[[Paris]] |- |{{flagdeco|COG}} [[Republika ng Congo|Republika ng Konggo]] |{{sortname|Georgina|Kambongo|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Nguesso |first=Rodrigue |date=14 Setyembre 2026 |title=Georgina Kambongo, première Congolaise à représenter le Congo à Miss Univers |trans-title=Georgina Kambongo, the first Congolese woman to represent Congo at Miss Universe |url=https://www.africacomm.org/post/georgina-kambongo-premi%C3%A8re-congolaise-%C3%A0-repr%C3%A9senter-le-congo-%C3%A0-miss-univers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914143756/https://www.africacomm.org/post/georgina-kambongo-premi%C3%A8re-congolaise-%C3%A0-repr%C3%A9senter-le-congo-%C3%A0-miss-univers |archive-date=14 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Africacomm.org |language=fr}}</ref> |24 |Likouala |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Melissa|Núñez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Peña |first=Shawell |date=30 Hulyo 2026 |title=¡Ella es la nueva reina de la belleza dominicana! Melissa Núñez se corona Miss RD Universo 2026 |language=es |trans-title=She is the new Dominican beauty queen! Melissa Núñez is crowned Miss RD Universe 2026 |website=El Nacional |url=https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731043526/https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |28 |La Vega |- |{{flagdeco|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Dominika|Kotoučková|nolink=1}}<ref>{{cite news |title=Na Miss Universe nahradí modelku Osako jezdkyně Dominika Viktorie Kotoučková|trans-title=Equestrian Dominika Viktorie Kotoučková replaces model Osako at Miss Universe|url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-universe-sophia-osako-dominika-viktorie-kotouckova.A261021_101944_missamodelky_sub|url-status=live|website=iDNES.cz|language=cs|date=21 Oktubre 2026|access-date=21 Oktubre 2026}}</ref> |25 |[[Praga]] |- |[[Talaksan:Proposed_flag_of_Réunion_(VAR).svg|border|23x23px]] [[Réunion]] |{{sortname|Abigaëlle |Tailamée|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=11 Oktubre 2026 |title=[Photos - Vidéos ] Abigaëlle Tailamée est notre première Miss Universe Réunion |language=fr |trans-title=[Photos - Videos] Abigaëlle Tailamée is our first Miss Universe Réunion |website=Imaz Press |url=https://imazpress.com/toute-l-actu/miss-universe |url-status=live |access-date=15 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261011062941/https://imazpress.com/toute-l-actu/miss-universe |archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> |20 |Saint-Joseph |- |{{flagdeco|ROU}} [[Rumanya]] |{{sortname|Sabina|Parmac|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Popa|first=Alina|date=19 Oktubre 2026|title=Cine este Sabina Parmac-Gabriela, noua Miss Universe România 2026! Va reprezenta țara noastră la competiția internațională din Puerto Rico|trans-title=Who is Sabina Parmac Gabriela, the new Miss Universe Romania 2026! She will represent our country at the international competition in Puerto Rico|url=https://www.protv.ro/articol/133502-cine-este-sabina-parmac-gabriela-noua-miss-universe-romania-2026-va-reprezenta-tara-noastra-la-competitia-internationala-din-puerto-rico|url-status=live|website=Pro TV|language=ro|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261019184954/https://www.protv.ro/articol/133502-cine-este-sabina-parmac-gabriela-noua-miss-universe-romania-2026-va-reprezenta-tara-noastra-la-competitia-internationala-din-puerto-rico|archive-date=19 Oktubre 2026}}</ref> |21 |[[Bukarest]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Mubanga|Hatyoka|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Rubaya |first=Tapiwa |date=16 Mayo 2026 |title=Africa celebrates as Luay Latif is crowned Mr Supranational Zambia |url=https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516102703/https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |archive-date=16 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=My Afrika Magazine |language=en}}</ref> |24 |Livingstone |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |{{sortname|Bernella|Velinor|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hammonds |first=Dr. Courtney A. |date=9 Agosto 2026 |title=The Crown Finds Her: Bernella Velinor Is Miss Universe Saint Lucia 2026 |url=https://upscalemagazine.com/the-crown-finds-her-bernella-velinor-is-miss-universe-saint-lucia-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811120648/https://upscalemagazine.com/the-crown-finds-her-bernella-velinor-is-miss-universe-saint-lucia-2026/ |archive-date=11 Agosto 2026 |access-date=13 Agosto 2026 |website=Upscale Magazine |language=en-US}}</ref> |33 |Dennery |- |{{flagdeco|SRB}} [[Serbiya]] |{{sortname|Nikolina|Vujičić|nolink=1}}<ref>{{cite web |last1=Dž. |first1=R. |last2=K. |first2=Ć. |date=31 Agosto 2026 |title=Misica progovorila o svom poreklu: Evo odakle dolazi prelepa Nikolina koja je osvojila srca žirija i publike |trans-title=Misica spoke about her origins: Here's where the beautiful Nikolina, who won the hearts of the jury and the audience, comes from |url=https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/4387334-misica-progovorila-o-svom-poreklu-evo-odakle-dolazi-prelepa-nikolina-koja-je-osvojila-srca-zirija-i-publike |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260831143540/https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/4387334-misica-progovorila-o-svom-poreklu-evo-odakle-dolazi-prelepa-nikolina-koja-je-osvojila-srca-zirija-i-publike |archive-date=31 Agosto 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Telegraf |language=sr}}</ref> |24 |Dragovo |- |{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Katti|Fofanah|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=1 Hulyo 2026 |title=Sierra Leone Comeback di Miss Universe 2026 Setelah Absen 7 Tahun |language=id |trans-title=Sierra Leone Returns to Miss Universe 2026 After 7 Year Absence |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/sierra-leone-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-7-tahun-c1c2-01-l8vsm-zvghkt |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701013135/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-universe-americas-2025-di-pembukaan-piala-dunia-2026-c1c2-01-l8vsm-w3z8jv |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Bonthe |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Roseanna|Hall|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=While tension fills History was made in Harare as Miss Universe Zimbabwe crowned seven beauty queens to represent the country at some of the world's biggest pageants |language=en |website=Zimbo Live News |url=https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607055812/https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |34 |Shurugwi |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Nimhara|Sasindi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Hunyo 2026 |title=මිස් යුනිවර්ස් ශ්‍රී ලංකා 2026 කිරුළ නිම්හාරා සසිඳිට |language=si |trans-title=Nimhara Sasindi crowned Miss Universe Sri Lanka 2026 |website=Zira Daily |url=https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625205935/https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |archive-date=25 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SUR}} [[Surinam|Suriname]] |{{sortname|Maruschka|Sahiboe|nolink=1}} |33 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Josefin |Strand|nolink=1}} |27 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |{{sortname|Itiya|Dube|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Projer |first=Leonie |date=27 Setyembre 2026 |title=Ex-Miss packt aus: «Ich wurde nach der Krönung allein gelassen» |language=de |trans-title=Ex-beauty queen opens up: "I was left all alone after the crowning" |website=[[20 Minuten]] |url=https://www.20min.ch/story/miss-universe-switzerland-naima-acosta-kritik-103639872 |url-status=live |access-date=28 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260927203058/https://www.20min.ch/story/miss-universe-switzerland-naima-acosta-kritik-103639872 |archive-date=27 Setyembre 2026 |accessdate=}}</ref> |27 |[[Geneva]] |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Queen Elizabeth |Makune|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=21 Setyembre 2026 |title=Elizabeth Makune Aibuka Miss Universe Tanzania 2026 |language=sw |trans-title=Elizabeth Makune Emerges as Miss Universe Tanzania 2026 |website=Global Publishers |url=https://globalpublishers.co.tz/2026/09/21/elizabeth-makune-aibuka-miss-universe-tanzania-2026/ |url-status=live |access-date=15 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260921125437/https://globalpublishers.co.tz/2026/09/21/elizabeth-makune-aibuka-miss-universe-tanzania-2026/ |archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> |30 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Bajabulise|Thela|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keteyi |first=Oluthando |date=21 Hulyo 2026 |title=Bajabulise Thela crowned Miss African Beauty Universe: A new face for South Africa at Miss Universe |url=https://iol.co.za/lifestyle/style-beauty/2026-07-20-bajabulise-thela-crowned-miss-african-beauty-universe-a-new-face-for-south-africa-at-miss-universe/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |23 |KaNyamazane |- |{{flagdeco|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Yurim|Kim|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Seong |first=Jong-hyun |date=30 Agosto 2026 |title=[포토] 김유림, '2026 미스유니버스코리아' 진 수상 |trans-title=[Photo] Kim Yurim Wins '2026 Miss Universe Korea' |url=https://www.newsfreezone.co.kr/news/articleView.html?idxno=706448 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260830135203/https://www.newsfreezone.co.kr/news/articleView.html?idxno=706448 |archive-date=30 Agosto 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=News Free Zone |language=ko}}</ref> |35 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|Timog Sudan}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Amylia |Deng|nolink=1}} |26 |[[Juba]] |- |{{flagdeco|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Vinita|Manoo|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Setyembre 2026 |title=Introducing Miss Universe Trinidad And Tobago 2026, Vinita Manoo |language=en |website=Trinidad and Tobago Television |url=https://www.ttt.live/introducing-miss-universe-trinidad-and-tobago-2026-vinita-manoo/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260917004312/https://www.ttt.live/introducing-miss-universe-trinidad-and-tobago-2026-vinita-manoo/ |archive-date=17 Setyembre 2026}}</ref> |36 |[[:en:San_Juan,_Trinidad_and_Tobago|San Juan]] |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |{{sortname|Sarrah|Brahmi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=12 Hunyo 2026 |title=Tunisia Comeback di Miss Universe 2026 setelah Absen 55 Tahun |language=id |trans-title=Tunisia Makes Comeback at Miss Universe 2026 After 55 Years |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260612191503/https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |archive-date=12 Hunyo 2026}}</ref> |33 |Sousse |- |{{flagdeco|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Alara |Eriç|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=9 Oktubre 2026 |title=Güncel "Skandalları Bitmeyen Organizasyon "Miss Universe Türkiye" |trans-title="Miss Universe Türkiye": An Organization Plagued by Endless Scandals |url=https://modadergitv.com/turkiye-skandallari-bitmeyen-organizasyon-miss-universe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261009142614/https://modadergitv.com/turkiye-skandallari-bitmeyen-organizasyon-miss-universe/ |archive-date=9 Oktubre 2026 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Moda Dergi TV |language=tr}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Dominga|López|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Díaz |first=Nicolás |date=3 Agosto 2026 |title=Dominga López gana Miss Universo Chile 2026: competirá en versión internacional |language=es |trans-title=Dominga López wins Miss Universe Chile 2026: she will compete in the international version |website=Bío Bío |url=https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803052748/https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |24 |[[Viña del Mar]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Shiqi |Wang|nolink=1}}<ref name=":4" /> |25 |[[Shanghai]] |- |{{flagdeco|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Mitchelle|Daka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Waswa |first=Samson |date=2 Agosto 2026 |title=In pictures: Mitchelle Daka crowned first Miss Universe Uganda |language=en |website=Pulse Uganda |url=https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802063914/https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |archive-date=2 Agosto 2026}}</ref> |29 |Budaka |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Anna|Nikonova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Kudryavchenko |first=Tamara |date=1 Hulyo 2026 |title=Дочка Ніконова стала володаркою корони "Міс Україна Всесвіт"-2026 |language=uk |trans-title=Nikonov's daughter became the owner of the crown "Miss Ukraine Universe"-2026 |website=Tablo ID |url=https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701143537/https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Kiev|Kyiv]] |- |{{flagdeco|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Kamilla|Kiss|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2026 |title=Megválasztották a Miss Universe Hungary idei királynőjét |trans-title=This year's queen of Miss Universe Hungary has been chosen |url=https://24.hu/szorakozas/2026/06/20/szepsegkiralyno-miss-universe-hungary-2026-kiss-kamilla/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24.hu |language=hu}}</ref> |25 |Dunaújváros |- |{{flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |{{sortname|Lucía|Piñeyro|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=31 Mayo 2026 |title=De Young al mundo: Lucía Piñeyro Lima es la nueva Miss Universo Uruguay |language=es |trans-title=From Young to the world: Lucía Piñeyro Lima is the new Miss Universe Uruguay |website=Uruguay Digital 365 |url=https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601052440/https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |archive-date=1 Hunyo 2026}}</ref> |35 |Young |} === Mga paparating na mga kompetisyong pambansa === {| class="wikitable sortable" !Bansa/Teritoryo !Petsa |- |{{flagdeco|PSE}} [[Estado ng Palestina|Palestina]]<ref>{{cite news |last=Tusing |first=David |date=12 August 2026 |title=Nadeen Ayoub to help select Palestine's Miss Universe 2026 representative |website=The National |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2026/08/12/miss-universe-palestine-2026-nadeen-ayoub/ |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260813081048/https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2026/08/12/miss-universe-palestine-2026-nadeen-ayoub/ |archivedate=13 August 2026 |accessdate=13 August 2026}}</ref> |Oktubre 2026 |} == Mga tala== {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|http://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Kastila ng CS1 (es)]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Pranses ng CS1 (fr)]] 9v58f01g43gcdlyzr6zkjg1ev8b7wbh 2235942 2235938 2026-10-21T15:44:32Z Allyriana000 119761 2235942 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | date = 24 Nobyembre 2026 | venue = José Miguel Agrelot Coliseum, San Juan, Puerto Rico | broadcaster = {{Hlist|[[Roku]]|[[Telemundo]]|[[TV Azteca]]}} | debuts = {{Hlist|Kolektibidad ng San Martin|Malawi|Republika ng Konggo|Timog Sudan|Uganda}} | returns= {{Hlist|Albanya|Alemanya|Austrya|Hamayka|Hordan|Kamerun|Kenya|Litwanya|Lupangyelo|Maldibas|Maruekos|Mongolya|Montenegro|Réunion|Sierra Leone|Suriname|Tunisya|Usbekistan}} | before = [[Miss Universe 2025|2025]] |withdrawals={{Hlist|Biyetnam|Indonesya|Laos|Malaysia|Singapura|Taylandiya}}}} Ang '''Miss Universe 2026''' ang magiging ika-75 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na nakatakdang gaganapin sa José Miguel Agrelot Coliseum sa [[San Juan, Puerto Rico]], sa 24 Nobyembre 2026.<ref name=":1" /> Kokoronahan ni [[Fátima Bosch]] ng Mehiko ang kaniyang papalit sa pagtatapos ng kaganapan. Papangunahan ni [[Miss Universe 1993]] Dayanara Torres ang kompetisyon.<ref>{{cite news|title=VIDEO: Dayanara Torres confirma que será parte de Miss Universe 2026 en Puerto Rico|trans-title=VIDEO: Dayanara Torres confirms she will be part of Miss Universe 2026 in Puerto Rico|url=https://www.elvocero.com/escenario/video-dayanara-torres-confirma-que-ser-la-animadora-de-miss-universe-2026-en-puerto-rico/article_94b5f92c-14ed-487b-9d9b-afbc0bc1842d.html|url-status=live|website=El Vocero|language=es|date=18 Oktubre 2026|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261019052640/https://www.elvocero.com/escenario/video-dayanara-torres-confirma-que-ser-la-animadora-de-miss-universe-2026-en-puerto-rico/article_94b5f92c-14ed-487b-9d9b-afbc0bc1842d.html#google_vignette|archive-date=19 Oktubre 2026}}</ref> == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === [[Talaksan:Coliseum_of_Puerto_Rico_(03).jpg|thumb|José Miguel Agrelot Coliseum, ang lokasyon ng Miss Universe 2026]] Noong 23 Setyembre 2025, inanunsyo ng [[Miss Universe|Miss Universe Organization]] na gaganapin ang edisyong ito sa Puerto Rico sa ikaapat na pagkakataon, pagkatapos ng [[Miss Universe 1972|1972]], [[Miss Universe 2001|2001]], at [[Miss Universe 2002|2002.]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cosulich |first=Bianca |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universo en Puerto Rico: lo que debes saber del aniversario 75 |trans-title=Miss Universe in Puerto Rico: What you need to know about the 75th anniversary |url=https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923204633/https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Marie Claire |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ramos Rosado |first=Víctor |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se celebrará en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |work=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928045010/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |archive-date=28 Setyembre 2025}}</ref> Kinumpirma ni Jennifer González-Colón, ang Gobernador ng Puerto Rico, ang pagpili at inanunsyo na sumang-ayon ang kaniyang administrasyon na maglaan ng kabuuang {{US$|9 million}} sa pampublikong pondo upang pondohan ang pangunguna nito ng kompetisyon, na pangangasiwaan ng Puerto Rico Tourism Company at Discover Puerto Rico.<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico To Host Miss Universe 2026 In A Celebration Of Latino Pride |url=https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307001204/https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=BeLatina |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Muchacho |first=Enrique |date=21 Nobyembre 2025 |title=Economic and Tourism opportunity with Miss Universe 2026 |url=https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251121221746/https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |archive-date=21 Nobyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=WJournal |language=en}}</ref> Itinalaga ng mga tagapag-ayos ang José Miguel Agrelot Coliseum sa San Juan, Puerto Rico, bilang ang lokasyon ng kompetisyon, na nakatakdang gaganapin sa Nobyembre 2026.<ref>{{cite news |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se llevará a cabo en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923202932/https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web |last=Valdez |first=Cynthia |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026: Puerto Rico será la sede de la 75a edición del certamen en su aniversario de diamante |trans-title=Miss Universe 2026: Puerto Rico will host the 75th edition of the pageant on its diamond anniversary |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923201347/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=¡Hola! |language=es}}</ref><ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517042411/https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |archive-date=17 Mayo 2026}}</ref> Noong 18 Disyembre, ipinatigil ni Willianette Robles Cancel, ang direktor ehekutibo ng Puerto Rico Tourism Company, ang mga pagbabayad nito sa Miss Universe at nanawagan ng isang pagpupulong sa pagitan ng kanilang mga delegasyon upang talakayin ang "ilang nakabinbing isyu at mga bagong kinakailangan para sa pagdaraos ng kompetisyon".<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=12 Disyembre 2025 |title=Puerto Rico gov't halts funds disbursement for Miss Universe 2026 — report |url=https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260420032723/https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |archive-date=20 Abril 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=10 Disyembre 2025 |title=Gobierno detiene desembolso de fondos a Miss Universe |trans-title=Government halts disbursement of funds to Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-detiene-desembolso-de-fondos-a-miss-universe/article_2d2e76f4-3377-4691-8632-0792e4198d62.html |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828175404/https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-detiene-desembolso-de-fondos-a-miss-universe/article_2d2e76f4-3377-4691-8632-0792e4198d62.html|archive-date=28 Agosto 2026}}</ref> Nangyari ang suspensyon matapos humarap sa ilang mga isyu ang kompetisyon, kabilang ang [[Miss Universe 2025|mga iregularidad sa resulta]] ng nakaraang edisyon at ang paglulunsad ng pamahalaan ng Mehiko ng imbestigasyon sa pangulo ng Miss Universe na si Raúl Rocha sa mga kaso ng droga, gasolina, at pagpupuslit ng armas.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Sanchez |first=Fabiola |date=5 Disyembre 2025 |title=Mexico freezes Miss Universe co-owner's bank accounts during organized crime investigation |url=https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251228131125/https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |archive-date=28 Disyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Abril 2026 |title=Puerto Rico’s hosting of 75th Miss Universe pageant is pushing through |url=https://entertainment.inquirer.net/665476/puerto-ricos-hosting-of-75th-miss-universe-pageant-is-pushing-through |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828150033/https://entertainment.inquirer.net/665476/puerto-ricos-hosting-of-75th-miss-universe-pageant-is-pushing-through|archive-date=28 Agosto 2026}}</ref> Pagsapit ng Marso 2026, napagkasunduan na ng delegasyon na ipagpatuloy ang pangunguna ng kompetisyon sa teritoryo.<ref>{{Cite web |last=Menéndez Sanabria |first=Pedro |date=4 Marso 2026 |title=En su etapa final negociación entre gobierno y Miss Universe |trans-title=In its final stage, negotiations between the government and Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307213532/https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Kabilang sa mga kundisyong ipinataw ng pamahalaan ng Puerto Rico sa kasunduan ay ang pagbawi ni Rocha sa kaniyang pakikilahok sa pangunguna ng edisyon upang "pangalagaan ang imahe ng Puerto Rico". <ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |last2=Aponte Inostroza |first2=Carlos |date=19 Pebrero 2026 |title=¿Qué condiciones está imponiendo el gobierno para la celebración de Miss Universe en Puerto Rico? |url=https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307181719/https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Pagsapit ng Abril 2026, natapos ng pamahalaan ng Puerto Rico ang pagbayad nito sa Miss Universe.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=28 Abril 2026 |title=Gobierno finaliza pagos para la celebración de Miss Universe 2026 en la Isla |trans-title=Government finalizes payments for the Miss Universe 2026 pageant on the island |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505154733/https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |archive-date=5 Mayo 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Noong 22 Hulyo 2026, inanunsyo ng Miss Universe Organization na ang opisyal na petsa ng kompetisyon ay sa 24 Nobyembre 2026.<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=23 Hulyo 2026 |title=75th Miss Universe coronation night to be held on November 24 in Puerto Rico |url=https://philstarlife.com/news-and-views/828719-miss-universe-coronation-night-nov-24?page=2 |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Ayon kay Cancel, inaasahang mag-aakit ng humigit-kumulang 65,000 bisita ang kompetisyon sa pulo.<ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=8 Oktubre 2026 |title=Miss Universe 2026 atraerá unos 65,000 visitantes a la Isla |trans-title=Miss Universe 2026 will attract approximately 65,000 visitors to the island. |url=https://www.elvocero.com/escenario/miss-universe-2026-atraer-unos-65-000-visitantes-a-la-isla/article_5b334ba0-4c79-49e0-b612-d92c7a448284.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Mula sa mga kandidatang itinalaga noong 21 Hulyo 2026, Labing-isang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging isang runner-up sa kanilang kompetisyong pambansa,{{Efn|Si Aliya Karotkaya ng Biyelorusya ang first runner-up sa Miss Belarus 2025.<ref>{{cite web|title=Alena Kucheruk from Polotsk wins Miss Belarus 2025 beauty pageant|url=https://www.belarus.by/en/press-center/news/alena-kucheruk-from-polotsk-wins-miss-belarus-2025-beauty-pageant_i_197941.html|url-status=live|website=Belarus.by|date=12 Setyembre 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260830114140/https://www.belarus.by/en/press-center/news/alena-kucheruk-from-polotsk-wins-miss-belarus-2025-beauty-pageant_i_197941.html|archivedate=30 Agosto 2026|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Dabilo Moses ng Botswana ang first runner-up sa Miss Universe Botswana 2025.<ref>{{cite news|last=Shabani|first=Thamani|date=1 Setyembre 2025|title=Andries new Miss Universe Botswana|url=https://dailynews.gov.bw/news-detail/88410|url-status=live|website=Daily News Botswana|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250904031135/https://dailynews.gov.bw/news-detail/88410|archivedate=4 Setyembre 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Danielle Yablonka ng Israel ang first runner-up sa Miss Universe Israel 2025.<ref>{{cite news|last=Taylor|first=Ezra|date=19 Hulyo 2025|title=Melanie Shiraz wins Miss Universe Israel 2025 crown, vows to use platform for meaningful change|url=https://www.jpost.com/j-spot/article-861514|url-status=live|website=The Jerusalem Post|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250719185733/https://www.jpost.com/j-spot/article-861514|archivedate=19 Hulyo 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Selena Grant ng Kapuluang Turks at Caicos ang first runner-up sa Miss Universe Turks and Caicos 2025.<ref>{{cite news|last=Tyson|first=Vivian|date=2 Agosto 2025|title=Bereniece Dickenson Crowned Miss Universe Turks and Caicos 2025|url=https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025|url-status=live|website=Newsline TCI|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250802073600/https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025|archivedate=2 Agosto 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Bruk Belete ng Etiyopiya ang first runner-up sa Miss Universe Spain 2026.<ref>{{Cite web |last=Espí |first=Aarón |date=12 Hulyo 2026 |title=Las historias que llegan a Miss Universo España 2026 y demuestran que ya no existe una candidata tipo: madres, mujeres de 40 años y cuerpos alejados del canon tradicional |url=https://www.vanitatis.elconfidencial.com/famosos/2026-07-12/historias-miss-universo-espana-demuestran-no-existe-una-candidata-tipo_4387269/ |access-date=5 Oktubre 2026 |website=El Confidencial|language=es}}</ref>}} o matapos mapili sa isang ''casting process'',{{Efn|Representatives from Armenia, Aruba, the British Virgin Islands, Egypt, Jordan, Latvia, Martinique, Mayotte, Nicaragua, Paraguay, Peru, Trinidad and Tobago, Turkey, and Uruguay, were each selected through a casting process conducted by their respective organizations.<ref>{{cite web|title=Arena Zeynalian Crowned Miss Universe Armenia 2026|url=https://edgar.id/blog-posts/arena-zeynalian-crowned-miss-universe-armenia-2026|url-status=live|website=Edgar Entertainment|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260827123000/https://edgar.id/blog-posts/arena-zeynalian-crowned-miss-universe-armenia-2026|archivedate=27 August 2026|accessdate=27 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=Elizabeth Johnson Crowned Miss Universe Aruba 2026|url=https://arubanews.ca/elizabeth-johnson-crowned-miss-universe-aruba-2026/|url-status=live|website=Aruba News|date=31 August 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260901142936/https://arubanews.ca/elizabeth-johnson-crowned-miss-universe-aruba-2026/|archivedate=1 September 2026|accessdate=16 September 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Adina|first=Armin P.|date=18 August 2026|title=Filipino Miss Universe licensee Josh Yugen picks Egypt's bet anew|url=https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|url-status=live|website=Philippine Daily Inquirer|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260821171537/https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archivedate=21 August 2026|accessdate=23 August 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Larissa Ségarel est la nouvelle Miss Univers Martinique|trans-title=Larissa Ségarel is the new Miss Universe Martinique|url=https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique|url-status=live|website=RCI|language=fr|date=22 August 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260822231659/https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique|archivedate=22 August 2026|accessdate=23 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe|trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe|url=https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|url-status=live|website=L'info Kwezi|language=fr|date=25 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260525080044/https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|archivedate=25 May 2026|accessdate=25 May 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Oriz|first=Karina|date=5 September 2026|title=Jasmine Blandford is crowned Miss Universe Nicaragua 2026 and will represent the country in Puerto Rico|url=https://100noticias.tv/farandula/149604-jasmine-blandford-miss-universe-nicaragua-2026/|url-status=live|website=[[100% Noticias]]|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260916120329/https://100noticias.tv/farandula/149604-jasmine-blandford-miss-universe-nicaragua-2026/|archivedate=16 September 2026|accessdate=16 September 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=(VIDEO) ¡Atendé lo que le pidieron a esta modelo para ser Miss Universo Paraguay!|trans-title=(VIDEO) Check out what they asked of this model to become Miss Universe Paraguay!|url=https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|url-status=live|website=Popular.com.py|language=es|date=23 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260324013405/https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|archivedate=24 March 2026|accessdate=24 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=14 April 2026|title=Miss Perú 2026: cuándo, dónde y cómo ver en vivo la coronación de la sucesora de Karla Bacigalupo con Fátima Bosch|trans-title=Miss Peru 2026: When, where and how to watch live the coronation of Karla Bacigalupo's successor with Fátima Bosch|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260415102922/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|archivedate=15 April 2026|accessdate=15 April 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=15 April 2026|title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo|trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485|url-status=live|website=[[Radio Programas del Perú]]|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente|archivedate=16 April 2026|accessdate=16 April 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=García Retamal|first=Brenda|date=13 August 2026|title=Luren Márquez ya no es Miss Perú 2026: organización retiró su título y no participará en el Miss Universo|trans-title=Luren Márquez is no longer Miss Peru 2026: the organization withdrew her title and she will not participate in Miss Universe|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/luren-marquez-ya-no-es-miss-peru-2026-organizacion-retiro-su-titulo-y-no-participara-en-el-miss-universo-noticia-1701458|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260814024504/https://rpp.pe/famosos/celebridades/miss-universo-2026-confirman-fecha-de-la-gran-final-en-puerto-rico-noticia-1698418?itlk=iksiguiente|archivedate=14 August 2026|accessdate=14 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=De Young al mundo: Lucía Piñeyro Lima es la nueva Miss Universo Uruguay|trans-title=From Young to the world: Lucía Piñeyro Lima is the new Miss Universe Uruguay|url=https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/|url-status=live|website=Uruguay Digital 365|language=es|date=31 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260601052440/https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/|archivedate=1 June 2026|accessdate=1 June 2026}}</ref>|name=b}} at anim na kandidata ang iniluklok matapos ang pag-urong ng orihinal na nagwagi.<ref>{{cite news|title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe|trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe|url=https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|url-status=live|website=L'info Kwezi|language=fr|date=25 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260525080044/https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|archive-date=25 Mayo 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=(VIDEO) ¡Atendé lo que le pidieron a esta modelo para ser Miss Universo Paraguay!|trans-title=(VIDEO) Check out what they asked of this model to become Miss Universe Paraguay!|url=https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|url-status=live|website=Popular.com.py|language=es|date=23 Marso 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260324013405/https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|archive-date=24 Marso 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=14 Abril 2026|title=Miss Perú 2026: cuándo, dónde y cómo ver en vivo la coronación de la sucesora de Karla Bacigalupo con Fátima Bosch|trans-title=Miss Peru 2026: When, where and how to watch live the coronation of Karla Bacigalupo's successor with Fátima Bosch|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415102922/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|archive-date=15 Abril 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Weiyi Chen si Xinying Zhu bilang kinatawan ng Tsina matapos lumagpas sa limitasyon ng edad, na siya ring pinalitan ni Shiqi Wang sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news |date=3 Enero 2025 |title=安徽姑娘朱馨颖 荣膺第73姐环球小姐中国区总冠军 |language=zh-Hans |trans-title=Anhui girl Zhu Xinying won the 73rd Miss Universe China title |website=163.com |url=https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508195802/https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |archive-date=8 Mayo 2025}}</ref><ref name=":2">{{cite news |last=Nguyen |first=An |date=11 Abril 2025 |title=Miss Universe China Xinying Zhu stripped of title for 'inability to fulfill duties' |website=VnExpress |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506014757/https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |archive-date=6 Mayo 2025}}</ref> Pinalitan ni Audrey Black si Josiane Golonga bilang kinatawan ng Kamerun matapos mapatalsik sa titulo si Golonga dahil sa mga paglabag sa kontrata.<ref>{{Cite web |last=A. |first=Cintia |date=25 Pebrero 2026 |title=‎COMICA strips Josiane Golonga of Miss Cameroon 2025 title |url=https://www.lebledparle.com/en/comica-strips-josiane-golonga-of-miss-cameroon-2025-title/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Le Bled Parle |language=en-US}} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Beleheka |first=Mercedes |date=26 Pebrero 2026 |title=Miss Cameroun 2025 : Audrey Black Moutongo, la nouvelle reine |trans-title=Miss Cameroon 2025: Audrey Black Moutongo, the new queen |url=https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Magazine Actualites Cameroun |language=fr |via=Magazine Pages Jaunes}}</ref> Pinalitan ni Medina Ermekova si Anara Esengeldieva bilang kinatawan ng Kirgistan sa edisyong ito sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news |last=Turdubek |first=Aigyrov |date=25 Setyembre 2025 |title=Ayana Rasul kyzy crowned Miss Kyrgyzstan 2025 |language=en |website=24.kg |url=https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926211033/https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |archive-date=26 Setyembre 2025}}</ref> Pinalitan ni Maruschka Sahiboe si Eunike Lioe bilang kinatawan ng Suriname dahil sa pagbabago ng may-hawak ng prangkisa sa naturang bansa.<ref>{{cite news |date=7 November 2025 |title=Tjin A Koeng: 'Nieuwe Miss Suriname gaat uitstekend om met kritiek' |language=nl |trans-title=Tjin A Koeng: 'The new Miss Suriname handles criticism very well' |website=Suriname Herald |url=https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |url-status=live |access-date=3 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203104231/https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |archive-date=3 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |date=3 Agosto 2026 |title=Geen Miss Universe-deelname voor Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |language=nl |trans-title=No Miss Universe participation for Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |website=Waterkant |url=https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803153440/https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> Pinalitan ni Justine Kamara si Matôma Condé bilang kinatawan ng Guniya matapos iluklok si Condé bilang kinatawan ng Guniya sa [[Miss Cosmo 2026]].<ref name=":5">{{cite news |last=Mạn |first=Trần |date=8 Enero 2026 |title=Revealing the first 7 contestants to compete in Miss Universe 2026, what are the opportunities for Vietnam |language=en |newspaper=VGT |url=https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260108212021/https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |archive-date=8 Enero 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chiarazzo |first=Thomas |date=10 Setyembre 2026 |title=Dix ans après Miss France, Justine Kamara, Miss Lorraine 2016, participera à l’élection Miss Univers |trans-title=Ten years after Miss France, Justine Kamara, Miss Lorraine 2016, will participate in the Miss Universe pageant. |url=https://www.republicain-lorrain.fr/societe/2026/09/10/dix-ans-apres-miss-france-justine-kamara-miss-lorraine-2016-participera-a-l-election-miss-univers |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Republicain-Lorrain |language=FR-fr}}</ref> Pinalitan ni Daiana Pereyra si Tamara Rogouski bilang kinatawan ng Arhentina sa personal na dahilan.<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Quién es Tamara Rogouski, la nueva Miss Universo Argentina 2026 |language=es |trans-title=Who is Tamara Rogouski, the new Miss Universe Argentina 2026? |website=El Litoral |url=https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526020837/https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |archive-date=26 Mayo 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 Setyembre 2026 |title=Tras la renuncia de Tamara Rogouski, la posadeña Daiana Pereyra es nueva Miss Universo Argentina: “Todavía estoy en shock” |trans-title=Following Tamara Rogouski's resignation, Daiana Pereyra from Posadas is the new Miss Universe Argentina: "I'm still in shock" |url=https://www.canal12misiones.com/noticias-de-misiones/tendencias/daiana-pereyra-miss-universo-argentina |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Canal Doce Misiones |language=es-AR}}</ref> Noong 28 Mayo 2026, bumitiw ang Miss France sa Miss Universe Organization dahil sa mga kontrobersiyang pumalibot sa nakaraang edisyon.<ref>{{cite news |last=Panwar |first=Sanya |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss France organisation reconsidering participation in Miss Universe pageant amid all the controversies in 2025: Report |language=en |website=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |url-status=live |access-date=6 Disyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206201634/https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |archive-date=6 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=26 Nobyembre 2025 |title=France signals exit from Miss Universe; Ghana–Guyana director steps down |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303222157/https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |archive-date=3 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Miss Univers 2026 : une décision sans précédent, pourquoi le comité Miss France quitte le concours |language=fr |trans-title=Miss Universe 2026: an unprecedented decision, why the Miss France committee is leaving the competition |website=L'Internaute |url=https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528121931/https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |archive-date=28 Mayo 2026}}</ref> Dahil dito, hindi magpapatuloy sa kompetisyon si Miss France 2025 Angélique Angarni-Filopon.<ref>{{cite news |last=Lanciego |first=Milla |date=18 Disyembre 2024 |title=Angélique Angarni-Filopon privée de Miss Univers et Miss Monde à cause de son âge ? Elle rectifie |language=fr |trans-title=Angélique Angarni-Filopon deprived of Miss Universe and Miss World because of her age? She corrects herself |website=[[Paris Match]] |url=https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018213339/https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |archive-date=18 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=29 Mayo 2026 |title=Miss Universe France enters new era under direct global leadership |url=https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530035847/https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |archive-date=30 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[Daily Tribune]] |language=en}}</ref> Bumitiw si Sophia Osako sa personal na dahilan.<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Toto je nová najkrajšia Češka! Titul Miss Universe získala kráska s japonskými koreňmi |language=sk |trans-title=This is the new most beautiful Czech! A beauty with Japanese roots won the Miss Universe title |website=Pravda |url=https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617141305/https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref><ref name="CZ2110">{{cite news|last=Šubrtová|first=Diana|date=16 Oktubre 2026|title=Sophia Maria Osako nepoletí na Miss Universe. Kdo ji nahradí, tají|trans-title=Sophia Maria Osako will not be going to Miss Universe; her replacement is being kept secret|url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/sophia-maria-osako-miss-universe-cesko-soutez-odstoupeni.A261016_080306_missamodelky_sub|url-status=live|website=[[iDNES.cz]]|language=cs|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016075312/https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/sophia-maria-osako-miss-universe-cesko-soutez-odstoupeni.A261016_080306_missamodelky_sub|archive-date=16 Oktubre 2026}}</ref> Unang ipinatalsik si Luren Márquez ng kaniyang pambansang organisasyon bilang kinatawan ng Peru sa hindi isiniwalat na dahilan, ngunit siya ay kaagad na ibinalik sa kaniyang puwesto.<ref>{{cite news |last=Napa |first=Renzo |date=15 Abril 2026 |title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe |website=Radio Programas del Perú |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente |archive-date=16 Abril 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=14 Agosto 2026 |title=Miss Peru Luren Márquez dethroned ahead of Miss Universe 2026: The country doesn’t have a traditional runner-up |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260814918157/miss-peru-luren-marquez-dethroned-miss-universe-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260815111414/https://www.hola.com/us/celebrities/20260814918157/miss-peru-luren-marquez-dethroned-miss-universe-2026/ |archive-date=15 Agosto 2026 |access-date=17 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Kolektibidad ng San Martin, Malawi, Republika ng Konggo, Timog Sudan, at Uganda sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Arrigoni |first=Charlotte |date=20 Hulyo 2026 |title=Miss Univers 2026 : la France a quitté le concours avec fracas et pourtant, il y aura bien une candidate française |trans-title=Miss Universe 2026: France left the competition in a huff, and yet there will still be a French candidate |url=https://www.public.fr/miss-univers-2026-la-france-a-quitte-le-concours-avec-fracas-et-pourtant-il-y-aura-bien-une-candidate-francaise |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Public |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Miss Malawi leadership confronted by legal and sector criticism over disputed Miss World pathway |url=https://www.nyasatimes.com/miss-malawi-leadership-confronted-by-legal-and-sector-criticism-over-disputed-miss-world-pathway/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Nyasa Times |language=en-GB}}</ref><ref name="MUUGA2026">{{cite news |last=Ngobi |first=Muhammad |date=14 Mayo 2026 |title=Uganda officially launches historic first-ever local Miss Universe journey |language=en |website=UG Bulletin |url=https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515014620/https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |archive-date=15 May 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Setyembre 2026 |title=Se esperan más de 130 candidatas para Miss Universe, en su edición diamante desde Puerto Rico |trans-title=More than 130 candidates are expected for Miss Universe, in its diamond edition from Puerto Rico |url=https://wapa.tv/programas/missuniverse/se-esperan-m-s-de-130-candidatas-para-miss-universe-en-su-edici-n-diamante/article_62af4537-6956-49e6-b77c-0fb5da809ef7.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=WAPA TV |language=es}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Hordan na huling sumali noong [[Miss Universe 1960|1960]];<ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=9 Setyembre 2026 |title=Destiny Anbar leads Jordan’s historic Miss |url=https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |access-date=5 Oktubre 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref> Tunisya na huling sumali noong [[Miss Universe 1971|1971]]; [[Réunion]] na huling sumali noong [[Miss Universe 1986|1986]];<ref>{{Cite web |last=Ludovic |first=Belzamine |date=11 Agosto 2026 |title=Miss Universe Réunion 2026 : les candidatures sont ouvertes |trans-title=Miss Universe Réunion officially launched: applications are now open to represent the island internationally |url=https://www.megazap.fr/Miss-Universe-Reunion-officiellement-lance-les-candidatures-sont-ouvertes-pour-representer-l-ile-a-l-international_a16828.html |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Megazap |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |date=21 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Réunion 2026 : 15 candidates en lice pour une première couronne le 10 octobre |language=fr |trans-title=Miss Universe Réunion 2026: 15 contestants vying for the inaugural crown on October 10 |website=Megazap |url=https://www.megazap.fr/Miss-Universe-Reunion-2026-15-candidates-en-lice-pour-une-premiere-couronne-le-10-octobre_a17093.html |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref> Austry at Etiyopiya na huling sumali noong [[Miss Universe 2017|2017]]; Litwanya at Sierra Leone na huling sumali noong [[Miss Universe 2019|2019]];<ref>{{cite web |title=One night. Two crowns. One purpose. |url=https://www.althyri.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529055844/https://www.althyri.com/ |archive-date=29 Mayo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Althyri |language=en}}</ref> Maruekos na huling sumali noong [[Miss Universe 2021|2021]]; at Albanya, Alemanya, Hamayka, Kamerun, Kenya, Lupangyelo, Maldibas, Mongolya, Montenegro, Suriname, at Usbekistan na huling sumali noong [[Miss Universe 2024|2024]].<ref>{{cite news |date=22 Mayo 2026 |title='Miss Universe Albania 2026', the event where the public will be part of the show |language=en |website=Tirana Post |url=https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522145926/https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |archive-date=22 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Beleheka |first=Mercedes |date=26 Pebrero 2026 |title=Miss Cameroun 2025 : Audrey Black Moutongo, la nouvelle reine |language=fr |trans-title=Miss Cameroon 2025: Audrey Black Moutongo, the new queen |website=Magazine Pages Jaunes |url=https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315042814/https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |archive-date=15 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Les inscriptions pour le casting 2026 sont ouvertes |trans-title=Registration for the 2026 casting call is now open |url=https://www.missuniverse-germany.de/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260418083303/https://www.missuniverse-germany.de/ |archive-date=18 Abril 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Miss Universe Germany |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |last=Pálsson |first=Magnús Jochum |date=2 Pebrero 2026 |title=Þær keppa í Ungfrú Ísland 2026 |language=is |trans-title=They are competing in Miss Iceland 2026 |website=Vísir |url=https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260203063711/https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |archive-date=3 Pebrero 2026}}</ref><ref name="MUJAM2026">{{cite news |last=Jackson |first=Kevin |date=4 Marso 2026 |title=New format for Miss Universe Jamaica, organisers opting for parish competitions |language=en |website=Jamaica Observer |url=https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260304175314/https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |archive-date=4 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Wakesho |first=Jael |date=9 Mayo 2026 |title=Miss Universe Kenya 2026 opens doors wide as it drops age, weight, relationship barriers |language=en |website=The Standard |url=https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511055319/https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |archive-date=11 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=10 Abril 2026 |title=75 дахь удаагийн "Miss Universe" тэмцээнд Монголыг төлөөлөх гоо бүсгүйг шалгаруулна |language=mn |trans-title=Mongolia to be represented at 75th Miss Universe Pageant |website=News.mn |url=https://news.mn/r/2860155/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260411042258/https://news.mn/r/2860155/ |archive-date=11 Abril 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Sonte në ekranin e Tv Klan "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |language=sq |trans-title=Tonight on Tv Klan screen "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607111404/https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rasheed |first=Zain |date=26 Hunyo 2026 |title=New Queen Crowned: Aminath Yuin Named Miss Universe Maldives 2026 |url=https://sukunplay.com/en/article/15466 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Sukun Play |language=en}}</ref> Dapat sanang lalahok si Thandi Chisi si Malawi, nguntin bumitiw dahil sa mga suliraning pinansyal at pang-organisasyon.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Setyembre 2026 |title=Revealed: Why Miss Malawi Thandie Chisi walked away from Miss Universe dream - Entertainment News Malawi |url=https://www.nyasatimes.com/miss-malawi-pulls-out-of-miss-universe-bid-after-months-of-unresolved-issues-with-pageant-bosses-thandie-chisi-says-she-lost-confidence-in-organisers-ability-to-send-her-to-the-global-pageant-a/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Nyasa Times |language=en-GB}}</ref> Bumitiw rin si Zoulahatou Amadou ng Niher matapos mapagdesisyunan na lalahok siya sa ibang internasyonal na patimpalak.<ref name=":5" /> ==== Pagbubukod sa mga bansa sa Timog-Silangang Asya sa kompetisyon ==== Noong Setyembre 2026, nagkaroon ng alitan sa pagitan ng mga grupong namamahala sa Miss Universe Organization na nakaapekto sa kuwalipikasyon ng mga kinatawan mula sa anim na bansa sa [[Timog-silangang Asya]] para sa edisyong ito: Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya.<ref>{{Cite news |date=18 Setyembre 2026 |title=Thailand at heart of Miss Universe turmoil |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3321995/thailand-at-heart-of-miss-universe-turmoil |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 Setyembre 2026 |title=MUO declares six nations’ delegates ineligible for Miss Universe 2026 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40071208 |access-date=22 Setyembre 2026 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> Nagsimula ang alitan sa magkasalungat na posisyon tungkol sa bisa ng mga kasunduan sa pambansang prangkisa na hawak ng Miss Universe Eastern Pte. Ltd., na pinamumunuan ni Nawat Itsaragrisil, at ng mga pambansang may-hawak ng prangkisa sa mga naturang bansa.<ref>{{Cite news |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Organization says 6 countries barred from 75th competition amid franchise dispute |language=en |work=[[GMA News Online]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1002825/miss-universe-organization-says-6-countries-barred-from-75th-competition-amid-franchise-dispute/story/ |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe eligibility of 6 SEA delegates in limbo after new Nawat Itsaragrisil clash |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/09/18/2557164/miss-universe-eligibility-6-sea-delegates-limbo-after-new-nawat-itsaragrisil-clash |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Noong 18 Setyembre 2026, inihayag ng Miss Universe Organization na gumagamit ng pangalang JKN Universe LLC, na hindi nito kinikilala ang mga kasunduan sa prangkisa at lisensya na sinasabing pinasok ng Miss Universe Eastern at mga entidad na kaugnay kay Itsaragrisil. Ayon sa pahayag, walang kapangyarihan ang Miss Universe Eastern na magbigay, maglipat, o magtalaga ng mga karapatan sa tatak ng Miss Universe dahil wala itong umiiral na kasunduan sa prangkisa at lisensya o iba pang mga legal na instrumento sa paglilisensya sa JKN Universe LLC. Dahil dito, inihayag ng organisasyon na ang mga kasunduan para sa Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya ay hindi awtorisado at hindi kikilalanin, at ang mga kinatawan ng mga bansang ito ay hindi magiging kuwalipikadong lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Yasmin |first=Shahana |date=21 Setyembre 2026 |title=Miss Universe says six Southeast Asian contestants cannot compete in 2026 pageant |url=https://www.the-independent.com/life-style/miss-universe-southeast-asia-2026-pageant-b3053567.html |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[The Independent]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 Setyembre 2026 |title=Thai pageant director insists 6 nations, including S’pore, remain eligible for Miss Universe 2026 |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/life/singapore-among-6-nations-declared-ineligible-for-miss-universe-2026-over-franchise-dispute |access-date=22 Setyembre 2026 |issn=0585-3923}}</ref> Sa kasalukuyan, apat sa mga pinag-aagawang prangkisa ang nakapili na ng mga kinatawan para sa kompetisyon: Quỳnh Anh Nguyễn ng Biyetnam,<ref>{{Cite web |last=Anh |first=Thạch |date=3 Oktubre 2026 |title=Nguyễn Quỳnh Anh đăng quang Miss Universe Vietnam 2026 |trans-title=Nguyen Quynh Anh crowned Miss Universe Vietnam 2026 |url=https://thanhnien.vn/nguyen-quynh-anh-dang-quang-miss-universe-vietnam-2026-18526100222363228.htm |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Báo Thanh Niên |language=vi}}</ref> Eunice Wong ng Malaysia,<ref>{{cite news|title=At 37, businesswoman Eunice Wong takes Miss Universe Malaysia crown, heads to Puerto Rico|url=https://www.malaymail.com/news/showbiz/2026/10/03/at-37-businesswoman-eunice-wong-takes-miss-universe-malaysia-crown-heads-to-puerto-rico/237508|url-status=live|website=Malay Mail|date=3 Oktubre 2026|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261003065141/https://www.malaymail.com/news/showbiz/2026/10/03/at-37-businesswoman-eunice-wong-takes-miss-universe-malaysia-crown-heads-to-puerto-rico/237508|archive-date=3 Oktubre 2026}}</ref> Vion Erico Tan ng Singapura,<ref>{{Cite web |last=Chia |first=Elisa |date=15 Oktubre 2026 |title=Miss Universe Singapore 2026 set to compete in Puerto Rico finals as franchise dispute appears to clear |url=https://www.asiaone.com/lifestyle/miss-universe-singapore-2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=AsiaOne |language=en}}</ref> at Tharina Botes ng Taylandiya.<ref>{{cite news |date=23 Agosto 2026 |title=สมมง "ทารีน่า โบเทส" คว้าตำแหน่ง Miss Universe Thailand 2026 |language=th |trans-title=Tharina Botes wins the crown as Miss Universe Thailand 2026 |website=PPTV HD 36 |url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/282063 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823155559/https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/282063 |archive-date=23 Agosto 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Enriquez |first=Em |date=23 Setyembre 2026 |title=6 Southeast Asian Countries Might Be Barred from Miss Universe 2026 |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/southeast-asian-countries-barred-miss-universe-nawat-itsaragrisil-a4958-20260923-bsc |archive-url=https://web.archive.org/web/20261017142130/https://www.preview.ph/culture/entertainment/southeast-asian-countries-barred-miss-universe-nawat-itsaragrisil-a4958-20260923-bsc?__cf_chl_rt_tk=ouuty092lfYQPbq6PuaYeCDBSzsuc3kR56na5GrylS4-1792246890-1.0.1.1-o29q8JgCwZsvYjTfw3WS7HsjVVE3gSe2bxLal8BK.jU |archive-date=17 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Preview Philippines |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=3 Oktubre 2026 |title=Nawat Itsaragrisil defies MUO; says Vietnam will join Miss Universe 2026 |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/194089/nawat-itsaragrisil-defies-muo-vietnam-miss-universe-2026-a734-20261003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261003091415/https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/194089/nawat-itsaragrisil-defies-muo-vietnam-miss-universe-2026-a734-20261003 |archive-date=3 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Oktubre 2026 |title=Vietnam, 5 other SE Asian representatives absent from Miss Universe 2026 contestant list |url=https://news.tuoitre.vn/vietnam-5-other-se-asian-representatives-absent-from-miss-universe-2026-contestant-list-103261017164636891.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20261017143159/https://news.tuoitre.vn/vietnam-5-other-se-asian-representatives-absent-from-miss-universe-2026-contestant-list-103261017164636891.htm |archive-date=17 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=en}}</ref> Tumanggi si Day na tukuyin kung paano tutugon ang organisasyon sakaling subukang lumahok sa kompetisyon ang mga kandidatang pinili ng mga prangkisang pinagtatalunan.<ref>{{cite news|last=Figueroa Roqué|first=Jan|date=14 Oktubre 2026|title=CEO de Miss Universe anticipa casi una docena de eventos masivos en Puerto Rico|trans-title=Miss Universe CEO anticipates nearly a dozen large-scale events in Puerto Rico|url=https://www.elvocero.com/escenario/ceo-de-miss-universe-anticipa-casi-una-docena-de-eventos-masivos-en-puerto-rico/article_76541c5a-6dd9-43f0-83cc-39568df88421.html|url-status=live|website=El Vocero|language=es|access-date=17 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017083406/https://www.elvocero.com/escenario/ceo-de-miss-universe-anticipa-casi-una-docena-de-eventos-masivos-en-puerto-rico/article_76541c5a-6dd9-43f0-83cc-39568df88421.html|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Thành|first=Vinh|date=16 Oktubre 2026|title=CEO Miss Universe ra tuyên bố mới: Cơ hội dự thi của Quỳnh Anh tại Puerto Rico bị lung lay|trans-title=Miss Universe CEO issues new statement: Quynh Anh's opportunity to compete in Puerto Rico is now in jeopardy|url=https://baonghean.vn/ceo-miss-universe-ra-tuyen-bo-moi-co-hoi-du-thi-cua-quynh-anh-tai-puerto-rico-bi-lung-lay-10353631.html|url-status=live|website=Nghệ An|language=vi|access-date=17 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017082337/https://baonghean.vn/ceo-miss-universe-ra-tuyen-bo-moi-co-hoi-du-thi-cua-quynh-anh-tai-puerto-rico-bi-lung-lay-10353631.html|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref> Itinanggi ng Miss Universe Eastern na kumakatawan ang pahayag ng Miss Universe Organization sa pangkalahatang posisyon ng mga may-ari ng Miss Universe. Ayon sa Miss Universe Eastern, pagmamay-ari ang JKN Universe LLC sa pamamagitan ng 50:50 na estruktura sa pagitan ng Miss Universe Eastern at Miss Universe Western sa ilalim ng JKN Legacy Inc. Sa ilalim ng <nowiki>''</nowiki>Hemisphere Agreement<nowiki>''</nowiki>, ang Miss Universe Eastern ang may eksklusibong karapatang patakbuhin at pamahalaan ang tatak sa 95 teritoryo sa silangang hemispero, kabilang ang Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya.<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe faces new crisis two months before final; 6 contestants caught in the dispute |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260918924217/miss-universe-new-crisis-before-final-6-contestants-dispute/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Hola! USA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Setyembre 2026 |title=Nawat Itsaragrisil’s Miss Universe license agreement in jeopardy |url=https://entertainment.inquirer.net/684102/nawat-itsaragrisils-miss-universe-license-agreement-in-jeopardy |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Dahil dito, iginiit nitong may karapatan silang magpadala ng anim na kandidata mula sa mga naturang bansa sa edisyong ito, at hindi dapat maapektuhan ang paglahok ng mga kandidata sa panloob na alitan na dapat lutasin sa legal na pamamaraan. Gayunpaman, noong 21 Oktubre 2026, inanunsyo ng Miss Grand International Organization na hindi na nila ipapadala ang mga kandidata mula sa anim na bansa.<ref>{{Cite web |last= |date=21 Oktubre 2026 |title=Quynh Anh will not be allowed to compete in Miss Universe 2026. |url=https://www.vietnam.vn/en/quynh-anh-khong-duoc-thi-miss-universe-2026 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Vietnam.vn |language=en}}</ref> == Mga kandidata == Ang mga sumusunod na kandidata ay kumpirmadong lalahok: {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagdeco|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Jogersa|Beqiri|nolink=1}}<ref name=":3">{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Jorgesa Beqiri dhe Evisa Pacolli fituese të "Miss Universe Albania & Kosova 2026", spektakli magjik në TV Klan |language=sq |trans-title=Jorgesa Beqiri and Evisa Pacolli winners of "Miss Universe Albania & Kosovo 2026", the magical spectacle on TV Klan |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607133643/https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Shkodër |- |{{flagdeco|DEU}} [[Alemanya]] |{{sortname|Celina|Weil|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Wessel |first=Julian Simon |date=4 Oktubre 2026 |title=Vom Dorf in die große Welt: Celina Weil ist Miss Universe Germany |trans-title=From village to the big world: Celina Weil is Miss Universe Germany |url=https://www.hna.de/hessen/mit-krone-in-rockenberg-wetterauerin-celina-weil-ist-miss-universe-germany-94523056.html |access-date=5 Oktubre 2026 |website=Hessische/Niedersächsische Allgemeine |language=de}}</ref> |25 |Rockenberg |- |{{flagdeco|ANG}} [[Angola|Anggola]] |{{sortname|Wanderléia|Rodrigues}}<ref>{{cite news |last=Pedro |first=Francisco |date=1 Disyembre 2025 |title=Wanderleia Rodrigues eleita Miss Angola edição 2025 |language=pt |trans-title=Wanderleia Rodrigues elected Miss Angola 2025 |website=Jornal de Angola |url=https://www.jornaldeangola.ao/noticias/3/sociedade/653334/wanderleia-rodrigues-eleita--miss-angola-edi%C3%A7%C3%A3o-2025 |access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722010929/https://www.jornaldeangola.ao/noticias/3/sociedade/653334/wanderleia-rodrigues-eleita--miss-angola-edi%C3%A7%C3%A3o-2025|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Cuanza Norte |- |{{flagdeco|ARG}} [[:en:Miss_Argentina|Argentina]] |{{sortname|Daiana |Pereyra|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Díaz |first=Francisco Javier |date=16 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Argentina renuncia inesperadamente |trans-title=Miss Universe Argentina resigns unexpectedly |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-argentina-renuncia-inesperadamente/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> |28 |Posadas |- |{{flagdeco|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Arena|Zeynalian|nolink=1}}<ref name=":4">{{Cite web |date=6 Setyembre 2026 |title=Candidatas a Miss Universo 2026 de Asia y Oceanía, a las que se enfrenta la ecuatoriana Dalia Bucaram |trans-title=Miss Universe 2026 candidates from Asia and Oceania, among whom Ecuadorian Dalia Bucaram will compete |url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/candidatas-miss-universo2026-asia-oceania-australia-candidatas-dalia-bucaram-131939/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Primicias}}</ref> |33 |[[Teheran]] |- |{{flagdeco|ABW}} [[Aruba]] |{{sortname|Elizabeth |Johnson|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Felix |date=2026-08-31 |title=E simpatica Elizabeth Johnson corona como Miss Universe Aruba 2026 |url=https://diario.aw/categories/noticia/general/e-simpatica-elizabeth-johnson-corona-como-miss-universe-aruba-2026 |access-date=2026-09-18 |website=Diario Online |language=en-gb}}</ref> |24 |Oranjestad |- |{{flagdeco|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Caitlin|Worthington|nolink=1}}<ref>{{cite web|last=George|first=Owen|date=26 Agosto 2026|title=Caitlin Worthington Crowned Miss Universe Australia 2026|url=https://gcmag.com.au/caitlin-worthington-crowned-miss-universe-australia-2026/|url-status=live|website=Gold Coast Magazine|access-date=30 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260826120000/https://gcmag.com.au/caitlin-worthington-crowned-miss-universe-australia-2026/|archive-date=26 Agosto 2026|language=en}}</ref> |28 |[[Brisbane]] |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |{{sortname|Victoria|Amerson|nolink=1}} |29 |[[Viena]] |- |{{flagdeco|BHS}} [[Bahamas]] |{{sortname|Shawndra |Henfield|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Moss |first=Shavaughn |date=24 Hulyo 2026 |title=Shawndra Henfield crowned Miss Universe Bahamas 2026 |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260724121624/https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |archive-date=24 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Exuma |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga |Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lierde |first=Morgane Van |date=22 Pebrero 2026 |orig-date=21 Pebrero 2026 |title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |trans-title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |url=https://www.lalibre.be/lifestyle/2026/02/21/voici-qui-est-la-nouvelle-miss-belgique-2026-6F4IMPJO25EGTLSRQWY4LRG5XY/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=La Libre |language=fr}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagdeco|BLZ}} [[Belise|Belis]] |{{sortname|Caleigh-Rose|West|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=Caleigh-Rose West crowned Miss Universe Belize 2026|url=https://www.breakingbelizenews.com/2026/08/16/caleigh-rose-west-crowned-miss-universe-belize-2026/|website=Breaking Belize News|date=16 Agosto 2026|access-date=17 Agosto 2026|language=en}}</ref> |24 |Lungsod ng Belis |- |{{flagdeco|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Clara|Vegas|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sequeiros |first=Judith |date=4 Disyembre 2025 |title=Clara Vegas es la nueva Miss Venezuela y representará al país en el Miss Universe 2026 en Puerto Rico |language=es |trans-title=Clara Vegas is the new Miss Venezuela and will represent the country at Miss Universe 2026 in Puerto Rico |website=La República |url=https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205035617/https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |24 |Chacao |- |{{flagdeco|BLR}} [[Biyelorusya]] |{{sortname|Aliya |Karotkaya|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Yakimuk|first=Augustine|date=30 Agosto 2026|title=Чым цяпер займаюцца дзяўчаты, якіх летась назвалі самымі прыгожымі ў Беларусі?|trans-title=What are the young women who were named the most beautiful in Belarus last year doing now?|url=https://nashaniva.com/403365|url-status=live|website=Nasha Niva|language=be|access-date=5 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260830150449/https://nashaniva.com/403365|archive-date=30 Agosto 2026}}</ref> |22 |[[Minsk]] |- |{{flagdeco|Bonaire}} [[Bonaire]] |{{sortname|Caroline|Porras|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Hofstra |first=Hans |date=5 Hulyo 2026 |title=Caroline Porras wint Miss Universe Bonaire 2026 |language=nl |trans-title=Caroline Porras wins Miss Universe Bonaire 2026 |website=Bonaire.nu |url=https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260705160743/https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |archive-date=5 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Antriol |- |{{flagdeco|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Dabilo|Moses|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=7 Pebrero 2026 |title=Moses crown without the catwalk |url=https://dailynews.gov.bw/news-detail/89848 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Daily News |language=en}}</ref> |26 |[[Gaborone]] |- |{{flagdeco|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Marcella |Kozinski|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2026 |title=Marcella Kozinski é coroada Miss Universe Brasil 2026 |trans-title=Marcella Kozinski is crowned Miss Universe Brazil 2026 |url=https://record.r7.com/miss-universe-brasil/marcella-kozinski-e-coroada-miss-universe-brasil-2026-26072026/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Record |language=pt-BR}}</ref> |26 |[[Curitiba]] |- |{{flagdeco|VGB}} [[Britanikong Kapuluang Birhenes]] |{{sortname|Orealia|Thomas|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=Orealia Thomas Is Miss Universe BVI 2026|url=https://www.bviplatinum.com/news/orealia-thomas-is-miss-universe-bvi-2026|url-status=live|website=Virgin Islands Platinum News|date=23 Setyembre 2026|access-date=3 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260924123900/https://www.bviplatinum.com/news/orealia-thomas-is-miss-universe-bvi-2026|archive-date=24 Setyembre 2026|language=en}}</ref> |27 |Santo Tomas |- |{{flagdeco|BUL}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Anna-Maria|Babau|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Анна Мария Бабау е „Мис Вселена България 2026" – ще представи страната на 75-ото издание в Пуерто Рико |trans-title=Anna Maria Babau is Miss Universe Bulgaria 2026 – she will represent the country at the 75th edition in Puerto Rico |url=https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721131212/https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |archive-date=21 Hulyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Town Bulgaria |language=bg}}</ref> |33 |[[Sofia]] |- |{{flagdeco|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Valeria |Mena|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 July 2026 |title=¡Tenemos nueva reina! Valeria Mena, Miss Oruro, es coronada Miss Bolivia Universo 2026 |trans-title=We have a new queen! Valeria Mena, Miss Oruro, is crowned Miss Bolivia Universe 2026 |url=https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/tenemos-nueva-reina-valeria-mena-miss-oruro-es-coronada-miss-bolivia-universo-2026-2026725231012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726032417/https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/miss-residentes-japon-conquista-la-corona-de-miss-bolivia-internacional-2026-202672522947 |archive-date=26 July 2026 |access-date=26 July 2026 |website=[[Red Uno de Bolivia]] |language=es}}</ref> |23 |Oruro |- |{{flagdeco|CPV}} [[Cabo Verde]] |{{sortname|Armandina|Cunha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2026 |title=Armandina Cunha eleita Miss Universe Cabo Verde |trans-title=Armandina Cunha elected Miss Universe Cape Verde |url=https://ilhas.li/aS5d |access-date=17 Agosto 2026 |website=Expresso das Ilhas |language=pt}}</ref> |27 |São Vicente |- |{{flagdeco|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Bianty|Gomperts|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Hulyo 2026 |title=Bianty Rojer Gomperts ta e Miss Universe Curaçao 2026 |language=pt |trans-title=Bianty Rojer Gomperts is crowned Miss Universe Curaçao 2026 today |website=NoticiaCla |url=https://www.noticiacla.com/news/38733/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260727153147/https://www.noticiacla.com/news/38733/ |archive-date=27 Hulyo 2026}}</ref> |28 |Amerikanenkamp |- |{{flagdeco|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |{{sortname|Jessi|Kalambayi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Culture : le Fonds de Promotion culturelle félicite Jessi Kalambayi, élue « Miss Universe » RDC 2026 |trans-title=Culture: The Cultural Promotion Fund congratulates Jessi Kalambayi, elected "Miss Universe" DRC 2026 |url=https://acp.cd/culture/culture-le-fonds-de-promotion-culturelle-felicite-jessi-kalambayi-elue-miss-universe-rdc-2026/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Agence Congolaise de Presse |language=fr-FR}}</ref> |28 |[[Kinshasa]] |- |{{flagdeco|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Fie Rose|Lindegaard|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Universe Canadá 2025 se despide de su corona con su bebé en brazos |language=es |trans-title=Miss Universe Canada 2025 bids farewell to her crown with her baby in her arms |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-canada-2025-se-despide-de-su-corona-con-su-bebe-en-brazos/ |url-status=live |access-date=13 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810014113/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-canada-2025-se-despide-de-su-corona-con-su-bebe-en-brazos/ |archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Copenhague]] |- |{{flagdeco|EGY}} [[Ehipto]] |{{sortname|Sonia|Gergis|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina|first=Armin P.|date=18 Agosto 2026|title=Filipino Miss Universe licensee Josh Yugen picks Egypt’s bet anew|url=https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821171537/https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archive-date=21 Agosto 2026|access-date=30 Agosto 2026|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> |31 |[[Cairo]] |- |{{flagdeco|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Dalia|Bucaram|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Agosto 2026 |title=Dalia Bucaram es la ganadora de Miss Universo Ecuador 2026 |language=es |trans-title=Dalia Bucaram is the winner of Miss Universe Ecuador 2026 |website=Primicias |url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/dalia-bucaram-miss-universo-ecuador-ganadora-corona-final-130393/ |access-date=17 Agosto 2026}}</ref> |21 |Guayaquil |- |{{flagdeco|SLV}} [[El Salvador]] |{{sortname|Sofía|Córdova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Figueroa |first=Lissette |date=28 Hunyo 2026 |title=Sofía Córdova es Miss Universo El Salvador 2026 |language=es |trans-title=Sofía Córdova is Miss Universe El Salvador 2026 |website=El Diario de Hoy |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629051045/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |archive-date=29 Hunyo 2026}}</ref> |27 |[[San Salvador]] |- |{{flagdeco|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |{{sortname|Anna|Ličková|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Obrovský triumf odmietnutej finalistky z Ruže pre nevestu: Vyhrala Miss Universe Slovensko! |language=sk |trans-title=Huge triumph of the rejected finalist from A Rose for the Bride: She won Miss Universe Slovakia! |website=Koktejl |url=https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617082300/https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |25 |Martin |- |{{flagdeco|ESP}} [[Espanya]] |{{sortname|Susana|Medina|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Viera |first=Briseida |date=20 Hulyo 2026 |title=Susana Medina, la grancanaria que alza la corona de Miss Universe Spain 2026 |trans-title=Susana Medina, the Gran Canarian who claims the Miss Universe Spain 2026 crown. |url=https://www.laprovincia.es/canarias/2026/07/20/susana-medina-grancanaria-conquista-corona-dv-132623842.html |access-date=26 Hulyo 2026 |website=La Provincia - Diario de Las Palmas |language=es}}</ref> |27 |Las Palmas |- |{{flagdeco|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Justus|Kelley}}<ref>{{cite web |last=Parent |first=Tabitha |date=27 Agosto 2026 |title=Miss USA 2026 Crowns Miss Virginia as Winner, Marking First Mom to Win Pageant |url=https://people.com/miss-usa-crowns-new-winner-at-2026-pageant-12064861 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827123800/https://people.com/miss-usa-crowns-new-winner-at-2026-pageant-12064861 |archive-date=27 Agosto 2026 |access-date=30 Agosto 2026 |website=People |language=en}}</ref> |31 |Arlington |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{sortname|Emili|Denneng|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Agosto 2026 |title=ФОТО ⟩ Эмили из небольшого эстонского города представит страну на 75-м конкурсе «Мисс Вселенная» |trans-title=PHOTO ⟩ Emili from a small town in Estonia will represent the country at the 75th Miss Universe pageant |url=https://limon.postimees.ee/8534975/foto-emili-iz-nebolshogo-estonskogo-goroda-predstavit-stranu-na-75-m-konkurse-miss-vselennaya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827131245/https://limon.postimees.ee/8534975/foto-emili-iz-nebolshogo-estonskogo-goroda-predstavit-stranu-na-75-m-konkurse-miss-vselennaya |archive-date=27 Agosto 2026 |access-date=30 Agosto 2026 |website=Limon |language=ru}}</ref> |20 |Pärnu |- |{{flagdeco|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Bruk|Belete|nolink=nolink=1}}<ref name="ETH&DEU">{{cite web|title=Four Crowns, Three New Queens, One Remarkable Night in Bern|url=https://musecast.ch/community/four-crowns-three-queens-bern-miss-universe-2026|url-status=live|website=Musecast|access-date=5 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260927195119/https://musecast.ch/community/four-crowns-three-queens-bern-miss-universe-2026|archive-date=27 Setyembre 2026|language=en}}</ref> |24 |[[Madrid]] |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Belvy Naa |Ofori|nolink=nolink=1}}<ref>{{cite web|last=Lartey|first=Winifred|date=10 Oktubre 2026|title=Miss Universe Ghana 2026 eyes global stage to inspire girls, champion women's empowerment|url=https://asaaseradio.com/miss-universe-ghana-2026-eyes-global-stage-to-inspire-girls-champion-womens-empowerment/|url-status=live|website=Asaase Radio|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011121424/https://asaaseradio.com/miss-universe-ghana-2026-eyes-global-stage-to-inspire-girls-champion-womens-empowerment/|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> |33 |[[Accra]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|Isabel|Mbomio|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Nguema Eyenga |first=Jovina Mikue |date=20 Setyembre 2026 |title=¡Centro Sur se corona por partida doble: Evinayong y Niefang conquistan Miss Guinea Ecuatorial 2026! |trans-title=Centro Sur takes a double crown: Evinayong and Niefang win Miss Equatorial Guinea 2026! |url=https://mofuen.com/2026/09/20/centro-sur-se-corona-por-partida-doble-evinayong-y-niefang-conquistan-miss-guinea-ecuatorial-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260920165132/https://mofuen.com/2026/09/20/centro-sur-se-corona-por-partida-doble-evinayong-y-niefang-conquistan-miss-guinea-ecuatorial-2026/ |archive-date=20 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Mofueñ |language=es}}</ref> |24 |Evinayong |- |{{flagicon|GBR}} [[Great Britain|Gran Britanya]] |{{sortname|Angela|Aumonier|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rodríguez Caraballo |first=Harry |date=12 Hulyo 2026 |title=Miss Universo 2026: Dos filipinas buscarán coronarse en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026: Two Filipinas will seek to be crowned in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260712203620/https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |archive-date=12 Hulyo 2026}}</ref> |25 |Douglas |- |{{flagdeco|GRE}} [[Gresya]] |{{sortname|Olivia|Vasilopoulos|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Melbourne to Miss Universe: Olivia Vassilopoulos crowned Miss Universe Greece 2026|url=https://neoskosmos.com/en/2026/09/26/news/australia/melbourne-to-miss-universe-olivia-vassilopoulos-crowned-miss-universe-greece-2026/|url-status=live|website=Neos Kosmos|date=26 Setyembre 2026|access-date=28 Setyembre 2026|archive-url=https://perma.cc/M5SH-4UFR?url=https%3A%2F%2Fneoskosmos.com%2Fen%2F2026%2F09%2F26%2Fnews%2Faustralia%2Fmelbourne-to-miss-universe-olivia-vassilopoulos-crowned-miss-universe-greece-2026%2F&ts=20260926072718|archive-date=2026-09-26}}</ref> |25 |Mytilene |- |{{flagicon|GLP|variant=local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Chloé|Deher|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Devriese |first=Emmanuelle |date=11 Enero 2026 |title=Miss Univers Guadeloupe : "Suis-je un être infâme ?", Ophély Mézino évincée de son titre, elle prend la parole |trans-title=Miss Universe Guadeloupe: "Am I a despicable being?", Ophély Mézino stripped of her title, she speaks out |url=https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260111232608/https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |archive-date=11 Enero 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Aufeminin |language=fr}}</ref> |31 |Terre-de-Haut |- |{{flagdeco|GIN}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Justine|Kamara|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Diallo |first=Abdoul Malick |date=12 Setyembre 2026 |title=Miss Univers 2026 : ancienne 4e dauphine Miss France 2017, Justine Kamara représentera la Guinée |trans-title=Miss Universe 2026: Former 4th runner-up Miss France 2017, Justine Kamara will represent Guinea |url=https://www.guinee360.com/12/09/2026/miss-univers-2026-ancienne-4e-dauphine-miss-france-2017-justine-kamara-representera-la-guinee/ |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Guinee360 |language=fr}}</ref> |29 |Nancy |- |{{flagdeco|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Adelina |Castillo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peña |first=Yesica |date=9 Agosto 2026 |title=María Castillo conquista la corona y se convierte en Miss Universo Guatemala 2026 |language=es-ES |trans-title=María Castillo wins the crown and becomes Miss Universe Guatemala 2026 |work=La Hora |url=https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |access-date=9 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809081755/https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |archive-date=9 Agosto 2026}}</ref> |27 |Sacatepéquez |- |{{flagdeco|GUY}} [[Guyana]] |{{sortname|Angel |Bhathal|nolink=1}} |39 |[[Toronto]] |- |{{flagdeco|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Celene|Hall|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Kevin |date=25 Agosto 2026 |title=Celene Hall takes Miss Universe Jamaica 2026 crown |url=https://www.jamaicaobserver.com/2026/08/25/celene-hall-takes-miss-universe-jamaica-2026-crown/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |25 |Portland |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Sayuki|Ito|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=23 Hunyo 2026 |title=日本代表に福岡の伊藤さゆきさん　ミス・ユニバース |trans-title=Sayuki Ito from Fukuoka has been selected to represent Japan at the Miss Universe pageant |url=https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623164937/https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |archive-date=23 Hunyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Yahoo! Japan |language=ja}}</ref> |26 |[[Fukuoka]] |- |{{flagdeco|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Tatenda|Rameau|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=26 Agosto 2026 |title=Miss Haiti crowns the wrong contestant in shocking 2026 mix-up |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260826920181/miss-haiti-crowns-wrong-contestant/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |28 |[[Syracuse, New York|Syracuse]] |- |{{flagdeco|HON}} [[Honduras]] |{{sortname|Luisa|Pineda|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=12 Setyembre 2026 |title=Luisa Pineda gana la corona de Miss Universo Honduras 2026 |trans-title=Luisa Pineda wins the Miss Honduras Universe 2026 crown |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/luisa-pineda-gana-la-corona-de-miss-honduras-universo-2026-HA32013501 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260912034600/https://www.laprensa.hn/espectaculos/luisa-pineda-gana-la-corona-de-miss-honduras-universo-2026-HA32013501 |archive-date=12 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |26 |San Francisco de Yojoa |- |{{flagdeco|HKG}} [[Hong Kong]] |{{sortname|Jennifer|Zhou|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=19 Setyembre 2026 |title=環姐港區2026{{!}}周婷棄港姐轉戰場強勢奪冠 亞軍梁藝齡感謝「契媽」楊小娟力撐 梁聖童獲季軍後最想除高踭鞋貼地 |language=zh-Hant |trans-title=Miss Universe Hong Kong 2026 {{!}} Zhou Ting pivots from Miss Hong Kong to clinch a commanding victory; runner-up Leung Ngai-ling thanks her godmother, Yeung Siu-kuen, for the strong support; third-place winner Leung Shing-tung says her top priority after the contest is taking off her high heels and standing barefoot on the ground |website=SingTao Headlines |url=https://www.stheadline.com/film-drama/3617030/%E7%92%B0%E5%A7%90%E6%B8%AF%E5%8D%802026%E4%B8%A8%E5%91%A8%E5%A9%B7%E6%A3%84%E6%B8%AF%E5%A7%90%E8%BD%89%E6%88%B0%E5%A0%B4%E5%BC%B7%E5%8B%A2%E5%A5%AA%E5%86%A0-%E4%BA%9E%E8%BB%8D%E6%A2%81%E8%97%9D%E9%BD%A1%E6%84%9F%E8%AC%9D%E5%A5%91%E5%AA%BD%E6%A5%8A%E5%B0%8F%E5%A8%9F%E5%8A%9B%E6%92%90-%E6%A2%81%E8%81%96%E7%AB%A5%E7%8D%B2%E5%AD%A3%E8%BB%8D%E5%BE%8C%E6%9C%80%E6%83%B3%E9%99%A4%E9%AB%98%E8%B8%AD%E9%9E%8B%E8%B2%BC%E5%9C%B0 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260919173202/https://www.stheadline.com/film-drama/3617030/%E7%92%B0%E5%A7%90%E6%B8%AF%E5%8D%802026%E4%B8%A8%E5%91%A8%E5%A9%B7%E6%A3%84%E6%B8%AF%E5%A7%90%E8%BD%89%E6%88%B0%E5%A0%B4%E5%BC%B7%E5%8B%A2%E5%A5%AA%E5%86%A0-%E4%BA%9E%E8%BB%8D%E6%A2%81%E8%97%9D%E9%BD%A1%E6%84%9F%E8%AC%9D%E5%A5%91%E5%AA%BD%E6%A5%8A%E5%B0%8F%E5%A8%9F%E5%8A%9B%E6%92%90-%E6%A2%81%E8%81%96%E7%AB%A5%E7%8D%B2%E5%AD%A3%E8%BB%8D%E5%BE%8C%E6%9C%80%E6%83%B3%E9%99%A4%E9%AB%98%E8%B8%AD%E9%9E%8B%E8%B2%BC%E5%9C%B0 |archive-date=19 Setyembre 2026}}</ref> |27 |[[Hong Kong]] |- |{{flagdeco|JOR}} [[Jordan|Hordan]] |{{sortname|Destiny|Anbar|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fernando |first=Jefferson |date=9 Setyembre 2026 |title=Destiny Anbar leads Jordan's historic Miss Universe comeback after 66 years |language=en |website=Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909090414/https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |archive-date=9 Setyembre 2026}}</ref> |20 |[[Aman]] |- |{{flagdeco|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Kaziah Liz|Mejo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Devadasan |first=K. P. |date=24 Agosto 2026 |title=UAE-born Kerala girl Kaziah Liz Mejo wins Miss Universe India 2026 |url=https://gulfnews.com/entertainment/uae-born-keralas-kaziah-liz-mejo-crowned-miss-universe-india-2026-1.500650309 |access-date=24 Agosto 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> |19 |Mavelikkara |- |{{flagicon|IRQ}} [[Irak]] |{{sortname|Samantha|Slewa|nolink=1}} |29 |Vaughan |- |{{flagdeco|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Aideen|Howard|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Walsh |first=Lauren |date=21 Hunyo 2026 |title=The competition is 'about far more than appearance' Boston-born Limerick lady crowned Miss Universe Ireland 2026 |language=en |website=Evoke |url=https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621224127/https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |archive-date=21 Hunyo 2026 |archiveurl=}}</ref> |22 |Castletroy |- |{{flagdeco|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Danielle|Yablonka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fellig |first=Vita |date=2 Hulyo 2026 |title=South Florida-born Israeli Danielle Yablon crowned Miss Israel 2026 in Miami |language=en |website=Jewish News Syndicate |url=https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |url-status=dead |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702230606/https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |25 |[[Herzliya]] |- |{{flagdeco|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Giada|Folcia|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=31 Agosto 2026 |title=Miss Universe Italy, il titolo va alla modella Giada Folcia |language=it |trans-title=Miss Universe Italy, the title goes to model Giada Folcia |website=Agenzia Nazionale Stampa Associata |url=https://www.ansa.it/puglia/notizie/2026/08/31/miss-universe-italy-il-titolo-va-alla-modella-giada-folcia_e86ec14e-f46c-4602-9f66-9ab96ddd168b.html |url-status=live |access-date=1 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260831143916/https://www.ansa.it/puglia/notizie/2026/08/31/miss-universe-italy-il-titolo-va-alla-modella-giada-folcia_e86ec14e-f46c-4602-9f66-9ab96ddd168b.html |archive-date=31 Agosto 2026}}</ref> |37 |[[Milan]] |- |{{flagdeco|KHM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Than|Rthna|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=អបអរ! ថាន រតនា ផ្ដួលបេក្ខភាពជើងខ្លាំងច្រើនរូប ក្លាយជារាជិនីម្ចាស់មកុដ MUC 2026|trans-title=Congratulations! Than Ratana defeated many strong candidates to become the queen of the MUC 2026 crown.|url=https://popular.com.kh/%e1%9e%a2%e1%9e%94%e1%9e%a2%e1%9e%9a-%e1%9e%90%e1%9e%b6%e1%9e%93-%e1%9e%9a%e1%9e%8f%e1%9e%93%e1%9e%b6-%e1%9e%95%e1%9f%92%e1%9e%8a%e1%9e%bd%e1%9e%9b%e1%9e%94%e1%9f%81%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%81/|url-status=live|website=Popular Magazine|language=km|date=21 Setyembre 2026|access-date=21 Setyembre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260921120300/https://popular.com.kh/%E1%9E%A2%E1%9E%94%E1%9E%A2%E1%9E%9A-%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%93-%E1%9E%9A%E1%9E%8F%E1%9E%93%E1%9E%B6-%E1%9E%95%E1%9F%92%E1%9E%8A%E1%9E%BD%E1%9E%9B%E1%9E%94%E1%9F%81%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%81/|archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> |31 |Kampong Cham |- |{{flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |{{sortname|Audrey|Black|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Diplômée de Paris et vendeuse de poulets, l'histoire complète d'Audrey Black Moutongo, la nouvelle Miss Cameroun 2025|trans-title=A graduate of Paris and a chicken vendor, the full story of Audrey Black Moutongo, the new Miss Cameroon 2025|url=https://lauradavemedia.com/diplomee-de-paris-et-vendeuse-de-poulets-lhistoire-complete-daudrey-black-moutongo-la-nouvelle-miss-cameroun-2025/|url-status=live|website=Laura Dave Media|language=fr|date=10 Marso 2026|access-date=22 Setyembre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511220659/https://lauradavemedia.com/diplomee-de-paris-et-vendeuse-de-poulets-lhistoire-complete-daudrey-black-moutongo-la-nouvelle-miss-cameroun-2025/|archive-date=11 Mayo 2026}}</ref> |30 |Douala |- |{{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Aslihan |Morali|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Universe Canada 2025 carries her baby during emotional final walk as the reigning queen |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260810917313/miss-universe-canada-2025-carries-baby-final-walk/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811074009/https://www.hola.com/us/celebrities/20260810917313/miss-universe-canada-2025-carries-baby-final-walk/ |archive-date=11 Agosto 2026 |access-date=13 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |28 |Ancaster |- |{{flagicon|ISV}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] |{{sortname|Jenna-Monét|Queeley|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Morris |first=Anthony |date=17 Hunyo 2026 |title=Jenna Monet-Queeley Crowned Miss Universe U.S. Virgin Islands 2026, honors St. Kitts and Nevis Heritage |language=en |website=SKN News |url=https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617205459/https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |21 |Saint Croix |- |{{flagdeco|CYM}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Juliana|Myers|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Boxall |first=Simon |date=13 Hulyo 2026 |title=Juliana Myers crowned Miss Universe Cayman Islands |language=en |website=Cayman Compass |url=https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713064620mp_/https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |20 |West Bay |- |{{flagdeco|TCA}} [[Kapuluang Turcas at Caicos|Kapuluang Turks at Caicos]] |{{sortname|Selena|Grant|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Setyembre 2026 |title=Selena Grant Selected as Miss Universe TCI 2026 |language=en |website=Newsline TCI |url=https://www.newslinetci.com/post/selena-grant-selected-as-miss-universe-tci-2026 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260916113444/https://www.newslinetci.com/post/selena-grant-selected-as-miss-universe-tci-2026 |archive-date=16 Setyembre 2026}}</ref> |25 |Providenciales |- |{{flagdeco|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Alina|Ekaterinecheva|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rakhmatullavyzy |first=Balnur |date=4 Disyembre 2025 |title="Miss Qazaqstan 2025" байқауында шымкенттік ару жеңімпаз атанды |language=kk |trans-title=Shymkent beauty wins Miss Qazaqstan 2025 |newspaper=Stan.kz |url=https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205034549/https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |22 |Shymkent |- |{{flagdeco|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Jean |Ojiro|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mwangi |first=Faith |date=28 Hulyo 2026 |title=Jean Ojiro, Miss Universe Kenya 2026 Winner, Brands And Modeling Journey |url=https://thekenyatimes.com/kenya/jean-ojiro-miss-universe-2/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Kenya Times |language=en-US}}</ref> |27 |[[Nairobi]] |- |{{flagdeco|KGZ}} [[Kirgistan]] |{{sortname|Medina|Ermekova|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Enero 2026 |title=7 thí sinh đầu tiên của Hoa hậu Hoàn vũ 2026 |language=vi |trans-title=The first 7 contestants of Miss Universe 2026 |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113203155/https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |archive-date=13 Enero 2026}}</ref> |18 |[[Biskek]] |- |{{flagdeco|MAF}} [[San Martin|Kolektibidad ng San Martin]] |{{sortname|Marian |Madly|nolink=1}} |29 |Petit-Bourg |- |{{flagdeco|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|María Alejandra|López}}<ref>{{Cite web |last=Guerrero Aldana |first=Daniel |date=11 Oktubre 2026 |title=Ella es María Alejandra López, coronada como Miss Universe Colombia 2026 |trans-title=She is María Alejandra López, crowned Miss Universe Colombia 2026 |url=https://www.elespectador.com/revista-vea/famosos/maria-alejandra-lopez-miss-universe-colombia-2026/ |access-date=12 Oktubre 2026 |website=El Espectador |language=es}}</ref> |32 |[[Pereira, Colombia|Pereira]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Evisa|Pacolli|nolink=1}}<ref name=":3" /> |21 |[[Toronto]] |- |{{flagdeco|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{sortname|María Alejandra|Acosta|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Chinchilla Marín |first=Hillary |date=5 Hunyo 2026 |title=Mariale Acosta es la nueva Miss Universe Costa Rica 2026: así se vivió la gala dorada |language=es |trans-title=Mariale Acosta is the new Miss Universe Costa Rica 2026: this is how the golden gala was experienced |website=La Teja |url=https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606060337/https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |archive-date=6 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Heredia |- |{{flagicon|CRO}} [[Kroasya]] |{{sortname|Antea|Mršić|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=25 Mayo 2026 |title=Antea Mršić nova je Miss Universe Hrvatske 2026. |trans-title=Antea Mršić is the new Miss Universe Croatia 2026. |url=https://www.24sata.hr/show/antea-mrsic-nova-je-miss-universe-hrvatske-2026-1130093 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24sata |language=hr}}</ref> |24 |[[Zagreb]] |- |{{flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{sortname|Mia |Dio|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Everything about Mia Dio, the new beauty queen who will represent Cuba at Miss Universe 2026|url=https://en.cibercuba.com/noticias/2026-08-21-u194224-e198484-s27065-nid338347-todo-mia-dio-nueva-reina-belleza-cubana|url-status=live|website=CiberCuba|date=21 Agosto 2026|access-date=22 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821120243/https://en.cibercuba.com/noticias/2026-08-21-u194224-e198484-s27065-nid338347-todo-mia-dio-nueva-reina-belleza-cubana|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> |25 |[[Miami, Florida|Miami]] |- |{{flagdeco|LVA}} [[Letonya]] |{{sortname|Lāsma |Kuhtarska|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Sedliņa|first=Anita|date=5 Oktubre 2026|title=No depresijas un izdegšanas līdz "Miss Universe Latvia" kronim. Lāsma Kuhtarska izvēlas cīnīties|trans-title=From depression and burnout to the "Miss Universe Latvia" crown: Lāsma Kuhtarska chooses to fight|url=https://www.delfi.lv/life/56010800/notikumi/120137205/no-depresijas-un-izdegsanas-lidz-miss-universe-latvia-kronim-lasma-kuhtarska-izvelas-cinities|url-status=live|website=Delfi|language=lv|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261006172245/https://www.delfi.lv/life/56010800/notikumi/120137205/no-depresijas-un-izdegsanas-lidz-miss-universe-latvia-kronim-lasma-kuhtarska-izvelas-cinities|archive-date=6 Oktubre 2026}}</ref> |31 |[[Riga]] |- |{{Flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118012117/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |archive-date=18 Nobyembre 2025 |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en}}</ref> |22 |Al-Maamriyah |- |{{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] |{{sortname|Olga |Bykadorova|nolink=1}} |32 |[[Montréal, Québec|Montréal]] |- |{{flagdeco|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |{{sortname|Sigríður Ósk|Hrafnkelsdóttir|Sigga Ózk|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sigurjónsdóttir |first=Guðrún Selma |date=23 Abril 2026 |title=Sigga Ózk er orðlaus |language=is |trans-title=Sigga Ózk is speechless |website=Morgunblaðið |url=https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260423160638/https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |27 |Garðabær |- |{{flagicon|MAC}} [[Macau|Makaw]] |{{sortname|Xuhe|Hou|Sigga Ózk|nolink=1}} | | |- |{{flagdeco|MDV}} [[Maldives|Maldibas]] |{{sortname|Aminath Yuin|Mohamed|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=25 Hunyo 2026 |title=Maladewa Bakal Comeback di Miss Universe 2026, Wakilnya Berhijab! |language=id |trans-title=The Maldives Will Make a Comeback at Miss Universe 2026, with a Hijab-Worshipping Representative! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260624214236/https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |archive-date=24 Hunyo 2026}}</ref> |18 |[[Malé]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Francesca|Mercieca|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Falzon |first=Gabriel |date=17 Hulyo 2026 |title=Francesca Mercieca Crowned Miss Universe Malta 2026 |language=en |website=Lovin Malta |url=https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260717061412/https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |archive-date=17 Hulyo 2026}}</ref> |26 |St. Paul's Bay |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Larissa |Ségarel|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mergirie-Adele |first=Mildrey |date=22 Agosto 2026 |title=Larissa Ségarel est la nouvelle Miss Universe Martinique |trans-title=Larissa Ségarel is the new Miss Universe Martinique |url=https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique |access-date=23 Agosto 2026 |website=RCI |language=fr-MQ}}</ref> |28 |Lamentin |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Sara |Allali|nolink=1}} |27 |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|MYT|variant=local}} [[Mayotte]] |{{sortname|Maëva|Toumbou Dani|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Mayo 2026 |title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe |language=fr |trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe |website=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-indien-appli/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe |access-date=23 Hulyo 2026}}</ref> |33 |Tsingoni |- |{{flagdeco|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|María Guadalupe|Vargas|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Tirado |first=Monica |date=29 Agosto 2026 |title=María Vargas, de Jalisco, es coronada como Miss Universe México 2026 |language=es |trans-title=María Vargas, from Jalisco, is crowned Miss Universe Mexico 2026 |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20260830920682/miss-universe-mexico-2026-en-vivo-final-candidatas-coronacion/ |access-date=30 Agosto 2026}}</ref> |28 |[[:en:Zapopan|Zapopan]] |- |{{flagdeco|MNG}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhboldyn|Enkhdelgerekh|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=О. |first=Doljin |date=22 Setyembre 2026 |title=Э.Энхдэлгэрэх "Miss Universe" тэмцээнд Монгол Улсаа төлөөлөн оролцоно |language=mn |trans-title=E. Enkhdelgerekh to represent Mongolia at the "Miss Universe" pageant |website=Zindaa |url=https://news.zindaa.mn/5d0c |url-status=live |access-date=3 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260922152340/https://news.zindaa.mn/5d0c |archive-date=22 Setyembre 2026}}</ref> |29 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagdeco|MNE}} [[Montenegro]] |{{sortname|Aleksandra|Ivezaj|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Miss Universe Albania dhe Kosova 2026 |language=sq |trans-title=Miss Universe Albania and Kosovo 2026 |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607160835/https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |22 |Tuzi |- |{{flagdeco|MMR}} [[Myanmar]] |{{sortname|May Grace|Parry|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Hunyo 2026 |title=Bea Millan-Windorski gets award at Miss Universe Myanmar pageant |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618075931/https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |archive-date=18 Hunyo 2026}}</ref> |31 |Hpa-an |- |{{flagdeco|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Charene|Labuschagne|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=2 Agosto 2026 |title=Charene Labuschagne crowned Miss Namibia |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803032059/https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Windhoek]] |- |{{NPL}} |{{sortname|Prayashna|Gurung|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Setyembre 2026 |title=Prayashna Gurung becomes Miss Universe Nepal, Binita Oli takes Miss Earth Nepal crown |url=https://english.onlinekhabar.com/prayashna-gurung-miss-universe.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=OnlineKhabar |language=en-GB}}</ref> |24 |Siddharthanagar |- |{{flagdeco|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Danielle|Adewusi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Falade |first=Tomi |date=16 Oktubre 2026 |title=Meet Danielle Adewusi, The Doctor Bringing Women’s Health Advocacy To Miss Universe |url=https://independent.ng/meet-danielle-adewusi-the-doctor-bringing-womens-health-advocacy-to-miss-universe/ |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Independent Newspaper Nigeria |language=en-GB}}</ref> |29 |[[Lagos]] |- |{{flagdeco|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |{{sortname|Jasmine|Blandford|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=4 Setyembre 2026 |title=Jasmine Blandford es coronada como Miss Universe Nicaragua 2026 |language=es |trans-title=Jasmine Blandford is crowned Miss Universe Nicaragua 2026 |website=La Prensa |url=https://www.laprensani.com/2026/09/04/vida/3780011-jasmine-blandford-es-coronada-como-miss-universe-nicaragua-2026 |access-date=6 Setyembre 2026}}</ref> |27 |Kukra Hill |- |{{flagdeco|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Abelone |Smedsrud|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=24 Agosto 2026 |title=Abelone Smedsrud fra Eiker vant Miss Norway 2026 |language=Norwegian |trans-title=Abelone Smedsrud from Eiker won Miss Norway 2026 |website=Eikernytt.no |url=https://www.eikernytt.no/2026/08/24/abelone-smedsrud-fra-eiker-vant-miss-norway-2026/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826020049/https://www.eikernytt.no/2026/08/24/abelone-smedsrud-fra-eiker-vant-miss-norway-2026/ |archive-date=26 Agosto 2026}}</ref> |29 |Eiker |- |{{flagdeco|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Georgia|Waddington|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gooch |first=Carly |date=4 Agosto 2026 |title=Miss Universe NZ hopes to ‘debunk’ pageantry stigma |url=https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804023415/https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-date=4 Agosto 2026 |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Press |language=en}}</ref> |24 |Christchurch |- |{{flagdeco|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Melissa|Bottema|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Hunyo 2026 |title=Groningse Melissa Bottema is Miss Nederland: "Droom die uitkomt" |language=nl |trans-title=Melissa Bottema from Groningen is Miss Netherlands: "A dream come true" |website=De Telegraaf |url=https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628070958/https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |archive-date=28 Hunyo 2026 |accessdate=}}</ref> |26 |Winsum |- |{{flagdeco|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Misbah|Arshad|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sarkar |first=Rituparna |date=21 Agosto 2026 |title=Meet Misbah Arshad, The Psychology Student Crowned Miss Universe Pakistan 2026 |language=en |website=The Sunday Guardian |url=https://sundayguardianlive.com/entertainment-news/meet-misbah-arshad-the-psychology-student-crowned-miss-universe-pakistan-2026-266321/ |url-status=live |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821121009/https://sundayguardianlive.com/entertainment-news/meet-misbah-arshad-the-psychology-student-crowned-miss-universe-pakistan-2026-266321/ |archive-date=21 Agosto 2026}}</ref> |28 |Lahore |- |{{flagdeco|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Gabriela|González|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Concepción |first=Martha Vanessa |date=6 Setyembre 2026 |title=Gabriela Lineth González del Valle se coronó como Miss Universe Panamá 2026 |language=es |trans-title=Gabriela Lineth González del Valle was crowned Miss Universe Panama 2026 |website=La Prensa |url=https://www.prensa.com/vivir/gabriela-lineth-gonzalez-del-valle-se-corona-como-miss-universe-panama-2026/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260906191854/https://www.prensa.com/vivir/gabriela-lineth-gonzalez-del-valle-se-corona-como-miss-universe-panama-2026/ |archive-date=6 Setyembre 2026}}</ref> |20 |Chiriquí |- |{{flagdeco|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Gretha|Matiauda|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Gretha Matiauda es la nueva Miss Universo Paraguay 2026 |language=es |trans-title=Gretha Matiauda is the new Miss Universe Paraguay 2026 |website=La Tribuna |url=https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260327045533/https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |archive-date=27 Marso 2026}}</ref> |25 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{flagdeco|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Luren|Márquez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Napa |first=Renzo |date=15 Abril 2026 |title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe |website=Radio Programas del Perú |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente |archive-date=16 Abril 2026}}</ref> |27 |Ica |- |{{flagdeco|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Veera |Grönlund|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2026 |title=Vuoden 2026 Miss Suomi on Veera Grönlund |trans-title=Miss Finland 2026 is Veera Grönlund |url=https://www.hs.fi/suomi/art-2000012254833.html |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref> |30 |Pori |- |{{flagdeco|PHL}} [[Miss Universe Philippines 2026|Pilipinas]] |{{sortname|Bea|Millan-Windorski|link=Bea Millan-Windorski}}<ref>{{cite news |last=Purnell |first=Kristofer |date=2 Mayo 2026 |title=Kay BMW ang korona: La Union wins Miss Universe Philippines 2026 |language=en |website=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502153757/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |archive-date=2 Mayo 2026}}</ref> |24 |[[San Juan, La Union|San Juan]] |- |{{flagdeco|PRI}} [[Puerto Rico|Puerto Rico]] |{{sortname|Jennifer|Barreto|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rivera Cedeño |first=Jomar José |date=26 Hunyo 2026 |title=De San Sebastián la nueva Miss Universe 2026 |language=es |trans-title=From San Sebastian the new Miss Universe 2026 |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626032524/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |archive-date=26 Hunyo 2026}}</ref> |27 |San Sebastián |- |{{flagdeco|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Isabela|Santos|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Bernardino |first=Carla |date=6 Agosto 2026 |title=Isabela Santos: a miss Portugal que sofreu bullying e que luta pela saúde mental e adoção de animais |trans-title=Isabela Santos: the Miss Portugal who was bullied and advocates for mental health and animal adoption. |url=https://www.jn.pt/delas/artigo/isabela-santos-a-miss-portugal-que-sofreu-bullying-e-que-luta-agora-pela-saude-mental-e-adocao-de-animais/18113717 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Jornal de Notícias |language=pt-PT}}</ref> |26 |Gaia |- |{{flagdeco|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Garance|Authié|nolink=1}}<ref>{{cite web|last=Giron|first=Alexian|date=18 Oktubre 2026|title=Miss Univers 2026 : Garance Authié représentera la France à Porto Rico|trans-title=Miss Universe 2026: Garance Authié will represent France in Puerto Rico|url=https://www.rtl.fr/culture/medias-people/info-rtl-miss-univers-2026-garance-authie-representera-la-france-a-porto-rico-7900681543|url-status=live|website=RTL|language=fr|access-date=18 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261018234930/https://www.rtl.fr/culture/medias-people/info-rtl-miss-univers-2026-garance-authie-representera-la-france-a-porto-rico-7900681543|archive-date=18 Oktubre 2026}}</ref> |22 |[[Paris]] |- |{{flagdeco|COG}} [[Republika ng Congo|Republika ng Konggo]] |{{sortname|Georgina|Kambongo|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Nguesso |first=Rodrigue |date=14 Setyembre 2026 |title=Georgina Kambongo, première Congolaise à représenter le Congo à Miss Univers |trans-title=Georgina Kambongo, the first Congolese woman to represent Congo at Miss Universe |url=https://www.africacomm.org/post/georgina-kambongo-premi%C3%A8re-congolaise-%C3%A0-repr%C3%A9senter-le-congo-%C3%A0-miss-univers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914143756/https://www.africacomm.org/post/georgina-kambongo-premi%C3%A8re-congolaise-%C3%A0-repr%C3%A9senter-le-congo-%C3%A0-miss-univers |archive-date=14 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Africacomm.org |language=fr}}</ref> |24 |Likouala |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Melissa|Núñez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Peña |first=Shawell |date=30 Hulyo 2026 |title=¡Ella es la nueva reina de la belleza dominicana! Melissa Núñez se corona Miss RD Universo 2026 |language=es |trans-title=She is the new Dominican beauty queen! Melissa Núñez is crowned Miss RD Universe 2026 |website=El Nacional |url=https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731043526/https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |28 |La Vega |- |{{flagdeco|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Dominika|Kotoučková|nolink=1}}<ref>{{cite news |title=Na Miss Universe nahradí modelku Osako jezdkyně Dominika Viktorie Kotoučková|trans-title=Equestrian Dominika Viktorie Kotoučková replaces model Osako at Miss Universe|url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-universe-sophia-osako-dominika-viktorie-kotouckova.A261021_101944_missamodelky_sub|url-status=live|website=iDNES.cz|language=cs|date=21 Oktubre 2026|access-date=21 Oktubre 2026}}</ref> |25 |[[Praga]] |- |[[Talaksan:Proposed_flag_of_Réunion_(VAR).svg|border|23x23px]] [[Réunion]] |{{sortname|Abigaëlle |Tailamée|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=11 Oktubre 2026 |title=[Photos - Vidéos ] Abigaëlle Tailamée est notre première Miss Universe Réunion |language=fr |trans-title=[Photos - Videos] Abigaëlle Tailamée is our first Miss Universe Réunion |website=Imaz Press |url=https://imazpress.com/toute-l-actu/miss-universe |url-status=live |access-date=15 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261011062941/https://imazpress.com/toute-l-actu/miss-universe |archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> |20 |Saint-Joseph |- |{{flagdeco|ROU}} [[Rumanya]] |{{sortname|Sabina|Parmac|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Popa|first=Alina|date=19 Oktubre 2026|title=Cine este Sabina Parmac-Gabriela, noua Miss Universe România 2026! Va reprezenta țara noastră la competiția internațională din Puerto Rico|trans-title=Who is Sabina Parmac Gabriela, the new Miss Universe Romania 2026! She will represent our country at the international competition in Puerto Rico|url=https://www.protv.ro/articol/133502-cine-este-sabina-parmac-gabriela-noua-miss-universe-romania-2026-va-reprezenta-tara-noastra-la-competitia-internationala-din-puerto-rico|url-status=live|website=Pro TV|language=ro|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261019184954/https://www.protv.ro/articol/133502-cine-este-sabina-parmac-gabriela-noua-miss-universe-romania-2026-va-reprezenta-tara-noastra-la-competitia-internationala-din-puerto-rico|archive-date=19 Oktubre 2026}}</ref> |21 |[[Bukarest]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Mubanga|Hatyoka|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Rubaya |first=Tapiwa |date=16 Mayo 2026 |title=Africa celebrates as Luay Latif is crowned Mr Supranational Zambia |url=https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516102703/https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |archive-date=16 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=My Afrika Magazine |language=en}}</ref> |24 |Livingstone |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |{{sortname|Bernella|Velinor|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hammonds |first=Dr. Courtney A. |date=9 Agosto 2026 |title=The Crown Finds Her: Bernella Velinor Is Miss Universe Saint Lucia 2026 |url=https://upscalemagazine.com/the-crown-finds-her-bernella-velinor-is-miss-universe-saint-lucia-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811120648/https://upscalemagazine.com/the-crown-finds-her-bernella-velinor-is-miss-universe-saint-lucia-2026/ |archive-date=11 Agosto 2026 |access-date=13 Agosto 2026 |website=Upscale Magazine |language=en-US}}</ref> |33 |Dennery |- |{{flagdeco|SRB}} [[Serbiya]] |{{sortname|Nikolina|Vujičić|nolink=1}}<ref>{{cite web |last1=Dž. |first1=R. |last2=K. |first2=Ć. |date=31 Agosto 2026 |title=Misica progovorila o svom poreklu: Evo odakle dolazi prelepa Nikolina koja je osvojila srca žirija i publike |trans-title=Misica spoke about her origins: Here's where the beautiful Nikolina, who won the hearts of the jury and the audience, comes from |url=https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/4387334-misica-progovorila-o-svom-poreklu-evo-odakle-dolazi-prelepa-nikolina-koja-je-osvojila-srca-zirija-i-publike |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260831143540/https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/4387334-misica-progovorila-o-svom-poreklu-evo-odakle-dolazi-prelepa-nikolina-koja-je-osvojila-srca-zirija-i-publike |archive-date=31 Agosto 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Telegraf |language=sr}}</ref> |24 |Dragovo |- |{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Katti|Fofanah|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=1 Hulyo 2026 |title=Sierra Leone Comeback di Miss Universe 2026 Setelah Absen 7 Tahun |language=id |trans-title=Sierra Leone Returns to Miss Universe 2026 After 7 Year Absence |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/sierra-leone-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-7-tahun-c1c2-01-l8vsm-zvghkt |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701013135/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-universe-americas-2025-di-pembukaan-piala-dunia-2026-c1c2-01-l8vsm-w3z8jv |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Bonthe |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Roseanna|Hall|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=While tension fills History was made in Harare as Miss Universe Zimbabwe crowned seven beauty queens to represent the country at some of the world's biggest pageants |language=en |website=Zimbo Live News |url=https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607055812/https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |34 |Shurugwi |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Nimhara|Sasindi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Hunyo 2026 |title=මිස් යුනිවර්ස් ශ්‍රී ලංකා 2026 කිරුළ නිම්හාරා සසිඳිට |language=si |trans-title=Nimhara Sasindi crowned Miss Universe Sri Lanka 2026 |website=Zira Daily |url=https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625205935/https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |archive-date=25 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SUR}} [[Surinam|Suriname]] |{{sortname|Maruschka|Sahiboe|nolink=1}} |33 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Josefin |Strand|nolink=1}} |27 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |{{sortname|Itiya|Dube|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Projer |first=Leonie |date=27 Setyembre 2026 |title=Ex-Miss packt aus: «Ich wurde nach der Krönung allein gelassen» |language=de |trans-title=Ex-beauty queen opens up: "I was left all alone after the crowning" |website=[[20 Minuten]] |url=https://www.20min.ch/story/miss-universe-switzerland-naima-acosta-kritik-103639872 |url-status=live |access-date=28 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260927203058/https://www.20min.ch/story/miss-universe-switzerland-naima-acosta-kritik-103639872 |archive-date=27 Setyembre 2026 |accessdate=}}</ref> |27 |[[Geneva]] |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Queen Elizabeth |Makune|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=21 Setyembre 2026 |title=Elizabeth Makune Aibuka Miss Universe Tanzania 2026 |language=sw |trans-title=Elizabeth Makune Emerges as Miss Universe Tanzania 2026 |website=Global Publishers |url=https://globalpublishers.co.tz/2026/09/21/elizabeth-makune-aibuka-miss-universe-tanzania-2026/ |url-status=live |access-date=15 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260921125437/https://globalpublishers.co.tz/2026/09/21/elizabeth-makune-aibuka-miss-universe-tanzania-2026/ |archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> |30 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Bajabulise|Thela|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keteyi |first=Oluthando |date=21 Hulyo 2026 |title=Bajabulise Thela crowned Miss African Beauty Universe: A new face for South Africa at Miss Universe |url=https://iol.co.za/lifestyle/style-beauty/2026-07-20-bajabulise-thela-crowned-miss-african-beauty-universe-a-new-face-for-south-africa-at-miss-universe/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |23 |KaNyamazane |- |{{flagdeco|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Yurim|Kim|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Seong |first=Jong-hyun |date=30 Agosto 2026 |title=[포토] 김유림, '2026 미스유니버스코리아' 진 수상 |trans-title=[Photo] Kim Yurim Wins '2026 Miss Universe Korea' |url=https://www.newsfreezone.co.kr/news/articleView.html?idxno=706448 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260830135203/https://www.newsfreezone.co.kr/news/articleView.html?idxno=706448 |archive-date=30 Agosto 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=News Free Zone |language=ko}}</ref> |35 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|Timog Sudan}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Amylia |Deng|nolink=1}} |26 |[[Juba]] |- |{{flagdeco|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Vinita|Manoo|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Setyembre 2026 |title=Introducing Miss Universe Trinidad And Tobago 2026, Vinita Manoo |language=en |website=Trinidad and Tobago Television |url=https://www.ttt.live/introducing-miss-universe-trinidad-and-tobago-2026-vinita-manoo/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260917004312/https://www.ttt.live/introducing-miss-universe-trinidad-and-tobago-2026-vinita-manoo/ |archive-date=17 Setyembre 2026}}</ref> |36 |[[:en:San_Juan,_Trinidad_and_Tobago|San Juan]] |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |{{sortname|Sarrah|Brahmi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=12 Hunyo 2026 |title=Tunisia Comeback di Miss Universe 2026 setelah Absen 55 Tahun |language=id |trans-title=Tunisia Makes Comeback at Miss Universe 2026 After 55 Years |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260612191503/https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |archive-date=12 Hunyo 2026}}</ref> |33 |Sousse |- |{{flagdeco|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Alara |Eriç|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=9 Oktubre 2026 |title=Güncel "Skandalları Bitmeyen Organizasyon "Miss Universe Türkiye" |trans-title="Miss Universe Türkiye": An Organization Plagued by Endless Scandals |url=https://modadergitv.com/turkiye-skandallari-bitmeyen-organizasyon-miss-universe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261009142614/https://modadergitv.com/turkiye-skandallari-bitmeyen-organizasyon-miss-universe/ |archive-date=9 Oktubre 2026 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Moda Dergi TV |language=tr}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Dominga|López|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Díaz |first=Nicolás |date=3 Agosto 2026 |title=Dominga López gana Miss Universo Chile 2026: competirá en versión internacional |language=es |trans-title=Dominga López wins Miss Universe Chile 2026: she will compete in the international version |website=Bío Bío |url=https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803052748/https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |24 |[[Viña del Mar]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Shiqi |Wang|nolink=1}}<ref name=":4" /> |25 |[[Shanghai]] |- |{{flagdeco|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Mitchelle|Daka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Waswa |first=Samson |date=2 Agosto 2026 |title=In pictures: Mitchelle Daka crowned first Miss Universe Uganda |language=en |website=Pulse Uganda |url=https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802063914/https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |archive-date=2 Agosto 2026}}</ref> |29 |Budaka |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Anna|Nikonova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Kudryavchenko |first=Tamara |date=1 Hulyo 2026 |title=Дочка Ніконова стала володаркою корони "Міс Україна Всесвіт"-2026 |language=uk |trans-title=Nikonov's daughter became the owner of the crown "Miss Ukraine Universe"-2026 |website=Tablo ID |url=https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701143537/https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Kiev|Kyiv]] |- |{{flagdeco|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Kamilla|Kiss|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2026 |title=Megválasztották a Miss Universe Hungary idei királynőjét |trans-title=This year's queen of Miss Universe Hungary has been chosen |url=https://24.hu/szorakozas/2026/06/20/szepsegkiralyno-miss-universe-hungary-2026-kiss-kamilla/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24.hu |language=hu}}</ref> |25 |Dunaújváros |- |{{flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |{{sortname|Lucía|Piñeyro|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=31 Mayo 2026 |title=De Young al mundo: Lucía Piñeyro Lima es la nueva Miss Universo Uruguay |language=es |trans-title=From Young to the world: Lucía Piñeyro Lima is the new Miss Universe Uruguay |website=Uruguay Digital 365 |url=https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601052440/https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |archive-date=1 Hunyo 2026}}</ref> |35 |Young |} === Mga paparating na mga kompetisyong pambansa === {| class="wikitable sortable" !Bansa/Teritoryo !Petsa |- |{{flagdeco|PSE}} [[Estado ng Palestina|Palestina]]<ref>{{cite news |last=Tusing |first=David |date=12 August 2026 |title=Nadeen Ayoub to help select Palestine's Miss Universe 2026 representative |website=The National |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2026/08/12/miss-universe-palestine-2026-nadeen-ayoub/ |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260813081048/https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2026/08/12/miss-universe-palestine-2026-nadeen-ayoub/ |archivedate=13 August 2026 |accessdate=13 August 2026}}</ref> |Oktubre 2026 |} == Mga tala== {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|http://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Kastila ng CS1 (es)]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Pranses ng CS1 (fr)]] 5ngotv02igldonm74y3zrlcxtms748k 2236028 2235942 2026-10-21T18:14:27Z Allyriana000 119761 2236028 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | date = 24 Nobyembre 2026 | venue = José Miguel Agrelot Coliseum, San Juan, Puerto Rico | broadcaster = {{Hlist|[[Roku]]|[[Telemundo]]|[[TV Azteca]]}} | debuts = {{Hlist|Kolektibidad ng San Martin|Malawi|Republika ng Konggo|Timog Sudan|Uganda}} | returns= {{Hlist|Albanya|Alemanya|Austrya|Hamayka|Hordan|Kamerun|Kenya|Litwanya|Lupangyelo|Maldibas|Maruekos|Mongolya|Montenegro|Réunion|Sierra Leone|Suriname|Tunisya|Usbekistan}} | before = [[Miss Universe 2025|2025]] |withdrawals={{Hlist|Biyetnam|Indonesya|Laos|Malaysia|Singapura|Taylandiya}}}} Ang '''Miss Universe 2026''' ang magiging ika-75 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na nakatakdang gaganapin sa José Miguel Agrelot Coliseum sa [[San Juan, Puerto Rico]], sa 24 Nobyembre 2026.<ref name=":1" /> Kokoronahan ni [[Fátima Bosch]] ng Mehiko ang kaniyang papalit sa pagtatapos ng kaganapan. Papangunahan ni [[Miss Universe 1993]] Dayanara Torres ang kompetisyon.<ref>{{cite news|title=VIDEO: Dayanara Torres confirma que será parte de Miss Universe 2026 en Puerto Rico|trans-title=VIDEO: Dayanara Torres confirms she will be part of Miss Universe 2026 in Puerto Rico|url=https://www.elvocero.com/escenario/video-dayanara-torres-confirma-que-ser-la-animadora-de-miss-universe-2026-en-puerto-rico/article_94b5f92c-14ed-487b-9d9b-afbc0bc1842d.html|url-status=live|website=El Vocero|language=es|date=18 Oktubre 2026|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261019052640/https://www.elvocero.com/escenario/video-dayanara-torres-confirma-que-ser-la-animadora-de-miss-universe-2026-en-puerto-rico/article_94b5f92c-14ed-487b-9d9b-afbc0bc1842d.html#google_vignette|archive-date=19 Oktubre 2026}}</ref> == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === [[Talaksan:Coliseum_of_Puerto_Rico_(03).jpg|thumb|José Miguel Agrelot Coliseum, ang lokasyon ng Miss Universe 2026]] Noong 23 Setyembre 2025, inanunsyo ng [[Miss Universe|Miss Universe Organization]] na gaganapin ang edisyong ito sa Puerto Rico sa ikaapat na pagkakataon, pagkatapos ng [[Miss Universe 1972|1972]], [[Miss Universe 2001|2001]], at [[Miss Universe 2002|2002.]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cosulich |first=Bianca |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universo en Puerto Rico: lo que debes saber del aniversario 75 |trans-title=Miss Universe in Puerto Rico: What you need to know about the 75th anniversary |url=https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923204633/https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Marie Claire |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ramos Rosado |first=Víctor |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se celebrará en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |work=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928045010/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |archive-date=28 Setyembre 2025}}</ref> Kinumpirma ni Jennifer González-Colón, ang Gobernador ng Puerto Rico, ang pagpili at inanunsyo na sumang-ayon ang kaniyang administrasyon na maglaan ng kabuuang {{US$|9 million}} sa pampublikong pondo upang pondohan ang pangunguna nito ng kompetisyon, na pangangasiwaan ng Puerto Rico Tourism Company at Discover Puerto Rico.<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico To Host Miss Universe 2026 In A Celebration Of Latino Pride |url=https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307001204/https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=BeLatina |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Muchacho |first=Enrique |date=21 Nobyembre 2025 |title=Economic and Tourism opportunity with Miss Universe 2026 |url=https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251121221746/https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |archive-date=21 Nobyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=WJournal |language=en}}</ref> Itinalaga ng mga tagapag-ayos ang José Miguel Agrelot Coliseum sa San Juan, Puerto Rico, bilang ang lokasyon ng kompetisyon, na nakatakdang gaganapin sa Nobyembre 2026.<ref>{{cite news |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se llevará a cabo en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923202932/https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web |last=Valdez |first=Cynthia |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026: Puerto Rico será la sede de la 75a edición del certamen en su aniversario de diamante |trans-title=Miss Universe 2026: Puerto Rico will host the 75th edition of the pageant on its diamond anniversary |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923201347/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=¡Hola! |language=es}}</ref><ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517042411/https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |archive-date=17 Mayo 2026}}</ref> Noong 18 Disyembre, ipinatigil ni Willianette Robles Cancel, ang direktor ehekutibo ng Puerto Rico Tourism Company, ang mga pagbabayad nito sa Miss Universe at nanawagan ng isang pagpupulong sa pagitan ng kanilang mga delegasyon upang talakayin ang "ilang nakabinbing isyu at mga bagong kinakailangan para sa pagdaraos ng kompetisyon".<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=12 Disyembre 2025 |title=Puerto Rico gov't halts funds disbursement for Miss Universe 2026 — report |url=https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260420032723/https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |archive-date=20 Abril 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=10 Disyembre 2025 |title=Gobierno detiene desembolso de fondos a Miss Universe |trans-title=Government halts disbursement of funds to Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-detiene-desembolso-de-fondos-a-miss-universe/article_2d2e76f4-3377-4691-8632-0792e4198d62.html |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828175404/https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-detiene-desembolso-de-fondos-a-miss-universe/article_2d2e76f4-3377-4691-8632-0792e4198d62.html|archive-date=28 Agosto 2026}}</ref> Nangyari ang suspensyon matapos humarap sa ilang mga isyu ang kompetisyon, kabilang ang [[Miss Universe 2025|mga iregularidad sa resulta]] ng nakaraang edisyon at ang paglulunsad ng pamahalaan ng Mehiko ng imbestigasyon sa pangulo ng Miss Universe na si Raúl Rocha sa mga kaso ng droga, gasolina, at pagpupuslit ng armas.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Sanchez |first=Fabiola |date=5 Disyembre 2025 |title=Mexico freezes Miss Universe co-owner's bank accounts during organized crime investigation |url=https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251228131125/https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |archive-date=28 Disyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Abril 2026 |title=Puerto Rico’s hosting of 75th Miss Universe pageant is pushing through |url=https://entertainment.inquirer.net/665476/puerto-ricos-hosting-of-75th-miss-universe-pageant-is-pushing-through |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828150033/https://entertainment.inquirer.net/665476/puerto-ricos-hosting-of-75th-miss-universe-pageant-is-pushing-through|archive-date=28 Agosto 2026}}</ref> Pagsapit ng Marso 2026, napagkasunduan na ng delegasyon na ipagpatuloy ang pangunguna ng kompetisyon sa teritoryo.<ref>{{Cite web |last=Menéndez Sanabria |first=Pedro |date=4 Marso 2026 |title=En su etapa final negociación entre gobierno y Miss Universe |trans-title=In its final stage, negotiations between the government and Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307213532/https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Kabilang sa mga kundisyong ipinataw ng pamahalaan ng Puerto Rico sa kasunduan ay ang pagbawi ni Rocha sa kaniyang pakikilahok sa pangunguna ng edisyon upang "pangalagaan ang imahe ng Puerto Rico". <ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |last2=Aponte Inostroza |first2=Carlos |date=19 Pebrero 2026 |title=¿Qué condiciones está imponiendo el gobierno para la celebración de Miss Universe en Puerto Rico? |url=https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307181719/https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Pagsapit ng Abril 2026, natapos ng pamahalaan ng Puerto Rico ang pagbayad nito sa Miss Universe.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=28 Abril 2026 |title=Gobierno finaliza pagos para la celebración de Miss Universe 2026 en la Isla |trans-title=Government finalizes payments for the Miss Universe 2026 pageant on the island |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505154733/https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |archive-date=5 Mayo 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Noong 22 Hulyo 2026, inanunsyo ng Miss Universe Organization na ang opisyal na petsa ng kompetisyon ay sa 24 Nobyembre 2026.<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=23 Hulyo 2026 |title=75th Miss Universe coronation night to be held on November 24 in Puerto Rico |url=https://philstarlife.com/news-and-views/828719-miss-universe-coronation-night-nov-24?page=2 |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Ayon kay Cancel, inaasahang mag-aakit ng humigit-kumulang 65,000 bisita ang kompetisyon sa pulo.<ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=8 Oktubre 2026 |title=Miss Universe 2026 atraerá unos 65,000 visitantes a la Isla |trans-title=Miss Universe 2026 will attract approximately 65,000 visitors to the island. |url=https://www.elvocero.com/escenario/miss-universe-2026-atraer-unos-65-000-visitantes-a-la-isla/article_5b334ba0-4c79-49e0-b612-d92c7a448284.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Mula sa mga kandidatang itinalaga noong 21 Hulyo 2026, Labing-isang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging isang runner-up sa kanilang kompetisyong pambansa,{{Efn|Si Aliya Karotkaya ng Biyelorusya ang first runner-up sa Miss Belarus 2025.<ref>{{cite web|title=Alena Kucheruk from Polotsk wins Miss Belarus 2025 beauty pageant|url=https://www.belarus.by/en/press-center/news/alena-kucheruk-from-polotsk-wins-miss-belarus-2025-beauty-pageant_i_197941.html|url-status=live|website=Belarus.by|date=12 Setyembre 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260830114140/https://www.belarus.by/en/press-center/news/alena-kucheruk-from-polotsk-wins-miss-belarus-2025-beauty-pageant_i_197941.html|archivedate=30 Agosto 2026|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Dabilo Moses ng Botswana ang first runner-up sa Miss Universe Botswana 2025.<ref>{{cite news|last=Shabani|first=Thamani|date=1 Setyembre 2025|title=Andries new Miss Universe Botswana|url=https://dailynews.gov.bw/news-detail/88410|url-status=live|website=Daily News Botswana|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250904031135/https://dailynews.gov.bw/news-detail/88410|archivedate=4 Setyembre 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Danielle Yablonka ng Israel ang first runner-up sa Miss Universe Israel 2025.<ref>{{cite news|last=Taylor|first=Ezra|date=19 Hulyo 2025|title=Melanie Shiraz wins Miss Universe Israel 2025 crown, vows to use platform for meaningful change|url=https://www.jpost.com/j-spot/article-861514|url-status=live|website=The Jerusalem Post|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250719185733/https://www.jpost.com/j-spot/article-861514|archivedate=19 Hulyo 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Selena Grant ng Kapuluang Turks at Caicos ang first runner-up sa Miss Universe Turks and Caicos 2025.<ref>{{cite news|last=Tyson|first=Vivian|date=2 Agosto 2025|title=Bereniece Dickenson Crowned Miss Universe Turks and Caicos 2025|url=https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025|url-status=live|website=Newsline TCI|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250802073600/https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025|archivedate=2 Agosto 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Bruk Belete ng Etiyopiya ang first runner-up sa Miss Universe Spain 2026.<ref>{{Cite web |last=Espí |first=Aarón |date=12 Hulyo 2026 |title=Las historias que llegan a Miss Universo España 2026 y demuestran que ya no existe una candidata tipo: madres, mujeres de 40 años y cuerpos alejados del canon tradicional |url=https://www.vanitatis.elconfidencial.com/famosos/2026-07-12/historias-miss-universo-espana-demuestran-no-existe-una-candidata-tipo_4387269/ |access-date=5 Oktubre 2026 |website=El Confidencial|language=es}}</ref>}} o matapos mapili sa isang ''casting process'',{{Efn|Representatives from Armenia, Aruba, the British Virgin Islands, Egypt, Jordan, Latvia, Martinique, Mayotte, Nicaragua, Paraguay, Peru, Trinidad and Tobago, Turkey, and Uruguay, were each selected through a casting process conducted by their respective organizations.<ref>{{cite web|title=Arena Zeynalian Crowned Miss Universe Armenia 2026|url=https://edgar.id/blog-posts/arena-zeynalian-crowned-miss-universe-armenia-2026|url-status=live|website=Edgar Entertainment|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260827123000/https://edgar.id/blog-posts/arena-zeynalian-crowned-miss-universe-armenia-2026|archivedate=27 August 2026|accessdate=27 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=Elizabeth Johnson Crowned Miss Universe Aruba 2026|url=https://arubanews.ca/elizabeth-johnson-crowned-miss-universe-aruba-2026/|url-status=live|website=Aruba News|date=31 August 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260901142936/https://arubanews.ca/elizabeth-johnson-crowned-miss-universe-aruba-2026/|archivedate=1 September 2026|accessdate=16 September 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Adina|first=Armin P.|date=18 August 2026|title=Filipino Miss Universe licensee Josh Yugen picks Egypt's bet anew|url=https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|url-status=live|website=Philippine Daily Inquirer|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260821171537/https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archivedate=21 August 2026|accessdate=23 August 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Larissa Ségarel est la nouvelle Miss Univers Martinique|trans-title=Larissa Ségarel is the new Miss Universe Martinique|url=https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique|url-status=live|website=RCI|language=fr|date=22 August 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260822231659/https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique|archivedate=22 August 2026|accessdate=23 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe|trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe|url=https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|url-status=live|website=L'info Kwezi|language=fr|date=25 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260525080044/https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|archivedate=25 May 2026|accessdate=25 May 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Oriz|first=Karina|date=5 September 2026|title=Jasmine Blandford is crowned Miss Universe Nicaragua 2026 and will represent the country in Puerto Rico|url=https://100noticias.tv/farandula/149604-jasmine-blandford-miss-universe-nicaragua-2026/|url-status=live|website=[[100% Noticias]]|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260916120329/https://100noticias.tv/farandula/149604-jasmine-blandford-miss-universe-nicaragua-2026/|archivedate=16 September 2026|accessdate=16 September 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=(VIDEO) ¡Atendé lo que le pidieron a esta modelo para ser Miss Universo Paraguay!|trans-title=(VIDEO) Check out what they asked of this model to become Miss Universe Paraguay!|url=https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|url-status=live|website=Popular.com.py|language=es|date=23 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260324013405/https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|archivedate=24 March 2026|accessdate=24 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=14 April 2026|title=Miss Perú 2026: cuándo, dónde y cómo ver en vivo la coronación de la sucesora de Karla Bacigalupo con Fátima Bosch|trans-title=Miss Peru 2026: When, where and how to watch live the coronation of Karla Bacigalupo's successor with Fátima Bosch|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260415102922/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|archivedate=15 April 2026|accessdate=15 April 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=15 April 2026|title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo|trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485|url-status=live|website=[[Radio Programas del Perú]]|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente|archivedate=16 April 2026|accessdate=16 April 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=García Retamal|first=Brenda|date=13 August 2026|title=Luren Márquez ya no es Miss Perú 2026: organización retiró su título y no participará en el Miss Universo|trans-title=Luren Márquez is no longer Miss Peru 2026: the organization withdrew her title and she will not participate in Miss Universe|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/luren-marquez-ya-no-es-miss-peru-2026-organizacion-retiro-su-titulo-y-no-participara-en-el-miss-universo-noticia-1701458|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260814024504/https://rpp.pe/famosos/celebridades/miss-universo-2026-confirman-fecha-de-la-gran-final-en-puerto-rico-noticia-1698418?itlk=iksiguiente|archivedate=14 August 2026|accessdate=14 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=De Young al mundo: Lucía Piñeyro Lima es la nueva Miss Universo Uruguay|trans-title=From Young to the world: Lucía Piñeyro Lima is the new Miss Universe Uruguay|url=https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/|url-status=live|website=Uruguay Digital 365|language=es|date=31 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260601052440/https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/|archivedate=1 June 2026|accessdate=1 June 2026}}</ref>|name=b}} at anim na kandidata ang iniluklok matapos ang pag-urong ng orihinal na nagwagi.<ref>{{cite news|title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe|trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe|url=https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|url-status=live|website=L'info Kwezi|language=fr|date=25 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260525080044/https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|archive-date=25 Mayo 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=(VIDEO) ¡Atendé lo que le pidieron a esta modelo para ser Miss Universo Paraguay!|trans-title=(VIDEO) Check out what they asked of this model to become Miss Universe Paraguay!|url=https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|url-status=live|website=Popular.com.py|language=es|date=23 Marso 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260324013405/https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|archive-date=24 Marso 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=14 Abril 2026|title=Miss Perú 2026: cuándo, dónde y cómo ver en vivo la coronación de la sucesora de Karla Bacigalupo con Fátima Bosch|trans-title=Miss Peru 2026: When, where and how to watch live the coronation of Karla Bacigalupo's successor with Fátima Bosch|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415102922/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|archive-date=15 Abril 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Weiyi Chen si Xinying Zhu bilang kinatawan ng Tsina matapos lumagpas sa limitasyon ng edad, na siya ring pinalitan ni Shiqi Wang sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news |date=3 Enero 2025 |title=安徽姑娘朱馨颖 荣膺第73姐环球小姐中国区总冠军 |language=zh-Hans |trans-title=Anhui girl Zhu Xinying won the 73rd Miss Universe China title |website=163.com |url=https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508195802/https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |archive-date=8 Mayo 2025}}</ref><ref name=":2">{{cite news |last=Nguyen |first=An |date=11 Abril 2025 |title=Miss Universe China Xinying Zhu stripped of title for 'inability to fulfill duties' |website=VnExpress |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506014757/https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |archive-date=6 Mayo 2025}}</ref> Pinalitan ni Audrey Black si Josiane Golonga bilang kinatawan ng Kamerun matapos mapatalsik sa titulo si Golonga dahil sa mga paglabag sa kontrata.<ref>{{Cite web |last=A. |first=Cintia |date=25 Pebrero 2026 |title=‎COMICA strips Josiane Golonga of Miss Cameroon 2025 title |url=https://www.lebledparle.com/en/comica-strips-josiane-golonga-of-miss-cameroon-2025-title/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Le Bled Parle |language=en-US}} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Beleheka |first=Mercedes |date=26 Pebrero 2026 |title=Miss Cameroun 2025 : Audrey Black Moutongo, la nouvelle reine |trans-title=Miss Cameroon 2025: Audrey Black Moutongo, the new queen |url=https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Magazine Actualites Cameroun |language=fr |via=Magazine Pages Jaunes}}</ref> Pinalitan ni Medina Ermekova si Anara Esengeldieva bilang kinatawan ng Kirgistan sa edisyong ito sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news |last=Turdubek |first=Aigyrov |date=25 Setyembre 2025 |title=Ayana Rasul kyzy crowned Miss Kyrgyzstan 2025 |language=en |website=24.kg |url=https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926211033/https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |archive-date=26 Setyembre 2025}}</ref> Pinalitan ni Maruschka Sahiboe si Eunike Lioe bilang kinatawan ng Suriname dahil sa pagbabago ng may-hawak ng prangkisa sa naturang bansa.<ref>{{cite news |date=7 November 2025 |title=Tjin A Koeng: 'Nieuwe Miss Suriname gaat uitstekend om met kritiek' |language=nl |trans-title=Tjin A Koeng: 'The new Miss Suriname handles criticism very well' |website=Suriname Herald |url=https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |url-status=live |access-date=3 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203104231/https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |archive-date=3 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |date=3 Agosto 2026 |title=Geen Miss Universe-deelname voor Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |language=nl |trans-title=No Miss Universe participation for Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |website=Waterkant |url=https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803153440/https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> Pinalitan ni Justine Kamara si Matôma Condé bilang kinatawan ng Guniya matapos iluklok si Condé bilang kinatawan ng Guniya sa [[Miss Cosmo 2026]].<ref name=":5">{{cite news |last=Mạn |first=Trần |date=8 Enero 2026 |title=Revealing the first 7 contestants to compete in Miss Universe 2026, what are the opportunities for Vietnam |language=en |newspaper=VGT |url=https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260108212021/https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |archive-date=8 Enero 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chiarazzo |first=Thomas |date=10 Setyembre 2026 |title=Dix ans après Miss France, Justine Kamara, Miss Lorraine 2016, participera à l’élection Miss Univers |trans-title=Ten years after Miss France, Justine Kamara, Miss Lorraine 2016, will participate in the Miss Universe pageant. |url=https://www.republicain-lorrain.fr/societe/2026/09/10/dix-ans-apres-miss-france-justine-kamara-miss-lorraine-2016-participera-a-l-election-miss-univers |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Republicain-Lorrain |language=FR-fr}}</ref> Pinalitan ni Daiana Pereyra si Tamara Rogouski bilang kinatawan ng Arhentina sa personal na dahilan.<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Quién es Tamara Rogouski, la nueva Miss Universo Argentina 2026 |language=es |trans-title=Who is Tamara Rogouski, the new Miss Universe Argentina 2026? |website=El Litoral |url=https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526020837/https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |archive-date=26 Mayo 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 Setyembre 2026 |title=Tras la renuncia de Tamara Rogouski, la posadeña Daiana Pereyra es nueva Miss Universo Argentina: “Todavía estoy en shock” |trans-title=Following Tamara Rogouski's resignation, Daiana Pereyra from Posadas is the new Miss Universe Argentina: "I'm still in shock" |url=https://www.canal12misiones.com/noticias-de-misiones/tendencias/daiana-pereyra-miss-universo-argentina |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Canal Doce Misiones |language=es-AR}}</ref> Noong 28 Mayo 2026, bumitiw ang Miss France sa Miss Universe Organization dahil sa mga kontrobersiyang pumalibot sa nakaraang edisyon.<ref>{{cite news |last=Panwar |first=Sanya |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss France organisation reconsidering participation in Miss Universe pageant amid all the controversies in 2025: Report |language=en |website=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |url-status=live |access-date=6 Disyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206201634/https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |archive-date=6 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=26 Nobyembre 2025 |title=France signals exit from Miss Universe; Ghana–Guyana director steps down |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303222157/https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |archive-date=3 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Miss Univers 2026 : une décision sans précédent, pourquoi le comité Miss France quitte le concours |language=fr |trans-title=Miss Universe 2026: an unprecedented decision, why the Miss France committee is leaving the competition |website=L'Internaute |url=https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528121931/https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |archive-date=28 Mayo 2026}}</ref> Dahil dito, hindi magpapatuloy sa kompetisyon si Miss France 2025 Angélique Angarni-Filopon.<ref>{{cite news |last=Lanciego |first=Milla |date=18 Disyembre 2024 |title=Angélique Angarni-Filopon privée de Miss Univers et Miss Monde à cause de son âge ? Elle rectifie |language=fr |trans-title=Angélique Angarni-Filopon deprived of Miss Universe and Miss World because of her age? She corrects herself |website=[[Paris Match]] |url=https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018213339/https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |archive-date=18 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=29 Mayo 2026 |title=Miss Universe France enters new era under direct global leadership |url=https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530035847/https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |archive-date=30 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[Daily Tribune]] |language=en}}</ref> Bumitiw si Sophia Osako sa personal na dahilan.<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Toto je nová najkrajšia Češka! Titul Miss Universe získala kráska s japonskými koreňmi |language=sk |trans-title=This is the new most beautiful Czech! A beauty with Japanese roots won the Miss Universe title |website=Pravda |url=https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617141305/https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref><ref name="CZ2110">{{cite news|last=Šubrtová|first=Diana|date=16 Oktubre 2026|title=Sophia Maria Osako nepoletí na Miss Universe. Kdo ji nahradí, tají|trans-title=Sophia Maria Osako will not be going to Miss Universe; her replacement is being kept secret|url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/sophia-maria-osako-miss-universe-cesko-soutez-odstoupeni.A261016_080306_missamodelky_sub|url-status=live|website=[[iDNES.cz]]|language=cs|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016075312/https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/sophia-maria-osako-miss-universe-cesko-soutez-odstoupeni.A261016_080306_missamodelky_sub|archive-date=16 Oktubre 2026}}</ref> Unang ipinatalsik si Luren Márquez ng kaniyang pambansang organisasyon bilang kinatawan ng Peru sa hindi isiniwalat na dahilan, ngunit siya ay kaagad na ibinalik sa kaniyang puwesto.<ref>{{cite news |last=Napa |first=Renzo |date=15 Abril 2026 |title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe |website=Radio Programas del Perú |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente |archive-date=16 Abril 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=14 Agosto 2026 |title=Miss Peru Luren Márquez dethroned ahead of Miss Universe 2026: The country doesn’t have a traditional runner-up |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260814918157/miss-peru-luren-marquez-dethroned-miss-universe-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260815111414/https://www.hola.com/us/celebrities/20260814918157/miss-peru-luren-marquez-dethroned-miss-universe-2026/ |archive-date=15 Agosto 2026 |access-date=17 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Kolektibidad ng San Martin, Malawi, Republika ng Konggo, Timog Sudan, at Uganda sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Arrigoni |first=Charlotte |date=20 Hulyo 2026 |title=Miss Univers 2026 : la France a quitté le concours avec fracas et pourtant, il y aura bien une candidate française |trans-title=Miss Universe 2026: France left the competition in a huff, and yet there will still be a French candidate |url=https://www.public.fr/miss-univers-2026-la-france-a-quitte-le-concours-avec-fracas-et-pourtant-il-y-aura-bien-une-candidate-francaise |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Public |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Miss Malawi leadership confronted by legal and sector criticism over disputed Miss World pathway |url=https://www.nyasatimes.com/miss-malawi-leadership-confronted-by-legal-and-sector-criticism-over-disputed-miss-world-pathway/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Nyasa Times |language=en-GB}}</ref><ref name="MUUGA2026">{{cite news |last=Ngobi |first=Muhammad |date=14 Mayo 2026 |title=Uganda officially launches historic first-ever local Miss Universe journey |language=en |website=UG Bulletin |url=https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515014620/https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |archive-date=15 May 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Setyembre 2026 |title=Se esperan más de 130 candidatas para Miss Universe, en su edición diamante desde Puerto Rico |trans-title=More than 130 candidates are expected for Miss Universe, in its diamond edition from Puerto Rico |url=https://wapa.tv/programas/missuniverse/se-esperan-m-s-de-130-candidatas-para-miss-universe-en-su-edici-n-diamante/article_62af4537-6956-49e6-b77c-0fb5da809ef7.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=WAPA TV |language=es}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Hordan na huling sumali noong [[Miss Universe 1960|1960]];<ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=9 Setyembre 2026 |title=Destiny Anbar leads Jordan’s historic Miss |url=https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |access-date=5 Oktubre 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref> Tunisya na huling sumali noong [[Miss Universe 1971|1971]]; [[Réunion]] na huling sumali noong [[Miss Universe 1986|1986]];<ref>{{Cite web |last=Ludovic |first=Belzamine |date=11 Agosto 2026 |title=Miss Universe Réunion 2026 : les candidatures sont ouvertes |trans-title=Miss Universe Réunion officially launched: applications are now open to represent the island internationally |url=https://www.megazap.fr/Miss-Universe-Reunion-officiellement-lance-les-candidatures-sont-ouvertes-pour-representer-l-ile-a-l-international_a16828.html |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Megazap |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |date=21 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Réunion 2026 : 15 candidates en lice pour une première couronne le 10 octobre |language=fr |trans-title=Miss Universe Réunion 2026: 15 contestants vying for the inaugural crown on October 10 |website=Megazap |url=https://www.megazap.fr/Miss-Universe-Reunion-2026-15-candidates-en-lice-pour-une-premiere-couronne-le-10-octobre_a17093.html |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref> Austry at Etiyopiya na huling sumali noong [[Miss Universe 2017|2017]]; Litwanya at Sierra Leone na huling sumali noong [[Miss Universe 2019|2019]];<ref>{{cite web |title=One night. Two crowns. One purpose. |url=https://www.althyri.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529055844/https://www.althyri.com/ |archive-date=29 Mayo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Althyri |language=en}}</ref> Maruekos na huling sumali noong [[Miss Universe 2021|2021]]; at Albanya, Alemanya, Hamayka, Kamerun, Kenya, Lupangyelo, Maldibas, Mongolya, Montenegro, Suriname, at Usbekistan na huling sumali noong [[Miss Universe 2024|2024]].<ref>{{cite news |date=22 Mayo 2026 |title='Miss Universe Albania 2026', the event where the public will be part of the show |language=en |website=Tirana Post |url=https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522145926/https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |archive-date=22 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Beleheka |first=Mercedes |date=26 Pebrero 2026 |title=Miss Cameroun 2025 : Audrey Black Moutongo, la nouvelle reine |language=fr |trans-title=Miss Cameroon 2025: Audrey Black Moutongo, the new queen |website=Magazine Pages Jaunes |url=https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315042814/https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |archive-date=15 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Les inscriptions pour le casting 2026 sont ouvertes |trans-title=Registration for the 2026 casting call is now open |url=https://www.missuniverse-germany.de/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260418083303/https://www.missuniverse-germany.de/ |archive-date=18 Abril 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Miss Universe Germany |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |last=Pálsson |first=Magnús Jochum |date=2 Pebrero 2026 |title=Þær keppa í Ungfrú Ísland 2026 |language=is |trans-title=They are competing in Miss Iceland 2026 |website=Vísir |url=https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260203063711/https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |archive-date=3 Pebrero 2026}}</ref><ref name="MUJAM2026">{{cite news |last=Jackson |first=Kevin |date=4 Marso 2026 |title=New format for Miss Universe Jamaica, organisers opting for parish competitions |language=en |website=Jamaica Observer |url=https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260304175314/https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |archive-date=4 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Wakesho |first=Jael |date=9 Mayo 2026 |title=Miss Universe Kenya 2026 opens doors wide as it drops age, weight, relationship barriers |language=en |website=The Standard |url=https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511055319/https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |archive-date=11 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=10 Abril 2026 |title=75 дахь удаагийн "Miss Universe" тэмцээнд Монголыг төлөөлөх гоо бүсгүйг шалгаруулна |language=mn |trans-title=Mongolia to be represented at 75th Miss Universe Pageant |website=News.mn |url=https://news.mn/r/2860155/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260411042258/https://news.mn/r/2860155/ |archive-date=11 Abril 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Sonte në ekranin e Tv Klan "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |language=sq |trans-title=Tonight on Tv Klan screen "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607111404/https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rasheed |first=Zain |date=26 Hunyo 2026 |title=New Queen Crowned: Aminath Yuin Named Miss Universe Maldives 2026 |url=https://sukunplay.com/en/article/15466 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Sukun Play |language=en}}</ref> Dapat sanang lalahok si Thandi Chisi si Malawi, nguntin bumitiw dahil sa mga suliraning pinansyal at pang-organisasyon.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Setyembre 2026 |title=Revealed: Why Miss Malawi Thandie Chisi walked away from Miss Universe dream - Entertainment News Malawi |url=https://www.nyasatimes.com/miss-malawi-pulls-out-of-miss-universe-bid-after-months-of-unresolved-issues-with-pageant-bosses-thandie-chisi-says-she-lost-confidence-in-organisers-ability-to-send-her-to-the-global-pageant-a/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Nyasa Times |language=en-GB}}</ref> Bumitiw rin si Zoulahatou Amadou ng Niher matapos mapagdesisyunan na lalahok siya sa ibang internasyonal na patimpalak.<ref name=":5" /> ==== Pagbubukod sa mga bansa sa Timog-Silangang Asya sa kompetisyon ==== Noong Setyembre 2026, nagkaroon ng alitan sa pagitan ng mga grupong namamahala sa Miss Universe Organization na nakaapekto sa kuwalipikasyon ng mga kinatawan mula sa anim na bansa sa [[Timog-silangang Asya]] para sa edisyong ito: Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya.<ref>{{Cite news |date=18 Setyembre 2026 |title=Thailand at heart of Miss Universe turmoil |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3321995/thailand-at-heart-of-miss-universe-turmoil |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 Setyembre 2026 |title=MUO declares six nations’ delegates ineligible for Miss Universe 2026 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40071208 |access-date=22 Setyembre 2026 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> Nagsimula ang alitan sa magkasalungat na posisyon tungkol sa bisa ng mga kasunduan sa pambansang prangkisa na hawak ng Miss Universe Eastern Pte. Ltd., na pinamumunuan ni Nawat Itsaragrisil, at ng mga pambansang may-hawak ng prangkisa sa mga naturang bansa.<ref>{{Cite news |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Organization says 6 countries barred from 75th competition amid franchise dispute |language=en |work=[[GMA News Online]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1002825/miss-universe-organization-says-6-countries-barred-from-75th-competition-amid-franchise-dispute/story/ |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe eligibility of 6 SEA delegates in limbo after new Nawat Itsaragrisil clash |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/09/18/2557164/miss-universe-eligibility-6-sea-delegates-limbo-after-new-nawat-itsaragrisil-clash |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Noong 18 Setyembre 2026, inihayag ng Miss Universe Organization na gumagamit ng pangalang JKN Universe LLC, na hindi nito kinikilala ang mga kasunduan sa prangkisa at lisensya na sinasabing pinasok ng Miss Universe Eastern at mga entidad na kaugnay kay Itsaragrisil. Ayon sa pahayag, walang kapangyarihan ang Miss Universe Eastern na magbigay, maglipat, o magtalaga ng mga karapatan sa tatak ng Miss Universe dahil wala itong umiiral na kasunduan sa prangkisa at lisensya o iba pang mga legal na instrumento sa paglilisensya sa JKN Universe LLC. Dahil dito, inihayag ng organisasyon na ang mga kasunduan para sa Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya ay hindi awtorisado at hindi kikilalanin, at ang mga kinatawan ng mga bansang ito ay hindi magiging kuwalipikadong lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Yasmin |first=Shahana |date=21 Setyembre 2026 |title=Miss Universe says six Southeast Asian contestants cannot compete in 2026 pageant |url=https://www.the-independent.com/life-style/miss-universe-southeast-asia-2026-pageant-b3053567.html |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[The Independent]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 Setyembre 2026 |title=Thai pageant director insists 6 nations, including S’pore, remain eligible for Miss Universe 2026 |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/life/singapore-among-6-nations-declared-ineligible-for-miss-universe-2026-over-franchise-dispute |access-date=22 Setyembre 2026 |issn=0585-3923}}</ref> Sa kasalukuyan, apat sa mga pinag-aagawang prangkisa ang nakapili na ng mga kinatawan para sa kompetisyon: Quỳnh Anh Nguyễn ng Biyetnam,<ref>{{Cite web |last=Anh |first=Thạch |date=3 Oktubre 2026 |title=Nguyễn Quỳnh Anh đăng quang Miss Universe Vietnam 2026 |trans-title=Nguyen Quynh Anh crowned Miss Universe Vietnam 2026 |url=https://thanhnien.vn/nguyen-quynh-anh-dang-quang-miss-universe-vietnam-2026-18526100222363228.htm |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Báo Thanh Niên |language=vi}}</ref> Eunice Wong ng Malaysia,<ref>{{cite news|title=At 37, businesswoman Eunice Wong takes Miss Universe Malaysia crown, heads to Puerto Rico|url=https://www.malaymail.com/news/showbiz/2026/10/03/at-37-businesswoman-eunice-wong-takes-miss-universe-malaysia-crown-heads-to-puerto-rico/237508|url-status=live|website=Malay Mail|date=3 Oktubre 2026|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261003065141/https://www.malaymail.com/news/showbiz/2026/10/03/at-37-businesswoman-eunice-wong-takes-miss-universe-malaysia-crown-heads-to-puerto-rico/237508|archive-date=3 Oktubre 2026}}</ref> Vion Erico Tan ng Singapura,<ref>{{Cite web |last=Chia |first=Elisa |date=15 Oktubre 2026 |title=Miss Universe Singapore 2026 set to compete in Puerto Rico finals as franchise dispute appears to clear |url=https://www.asiaone.com/lifestyle/miss-universe-singapore-2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=AsiaOne |language=en}}</ref> at Tharina Botes ng Taylandiya.<ref>{{cite news |date=23 Agosto 2026 |title=สมมง "ทารีน่า โบเทส" คว้าตำแหน่ง Miss Universe Thailand 2026 |language=th |trans-title=Tharina Botes wins the crown as Miss Universe Thailand 2026 |website=PPTV HD 36 |url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/282063 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823155559/https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/282063 |archive-date=23 Agosto 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Enriquez |first=Em |date=23 Setyembre 2026 |title=6 Southeast Asian Countries Might Be Barred from Miss Universe 2026 |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/southeast-asian-countries-barred-miss-universe-nawat-itsaragrisil-a4958-20260923-bsc |archive-url=https://web.archive.org/web/20261017142130/https://www.preview.ph/culture/entertainment/southeast-asian-countries-barred-miss-universe-nawat-itsaragrisil-a4958-20260923-bsc?__cf_chl_rt_tk=ouuty092lfYQPbq6PuaYeCDBSzsuc3kR56na5GrylS4-1792246890-1.0.1.1-o29q8JgCwZsvYjTfw3WS7HsjVVE3gSe2bxLal8BK.jU |archive-date=17 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Preview Philippines |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=3 Oktubre 2026 |title=Nawat Itsaragrisil defies MUO; says Vietnam will join Miss Universe 2026 |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/194089/nawat-itsaragrisil-defies-muo-vietnam-miss-universe-2026-a734-20261003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261003091415/https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/194089/nawat-itsaragrisil-defies-muo-vietnam-miss-universe-2026-a734-20261003 |archive-date=3 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Oktubre 2026 |title=Vietnam, 5 other SE Asian representatives absent from Miss Universe 2026 contestant list |url=https://news.tuoitre.vn/vietnam-5-other-se-asian-representatives-absent-from-miss-universe-2026-contestant-list-103261017164636891.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20261017143159/https://news.tuoitre.vn/vietnam-5-other-se-asian-representatives-absent-from-miss-universe-2026-contestant-list-103261017164636891.htm |archive-date=17 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=en}}</ref> Tumanggi si Day na tukuyin kung paano tutugon ang organisasyon sakaling subukang lumahok sa kompetisyon ang mga kandidatang pinili ng mga prangkisang pinagtatalunan.<ref>{{cite news|last=Figueroa Roqué|first=Jan|date=14 Oktubre 2026|title=CEO de Miss Universe anticipa casi una docena de eventos masivos en Puerto Rico|trans-title=Miss Universe CEO anticipates nearly a dozen large-scale events in Puerto Rico|url=https://www.elvocero.com/escenario/ceo-de-miss-universe-anticipa-casi-una-docena-de-eventos-masivos-en-puerto-rico/article_76541c5a-6dd9-43f0-83cc-39568df88421.html|url-status=live|website=El Vocero|language=es|access-date=17 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017083406/https://www.elvocero.com/escenario/ceo-de-miss-universe-anticipa-casi-una-docena-de-eventos-masivos-en-puerto-rico/article_76541c5a-6dd9-43f0-83cc-39568df88421.html|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Thành|first=Vinh|date=16 Oktubre 2026|title=CEO Miss Universe ra tuyên bố mới: Cơ hội dự thi của Quỳnh Anh tại Puerto Rico bị lung lay|trans-title=Miss Universe CEO issues new statement: Quynh Anh's opportunity to compete in Puerto Rico is now in jeopardy|url=https://baonghean.vn/ceo-miss-universe-ra-tuyen-bo-moi-co-hoi-du-thi-cua-quynh-anh-tai-puerto-rico-bi-lung-lay-10353631.html|url-status=live|website=Nghệ An|language=vi|access-date=17 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017082337/https://baonghean.vn/ceo-miss-universe-ra-tuyen-bo-moi-co-hoi-du-thi-cua-quynh-anh-tai-puerto-rico-bi-lung-lay-10353631.html|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref> Itinanggi ng Miss Universe Eastern na kumakatawan ang pahayag ng Miss Universe Organization sa pangkalahatang posisyon ng mga may-ari ng Miss Universe. Ayon sa Miss Universe Eastern, pagmamay-ari ang JKN Universe LLC sa pamamagitan ng 50:50 na estruktura sa pagitan ng Miss Universe Eastern at Miss Universe Western sa ilalim ng JKN Legacy Inc. Sa ilalim ng <nowiki>''</nowiki>Hemisphere Agreement<nowiki>''</nowiki>, ang Miss Universe Eastern ang may eksklusibong karapatang patakbuhin at pamahalaan ang tatak sa 95 teritoryo sa silangang hemispero, kabilang ang Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya.<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe faces new crisis two months before final; 6 contestants caught in the dispute |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260918924217/miss-universe-new-crisis-before-final-6-contestants-dispute/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Hola! USA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Setyembre 2026 |title=Nawat Itsaragrisil’s Miss Universe license agreement in jeopardy |url=https://entertainment.inquirer.net/684102/nawat-itsaragrisils-miss-universe-license-agreement-in-jeopardy |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Dahil dito, iginiit nitong may karapatan silang magpadala ng anim na kandidata mula sa mga naturang bansa sa edisyong ito, at hindi dapat maapektuhan ang paglahok ng mga kandidata sa panloob na alitan na dapat lutasin sa legal na pamamaraan. Gayunpaman, noong 21 Oktubre 2026, inanunsyo ng Miss Grand International Organization na hindi na nila ipapadala ang mga kandidata mula sa anim na bansa.<ref>{{Cite web |last= |date=21 Oktubre 2026 |title=Quynh Anh will not be allowed to compete in Miss Universe 2026. |url=https://www.vietnam.vn/en/quynh-anh-khong-duoc-thi-miss-universe-2026 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Vietnam.vn |language=en}}</ref> == Mga kandidata == Ang mga sumusunod na kandidata ay kumpirmadong lalahok: {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagdeco|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Jogersa|Beqiri|nolink=1}}<ref name=":3">{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Jorgesa Beqiri dhe Evisa Pacolli fituese të "Miss Universe Albania & Kosova 2026", spektakli magjik në TV Klan |language=sq |trans-title=Jorgesa Beqiri and Evisa Pacolli winners of "Miss Universe Albania & Kosovo 2026", the magical spectacle on TV Klan |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607133643/https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Shkodër |- |{{flagdeco|DEU}} [[Alemanya]] |{{sortname|Celina|Weil|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Wessel |first=Julian Simon |date=4 Oktubre 2026 |title=Vom Dorf in die große Welt: Celina Weil ist Miss Universe Germany |trans-title=From village to the big world: Celina Weil is Miss Universe Germany |url=https://www.hna.de/hessen/mit-krone-in-rockenberg-wetterauerin-celina-weil-ist-miss-universe-germany-94523056.html |access-date=5 Oktubre 2026 |website=Hessische/Niedersächsische Allgemeine |language=de}}</ref> |25 |Rockenberg |- |{{flagdeco|ANG}} [[Angola|Anggola]] |{{sortname|Wanderléia|Rodrigues}}<ref>{{cite news |last=Pedro |first=Francisco |date=1 Disyembre 2025 |title=Wanderleia Rodrigues eleita Miss Angola edição 2025 |language=pt |trans-title=Wanderleia Rodrigues elected Miss Angola 2025 |website=Jornal de Angola |url=https://www.jornaldeangola.ao/noticias/3/sociedade/653334/wanderleia-rodrigues-eleita--miss-angola-edi%C3%A7%C3%A3o-2025 |access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722010929/https://www.jornaldeangola.ao/noticias/3/sociedade/653334/wanderleia-rodrigues-eleita--miss-angola-edi%C3%A7%C3%A3o-2025|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Cuanza Norte |- |{{flagdeco|ARG}} [[:en:Miss_Argentina|Argentina]] |{{sortname|Daiana |Pereyra|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Díaz |first=Francisco Javier |date=16 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Argentina renuncia inesperadamente |trans-title=Miss Universe Argentina resigns unexpectedly |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-argentina-renuncia-inesperadamente/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> |28 |Posadas |- |{{flagdeco|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Arena|Zeynalian|nolink=1}}<ref name=":4">{{Cite web |date=6 Setyembre 2026 |title=Candidatas a Miss Universo 2026 de Asia y Oceanía, a las que se enfrenta la ecuatoriana Dalia Bucaram |trans-title=Miss Universe 2026 candidates from Asia and Oceania, among whom Ecuadorian Dalia Bucaram will compete |url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/candidatas-miss-universo2026-asia-oceania-australia-candidatas-dalia-bucaram-131939/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Primicias}}</ref> |33 |[[Teheran]] |- |{{flagdeco|ABW}} [[Aruba]] |{{sortname|Elizabeth |Johnson|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Felix |date=2026-08-31 |title=E simpatica Elizabeth Johnson corona como Miss Universe Aruba 2026 |url=https://diario.aw/categories/noticia/general/e-simpatica-elizabeth-johnson-corona-como-miss-universe-aruba-2026 |access-date=2026-09-18 |website=Diario Online |language=en-gb}}</ref> |24 |Oranjestad |- |{{flagdeco|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Caitlin|Worthington|nolink=1}}<ref>{{cite web|last=George|first=Owen|date=26 Agosto 2026|title=Caitlin Worthington Crowned Miss Universe Australia 2026|url=https://gcmag.com.au/caitlin-worthington-crowned-miss-universe-australia-2026/|url-status=live|website=Gold Coast Magazine|access-date=30 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260826120000/https://gcmag.com.au/caitlin-worthington-crowned-miss-universe-australia-2026/|archive-date=26 Agosto 2026|language=en}}</ref> |28 |[[Brisbane]] |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |{{sortname|Victoria|Amerson|nolink=1}} |29 |[[Viena]] |- |{{flagdeco|BHS}} [[Bahamas]] |{{sortname|Shawndra |Henfield|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Moss |first=Shavaughn |date=24 Hulyo 2026 |title=Shawndra Henfield crowned Miss Universe Bahamas 2026 |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260724121624/https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |archive-date=24 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Exuma |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga |Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lierde |first=Morgane Van |date=22 Pebrero 2026 |orig-date=21 Pebrero 2026 |title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |trans-title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |url=https://www.lalibre.be/lifestyle/2026/02/21/voici-qui-est-la-nouvelle-miss-belgique-2026-6F4IMPJO25EGTLSRQWY4LRG5XY/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=La Libre |language=fr}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagdeco|BLZ}} [[Belise|Belis]] |{{sortname|Caleigh-Rose|West|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=Caleigh-Rose West crowned Miss Universe Belize 2026|url=https://www.breakingbelizenews.com/2026/08/16/caleigh-rose-west-crowned-miss-universe-belize-2026/|website=Breaking Belize News|date=16 Agosto 2026|access-date=17 Agosto 2026|language=en}}</ref> |24 |Lungsod ng Belis |- |{{flagdeco|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Clara|Vegas|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sequeiros |first=Judith |date=4 Disyembre 2025 |title=Clara Vegas es la nueva Miss Venezuela y representará al país en el Miss Universe 2026 en Puerto Rico |language=es |trans-title=Clara Vegas is the new Miss Venezuela and will represent the country at Miss Universe 2026 in Puerto Rico |website=La República |url=https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205035617/https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |24 |Chacao |- |{{flagdeco|BLR}} [[Biyelorusya]] |{{sortname|Aliya |Karotkaya|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Yakimuk|first=Augustine|date=30 Agosto 2026|title=Чым цяпер займаюцца дзяўчаты, якіх летась назвалі самымі прыгожымі ў Беларусі?|trans-title=What are the young women who were named the most beautiful in Belarus last year doing now?|url=https://nashaniva.com/403365|url-status=live|website=Nasha Niva|language=be|access-date=5 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260830150449/https://nashaniva.com/403365|archive-date=30 Agosto 2026}}</ref> |22 |[[Minsk]] |- |{{flagdeco|Bonaire}} [[Bonaire]] |{{sortname|Caroline|Porras|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Hofstra |first=Hans |date=5 Hulyo 2026 |title=Caroline Porras wint Miss Universe Bonaire 2026 |language=nl |trans-title=Caroline Porras wins Miss Universe Bonaire 2026 |website=Bonaire.nu |url=https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260705160743/https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |archive-date=5 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Antriol |- |{{flagdeco|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Dabilo|Moses|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=7 Pebrero 2026 |title=Moses crown without the catwalk |url=https://dailynews.gov.bw/news-detail/89848 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Daily News |language=en}}</ref> |26 |[[Gaborone]] |- |{{flagdeco|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Marcella |Kozinski|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2026 |title=Marcella Kozinski é coroada Miss Universe Brasil 2026 |trans-title=Marcella Kozinski is crowned Miss Universe Brazil 2026 |url=https://record.r7.com/miss-universe-brasil/marcella-kozinski-e-coroada-miss-universe-brasil-2026-26072026/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Record |language=pt-BR}}</ref> |26 |[[Curitiba]] |- |{{flagdeco|VGB}} [[Britanikong Kapuluang Birhenes]] |{{sortname|Orealia|Thomas|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=Orealia Thomas Is Miss Universe BVI 2026|url=https://www.bviplatinum.com/news/orealia-thomas-is-miss-universe-bvi-2026|url-status=live|website=Virgin Islands Platinum News|date=23 Setyembre 2026|access-date=3 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260924123900/https://www.bviplatinum.com/news/orealia-thomas-is-miss-universe-bvi-2026|archive-date=24 Setyembre 2026|language=en}}</ref> |27 |Santo Tomas |- |{{flagdeco|BUL}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Anna-Maria|Babau|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Анна Мария Бабау е „Мис Вселена България 2026" – ще представи страната на 75-ото издание в Пуерто Рико |trans-title=Anna Maria Babau is Miss Universe Bulgaria 2026 – she will represent the country at the 75th edition in Puerto Rico |url=https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721131212/https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |archive-date=21 Hulyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Town Bulgaria |language=bg}}</ref> |33 |[[Sofia]] |- |{{flagdeco|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Valeria |Mena|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 July 2026 |title=¡Tenemos nueva reina! Valeria Mena, Miss Oruro, es coronada Miss Bolivia Universo 2026 |trans-title=We have a new queen! Valeria Mena, Miss Oruro, is crowned Miss Bolivia Universe 2026 |url=https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/tenemos-nueva-reina-valeria-mena-miss-oruro-es-coronada-miss-bolivia-universo-2026-2026725231012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726032417/https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/miss-residentes-japon-conquista-la-corona-de-miss-bolivia-internacional-2026-202672522947 |archive-date=26 July 2026 |access-date=26 July 2026 |website=[[Red Uno de Bolivia]] |language=es}}</ref> |23 |Oruro |- |{{flagdeco|CPV}} [[Cabo Verde]] |{{sortname|Armandina|Cunha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2026 |title=Armandina Cunha eleita Miss Universe Cabo Verde |trans-title=Armandina Cunha elected Miss Universe Cape Verde |url=https://ilhas.li/aS5d |access-date=17 Agosto 2026 |website=Expresso das Ilhas |language=pt}}</ref> |27 |São Vicente |- |{{flagdeco|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Bianty|Gomperts|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Hulyo 2026 |title=Bianty Rojer Gomperts ta e Miss Universe Curaçao 2026 |language=pt |trans-title=Bianty Rojer Gomperts is crowned Miss Universe Curaçao 2026 today |website=NoticiaCla |url=https://www.noticiacla.com/news/38733/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260727153147/https://www.noticiacla.com/news/38733/ |archive-date=27 Hulyo 2026}}</ref> |28 |Amerikanenkamp |- |{{flagdeco|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |{{sortname|Jessi|Kalambayi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Culture : le Fonds de Promotion culturelle félicite Jessi Kalambayi, élue « Miss Universe » RDC 2026 |trans-title=Culture: The Cultural Promotion Fund congratulates Jessi Kalambayi, elected "Miss Universe" DRC 2026 |url=https://acp.cd/culture/culture-le-fonds-de-promotion-culturelle-felicite-jessi-kalambayi-elue-miss-universe-rdc-2026/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Agence Congolaise de Presse |language=fr-FR}}</ref> |28 |[[Kinshasa]] |- |{{flagdeco|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Fie Rose|Lindegaard|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Universe Canadá 2025 se despide de su corona con su bebé en brazos |language=es |trans-title=Miss Universe Canada 2025 bids farewell to her crown with her baby in her arms |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-canada-2025-se-despide-de-su-corona-con-su-bebe-en-brazos/ |url-status=live |access-date=13 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810014113/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-canada-2025-se-despide-de-su-corona-con-su-bebe-en-brazos/ |archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Copenhague]] |- |{{flagdeco|EGY}} [[Ehipto]] |{{sortname|Sonia|Gergis|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina|first=Armin P.|date=18 Agosto 2026|title=Filipino Miss Universe licensee Josh Yugen picks Egypt’s bet anew|url=https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821171537/https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archive-date=21 Agosto 2026|access-date=30 Agosto 2026|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> |31 |[[Cairo]] |- |{{flagdeco|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Dalia|Bucaram|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Agosto 2026 |title=Dalia Bucaram es la ganadora de Miss Universo Ecuador 2026 |language=es |trans-title=Dalia Bucaram is the winner of Miss Universe Ecuador 2026 |website=Primicias |url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/dalia-bucaram-miss-universo-ecuador-ganadora-corona-final-130393/ |access-date=17 Agosto 2026}}</ref> |21 |Guayaquil |- |{{flagdeco|SLV}} [[El Salvador]] |{{sortname|Sofía|Córdova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Figueroa |first=Lissette |date=28 Hunyo 2026 |title=Sofía Córdova es Miss Universo El Salvador 2026 |language=es |trans-title=Sofía Córdova is Miss Universe El Salvador 2026 |website=El Diario de Hoy |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629051045/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |archive-date=29 Hunyo 2026}}</ref> |27 |[[San Salvador]] |- |{{flagdeco|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |{{sortname|Anna|Ličková|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Obrovský triumf odmietnutej finalistky z Ruže pre nevestu: Vyhrala Miss Universe Slovensko! |language=sk |trans-title=Huge triumph of the rejected finalist from A Rose for the Bride: She won Miss Universe Slovakia! |website=Koktejl |url=https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617082300/https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |25 |Martin |- |{{flagdeco|ESP}} [[Espanya]] |{{sortname|Susana|Medina|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Viera |first=Briseida |date=20 Hulyo 2026 |title=Susana Medina, la grancanaria que alza la corona de Miss Universe Spain 2026 |trans-title=Susana Medina, the Gran Canarian who claims the Miss Universe Spain 2026 crown. |url=https://www.laprovincia.es/canarias/2026/07/20/susana-medina-grancanaria-conquista-corona-dv-132623842.html |access-date=26 Hulyo 2026 |website=La Provincia - Diario de Las Palmas |language=es}}</ref> |27 |Las Palmas |- |{{flagdeco|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Justus|Kelley}}<ref>{{cite web |last=Parent |first=Tabitha |date=27 Agosto 2026 |title=Miss USA 2026 Crowns Miss Virginia as Winner, Marking First Mom to Win Pageant |url=https://people.com/miss-usa-crowns-new-winner-at-2026-pageant-12064861 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827123800/https://people.com/miss-usa-crowns-new-winner-at-2026-pageant-12064861 |archive-date=27 Agosto 2026 |access-date=30 Agosto 2026 |website=People |language=en}}</ref> |31 |Arlington |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{sortname|Emili|Denneng|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Agosto 2026 |title=ФОТО ⟩ Эмили из небольшого эстонского города представит страну на 75-м конкурсе «Мисс Вселенная» |trans-title=PHOTO ⟩ Emili from a small town in Estonia will represent the country at the 75th Miss Universe pageant |url=https://limon.postimees.ee/8534975/foto-emili-iz-nebolshogo-estonskogo-goroda-predstavit-stranu-na-75-m-konkurse-miss-vselennaya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827131245/https://limon.postimees.ee/8534975/foto-emili-iz-nebolshogo-estonskogo-goroda-predstavit-stranu-na-75-m-konkurse-miss-vselennaya |archive-date=27 Agosto 2026 |access-date=30 Agosto 2026 |website=Limon |language=ru}}</ref> |20 |Pärnu |- |{{flagdeco|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Bruk|Belete|nolink=nolink=1}}<ref name="ETH&DEU">{{cite web|title=Four Crowns, Three New Queens, One Remarkable Night in Bern|url=https://musecast.ch/community/four-crowns-three-queens-bern-miss-universe-2026|url-status=live|website=Musecast|access-date=5 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260927195119/https://musecast.ch/community/four-crowns-three-queens-bern-miss-universe-2026|archive-date=27 Setyembre 2026|language=en}}</ref> |24 |[[Madrid]] |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Belvy Naa |Ofori|nolink=nolink=1}}<ref>{{cite web|last=Lartey|first=Winifred|date=10 Oktubre 2026|title=Miss Universe Ghana 2026 eyes global stage to inspire girls, champion women's empowerment|url=https://asaaseradio.com/miss-universe-ghana-2026-eyes-global-stage-to-inspire-girls-champion-womens-empowerment/|url-status=live|website=Asaase Radio|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011121424/https://asaaseradio.com/miss-universe-ghana-2026-eyes-global-stage-to-inspire-girls-champion-womens-empowerment/|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> |33 |[[Accra]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|Isabel|Mbomio|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Nguema Eyenga |first=Jovina Mikue |date=20 Setyembre 2026 |title=¡Centro Sur se corona por partida doble: Evinayong y Niefang conquistan Miss Guinea Ecuatorial 2026! |trans-title=Centro Sur takes a double crown: Evinayong and Niefang win Miss Equatorial Guinea 2026! |url=https://mofuen.com/2026/09/20/centro-sur-se-corona-por-partida-doble-evinayong-y-niefang-conquistan-miss-guinea-ecuatorial-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260920165132/https://mofuen.com/2026/09/20/centro-sur-se-corona-por-partida-doble-evinayong-y-niefang-conquistan-miss-guinea-ecuatorial-2026/ |archive-date=20 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Mofueñ |language=es}}</ref> |24 |Evinayong |- |{{flagicon|GBR}} [[Great Britain|Gran Britanya]] |{{sortname|Angela|Aumonier|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rodríguez Caraballo |first=Harry |date=12 Hulyo 2026 |title=Miss Universo 2026: Dos filipinas buscarán coronarse en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026: Two Filipinas will seek to be crowned in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260712203620/https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |archive-date=12 Hulyo 2026}}</ref> |25 |Douglas |- |{{flagdeco|GRE}} [[Gresya]] |{{sortname|Olivia|Vasilopoulos|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Melbourne to Miss Universe: Olivia Vassilopoulos crowned Miss Universe Greece 2026|url=https://neoskosmos.com/en/2026/09/26/news/australia/melbourne-to-miss-universe-olivia-vassilopoulos-crowned-miss-universe-greece-2026/|url-status=live|website=Neos Kosmos|date=26 Setyembre 2026|access-date=28 Setyembre 2026|archive-url=https://perma.cc/M5SH-4UFR?url=https%3A%2F%2Fneoskosmos.com%2Fen%2F2026%2F09%2F26%2Fnews%2Faustralia%2Fmelbourne-to-miss-universe-olivia-vassilopoulos-crowned-miss-universe-greece-2026%2F&ts=20260926072718|archive-date=2026-09-26}}</ref> |25 |Mytilene |- |{{flagicon|GLP|variant=local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Chloé|Deher|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Devriese |first=Emmanuelle |date=11 Enero 2026 |title=Miss Univers Guadeloupe : "Suis-je un être infâme ?", Ophély Mézino évincée de son titre, elle prend la parole |trans-title=Miss Universe Guadeloupe: "Am I a despicable being?", Ophély Mézino stripped of her title, she speaks out |url=https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260111232608/https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |archive-date=11 Enero 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Aufeminin |language=fr}}</ref> |31 |Terre-de-Haut |- |{{flagdeco|GIN}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Justine|Kamara|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Diallo |first=Abdoul Malick |date=12 Setyembre 2026 |title=Miss Univers 2026 : ancienne 4e dauphine Miss France 2017, Justine Kamara représentera la Guinée |trans-title=Miss Universe 2026: Former 4th runner-up Miss France 2017, Justine Kamara will represent Guinea |url=https://www.guinee360.com/12/09/2026/miss-univers-2026-ancienne-4e-dauphine-miss-france-2017-justine-kamara-representera-la-guinee/ |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Guinee360 |language=fr}}</ref> |29 |Nancy |- |{{flagdeco|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Adelina |Castillo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peña |first=Yesica |date=9 Agosto 2026 |title=María Castillo conquista la corona y se convierte en Miss Universo Guatemala 2026 |language=es-ES |trans-title=María Castillo wins the crown and becomes Miss Universe Guatemala 2026 |work=La Hora |url=https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |access-date=9 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809081755/https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |archive-date=9 Agosto 2026}}</ref> |27 |Sacatepéquez |- |{{flagdeco|GUY}} [[Guyana]] |{{sortname|Angel |Bhathal|nolink=1}} |39 |[[Toronto]] |- |{{flagdeco|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Celene|Hall|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Kevin |date=25 Agosto 2026 |title=Celene Hall takes Miss Universe Jamaica 2026 crown |url=https://www.jamaicaobserver.com/2026/08/25/celene-hall-takes-miss-universe-jamaica-2026-crown/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |25 |Portland |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Sayuki|Ito|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=23 Hunyo 2026 |title=日本代表に福岡の伊藤さゆきさん　ミス・ユニバース |trans-title=Sayuki Ito from Fukuoka has been selected to represent Japan at the Miss Universe pageant |url=https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623164937/https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |archive-date=23 Hunyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Yahoo! Japan |language=ja}}</ref> |26 |[[Fukuoka]] |- |{{flagdeco|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Tatenda|Rameau|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=26 Agosto 2026 |title=Miss Haiti crowns the wrong contestant in shocking 2026 mix-up |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260826920181/miss-haiti-crowns-wrong-contestant/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |28 |[[Syracuse, New York|Syracuse]] |- |{{flagdeco|HON}} [[Honduras]] |{{sortname|Luisa|Pineda|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=12 Setyembre 2026 |title=Luisa Pineda gana la corona de Miss Universo Honduras 2026 |trans-title=Luisa Pineda wins the Miss Honduras Universe 2026 crown |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/luisa-pineda-gana-la-corona-de-miss-honduras-universo-2026-HA32013501 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260912034600/https://www.laprensa.hn/espectaculos/luisa-pineda-gana-la-corona-de-miss-honduras-universo-2026-HA32013501 |archive-date=12 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |26 |San Francisco de Yojoa |- |{{flagdeco|HKG}} [[Hong Kong]] |{{sortname|Jennifer|Zhou|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=19 Setyembre 2026 |title=環姐港區2026{{!}}周婷棄港姐轉戰場強勢奪冠 亞軍梁藝齡感謝「契媽」楊小娟力撐 梁聖童獲季軍後最想除高踭鞋貼地 |language=zh-Hant |trans-title=Miss Universe Hong Kong 2026 {{!}} Zhou Ting pivots from Miss Hong Kong to clinch a commanding victory; runner-up Leung Ngai-ling thanks her godmother, Yeung Siu-kuen, for the strong support; third-place winner Leung Shing-tung says her top priority after the contest is taking off her high heels and standing barefoot on the ground |website=SingTao Headlines |url=https://www.stheadline.com/film-drama/3617030/%E7%92%B0%E5%A7%90%E6%B8%AF%E5%8D%802026%E4%B8%A8%E5%91%A8%E5%A9%B7%E6%A3%84%E6%B8%AF%E5%A7%90%E8%BD%89%E6%88%B0%E5%A0%B4%E5%BC%B7%E5%8B%A2%E5%A5%AA%E5%86%A0-%E4%BA%9E%E8%BB%8D%E6%A2%81%E8%97%9D%E9%BD%A1%E6%84%9F%E8%AC%9D%E5%A5%91%E5%AA%BD%E6%A5%8A%E5%B0%8F%E5%A8%9F%E5%8A%9B%E6%92%90-%E6%A2%81%E8%81%96%E7%AB%A5%E7%8D%B2%E5%AD%A3%E8%BB%8D%E5%BE%8C%E6%9C%80%E6%83%B3%E9%99%A4%E9%AB%98%E8%B8%AD%E9%9E%8B%E8%B2%BC%E5%9C%B0 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260919173202/https://www.stheadline.com/film-drama/3617030/%E7%92%B0%E5%A7%90%E6%B8%AF%E5%8D%802026%E4%B8%A8%E5%91%A8%E5%A9%B7%E6%A3%84%E6%B8%AF%E5%A7%90%E8%BD%89%E6%88%B0%E5%A0%B4%E5%BC%B7%E5%8B%A2%E5%A5%AA%E5%86%A0-%E4%BA%9E%E8%BB%8D%E6%A2%81%E8%97%9D%E9%BD%A1%E6%84%9F%E8%AC%9D%E5%A5%91%E5%AA%BD%E6%A5%8A%E5%B0%8F%E5%A8%9F%E5%8A%9B%E6%92%90-%E6%A2%81%E8%81%96%E7%AB%A5%E7%8D%B2%E5%AD%A3%E8%BB%8D%E5%BE%8C%E6%9C%80%E6%83%B3%E9%99%A4%E9%AB%98%E8%B8%AD%E9%9E%8B%E8%B2%BC%E5%9C%B0 |archive-date=19 Setyembre 2026}}</ref> |27 |[[Hong Kong]] |- |{{flagdeco|JOR}} [[Jordan|Hordan]] |{{sortname|Destiny|Anbar|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fernando |first=Jefferson |date=9 Setyembre 2026 |title=Destiny Anbar leads Jordan's historic Miss Universe comeback after 66 years |language=en |website=Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909090414/https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |archive-date=9 Setyembre 2026}}</ref> |20 |[[Aman]] |- |{{flagdeco|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Kaziah Liz|Mejo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Devadasan |first=K. P. |date=24 Agosto 2026 |title=UAE-born Kerala girl Kaziah Liz Mejo wins Miss Universe India 2026 |url=https://gulfnews.com/entertainment/uae-born-keralas-kaziah-liz-mejo-crowned-miss-universe-india-2026-1.500650309 |access-date=24 Agosto 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> |19 |Mavelikkara |- |{{flagicon|IRQ}} [[Irak]] |{{sortname|Samantha|Slewa|nolink=1}} |29 |Vaughan |- |{{flagdeco|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Aideen|Howard|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Walsh |first=Lauren |date=21 Hunyo 2026 |title=The competition is 'about far more than appearance' Boston-born Limerick lady crowned Miss Universe Ireland 2026 |language=en |website=Evoke |url=https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621224127/https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |archive-date=21 Hunyo 2026 |archiveurl=}}</ref> |22 |Castletroy |- |{{flagdeco|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Danielle|Yablonka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fellig |first=Vita |date=2 Hulyo 2026 |title=South Florida-born Israeli Danielle Yablon crowned Miss Israel 2026 in Miami |language=en |website=Jewish News Syndicate |url=https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |url-status=dead |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702230606/https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |25 |[[Herzliya]] |- |{{flagdeco|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Giada|Folcia|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=31 Agosto 2026 |title=Miss Universe Italy, il titolo va alla modella Giada Folcia |language=it |trans-title=Miss Universe Italy, the title goes to model Giada Folcia |website=Agenzia Nazionale Stampa Associata |url=https://www.ansa.it/puglia/notizie/2026/08/31/miss-universe-italy-il-titolo-va-alla-modella-giada-folcia_e86ec14e-f46c-4602-9f66-9ab96ddd168b.html |url-status=live |access-date=1 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260831143916/https://www.ansa.it/puglia/notizie/2026/08/31/miss-universe-italy-il-titolo-va-alla-modella-giada-folcia_e86ec14e-f46c-4602-9f66-9ab96ddd168b.html |archive-date=31 Agosto 2026}}</ref> |37 |[[Milan]] |- |{{flagdeco|KHM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Than|Rthna|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=អបអរ! ថាន រតនា ផ្ដួលបេក្ខភាពជើងខ្លាំងច្រើនរូប ក្លាយជារាជិនីម្ចាស់មកុដ MUC 2026|trans-title=Congratulations! Than Ratana defeated many strong candidates to become the queen of the MUC 2026 crown.|url=https://popular.com.kh/%e1%9e%a2%e1%9e%94%e1%9e%a2%e1%9e%9a-%e1%9e%90%e1%9e%b6%e1%9e%93-%e1%9e%9a%e1%9e%8f%e1%9e%93%e1%9e%b6-%e1%9e%95%e1%9f%92%e1%9e%8a%e1%9e%bd%e1%9e%9b%e1%9e%94%e1%9f%81%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%81/|url-status=live|website=Popular Magazine|language=km|date=21 Setyembre 2026|access-date=21 Setyembre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260921120300/https://popular.com.kh/%E1%9E%A2%E1%9E%94%E1%9E%A2%E1%9E%9A-%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%93-%E1%9E%9A%E1%9E%8F%E1%9E%93%E1%9E%B6-%E1%9E%95%E1%9F%92%E1%9E%8A%E1%9E%BD%E1%9E%9B%E1%9E%94%E1%9F%81%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%81/|archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> |31 |Kampong Cham |- |{{flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |{{sortname|Audrey|Black|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Diplômée de Paris et vendeuse de poulets, l'histoire complète d'Audrey Black Moutongo, la nouvelle Miss Cameroun 2025|trans-title=A graduate of Paris and a chicken vendor, the full story of Audrey Black Moutongo, the new Miss Cameroon 2025|url=https://lauradavemedia.com/diplomee-de-paris-et-vendeuse-de-poulets-lhistoire-complete-daudrey-black-moutongo-la-nouvelle-miss-cameroun-2025/|url-status=live|website=Laura Dave Media|language=fr|date=10 Marso 2026|access-date=22 Setyembre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511220659/https://lauradavemedia.com/diplomee-de-paris-et-vendeuse-de-poulets-lhistoire-complete-daudrey-black-moutongo-la-nouvelle-miss-cameroun-2025/|archive-date=11 Mayo 2026}}</ref> |30 |Douala |- |{{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Aslihan |Morali|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Universe Canada 2025 carries her baby during emotional final walk as the reigning queen |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260810917313/miss-universe-canada-2025-carries-baby-final-walk/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811074009/https://www.hola.com/us/celebrities/20260810917313/miss-universe-canada-2025-carries-baby-final-walk/ |archive-date=11 Agosto 2026 |access-date=13 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |28 |Ancaster |- |{{flagicon|ISV}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] |{{sortname|Jenna-Monét|Queeley|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Morris |first=Anthony |date=17 Hunyo 2026 |title=Jenna Monet-Queeley Crowned Miss Universe U.S. Virgin Islands 2026, honors St. Kitts and Nevis Heritage |language=en |website=SKN News |url=https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617205459/https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |21 |Saint Croix |- |{{flagdeco|CYM}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Juliana|Myers|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Boxall |first=Simon |date=13 Hulyo 2026 |title=Juliana Myers crowned Miss Universe Cayman Islands |language=en |website=Cayman Compass |url=https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713064620mp_/https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |20 |West Bay |- |{{flagdeco|TCA}} [[Kapuluang Turcas at Caicos|Kapuluang Turks at Caicos]] |{{sortname|Selena|Grant|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Setyembre 2026 |title=Selena Grant Selected as Miss Universe TCI 2026 |language=en |website=Newsline TCI |url=https://www.newslinetci.com/post/selena-grant-selected-as-miss-universe-tci-2026 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260916113444/https://www.newslinetci.com/post/selena-grant-selected-as-miss-universe-tci-2026 |archive-date=16 Setyembre 2026}}</ref> |25 |Providenciales |- |{{flagdeco|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Alina|Ekaterinecheva|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rakhmatullavyzy |first=Balnur |date=4 Disyembre 2025 |title="Miss Qazaqstan 2025" байқауында шымкенттік ару жеңімпаз атанды |language=kk |trans-title=Shymkent beauty wins Miss Qazaqstan 2025 |newspaper=Stan.kz |url=https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205034549/https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |22 |Shymkent |- |{{flagdeco|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Jean |Ojiro|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mwangi |first=Faith |date=28 Hulyo 2026 |title=Jean Ojiro, Miss Universe Kenya 2026 Winner, Brands And Modeling Journey |url=https://thekenyatimes.com/kenya/jean-ojiro-miss-universe-2/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Kenya Times |language=en-US}}</ref> |27 |[[Nairobi]] |- |{{flagdeco|KGZ}} [[Kirgistan]] |{{sortname|Medina|Ermekova|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Enero 2026 |title=7 thí sinh đầu tiên của Hoa hậu Hoàn vũ 2026 |language=vi |trans-title=The first 7 contestants of Miss Universe 2026 |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113203155/https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |archive-date=13 Enero 2026}}</ref> |18 |[[Biskek]] |- |{{flagdeco|MAF}} [[San Martin|Kolektibidad ng San Martin]] |{{sortname|Marian |Madly|nolink=1}} |29 |Petit-Bourg |- |{{flagdeco|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|María Alejandra|López}}<ref>{{Cite web |last=Guerrero Aldana |first=Daniel |date=11 Oktubre 2026 |title=Ella es María Alejandra López, coronada como Miss Universe Colombia 2026 |trans-title=She is María Alejandra López, crowned Miss Universe Colombia 2026 |url=https://www.elespectador.com/revista-vea/famosos/maria-alejandra-lopez-miss-universe-colombia-2026/ |access-date=12 Oktubre 2026 |website=El Espectador |language=es}}</ref> |32 |[[Pereira, Colombia|Pereira]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Evisa|Pacolli|nolink=1}}<ref name=":3" /> |21 |[[Toronto]] |- |{{flagdeco|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{sortname|María Alejandra|Acosta|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Chinchilla Marín |first=Hillary |date=5 Hunyo 2026 |title=Mariale Acosta es la nueva Miss Universe Costa Rica 2026: así se vivió la gala dorada |language=es |trans-title=Mariale Acosta is the new Miss Universe Costa Rica 2026: this is how the golden gala was experienced |website=La Teja |url=https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606060337/https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |archive-date=6 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Heredia |- |{{flagicon|CRO}} [[Kroasya]] |{{sortname|Antea|Mršić|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=25 Mayo 2026 |title=Antea Mršić nova je Miss Universe Hrvatske 2026. |trans-title=Antea Mršić is the new Miss Universe Croatia 2026. |url=https://www.24sata.hr/show/antea-mrsic-nova-je-miss-universe-hrvatske-2026-1130093 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24sata |language=hr}}</ref> |24 |[[Zagreb]] |- |{{flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{sortname|Mia |Dio|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Everything about Mia Dio, the new beauty queen who will represent Cuba at Miss Universe 2026|url=https://en.cibercuba.com/noticias/2026-08-21-u194224-e198484-s27065-nid338347-todo-mia-dio-nueva-reina-belleza-cubana|url-status=live|website=CiberCuba|date=21 Agosto 2026|access-date=22 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821120243/https://en.cibercuba.com/noticias/2026-08-21-u194224-e198484-s27065-nid338347-todo-mia-dio-nueva-reina-belleza-cubana|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> |25 |[[Miami, Florida|Miami]] |- |{{flagdeco|LVA}} [[Letonya]] |{{sortname|Lāsma |Kuhtarska|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Sedliņa|first=Anita|date=5 Oktubre 2026|title=No depresijas un izdegšanas līdz "Miss Universe Latvia" kronim. Lāsma Kuhtarska izvēlas cīnīties|trans-title=From depression and burnout to the "Miss Universe Latvia" crown: Lāsma Kuhtarska chooses to fight|url=https://www.delfi.lv/life/56010800/notikumi/120137205/no-depresijas-un-izdegsanas-lidz-miss-universe-latvia-kronim-lasma-kuhtarska-izvelas-cinities|url-status=live|website=Delfi|language=lv|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261006172245/https://www.delfi.lv/life/56010800/notikumi/120137205/no-depresijas-un-izdegsanas-lidz-miss-universe-latvia-kronim-lasma-kuhtarska-izvelas-cinities|archive-date=6 Oktubre 2026}}</ref> |31 |[[Riga]] |- |{{Flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118012117/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |archive-date=18 Nobyembre 2025 |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en}}</ref> |22 |Al-Maamriyah |- |{{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] |{{sortname|Olga |Bykadorova|nolink=1}} |32 |[[Montréal, Québec|Montréal]] |- |{{flagdeco|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |{{sortname|Sigríður Ósk|Hrafnkelsdóttir|Sigga Ózk|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sigurjónsdóttir |first=Guðrún Selma |date=23 Abril 2026 |title=Sigga Ózk er orðlaus |language=is |trans-title=Sigga Ózk is speechless |website=Morgunblaðið |url=https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260423160638/https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |27 |Garðabær |- |{{flagicon|MAC}} [[Macau|Makaw]] |{{sortname|Xuhe|Hou|Sigga Ózk|nolink=1}} | | |- |{{flagdeco|MDV}} [[Maldives|Maldibas]] |{{sortname|Aminath Yuin|Mohamed|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=25 Hunyo 2026 |title=Maladewa Bakal Comeback di Miss Universe 2026, Wakilnya Berhijab! |language=id |trans-title=The Maldives Will Make a Comeback at Miss Universe 2026, with a Hijab-Worshipping Representative! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260624214236/https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |archive-date=24 Hunyo 2026}}</ref> |18 |[[Malé]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Francesca|Mercieca|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Falzon |first=Gabriel |date=17 Hulyo 2026 |title=Francesca Mercieca Crowned Miss Universe Malta 2026 |language=en |website=Lovin Malta |url=https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260717061412/https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |archive-date=17 Hulyo 2026}}</ref> |26 |St. Paul's Bay |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Larissa |Ségarel|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mergirie-Adele |first=Mildrey |date=22 Agosto 2026 |title=Larissa Ségarel est la nouvelle Miss Universe Martinique |trans-title=Larissa Ségarel is the new Miss Universe Martinique |url=https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique |access-date=23 Agosto 2026 |website=RCI |language=fr-MQ}}</ref> |28 |Lamentin |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Sara |Allali|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Candidatas africanas al Miss Universo 2026, certamen al que irá Dalia Bucaram con la banda de Ecuador|trans-title=African contestants for Miss Universe 2026, the pageant Dalia Bucaram will attend representing Ecuador|url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/candidatas-africa-miss-universo2026-ecuador-dalia-bucaram-132412/|url-status=live|website=Primicias|language=es|date=12 Setyembre 2026|access-date=22 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260913033545/https://www.primicias.ec/entretenimiento/candidatas-africa-miss-universo2026-ecuador-dalia-bucaram-132412/|archive-date=13 Setyembre 2026}}</ref> |27 |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|MYT|variant=local}} [[Mayotte]] |{{sortname|Maëva|Toumbou Dani|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Mayo 2026 |title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe |language=fr |trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe |website=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-indien-appli/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe |access-date=23 Hulyo 2026}}</ref> |33 |Tsingoni |- |{{flagdeco|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|María Guadalupe|Vargas|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Tirado |first=Monica |date=29 Agosto 2026 |title=María Vargas, de Jalisco, es coronada como Miss Universe México 2026 |language=es |trans-title=María Vargas, from Jalisco, is crowned Miss Universe Mexico 2026 |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20260830920682/miss-universe-mexico-2026-en-vivo-final-candidatas-coronacion/ |access-date=30 Agosto 2026}}</ref> |28 |[[:en:Zapopan|Zapopan]] |- |{{flagdeco|MNG}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhboldyn|Enkhdelgerekh|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=О. |first=Doljin |date=22 Setyembre 2026 |title=Э.Энхдэлгэрэх "Miss Universe" тэмцээнд Монгол Улсаа төлөөлөн оролцоно |language=mn |trans-title=E. Enkhdelgerekh to represent Mongolia at the "Miss Universe" pageant |website=Zindaa |url=https://news.zindaa.mn/5d0c |url-status=live |access-date=3 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260922152340/https://news.zindaa.mn/5d0c |archive-date=22 Setyembre 2026}}</ref> |29 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagdeco|MNE}} [[Montenegro]] |{{sortname|Aleksandra|Ivezaj|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Miss Universe Albania dhe Kosova 2026 |language=sq |trans-title=Miss Universe Albania and Kosovo 2026 |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607160835/https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |22 |Tuzi |- |{{flagdeco|MMR}} [[Myanmar]] |{{sortname|May Grace|Parry|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Hunyo 2026 |title=Bea Millan-Windorski gets award at Miss Universe Myanmar pageant |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618075931/https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |archive-date=18 Hunyo 2026}}</ref> |31 |Hpa-an |- |{{flagdeco|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Charene|Labuschagne|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=2 Agosto 2026 |title=Charene Labuschagne crowned Miss Namibia |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803032059/https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Windhoek]] |- |{{NPL}} |{{sortname|Prayashna|Gurung|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Setyembre 2026 |title=Prayashna Gurung becomes Miss Universe Nepal, Binita Oli takes Miss Earth Nepal crown |url=https://english.onlinekhabar.com/prayashna-gurung-miss-universe.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=OnlineKhabar |language=en-GB}}</ref> |24 |Siddharthanagar |- |{{flagdeco|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Danielle|Adewusi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Falade |first=Tomi |date=16 Oktubre 2026 |title=Meet Danielle Adewusi, The Doctor Bringing Women’s Health Advocacy To Miss Universe |url=https://independent.ng/meet-danielle-adewusi-the-doctor-bringing-womens-health-advocacy-to-miss-universe/ |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Independent Newspaper Nigeria |language=en-GB}}</ref> |29 |[[Lagos]] |- |{{flagdeco|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |{{sortname|Jasmine|Blandford|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=4 Setyembre 2026 |title=Jasmine Blandford es coronada como Miss Universe Nicaragua 2026 |language=es |trans-title=Jasmine Blandford is crowned Miss Universe Nicaragua 2026 |website=La Prensa |url=https://www.laprensani.com/2026/09/04/vida/3780011-jasmine-blandford-es-coronada-como-miss-universe-nicaragua-2026 |access-date=6 Setyembre 2026}}</ref> |27 |Kukra Hill |- |{{flagdeco|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Abelone |Smedsrud|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=24 Agosto 2026 |title=Abelone Smedsrud fra Eiker vant Miss Norway 2026 |language=Norwegian |trans-title=Abelone Smedsrud from Eiker won Miss Norway 2026 |website=Eikernytt.no |url=https://www.eikernytt.no/2026/08/24/abelone-smedsrud-fra-eiker-vant-miss-norway-2026/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826020049/https://www.eikernytt.no/2026/08/24/abelone-smedsrud-fra-eiker-vant-miss-norway-2026/ |archive-date=26 Agosto 2026}}</ref> |29 |Eiker |- |{{flagdeco|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Georgia|Waddington|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gooch |first=Carly |date=4 Agosto 2026 |title=Miss Universe NZ hopes to ‘debunk’ pageantry stigma |url=https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804023415/https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-date=4 Agosto 2026 |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Press |language=en}}</ref> |24 |Christchurch |- |{{flagdeco|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Melissa|Bottema|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Hunyo 2026 |title=Groningse Melissa Bottema is Miss Nederland: "Droom die uitkomt" |language=nl |trans-title=Melissa Bottema from Groningen is Miss Netherlands: "A dream come true" |website=De Telegraaf |url=https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628070958/https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |archive-date=28 Hunyo 2026 |accessdate=}}</ref> |26 |Winsum |- |{{flagdeco|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Misbah|Arshad|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sarkar |first=Rituparna |date=21 Agosto 2026 |title=Meet Misbah Arshad, The Psychology Student Crowned Miss Universe Pakistan 2026 |language=en |website=The Sunday Guardian |url=https://sundayguardianlive.com/entertainment-news/meet-misbah-arshad-the-psychology-student-crowned-miss-universe-pakistan-2026-266321/ |url-status=live |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821121009/https://sundayguardianlive.com/entertainment-news/meet-misbah-arshad-the-psychology-student-crowned-miss-universe-pakistan-2026-266321/ |archive-date=21 Agosto 2026}}</ref> |28 |Lahore |- |{{flagdeco|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Gabriela|González|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Concepción |first=Martha Vanessa |date=6 Setyembre 2026 |title=Gabriela Lineth González del Valle se coronó como Miss Universe Panamá 2026 |language=es |trans-title=Gabriela Lineth González del Valle was crowned Miss Universe Panama 2026 |website=La Prensa |url=https://www.prensa.com/vivir/gabriela-lineth-gonzalez-del-valle-se-corona-como-miss-universe-panama-2026/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260906191854/https://www.prensa.com/vivir/gabriela-lineth-gonzalez-del-valle-se-corona-como-miss-universe-panama-2026/ |archive-date=6 Setyembre 2026}}</ref> |20 |Chiriquí |- |{{flagdeco|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Gretha|Matiauda|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Gretha Matiauda es la nueva Miss Universo Paraguay 2026 |language=es |trans-title=Gretha Matiauda is the new Miss Universe Paraguay 2026 |website=La Tribuna |url=https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260327045533/https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |archive-date=27 Marso 2026}}</ref> |25 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{flagdeco|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Luren|Márquez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Napa |first=Renzo |date=15 Abril 2026 |title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe |website=Radio Programas del Perú |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente |archive-date=16 Abril 2026}}</ref> |27 |Ica |- |{{flagdeco|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Veera |Grönlund|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2026 |title=Vuoden 2026 Miss Suomi on Veera Grönlund |trans-title=Miss Finland 2026 is Veera Grönlund |url=https://www.hs.fi/suomi/art-2000012254833.html |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref> |30 |Pori |- |{{flagdeco|PHL}} [[Miss Universe Philippines 2026|Pilipinas]] |{{sortname|Bea|Millan-Windorski|link=Bea Millan-Windorski}}<ref>{{cite news |last=Purnell |first=Kristofer |date=2 Mayo 2026 |title=Kay BMW ang korona: La Union wins Miss Universe Philippines 2026 |language=en |website=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502153757/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |archive-date=2 Mayo 2026}}</ref> |24 |[[San Juan, La Union|San Juan]] |- |{{flagdeco|PRI}} [[Puerto Rico|Puerto Rico]] |{{sortname|Jennifer|Barreto|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rivera Cedeño |first=Jomar José |date=26 Hunyo 2026 |title=De San Sebastián la nueva Miss Universe 2026 |language=es |trans-title=From San Sebastian the new Miss Universe 2026 |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626032524/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |archive-date=26 Hunyo 2026}}</ref> |27 |San Sebastián |- |{{flagdeco|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Isabela|Santos|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Bernardino |first=Carla |date=6 Agosto 2026 |title=Isabela Santos: a miss Portugal que sofreu bullying e que luta pela saúde mental e adoção de animais |trans-title=Isabela Santos: the Miss Portugal who was bullied and advocates for mental health and animal adoption. |url=https://www.jn.pt/delas/artigo/isabela-santos-a-miss-portugal-que-sofreu-bullying-e-que-luta-agora-pela-saude-mental-e-adocao-de-animais/18113717 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Jornal de Notícias |language=pt-PT}}</ref> |26 |Gaia |- |{{flagdeco|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Garance|Authié|nolink=1}}<ref>{{cite web|last=Giron|first=Alexian|date=18 Oktubre 2026|title=Miss Univers 2026 : Garance Authié représentera la France à Porto Rico|trans-title=Miss Universe 2026: Garance Authié will represent France in Puerto Rico|url=https://www.rtl.fr/culture/medias-people/info-rtl-miss-univers-2026-garance-authie-representera-la-france-a-porto-rico-7900681543|url-status=live|website=RTL|language=fr|access-date=18 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261018234930/https://www.rtl.fr/culture/medias-people/info-rtl-miss-univers-2026-garance-authie-representera-la-france-a-porto-rico-7900681543|archive-date=18 Oktubre 2026}}</ref> |22 |[[Paris]] |- |{{flagdeco|COG}} [[Republika ng Congo|Republika ng Konggo]] |{{sortname|Georgina|Kambongo|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Nguesso |first=Rodrigue |date=14 Setyembre 2026 |title=Georgina Kambongo, première Congolaise à représenter le Congo à Miss Univers |trans-title=Georgina Kambongo, the first Congolese woman to represent Congo at Miss Universe |url=https://www.africacomm.org/post/georgina-kambongo-premi%C3%A8re-congolaise-%C3%A0-repr%C3%A9senter-le-congo-%C3%A0-miss-univers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914143756/https://www.africacomm.org/post/georgina-kambongo-premi%C3%A8re-congolaise-%C3%A0-repr%C3%A9senter-le-congo-%C3%A0-miss-univers |archive-date=14 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Africacomm.org |language=fr}}</ref> |24 |Likouala |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Melissa|Núñez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Peña |first=Shawell |date=30 Hulyo 2026 |title=¡Ella es la nueva reina de la belleza dominicana! Melissa Núñez se corona Miss RD Universo 2026 |language=es |trans-title=She is the new Dominican beauty queen! Melissa Núñez is crowned Miss RD Universe 2026 |website=El Nacional |url=https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731043526/https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |28 |La Vega |- |{{flagdeco|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Dominika|Kotoučková|nolink=1}}<ref>{{cite news |title=Na Miss Universe nahradí modelku Osako jezdkyně Dominika Viktorie Kotoučková|trans-title=Equestrian Dominika Viktorie Kotoučková replaces model Osako at Miss Universe|url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-universe-sophia-osako-dominika-viktorie-kotouckova.A261021_101944_missamodelky_sub|url-status=live|website=iDNES.cz|language=cs|date=21 Oktubre 2026|access-date=21 Oktubre 2026}}</ref> |25 |[[Praga]] |- |[[Talaksan:Proposed_flag_of_Réunion_(VAR).svg|border|23x23px]] [[Réunion]] |{{sortname|Abigaëlle |Tailamée|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=11 Oktubre 2026 |title=[Photos - Vidéos ] Abigaëlle Tailamée est notre première Miss Universe Réunion |language=fr |trans-title=[Photos - Videos] Abigaëlle Tailamée is our first Miss Universe Réunion |website=Imaz Press |url=https://imazpress.com/toute-l-actu/miss-universe |url-status=live |access-date=15 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261011062941/https://imazpress.com/toute-l-actu/miss-universe |archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> |20 |Saint-Joseph |- |{{flagdeco|ROU}} [[Rumanya]] |{{sortname|Sabina|Parmac|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Popa|first=Alina|date=19 Oktubre 2026|title=Cine este Sabina Parmac-Gabriela, noua Miss Universe România 2026! Va reprezenta țara noastră la competiția internațională din Puerto Rico|trans-title=Who is Sabina Parmac Gabriela, the new Miss Universe Romania 2026! She will represent our country at the international competition in Puerto Rico|url=https://www.protv.ro/articol/133502-cine-este-sabina-parmac-gabriela-noua-miss-universe-romania-2026-va-reprezenta-tara-noastra-la-competitia-internationala-din-puerto-rico|url-status=live|website=Pro TV|language=ro|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261019184954/https://www.protv.ro/articol/133502-cine-este-sabina-parmac-gabriela-noua-miss-universe-romania-2026-va-reprezenta-tara-noastra-la-competitia-internationala-din-puerto-rico|archive-date=19 Oktubre 2026}}</ref> |21 |[[Bukarest]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Mubanga|Hatyoka|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Rubaya |first=Tapiwa |date=16 Mayo 2026 |title=Africa celebrates as Luay Latif is crowned Mr Supranational Zambia |url=https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516102703/https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |archive-date=16 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=My Afrika Magazine |language=en}}</ref> |24 |Livingstone |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |{{sortname|Bernella|Velinor|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hammonds |first=Dr. Courtney A. |date=9 Agosto 2026 |title=The Crown Finds Her: Bernella Velinor Is Miss Universe Saint Lucia 2026 |url=https://upscalemagazine.com/the-crown-finds-her-bernella-velinor-is-miss-universe-saint-lucia-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811120648/https://upscalemagazine.com/the-crown-finds-her-bernella-velinor-is-miss-universe-saint-lucia-2026/ |archive-date=11 Agosto 2026 |access-date=13 Agosto 2026 |website=Upscale Magazine |language=en-US}}</ref> |33 |Dennery |- |{{flagdeco|SRB}} [[Serbiya]] |{{sortname|Nikolina|Vujičić|nolink=1}}<ref>{{cite web |last1=Dž. |first1=R. |last2=K. |first2=Ć. |date=31 Agosto 2026 |title=Misica progovorila o svom poreklu: Evo odakle dolazi prelepa Nikolina koja je osvojila srca žirija i publike |trans-title=Misica spoke about her origins: Here's where the beautiful Nikolina, who won the hearts of the jury and the audience, comes from |url=https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/4387334-misica-progovorila-o-svom-poreklu-evo-odakle-dolazi-prelepa-nikolina-koja-je-osvojila-srca-zirija-i-publike |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260831143540/https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/4387334-misica-progovorila-o-svom-poreklu-evo-odakle-dolazi-prelepa-nikolina-koja-je-osvojila-srca-zirija-i-publike |archive-date=31 Agosto 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Telegraf |language=sr}}</ref> |24 |Dragovo |- |{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Katti|Fofanah|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=1 Hulyo 2026 |title=Sierra Leone Comeback di Miss Universe 2026 Setelah Absen 7 Tahun |language=id |trans-title=Sierra Leone Returns to Miss Universe 2026 After 7 Year Absence |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/sierra-leone-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-7-tahun-c1c2-01-l8vsm-zvghkt |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701013135/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-universe-americas-2025-di-pembukaan-piala-dunia-2026-c1c2-01-l8vsm-w3z8jv |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Bonthe |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Roseanna|Hall|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=While tension fills History was made in Harare as Miss Universe Zimbabwe crowned seven beauty queens to represent the country at some of the world's biggest pageants |language=en |website=Zimbo Live News |url=https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607055812/https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |34 |Shurugwi |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Nimhara|Sasindi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Hunyo 2026 |title=මිස් යුනිවර්ස් ශ්‍රී ලංකා 2026 කිරුළ නිම්හාරා සසිඳිට |language=si |trans-title=Nimhara Sasindi crowned Miss Universe Sri Lanka 2026 |website=Zira Daily |url=https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625205935/https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |archive-date=25 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SUR}} [[Surinam|Suriname]] |{{sortname|Maruschka|Sahiboe|nolink=1}} |33 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Josefin |Strand|nolink=1}} |27 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |{{sortname|Itiya|Dube|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Projer |first=Leonie |date=27 Setyembre 2026 |title=Ex-Miss packt aus: «Ich wurde nach der Krönung allein gelassen» |language=de |trans-title=Ex-beauty queen opens up: "I was left all alone after the crowning" |website=[[20 Minuten]] |url=https://www.20min.ch/story/miss-universe-switzerland-naima-acosta-kritik-103639872 |url-status=live |access-date=28 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260927203058/https://www.20min.ch/story/miss-universe-switzerland-naima-acosta-kritik-103639872 |archive-date=27 Setyembre 2026 |accessdate=}}</ref> |27 |[[Geneva]] |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Queen Elizabeth |Makune|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=21 Setyembre 2026 |title=Elizabeth Makune Aibuka Miss Universe Tanzania 2026 |language=sw |trans-title=Elizabeth Makune Emerges as Miss Universe Tanzania 2026 |website=Global Publishers |url=https://globalpublishers.co.tz/2026/09/21/elizabeth-makune-aibuka-miss-universe-tanzania-2026/ |url-status=live |access-date=15 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260921125437/https://globalpublishers.co.tz/2026/09/21/elizabeth-makune-aibuka-miss-universe-tanzania-2026/ |archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> |30 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Bajabulise|Thela|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keteyi |first=Oluthando |date=21 Hulyo 2026 |title=Bajabulise Thela crowned Miss African Beauty Universe: A new face for South Africa at Miss Universe |url=https://iol.co.za/lifestyle/style-beauty/2026-07-20-bajabulise-thela-crowned-miss-african-beauty-universe-a-new-face-for-south-africa-at-miss-universe/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |23 |KaNyamazane |- |{{flagdeco|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Yurim|Kim|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Seong |first=Jong-hyun |date=30 Agosto 2026 |title=[포토] 김유림, '2026 미스유니버스코리아' 진 수상 |trans-title=[Photo] Kim Yurim Wins '2026 Miss Universe Korea' |url=https://www.newsfreezone.co.kr/news/articleView.html?idxno=706448 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260830135203/https://www.newsfreezone.co.kr/news/articleView.html?idxno=706448 |archive-date=30 Agosto 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=News Free Zone |language=ko}}</ref> |35 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|Timog Sudan}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Amylia |Deng|nolink=1}} |26 |[[Juba]] |- |{{flagdeco|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Vinita|Manoo|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Setyembre 2026 |title=Introducing Miss Universe Trinidad And Tobago 2026, Vinita Manoo |language=en |website=Trinidad and Tobago Television |url=https://www.ttt.live/introducing-miss-universe-trinidad-and-tobago-2026-vinita-manoo/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260917004312/https://www.ttt.live/introducing-miss-universe-trinidad-and-tobago-2026-vinita-manoo/ |archive-date=17 Setyembre 2026}}</ref> |36 |[[:en:San_Juan,_Trinidad_and_Tobago|San Juan]] |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |{{sortname|Sarrah|Brahmi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=12 Hunyo 2026 |title=Tunisia Comeback di Miss Universe 2026 setelah Absen 55 Tahun |language=id |trans-title=Tunisia Makes Comeback at Miss Universe 2026 After 55 Years |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260612191503/https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |archive-date=12 Hunyo 2026}}</ref> |33 |Sousse |- |{{flagdeco|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Alara |Eriç|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=9 Oktubre 2026 |title=Güncel "Skandalları Bitmeyen Organizasyon "Miss Universe Türkiye" |trans-title="Miss Universe Türkiye": An Organization Plagued by Endless Scandals |url=https://modadergitv.com/turkiye-skandallari-bitmeyen-organizasyon-miss-universe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261009142614/https://modadergitv.com/turkiye-skandallari-bitmeyen-organizasyon-miss-universe/ |archive-date=9 Oktubre 2026 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Moda Dergi TV |language=tr}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Dominga|López|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Díaz |first=Nicolás |date=3 Agosto 2026 |title=Dominga López gana Miss Universo Chile 2026: competirá en versión internacional |language=es |trans-title=Dominga López wins Miss Universe Chile 2026: she will compete in the international version |website=Bío Bío |url=https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803052748/https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |24 |[[Viña del Mar]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Shiqi |Wang|nolink=1}}<ref name=":4" /> |25 |[[Shanghai]] |- |{{flagdeco|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Mitchelle|Daka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Waswa |first=Samson |date=2 Agosto 2026 |title=In pictures: Mitchelle Daka crowned first Miss Universe Uganda |language=en |website=Pulse Uganda |url=https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802063914/https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |archive-date=2 Agosto 2026}}</ref> |29 |Budaka |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Anna|Nikonova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Kudryavchenko |first=Tamara |date=1 Hulyo 2026 |title=Дочка Ніконова стала володаркою корони "Міс Україна Всесвіт"-2026 |language=uk |trans-title=Nikonov's daughter became the owner of the crown "Miss Ukraine Universe"-2026 |website=Tablo ID |url=https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701143537/https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Kiev|Kyiv]] |- |{{flagdeco|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Kamilla|Kiss|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2026 |title=Megválasztották a Miss Universe Hungary idei királynőjét |trans-title=This year's queen of Miss Universe Hungary has been chosen |url=https://24.hu/szorakozas/2026/06/20/szepsegkiralyno-miss-universe-hungary-2026-kiss-kamilla/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24.hu |language=hu}}</ref> |25 |Dunaújváros |- |{{flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |{{sortname|Lucía|Piñeyro|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=31 Mayo 2026 |title=De Young al mundo: Lucía Piñeyro Lima es la nueva Miss Universo Uruguay |language=es |trans-title=From Young to the world: Lucía Piñeyro Lima is the new Miss Universe Uruguay |website=Uruguay Digital 365 |url=https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601052440/https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |archive-date=1 Hunyo 2026}}</ref> |35 |Young |} === Mga paparating na mga kompetisyong pambansa === {| class="wikitable sortable" !Bansa/Teritoryo !Petsa |- |{{flagdeco|PSE}} [[Estado ng Palestina|Palestina]]<ref>{{cite news |last=Tusing |first=David |date=12 August 2026 |title=Nadeen Ayoub to help select Palestine's Miss Universe 2026 representative |website=The National |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2026/08/12/miss-universe-palestine-2026-nadeen-ayoub/ |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260813081048/https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2026/08/12/miss-universe-palestine-2026-nadeen-ayoub/ |archivedate=13 August 2026 |accessdate=13 August 2026}}</ref> |Oktubre 2026 |} == Mga tala== {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|http://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Kastila ng CS1 (es)]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Pranses ng CS1 (fr)]] c15ov48so5yp21llhs7w4n0uxixceyy 2236029 2236028 2026-10-21T18:18:55Z Allyriana000 119761 2236029 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | date = 24 Nobyembre 2026 | venue = José Miguel Agrelot Coliseum, San Juan, Puerto Rico | broadcaster = {{Hlist|[[Roku]]|[[Telemundo]]|[[TV Azteca]]}} | debuts = {{Hlist|Kolektibidad ng San Martin|Malawi|Republika ng Konggo|Timog Sudan|Uganda}} | returns= {{Hlist|Albanya|Alemanya|Austrya|Hamayka|Hordan|Kamerun|Kenya|Litwanya|Lupangyelo|Maldibas|Maruekos|Mongolya|Montenegro|Réunion|Sierra Leone|Suriname|Tunisya|Usbekistan}} | before = [[Miss Universe 2025|2025]] |withdrawals={{Hlist|Biyetnam|Indonesya|Laos|Malaysia|Singapura|Taylandiya}}}} Ang '''Miss Universe 2026''' ang magiging ika-75 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na nakatakdang gaganapin sa José Miguel Agrelot Coliseum sa [[San Juan, Puerto Rico]], sa 24 Nobyembre 2026.<ref name=":1" /> Kokoronahan ni [[Fátima Bosch]] ng Mehiko ang kaniyang papalit sa pagtatapos ng kaganapan. Papangunahan ni [[Miss Universe 1993]] Dayanara Torres ang kompetisyon.<ref>{{cite news|title=VIDEO: Dayanara Torres confirma que será parte de Miss Universe 2026 en Puerto Rico|trans-title=VIDEO: Dayanara Torres confirms she will be part of Miss Universe 2026 in Puerto Rico|url=https://www.elvocero.com/escenario/video-dayanara-torres-confirma-que-ser-la-animadora-de-miss-universe-2026-en-puerto-rico/article_94b5f92c-14ed-487b-9d9b-afbc0bc1842d.html|url-status=live|website=El Vocero|language=es|date=18 Oktubre 2026|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261019052640/https://www.elvocero.com/escenario/video-dayanara-torres-confirma-que-ser-la-animadora-de-miss-universe-2026-en-puerto-rico/article_94b5f92c-14ed-487b-9d9b-afbc0bc1842d.html#google_vignette|archive-date=19 Oktubre 2026}}</ref> == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === [[Talaksan:Coliseum_of_Puerto_Rico_(03).jpg|thumb|José Miguel Agrelot Coliseum, ang lokasyon ng Miss Universe 2026]] Noong 23 Setyembre 2025, inanunsyo ng [[Miss Universe|Miss Universe Organization]] na gaganapin ang edisyong ito sa Puerto Rico sa ikaapat na pagkakataon, pagkatapos ng [[Miss Universe 1972|1972]], [[Miss Universe 2001|2001]], at [[Miss Universe 2002|2002.]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cosulich |first=Bianca |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universo en Puerto Rico: lo que debes saber del aniversario 75 |trans-title=Miss Universe in Puerto Rico: What you need to know about the 75th anniversary |url=https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923204633/https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Marie Claire |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ramos Rosado |first=Víctor |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se celebrará en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |work=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928045010/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |archive-date=28 Setyembre 2025}}</ref> Kinumpirma ni Jennifer González-Colón, ang Gobernador ng Puerto Rico, ang pagpili at inanunsyo na sumang-ayon ang kaniyang administrasyon na maglaan ng kabuuang {{US$|9 million}} sa pampublikong pondo upang pondohan ang pangunguna nito ng kompetisyon, na pangangasiwaan ng Puerto Rico Tourism Company at Discover Puerto Rico.<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico To Host Miss Universe 2026 In A Celebration Of Latino Pride |url=https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307001204/https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=BeLatina |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Muchacho |first=Enrique |date=21 Nobyembre 2025 |title=Economic and Tourism opportunity with Miss Universe 2026 |url=https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251121221746/https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |archive-date=21 Nobyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=WJournal |language=en}}</ref> Itinalaga ng mga tagapag-ayos ang José Miguel Agrelot Coliseum sa San Juan, Puerto Rico, bilang ang lokasyon ng kompetisyon, na nakatakdang gaganapin sa Nobyembre 2026.<ref>{{cite news |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se llevará a cabo en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923202932/https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web |last=Valdez |first=Cynthia |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026: Puerto Rico será la sede de la 75a edición del certamen en su aniversario de diamante |trans-title=Miss Universe 2026: Puerto Rico will host the 75th edition of the pageant on its diamond anniversary |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923201347/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=¡Hola! |language=es}}</ref><ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517042411/https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |archive-date=17 Mayo 2026}}</ref> Noong 18 Disyembre, ipinatigil ni Willianette Robles Cancel, ang direktor ehekutibo ng Puerto Rico Tourism Company, ang mga pagbabayad nito sa Miss Universe at nanawagan ng isang pagpupulong sa pagitan ng kanilang mga delegasyon upang talakayin ang "ilang nakabinbing isyu at mga bagong kinakailangan para sa pagdaraos ng kompetisyon".<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=12 Disyembre 2025 |title=Puerto Rico gov't halts funds disbursement for Miss Universe 2026 — report |url=https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260420032723/https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |archive-date=20 Abril 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=10 Disyembre 2025 |title=Gobierno detiene desembolso de fondos a Miss Universe |trans-title=Government halts disbursement of funds to Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-detiene-desembolso-de-fondos-a-miss-universe/article_2d2e76f4-3377-4691-8632-0792e4198d62.html |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828175404/https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-detiene-desembolso-de-fondos-a-miss-universe/article_2d2e76f4-3377-4691-8632-0792e4198d62.html|archive-date=28 Agosto 2026}}</ref> Nangyari ang suspensyon matapos humarap sa ilang mga isyu ang kompetisyon, kabilang ang [[Miss Universe 2025|mga iregularidad sa resulta]] ng nakaraang edisyon at ang paglulunsad ng pamahalaan ng Mehiko ng imbestigasyon sa pangulo ng Miss Universe na si Raúl Rocha sa mga kaso ng droga, gasolina, at pagpupuslit ng armas.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Sanchez |first=Fabiola |date=5 Disyembre 2025 |title=Mexico freezes Miss Universe co-owner's bank accounts during organized crime investigation |url=https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251228131125/https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |archive-date=28 Disyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Abril 2026 |title=Puerto Rico’s hosting of 75th Miss Universe pageant is pushing through |url=https://entertainment.inquirer.net/665476/puerto-ricos-hosting-of-75th-miss-universe-pageant-is-pushing-through |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828150033/https://entertainment.inquirer.net/665476/puerto-ricos-hosting-of-75th-miss-universe-pageant-is-pushing-through|archive-date=28 Agosto 2026}}</ref> Pagsapit ng Marso 2026, napagkasunduan na ng delegasyon na ipagpatuloy ang pangunguna ng kompetisyon sa teritoryo.<ref>{{Cite web |last=Menéndez Sanabria |first=Pedro |date=4 Marso 2026 |title=En su etapa final negociación entre gobierno y Miss Universe |trans-title=In its final stage, negotiations between the government and Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307213532/https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Kabilang sa mga kundisyong ipinataw ng pamahalaan ng Puerto Rico sa kasunduan ay ang pagbawi ni Rocha sa kaniyang pakikilahok sa pangunguna ng edisyon upang "pangalagaan ang imahe ng Puerto Rico". <ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |last2=Aponte Inostroza |first2=Carlos |date=19 Pebrero 2026 |title=¿Qué condiciones está imponiendo el gobierno para la celebración de Miss Universe en Puerto Rico? |url=https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307181719/https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Pagsapit ng Abril 2026, natapos ng pamahalaan ng Puerto Rico ang pagbayad nito sa Miss Universe.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=28 Abril 2026 |title=Gobierno finaliza pagos para la celebración de Miss Universe 2026 en la Isla |trans-title=Government finalizes payments for the Miss Universe 2026 pageant on the island |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505154733/https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |archive-date=5 Mayo 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Noong 22 Hulyo 2026, inanunsyo ng Miss Universe Organization na ang opisyal na petsa ng kompetisyon ay sa 24 Nobyembre 2026.<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=23 Hulyo 2026 |title=75th Miss Universe coronation night to be held on November 24 in Puerto Rico |url=https://philstarlife.com/news-and-views/828719-miss-universe-coronation-night-nov-24?page=2 |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Ayon kay Cancel, inaasahang mag-aakit ng humigit-kumulang 65,000 bisita ang kompetisyon sa pulo.<ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=8 Oktubre 2026 |title=Miss Universe 2026 atraerá unos 65,000 visitantes a la Isla |trans-title=Miss Universe 2026 will attract approximately 65,000 visitors to the island. |url=https://www.elvocero.com/escenario/miss-universe-2026-atraer-unos-65-000-visitantes-a-la-isla/article_5b334ba0-4c79-49e0-b612-d92c7a448284.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Mula sa mga kandidatang itinalaga noong 21 Hulyo 2026, Labing-isang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging isang runner-up sa kanilang kompetisyong pambansa,{{Efn|Si Aliya Karotkaya ng Biyelorusya ang first runner-up sa Miss Belarus 2025.<ref>{{cite web|title=Alena Kucheruk from Polotsk wins Miss Belarus 2025 beauty pageant|url=https://www.belarus.by/en/press-center/news/alena-kucheruk-from-polotsk-wins-miss-belarus-2025-beauty-pageant_i_197941.html|url-status=live|website=Belarus.by|date=12 Setyembre 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260830114140/https://www.belarus.by/en/press-center/news/alena-kucheruk-from-polotsk-wins-miss-belarus-2025-beauty-pageant_i_197941.html|archivedate=30 Agosto 2026|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Dabilo Moses ng Botswana ang first runner-up sa Miss Universe Botswana 2025.<ref>{{cite news|last=Shabani|first=Thamani|date=1 Setyembre 2025|title=Andries new Miss Universe Botswana|url=https://dailynews.gov.bw/news-detail/88410|url-status=live|website=Daily News Botswana|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250904031135/https://dailynews.gov.bw/news-detail/88410|archivedate=4 Setyembre 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Danielle Yablonka ng Israel ang first runner-up sa Miss Universe Israel 2025.<ref>{{cite news|last=Taylor|first=Ezra|date=19 Hulyo 2025|title=Melanie Shiraz wins Miss Universe Israel 2025 crown, vows to use platform for meaningful change|url=https://www.jpost.com/j-spot/article-861514|url-status=live|website=The Jerusalem Post|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250719185733/https://www.jpost.com/j-spot/article-861514|archivedate=19 Hulyo 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Selena Grant ng Kapuluang Turks at Caicos ang first runner-up sa Miss Universe Turks and Caicos 2025.<ref>{{cite news|last=Tyson|first=Vivian|date=2 Agosto 2025|title=Bereniece Dickenson Crowned Miss Universe Turks and Caicos 2025|url=https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025|url-status=live|website=Newsline TCI|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250802073600/https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025|archivedate=2 Agosto 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Bruk Belete ng Etiyopiya ang first runner-up sa Miss Universe Spain 2026.<ref>{{Cite web |last=Espí |first=Aarón |date=12 Hulyo 2026 |title=Las historias que llegan a Miss Universo España 2026 y demuestran que ya no existe una candidata tipo: madres, mujeres de 40 años y cuerpos alejados del canon tradicional |url=https://www.vanitatis.elconfidencial.com/famosos/2026-07-12/historias-miss-universo-espana-demuestran-no-existe-una-candidata-tipo_4387269/ |access-date=5 Oktubre 2026 |website=El Confidencial|language=es}}</ref>}} o matapos mapili sa isang ''casting process'',{{Efn|Representatives from Armenia, Aruba, the British Virgin Islands, Egypt, Jordan, Latvia, Martinique, Mayotte, Nicaragua, Paraguay, Peru, Trinidad and Tobago, Turkey, and Uruguay, were each selected through a casting process conducted by their respective organizations.<ref>{{cite web|title=Arena Zeynalian Crowned Miss Universe Armenia 2026|url=https://edgar.id/blog-posts/arena-zeynalian-crowned-miss-universe-armenia-2026|url-status=live|website=Edgar Entertainment|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260827123000/https://edgar.id/blog-posts/arena-zeynalian-crowned-miss-universe-armenia-2026|archivedate=27 August 2026|accessdate=27 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=Elizabeth Johnson Crowned Miss Universe Aruba 2026|url=https://arubanews.ca/elizabeth-johnson-crowned-miss-universe-aruba-2026/|url-status=live|website=Aruba News|date=31 August 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260901142936/https://arubanews.ca/elizabeth-johnson-crowned-miss-universe-aruba-2026/|archivedate=1 September 2026|accessdate=16 September 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Adina|first=Armin P.|date=18 August 2026|title=Filipino Miss Universe licensee Josh Yugen picks Egypt's bet anew|url=https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|url-status=live|website=Philippine Daily Inquirer|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260821171537/https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archivedate=21 August 2026|accessdate=23 August 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Larissa Ségarel est la nouvelle Miss Univers Martinique|trans-title=Larissa Ségarel is the new Miss Universe Martinique|url=https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique|url-status=live|website=RCI|language=fr|date=22 August 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260822231659/https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique|archivedate=22 August 2026|accessdate=23 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe|trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe|url=https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|url-status=live|website=L'info Kwezi|language=fr|date=25 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260525080044/https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|archivedate=25 May 2026|accessdate=25 May 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Oriz|first=Karina|date=5 September 2026|title=Jasmine Blandford is crowned Miss Universe Nicaragua 2026 and will represent the country in Puerto Rico|url=https://100noticias.tv/farandula/149604-jasmine-blandford-miss-universe-nicaragua-2026/|url-status=live|website=[[100% Noticias]]|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260916120329/https://100noticias.tv/farandula/149604-jasmine-blandford-miss-universe-nicaragua-2026/|archivedate=16 September 2026|accessdate=16 September 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=(VIDEO) ¡Atendé lo que le pidieron a esta modelo para ser Miss Universo Paraguay!|trans-title=(VIDEO) Check out what they asked of this model to become Miss Universe Paraguay!|url=https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|url-status=live|website=Popular.com.py|language=es|date=23 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260324013405/https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|archivedate=24 March 2026|accessdate=24 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=14 April 2026|title=Miss Perú 2026: cuándo, dónde y cómo ver en vivo la coronación de la sucesora de Karla Bacigalupo con Fátima Bosch|trans-title=Miss Peru 2026: When, where and how to watch live the coronation of Karla Bacigalupo's successor with Fátima Bosch|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260415102922/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|archivedate=15 April 2026|accessdate=15 April 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=15 April 2026|title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo|trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485|url-status=live|website=[[Radio Programas del Perú]]|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente|archivedate=16 April 2026|accessdate=16 April 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=García Retamal|first=Brenda|date=13 August 2026|title=Luren Márquez ya no es Miss Perú 2026: organización retiró su título y no participará en el Miss Universo|trans-title=Luren Márquez is no longer Miss Peru 2026: the organization withdrew her title and she will not participate in Miss Universe|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/luren-marquez-ya-no-es-miss-peru-2026-organizacion-retiro-su-titulo-y-no-participara-en-el-miss-universo-noticia-1701458|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260814024504/https://rpp.pe/famosos/celebridades/miss-universo-2026-confirman-fecha-de-la-gran-final-en-puerto-rico-noticia-1698418?itlk=iksiguiente|archivedate=14 August 2026|accessdate=14 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=De Young al mundo: Lucía Piñeyro Lima es la nueva Miss Universo Uruguay|trans-title=From Young to the world: Lucía Piñeyro Lima is the new Miss Universe Uruguay|url=https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/|url-status=live|website=Uruguay Digital 365|language=es|date=31 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260601052440/https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/|archivedate=1 June 2026|accessdate=1 June 2026}}</ref>|name=b}} at anim na kandidata ang iniluklok matapos ang pag-urong ng orihinal na nagwagi.<ref>{{cite news|title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe|trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe|url=https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|url-status=live|website=L'info Kwezi|language=fr|date=25 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260525080044/https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|archive-date=25 Mayo 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=(VIDEO) ¡Atendé lo que le pidieron a esta modelo para ser Miss Universo Paraguay!|trans-title=(VIDEO) Check out what they asked of this model to become Miss Universe Paraguay!|url=https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|url-status=live|website=Popular.com.py|language=es|date=23 Marso 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260324013405/https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|archive-date=24 Marso 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=14 Abril 2026|title=Miss Perú 2026: cuándo, dónde y cómo ver en vivo la coronación de la sucesora de Karla Bacigalupo con Fátima Bosch|trans-title=Miss Peru 2026: When, where and how to watch live the coronation of Karla Bacigalupo's successor with Fátima Bosch|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415102922/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|archive-date=15 Abril 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Weiyi Chen si Xinying Zhu bilang kinatawan ng Tsina matapos lumagpas sa limitasyon ng edad, na siya ring pinalitan ni Shiqi Wang sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news |date=3 Enero 2025 |title=安徽姑娘朱馨颖 荣膺第73姐环球小姐中国区总冠军 |language=zh-Hans |trans-title=Anhui girl Zhu Xinying won the 73rd Miss Universe China title |website=163.com |url=https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508195802/https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |archive-date=8 Mayo 2025}}</ref><ref name=":2">{{cite news |last=Nguyen |first=An |date=11 Abril 2025 |title=Miss Universe China Xinying Zhu stripped of title for 'inability to fulfill duties' |website=VnExpress |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506014757/https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |archive-date=6 Mayo 2025}}</ref> Pinalitan ni Audrey Black si Josiane Golonga bilang kinatawan ng Kamerun matapos mapatalsik sa titulo si Golonga dahil sa mga paglabag sa kontrata.<ref>{{Cite web |last=A. |first=Cintia |date=25 Pebrero 2026 |title=‎COMICA strips Josiane Golonga of Miss Cameroon 2025 title |url=https://www.lebledparle.com/en/comica-strips-josiane-golonga-of-miss-cameroon-2025-title/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Le Bled Parle |language=en-US}} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Beleheka |first=Mercedes |date=26 Pebrero 2026 |title=Miss Cameroun 2025 : Audrey Black Moutongo, la nouvelle reine |trans-title=Miss Cameroon 2025: Audrey Black Moutongo, the new queen |url=https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Magazine Actualites Cameroun |language=fr |via=Magazine Pages Jaunes}}</ref> Pinalitan ni Medina Ermekova si Anara Esengeldieva bilang kinatawan ng Kirgistan sa edisyong ito sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news |last=Turdubek |first=Aigyrov |date=25 Setyembre 2025 |title=Ayana Rasul kyzy crowned Miss Kyrgyzstan 2025 |language=en |website=24.kg |url=https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926211033/https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |archive-date=26 Setyembre 2025}}</ref> Pinalitan ni Maruschka Sahiboe si Eunike Lioe bilang kinatawan ng Suriname dahil sa pagbabago ng may-hawak ng prangkisa sa naturang bansa.<ref>{{cite news |date=7 November 2025 |title=Tjin A Koeng: 'Nieuwe Miss Suriname gaat uitstekend om met kritiek' |language=nl |trans-title=Tjin A Koeng: 'The new Miss Suriname handles criticism very well' |website=Suriname Herald |url=https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |url-status=live |access-date=3 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203104231/https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |archive-date=3 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |date=3 Agosto 2026 |title=Geen Miss Universe-deelname voor Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |language=nl |trans-title=No Miss Universe participation for Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |website=Waterkant |url=https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803153440/https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> Pinalitan ni Justine Kamara si Matôma Condé bilang kinatawan ng Guniya matapos iluklok si Condé bilang kinatawan ng Guniya sa [[Miss Cosmo 2026]].<ref name=":5">{{cite news |last=Mạn |first=Trần |date=8 Enero 2026 |title=Revealing the first 7 contestants to compete in Miss Universe 2026, what are the opportunities for Vietnam |language=en |newspaper=VGT |url=https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260108212021/https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |archive-date=8 Enero 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chiarazzo |first=Thomas |date=10 Setyembre 2026 |title=Dix ans après Miss France, Justine Kamara, Miss Lorraine 2016, participera à l’élection Miss Univers |trans-title=Ten years after Miss France, Justine Kamara, Miss Lorraine 2016, will participate in the Miss Universe pageant. |url=https://www.republicain-lorrain.fr/societe/2026/09/10/dix-ans-apres-miss-france-justine-kamara-miss-lorraine-2016-participera-a-l-election-miss-univers |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Republicain-Lorrain |language=FR-fr}}</ref> Pinalitan ni Daiana Pereyra si Tamara Rogouski bilang kinatawan ng Arhentina sa personal na dahilan.<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Quién es Tamara Rogouski, la nueva Miss Universo Argentina 2026 |language=es |trans-title=Who is Tamara Rogouski, the new Miss Universe Argentina 2026? |website=El Litoral |url=https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526020837/https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |archive-date=26 Mayo 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 Setyembre 2026 |title=Tras la renuncia de Tamara Rogouski, la posadeña Daiana Pereyra es nueva Miss Universo Argentina: “Todavía estoy en shock” |trans-title=Following Tamara Rogouski's resignation, Daiana Pereyra from Posadas is the new Miss Universe Argentina: "I'm still in shock" |url=https://www.canal12misiones.com/noticias-de-misiones/tendencias/daiana-pereyra-miss-universo-argentina |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Canal Doce Misiones |language=es-AR}}</ref> Noong 28 Mayo 2026, bumitiw ang Miss France sa Miss Universe Organization dahil sa mga kontrobersiyang pumalibot sa nakaraang edisyon.<ref>{{cite news |last=Panwar |first=Sanya |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss France organisation reconsidering participation in Miss Universe pageant amid all the controversies in 2025: Report |language=en |website=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |url-status=live |access-date=6 Disyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206201634/https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |archive-date=6 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=26 Nobyembre 2025 |title=France signals exit from Miss Universe; Ghana–Guyana director steps down |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303222157/https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |archive-date=3 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Miss Univers 2026 : une décision sans précédent, pourquoi le comité Miss France quitte le concours |language=fr |trans-title=Miss Universe 2026: an unprecedented decision, why the Miss France committee is leaving the competition |website=L'Internaute |url=https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528121931/https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |archive-date=28 Mayo 2026}}</ref> Dahil dito, hindi magpapatuloy sa kompetisyon si Miss France 2025 Angélique Angarni-Filopon.<ref>{{cite news |last=Lanciego |first=Milla |date=18 Disyembre 2024 |title=Angélique Angarni-Filopon privée de Miss Univers et Miss Monde à cause de son âge ? Elle rectifie |language=fr |trans-title=Angélique Angarni-Filopon deprived of Miss Universe and Miss World because of her age? She corrects herself |website=[[Paris Match]] |url=https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018213339/https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |archive-date=18 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=29 Mayo 2026 |title=Miss Universe France enters new era under direct global leadership |url=https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530035847/https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |archive-date=30 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[Daily Tribune]] |language=en}}</ref> Bumitiw si Sophia Osako sa personal na dahilan.<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Toto je nová najkrajšia Češka! Titul Miss Universe získala kráska s japonskými koreňmi |language=sk |trans-title=This is the new most beautiful Czech! A beauty with Japanese roots won the Miss Universe title |website=Pravda |url=https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617141305/https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref><ref name="CZ2110">{{cite news|last=Šubrtová|first=Diana|date=16 Oktubre 2026|title=Sophia Maria Osako nepoletí na Miss Universe. Kdo ji nahradí, tají|trans-title=Sophia Maria Osako will not be going to Miss Universe; her replacement is being kept secret|url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/sophia-maria-osako-miss-universe-cesko-soutez-odstoupeni.A261016_080306_missamodelky_sub|url-status=live|website=[[iDNES.cz]]|language=cs|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016075312/https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/sophia-maria-osako-miss-universe-cesko-soutez-odstoupeni.A261016_080306_missamodelky_sub|archive-date=16 Oktubre 2026}}</ref> Unang ipinatalsik si Luren Márquez ng kaniyang pambansang organisasyon bilang kinatawan ng Peru sa hindi isiniwalat na dahilan, ngunit siya ay kaagad na ibinalik sa kaniyang puwesto.<ref>{{cite news |last=Napa |first=Renzo |date=15 Abril 2026 |title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe |website=Radio Programas del Perú |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente |archive-date=16 Abril 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=14 Agosto 2026 |title=Miss Peru Luren Márquez dethroned ahead of Miss Universe 2026: The country doesn’t have a traditional runner-up |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260814918157/miss-peru-luren-marquez-dethroned-miss-universe-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260815111414/https://www.hola.com/us/celebrities/20260814918157/miss-peru-luren-marquez-dethroned-miss-universe-2026/ |archive-date=15 Agosto 2026 |access-date=17 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Kolektibidad ng San Martin, Malawi, Republika ng Konggo, Timog Sudan, at Uganda sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Arrigoni |first=Charlotte |date=20 Hulyo 2026 |title=Miss Univers 2026 : la France a quitté le concours avec fracas et pourtant, il y aura bien une candidate française |trans-title=Miss Universe 2026: France left the competition in a huff, and yet there will still be a French candidate |url=https://www.public.fr/miss-univers-2026-la-france-a-quitte-le-concours-avec-fracas-et-pourtant-il-y-aura-bien-une-candidate-francaise |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Public |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Miss Malawi leadership confronted by legal and sector criticism over disputed Miss World pathway |url=https://www.nyasatimes.com/miss-malawi-leadership-confronted-by-legal-and-sector-criticism-over-disputed-miss-world-pathway/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Nyasa Times |language=en-GB}}</ref><ref name="MUUGA2026">{{cite news |last=Ngobi |first=Muhammad |date=14 Mayo 2026 |title=Uganda officially launches historic first-ever local Miss Universe journey |language=en |website=UG Bulletin |url=https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515014620/https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |archive-date=15 May 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Setyembre 2026 |title=Se esperan más de 130 candidatas para Miss Universe, en su edición diamante desde Puerto Rico |trans-title=More than 130 candidates are expected for Miss Universe, in its diamond edition from Puerto Rico |url=https://wapa.tv/programas/missuniverse/se-esperan-m-s-de-130-candidatas-para-miss-universe-en-su-edici-n-diamante/article_62af4537-6956-49e6-b77c-0fb5da809ef7.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=WAPA TV |language=es}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Hordan na huling sumali noong [[Miss Universe 1960|1960]];<ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=9 Setyembre 2026 |title=Destiny Anbar leads Jordan’s historic Miss |url=https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |access-date=5 Oktubre 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref> Tunisya na huling sumali noong [[Miss Universe 1971|1971]]; [[Réunion]] na huling sumali noong [[Miss Universe 1986|1986]];<ref>{{Cite web |last=Ludovic |first=Belzamine |date=11 Agosto 2026 |title=Miss Universe Réunion 2026 : les candidatures sont ouvertes |trans-title=Miss Universe Réunion officially launched: applications are now open to represent the island internationally |url=https://www.megazap.fr/Miss-Universe-Reunion-officiellement-lance-les-candidatures-sont-ouvertes-pour-representer-l-ile-a-l-international_a16828.html |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Megazap |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |date=21 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Réunion 2026 : 15 candidates en lice pour une première couronne le 10 octobre |language=fr |trans-title=Miss Universe Réunion 2026: 15 contestants vying for the inaugural crown on October 10 |website=Megazap |url=https://www.megazap.fr/Miss-Universe-Reunion-2026-15-candidates-en-lice-pour-une-premiere-couronne-le-10-octobre_a17093.html |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref> Austry at Etiyopiya na huling sumali noong [[Miss Universe 2017|2017]]; Litwanya at Sierra Leone na huling sumali noong [[Miss Universe 2019|2019]];<ref>{{cite web |title=One night. Two crowns. One purpose. |url=https://www.althyri.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529055844/https://www.althyri.com/ |archive-date=29 Mayo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Althyri |language=en}}</ref> Maruekos na huling sumali noong [[Miss Universe 2021|2021]]; at Albanya, Alemanya, Hamayka, Kamerun, Kenya, Lupangyelo, Maldibas, Mongolya, Montenegro, Suriname, at Usbekistan na huling sumali noong [[Miss Universe 2024|2024]].<ref>{{cite news |date=22 Mayo 2026 |title='Miss Universe Albania 2026', the event where the public will be part of the show |language=en |website=Tirana Post |url=https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522145926/https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |archive-date=22 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Beleheka |first=Mercedes |date=26 Pebrero 2026 |title=Miss Cameroun 2025 : Audrey Black Moutongo, la nouvelle reine |language=fr |trans-title=Miss Cameroon 2025: Audrey Black Moutongo, the new queen |website=Magazine Pages Jaunes |url=https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315042814/https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |archive-date=15 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Les inscriptions pour le casting 2026 sont ouvertes |trans-title=Registration for the 2026 casting call is now open |url=https://www.missuniverse-germany.de/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260418083303/https://www.missuniverse-germany.de/ |archive-date=18 Abril 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Miss Universe Germany |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |last=Pálsson |first=Magnús Jochum |date=2 Pebrero 2026 |title=Þær keppa í Ungfrú Ísland 2026 |language=is |trans-title=They are competing in Miss Iceland 2026 |website=Vísir |url=https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260203063711/https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |archive-date=3 Pebrero 2026}}</ref><ref name="MUJAM2026">{{cite news |last=Jackson |first=Kevin |date=4 Marso 2026 |title=New format for Miss Universe Jamaica, organisers opting for parish competitions |language=en |website=Jamaica Observer |url=https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260304175314/https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |archive-date=4 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Wakesho |first=Jael |date=9 Mayo 2026 |title=Miss Universe Kenya 2026 opens doors wide as it drops age, weight, relationship barriers |language=en |website=The Standard |url=https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511055319/https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |archive-date=11 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=10 Abril 2026 |title=75 дахь удаагийн "Miss Universe" тэмцээнд Монголыг төлөөлөх гоо бүсгүйг шалгаруулна |language=mn |trans-title=Mongolia to be represented at 75th Miss Universe Pageant |website=News.mn |url=https://news.mn/r/2860155/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260411042258/https://news.mn/r/2860155/ |archive-date=11 Abril 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Sonte në ekranin e Tv Klan "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |language=sq |trans-title=Tonight on Tv Klan screen "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607111404/https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rasheed |first=Zain |date=26 Hunyo 2026 |title=New Queen Crowned: Aminath Yuin Named Miss Universe Maldives 2026 |url=https://sukunplay.com/en/article/15466 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Sukun Play |language=en}}</ref> Dapat sanang lalahok si Thandi Chisi si Malawi, nguntin bumitiw dahil sa mga suliraning pinansyal at pang-organisasyon.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Setyembre 2026 |title=Revealed: Why Miss Malawi Thandie Chisi walked away from Miss Universe dream - Entertainment News Malawi |url=https://www.nyasatimes.com/miss-malawi-pulls-out-of-miss-universe-bid-after-months-of-unresolved-issues-with-pageant-bosses-thandie-chisi-says-she-lost-confidence-in-organisers-ability-to-send-her-to-the-global-pageant-a/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Nyasa Times |language=en-GB}}</ref> Bumitiw rin si Zoulahatou Amadou ng Niher matapos mapagdesisyunan na lalahok siya sa ibang internasyonal na patimpalak.<ref name=":5" /> ==== Pagbubukod sa mga bansa sa Timog-Silangang Asya sa kompetisyon ==== Noong Setyembre 2026, nagkaroon ng alitan sa pagitan ng mga grupong namamahala sa Miss Universe Organization na nakaapekto sa kuwalipikasyon ng mga kinatawan mula sa anim na bansa sa [[Timog-silangang Asya]] para sa edisyong ito: Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya.<ref>{{Cite news |date=18 Setyembre 2026 |title=Thailand at heart of Miss Universe turmoil |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3321995/thailand-at-heart-of-miss-universe-turmoil |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 Setyembre 2026 |title=MUO declares six nations’ delegates ineligible for Miss Universe 2026 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40071208 |access-date=22 Setyembre 2026 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> Nagsimula ang alitan sa magkasalungat na posisyon tungkol sa bisa ng mga kasunduan sa pambansang prangkisa na hawak ng Miss Universe Eastern Pte. Ltd., na pinamumunuan ni Nawat Itsaragrisil, at ng mga pambansang may-hawak ng prangkisa sa mga naturang bansa.<ref>{{Cite news |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Organization says 6 countries barred from 75th competition amid franchise dispute |language=en |work=[[GMA News Online]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1002825/miss-universe-organization-says-6-countries-barred-from-75th-competition-amid-franchise-dispute/story/ |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe eligibility of 6 SEA delegates in limbo after new Nawat Itsaragrisil clash |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/09/18/2557164/miss-universe-eligibility-6-sea-delegates-limbo-after-new-nawat-itsaragrisil-clash |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Noong 18 Setyembre 2026, inihayag ng Miss Universe Organization na gumagamit ng pangalang JKN Universe LLC, na hindi nito kinikilala ang mga kasunduan sa prangkisa at lisensya na sinasabing pinasok ng Miss Universe Eastern at mga entidad na kaugnay kay Itsaragrisil. Ayon sa pahayag, walang kapangyarihan ang Miss Universe Eastern na magbigay, maglipat, o magtalaga ng mga karapatan sa tatak ng Miss Universe dahil wala itong umiiral na kasunduan sa prangkisa at lisensya o iba pang mga legal na instrumento sa paglilisensya sa JKN Universe LLC. Dahil dito, inihayag ng organisasyon na ang mga kasunduan para sa Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya ay hindi awtorisado at hindi kikilalanin, at ang mga kinatawan ng mga bansang ito ay hindi magiging kuwalipikadong lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Yasmin |first=Shahana |date=21 Setyembre 2026 |title=Miss Universe says six Southeast Asian contestants cannot compete in 2026 pageant |url=https://www.the-independent.com/life-style/miss-universe-southeast-asia-2026-pageant-b3053567.html |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[The Independent]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 Setyembre 2026 |title=Thai pageant director insists 6 nations, including S’pore, remain eligible for Miss Universe 2026 |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/life/singapore-among-6-nations-declared-ineligible-for-miss-universe-2026-over-franchise-dispute |access-date=22 Setyembre 2026 |issn=0585-3923}}</ref> Sa kasalukuyan, apat sa mga pinag-aagawang prangkisa ang nakapili na ng mga kinatawan para sa kompetisyon: Quỳnh Anh Nguyễn ng Biyetnam,<ref>{{Cite web |last=Anh |first=Thạch |date=3 Oktubre 2026 |title=Nguyễn Quỳnh Anh đăng quang Miss Universe Vietnam 2026 |trans-title=Nguyen Quynh Anh crowned Miss Universe Vietnam 2026 |url=https://thanhnien.vn/nguyen-quynh-anh-dang-quang-miss-universe-vietnam-2026-18526100222363228.htm |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Báo Thanh Niên |language=vi}}</ref> Eunice Wong ng Malaysia,<ref>{{cite news|title=At 37, businesswoman Eunice Wong takes Miss Universe Malaysia crown, heads to Puerto Rico|url=https://www.malaymail.com/news/showbiz/2026/10/03/at-37-businesswoman-eunice-wong-takes-miss-universe-malaysia-crown-heads-to-puerto-rico/237508|url-status=live|website=Malay Mail|date=3 Oktubre 2026|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261003065141/https://www.malaymail.com/news/showbiz/2026/10/03/at-37-businesswoman-eunice-wong-takes-miss-universe-malaysia-crown-heads-to-puerto-rico/237508|archive-date=3 Oktubre 2026}}</ref> Vion Erico Tan ng Singapura,<ref>{{Cite web |last=Chia |first=Elisa |date=15 Oktubre 2026 |title=Miss Universe Singapore 2026 set to compete in Puerto Rico finals as franchise dispute appears to clear |url=https://www.asiaone.com/lifestyle/miss-universe-singapore-2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=AsiaOne |language=en}}</ref> at Tharina Botes ng Taylandiya.<ref>{{cite news |date=23 Agosto 2026 |title=สมมง "ทารีน่า โบเทส" คว้าตำแหน่ง Miss Universe Thailand 2026 |language=th |trans-title=Tharina Botes wins the crown as Miss Universe Thailand 2026 |website=PPTV HD 36 |url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/282063 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823155559/https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/282063 |archive-date=23 Agosto 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Enriquez |first=Em |date=23 Setyembre 2026 |title=6 Southeast Asian Countries Might Be Barred from Miss Universe 2026 |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/southeast-asian-countries-barred-miss-universe-nawat-itsaragrisil-a4958-20260923-bsc |archive-url=https://web.archive.org/web/20261017142130/https://www.preview.ph/culture/entertainment/southeast-asian-countries-barred-miss-universe-nawat-itsaragrisil-a4958-20260923-bsc?__cf_chl_rt_tk=ouuty092lfYQPbq6PuaYeCDBSzsuc3kR56na5GrylS4-1792246890-1.0.1.1-o29q8JgCwZsvYjTfw3WS7HsjVVE3gSe2bxLal8BK.jU |archive-date=17 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Preview Philippines |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=3 Oktubre 2026 |title=Nawat Itsaragrisil defies MUO; says Vietnam will join Miss Universe 2026 |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/194089/nawat-itsaragrisil-defies-muo-vietnam-miss-universe-2026-a734-20261003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261003091415/https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/194089/nawat-itsaragrisil-defies-muo-vietnam-miss-universe-2026-a734-20261003 |archive-date=3 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Oktubre 2026 |title=Vietnam, 5 other SE Asian representatives absent from Miss Universe 2026 contestant list |url=https://news.tuoitre.vn/vietnam-5-other-se-asian-representatives-absent-from-miss-universe-2026-contestant-list-103261017164636891.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20261017143159/https://news.tuoitre.vn/vietnam-5-other-se-asian-representatives-absent-from-miss-universe-2026-contestant-list-103261017164636891.htm |archive-date=17 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=en}}</ref> Tumanggi si Day na tukuyin kung paano tutugon ang organisasyon sakaling subukang lumahok sa kompetisyon ang mga kandidatang pinili ng mga prangkisang pinagtatalunan.<ref>{{cite news|last=Figueroa Roqué|first=Jan|date=14 Oktubre 2026|title=CEO de Miss Universe anticipa casi una docena de eventos masivos en Puerto Rico|trans-title=Miss Universe CEO anticipates nearly a dozen large-scale events in Puerto Rico|url=https://www.elvocero.com/escenario/ceo-de-miss-universe-anticipa-casi-una-docena-de-eventos-masivos-en-puerto-rico/article_76541c5a-6dd9-43f0-83cc-39568df88421.html|url-status=live|website=El Vocero|language=es|access-date=17 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017083406/https://www.elvocero.com/escenario/ceo-de-miss-universe-anticipa-casi-una-docena-de-eventos-masivos-en-puerto-rico/article_76541c5a-6dd9-43f0-83cc-39568df88421.html|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Thành|first=Vinh|date=16 Oktubre 2026|title=CEO Miss Universe ra tuyên bố mới: Cơ hội dự thi của Quỳnh Anh tại Puerto Rico bị lung lay|trans-title=Miss Universe CEO issues new statement: Quynh Anh's opportunity to compete in Puerto Rico is now in jeopardy|url=https://baonghean.vn/ceo-miss-universe-ra-tuyen-bo-moi-co-hoi-du-thi-cua-quynh-anh-tai-puerto-rico-bi-lung-lay-10353631.html|url-status=live|website=Nghệ An|language=vi|access-date=17 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017082337/https://baonghean.vn/ceo-miss-universe-ra-tuyen-bo-moi-co-hoi-du-thi-cua-quynh-anh-tai-puerto-rico-bi-lung-lay-10353631.html|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref> Itinanggi ng Miss Universe Eastern na kumakatawan ang pahayag ng Miss Universe Organization sa pangkalahatang posisyon ng mga may-ari ng Miss Universe. Ayon sa Miss Universe Eastern, pagmamay-ari ang JKN Universe LLC sa pamamagitan ng 50:50 na estruktura sa pagitan ng Miss Universe Eastern at Miss Universe Western sa ilalim ng JKN Legacy Inc. Sa ilalim ng <nowiki>''</nowiki>Hemisphere Agreement<nowiki>''</nowiki>, ang Miss Universe Eastern ang may eksklusibong karapatang patakbuhin at pamahalaan ang tatak sa 95 teritoryo sa silangang hemispero, kabilang ang Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya.<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe faces new crisis two months before final; 6 contestants caught in the dispute |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260918924217/miss-universe-new-crisis-before-final-6-contestants-dispute/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Hola! USA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Setyembre 2026 |title=Nawat Itsaragrisil’s Miss Universe license agreement in jeopardy |url=https://entertainment.inquirer.net/684102/nawat-itsaragrisils-miss-universe-license-agreement-in-jeopardy |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Dahil dito, iginiit nitong may karapatan silang magpadala ng anim na kandidata mula sa mga naturang bansa sa edisyong ito, at hindi dapat maapektuhan ang paglahok ng mga kandidata sa panloob na alitan na dapat lutasin sa legal na pamamaraan. Gayunpaman, noong 21 Oktubre 2026, inanunsyo ng Miss Grand International Organization na hindi na nila ipapadala ang mga kandidata mula sa anim na bansa.<ref>{{Cite web |last= |date=21 Oktubre 2026 |title=Quynh Anh will not be allowed to compete in Miss Universe 2026. |url=https://www.vietnam.vn/en/quynh-anh-khong-duoc-thi-miss-universe-2026 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Vietnam.vn |language=en}}</ref> == Mga kandidata == Ang mga sumusunod na kandidata ay kumpirmadong lalahok: {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagdeco|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Jogersa|Beqiri|nolink=1}}<ref name=":3">{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Jorgesa Beqiri dhe Evisa Pacolli fituese të "Miss Universe Albania & Kosova 2026", spektakli magjik në TV Klan |language=sq |trans-title=Jorgesa Beqiri and Evisa Pacolli winners of "Miss Universe Albania & Kosovo 2026", the magical spectacle on TV Klan |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607133643/https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Shkodër |- |{{flagdeco|DEU}} [[Alemanya]] |{{sortname|Celina|Weil|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Wessel |first=Julian Simon |date=4 Oktubre 2026 |title=Vom Dorf in die große Welt: Celina Weil ist Miss Universe Germany |trans-title=From village to the big world: Celina Weil is Miss Universe Germany |url=https://www.hna.de/hessen/mit-krone-in-rockenberg-wetterauerin-celina-weil-ist-miss-universe-germany-94523056.html |access-date=5 Oktubre 2026 |website=Hessische/Niedersächsische Allgemeine |language=de}}</ref> |25 |Rockenberg |- |{{flagdeco|ANG}} [[Angola|Anggola]] |{{sortname|Wanderléia|Rodrigues}}<ref>{{cite news |last=Pedro |first=Francisco |date=1 Disyembre 2025 |title=Wanderleia Rodrigues eleita Miss Angola edição 2025 |language=pt |trans-title=Wanderleia Rodrigues elected Miss Angola 2025 |website=Jornal de Angola |url=https://www.jornaldeangola.ao/noticias/3/sociedade/653334/wanderleia-rodrigues-eleita--miss-angola-edi%C3%A7%C3%A3o-2025 |access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722010929/https://www.jornaldeangola.ao/noticias/3/sociedade/653334/wanderleia-rodrigues-eleita--miss-angola-edi%C3%A7%C3%A3o-2025|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Cuanza Norte |- |{{flagdeco|ARG}} [[:en:Miss_Argentina|Argentina]] |{{sortname|Daiana |Pereyra|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Díaz |first=Francisco Javier |date=16 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Argentina renuncia inesperadamente |trans-title=Miss Universe Argentina resigns unexpectedly |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-argentina-renuncia-inesperadamente/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> |28 |Posadas |- |{{flagdeco|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Arena|Zeynalian|nolink=1}}<ref name=":4">{{Cite web |date=6 Setyembre 2026 |title=Candidatas a Miss Universo 2026 de Asia y Oceanía, a las que se enfrenta la ecuatoriana Dalia Bucaram |trans-title=Miss Universe 2026 candidates from Asia and Oceania, among whom Ecuadorian Dalia Bucaram will compete |url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/candidatas-miss-universo2026-asia-oceania-australia-candidatas-dalia-bucaram-131939/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Primicias}}</ref> |33 |[[Teheran]] |- |{{flagdeco|ABW}} [[Aruba]] |{{sortname|Elizabeth |Johnson|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Felix |date=2026-08-31 |title=E simpatica Elizabeth Johnson corona como Miss Universe Aruba 2026 |url=https://diario.aw/categories/noticia/general/e-simpatica-elizabeth-johnson-corona-como-miss-universe-aruba-2026 |access-date=2026-09-18 |website=Diario Online |language=en-gb}}</ref> |24 |Oranjestad |- |{{flagdeco|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Caitlin|Worthington|nolink=1}}<ref>{{cite web|last=George|first=Owen|date=26 Agosto 2026|title=Caitlin Worthington Crowned Miss Universe Australia 2026|url=https://gcmag.com.au/caitlin-worthington-crowned-miss-universe-australia-2026/|url-status=live|website=Gold Coast Magazine|access-date=30 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260826120000/https://gcmag.com.au/caitlin-worthington-crowned-miss-universe-australia-2026/|archive-date=26 Agosto 2026|language=en}}</ref> |28 |[[Brisbane]] |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |{{sortname|Victoria|Amerson|nolink=1}} |29 |[[Viena]] |- |{{flagdeco|BHS}} [[Bahamas]] |{{sortname|Shawndra |Henfield|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Moss |first=Shavaughn |date=24 Hulyo 2026 |title=Shawndra Henfield crowned Miss Universe Bahamas 2026 |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260724121624/https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |archive-date=24 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Exuma |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga |Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lierde |first=Morgane Van |date=22 Pebrero 2026 |orig-date=21 Pebrero 2026 |title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |trans-title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |url=https://www.lalibre.be/lifestyle/2026/02/21/voici-qui-est-la-nouvelle-miss-belgique-2026-6F4IMPJO25EGTLSRQWY4LRG5XY/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=La Libre |language=fr}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagdeco|BLZ}} [[Belise|Belis]] |{{sortname|Caleigh-Rose|West|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=Caleigh-Rose West crowned Miss Universe Belize 2026|url=https://www.breakingbelizenews.com/2026/08/16/caleigh-rose-west-crowned-miss-universe-belize-2026/|website=Breaking Belize News|date=16 Agosto 2026|access-date=17 Agosto 2026|language=en}}</ref> |24 |Lungsod ng Belis |- |{{flagdeco|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Clara|Vegas|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sequeiros |first=Judith |date=4 Disyembre 2025 |title=Clara Vegas es la nueva Miss Venezuela y representará al país en el Miss Universe 2026 en Puerto Rico |language=es |trans-title=Clara Vegas is the new Miss Venezuela and will represent the country at Miss Universe 2026 in Puerto Rico |website=La República |url=https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205035617/https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |24 |Chacao |- |{{flagdeco|BLR}} [[Biyelorusya]] |{{sortname|Aliya |Karotkaya|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Yakimuk|first=Augustine|date=30 Agosto 2026|title=Чым цяпер займаюцца дзяўчаты, якіх летась назвалі самымі прыгожымі ў Беларусі?|trans-title=What are the young women who were named the most beautiful in Belarus last year doing now?|url=https://nashaniva.com/403365|url-status=live|website=Nasha Niva|language=be|access-date=5 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260830150449/https://nashaniva.com/403365|archive-date=30 Agosto 2026}}</ref> |22 |[[Minsk]] |- |{{flagdeco|Bonaire}} [[Bonaire]] |{{sortname|Caroline|Porras|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Hofstra |first=Hans |date=5 Hulyo 2026 |title=Caroline Porras wint Miss Universe Bonaire 2026 |language=nl |trans-title=Caroline Porras wins Miss Universe Bonaire 2026 |website=Bonaire.nu |url=https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260705160743/https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |archive-date=5 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Antriol |- |{{flagdeco|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Dabilo|Moses|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=7 Pebrero 2026 |title=Moses crown without the catwalk |url=https://dailynews.gov.bw/news-detail/89848 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Daily News |language=en}}</ref> |26 |[[Gaborone]] |- |{{flagdeco|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Marcella |Kozinski|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2026 |title=Marcella Kozinski é coroada Miss Universe Brasil 2026 |trans-title=Marcella Kozinski is crowned Miss Universe Brazil 2026 |url=https://record.r7.com/miss-universe-brasil/marcella-kozinski-e-coroada-miss-universe-brasil-2026-26072026/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Record |language=pt-BR}}</ref> |26 |[[Curitiba]] |- |{{flagdeco|VGB}} [[Britanikong Kapuluang Birhenes]] |{{sortname|Orealia|Thomas|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=Orealia Thomas Is Miss Universe BVI 2026|url=https://www.bviplatinum.com/news/orealia-thomas-is-miss-universe-bvi-2026|url-status=live|website=Virgin Islands Platinum News|date=23 Setyembre 2026|access-date=3 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260924123900/https://www.bviplatinum.com/news/orealia-thomas-is-miss-universe-bvi-2026|archive-date=24 Setyembre 2026|language=en}}</ref> |27 |Santo Tomas |- |{{flagdeco|BUL}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Anna-Maria|Babau|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Анна Мария Бабау е „Мис Вселена България 2026" – ще представи страната на 75-ото издание в Пуерто Рико |trans-title=Anna Maria Babau is Miss Universe Bulgaria 2026 – she will represent the country at the 75th edition in Puerto Rico |url=https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721131212/https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |archive-date=21 Hulyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Town Bulgaria |language=bg}}</ref> |33 |[[Sofia]] |- |{{flagdeco|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Valeria |Mena|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 July 2026 |title=¡Tenemos nueva reina! Valeria Mena, Miss Oruro, es coronada Miss Bolivia Universo 2026 |trans-title=We have a new queen! Valeria Mena, Miss Oruro, is crowned Miss Bolivia Universe 2026 |url=https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/tenemos-nueva-reina-valeria-mena-miss-oruro-es-coronada-miss-bolivia-universo-2026-2026725231012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726032417/https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/miss-residentes-japon-conquista-la-corona-de-miss-bolivia-internacional-2026-202672522947 |archive-date=26 July 2026 |access-date=26 July 2026 |website=[[Red Uno de Bolivia]] |language=es}}</ref> |23 |Oruro |- |{{flagdeco|CPV}} [[Cabo Verde]] |{{sortname|Armandina|Cunha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2026 |title=Armandina Cunha eleita Miss Universe Cabo Verde |trans-title=Armandina Cunha elected Miss Universe Cape Verde |url=https://ilhas.li/aS5d |access-date=17 Agosto 2026 |website=Expresso das Ilhas |language=pt}}</ref> |27 |São Vicente |- |{{flagdeco|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Bianty|Gomperts|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Hulyo 2026 |title=Bianty Rojer Gomperts ta e Miss Universe Curaçao 2026 |language=pt |trans-title=Bianty Rojer Gomperts is crowned Miss Universe Curaçao 2026 today |website=NoticiaCla |url=https://www.noticiacla.com/news/38733/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260727153147/https://www.noticiacla.com/news/38733/ |archive-date=27 Hulyo 2026}}</ref> |28 |Amerikanenkamp |- |{{flagdeco|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |{{sortname|Jessi|Kalambayi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Culture : le Fonds de Promotion culturelle félicite Jessi Kalambayi, élue « Miss Universe » RDC 2026 |trans-title=Culture: The Cultural Promotion Fund congratulates Jessi Kalambayi, elected "Miss Universe" DRC 2026 |url=https://acp.cd/culture/culture-le-fonds-de-promotion-culturelle-felicite-jessi-kalambayi-elue-miss-universe-rdc-2026/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Agence Congolaise de Presse |language=fr-FR}}</ref> |28 |[[Kinshasa]] |- |{{flagdeco|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Fie Rose|Lindegaard|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Universe Canadá 2025 se despide de su corona con su bebé en brazos |language=es |trans-title=Miss Universe Canada 2025 bids farewell to her crown with her baby in her arms |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-canada-2025-se-despide-de-su-corona-con-su-bebe-en-brazos/ |url-status=live |access-date=13 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810014113/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-canada-2025-se-despide-de-su-corona-con-su-bebe-en-brazos/ |archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Copenhague]] |- |{{flagdeco|EGY}} [[Ehipto]] |{{sortname|Sonia|Gergis|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina|first=Armin P.|date=18 Agosto 2026|title=Filipino Miss Universe licensee Josh Yugen picks Egypt’s bet anew|url=https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821171537/https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archive-date=21 Agosto 2026|access-date=30 Agosto 2026|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> |31 |[[Cairo]] |- |{{flagdeco|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Dalia|Bucaram|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Agosto 2026 |title=Dalia Bucaram es la ganadora de Miss Universo Ecuador 2026 |language=es |trans-title=Dalia Bucaram is the winner of Miss Universe Ecuador 2026 |website=Primicias |url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/dalia-bucaram-miss-universo-ecuador-ganadora-corona-final-130393/ |access-date=17 Agosto 2026}}</ref> |21 |Guayaquil |- |{{flagdeco|SLV}} [[El Salvador]] |{{sortname|Sofía|Córdova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Figueroa |first=Lissette |date=28 Hunyo 2026 |title=Sofía Córdova es Miss Universo El Salvador 2026 |language=es |trans-title=Sofía Córdova is Miss Universe El Salvador 2026 |website=El Diario de Hoy |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629051045/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |archive-date=29 Hunyo 2026}}</ref> |27 |[[San Salvador]] |- |{{flagdeco|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |{{sortname|Anna|Ličková|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Obrovský triumf odmietnutej finalistky z Ruže pre nevestu: Vyhrala Miss Universe Slovensko! |language=sk |trans-title=Huge triumph of the rejected finalist from A Rose for the Bride: She won Miss Universe Slovakia! |website=Koktejl |url=https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617082300/https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |25 |Martin |- |{{flagdeco|ESP}} [[Espanya]] |{{sortname|Susana|Medina|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Viera |first=Briseida |date=20 Hulyo 2026 |title=Susana Medina, la grancanaria que alza la corona de Miss Universe Spain 2026 |trans-title=Susana Medina, the Gran Canarian who claims the Miss Universe Spain 2026 crown. |url=https://www.laprovincia.es/canarias/2026/07/20/susana-medina-grancanaria-conquista-corona-dv-132623842.html |access-date=26 Hulyo 2026 |website=La Provincia - Diario de Las Palmas |language=es}}</ref> |27 |Las Palmas |- |{{flagdeco|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Justus|Kelley}}<ref>{{cite web |last=Parent |first=Tabitha |date=27 Agosto 2026 |title=Miss USA 2026 Crowns Miss Virginia as Winner, Marking First Mom to Win Pageant |url=https://people.com/miss-usa-crowns-new-winner-at-2026-pageant-12064861 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827123800/https://people.com/miss-usa-crowns-new-winner-at-2026-pageant-12064861 |archive-date=27 Agosto 2026 |access-date=30 Agosto 2026 |website=People |language=en}}</ref> |31 |Arlington |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{sortname|Emili|Denneng|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Agosto 2026 |title=ФОТО ⟩ Эмили из небольшого эстонского города представит страну на 75-м конкурсе «Мисс Вселенная» |trans-title=PHOTO ⟩ Emili from a small town in Estonia will represent the country at the 75th Miss Universe pageant |url=https://limon.postimees.ee/8534975/foto-emili-iz-nebolshogo-estonskogo-goroda-predstavit-stranu-na-75-m-konkurse-miss-vselennaya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827131245/https://limon.postimees.ee/8534975/foto-emili-iz-nebolshogo-estonskogo-goroda-predstavit-stranu-na-75-m-konkurse-miss-vselennaya |archive-date=27 Agosto 2026 |access-date=30 Agosto 2026 |website=Limon |language=ru}}</ref> |20 |Pärnu |- |{{flagdeco|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Bruk|Belete|nolink=nolink=1}}<ref name="ETH&DEU">{{cite web|title=Four Crowns, Three New Queens, One Remarkable Night in Bern|url=https://musecast.ch/community/four-crowns-three-queens-bern-miss-universe-2026|url-status=live|website=Musecast|access-date=5 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260927195119/https://musecast.ch/community/four-crowns-three-queens-bern-miss-universe-2026|archive-date=27 Setyembre 2026|language=en}}</ref> |24 |[[Madrid]] |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Belvy Naa |Ofori|nolink=nolink=1}}<ref>{{cite web|last=Lartey|first=Winifred|date=10 Oktubre 2026|title=Miss Universe Ghana 2026 eyes global stage to inspire girls, champion women's empowerment|url=https://asaaseradio.com/miss-universe-ghana-2026-eyes-global-stage-to-inspire-girls-champion-womens-empowerment/|url-status=live|website=Asaase Radio|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011121424/https://asaaseradio.com/miss-universe-ghana-2026-eyes-global-stage-to-inspire-girls-champion-womens-empowerment/|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> |33 |[[Accra]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|Isabel|Mbomio|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Nguema Eyenga |first=Jovina Mikue |date=20 Setyembre 2026 |title=¡Centro Sur se corona por partida doble: Evinayong y Niefang conquistan Miss Guinea Ecuatorial 2026! |trans-title=Centro Sur takes a double crown: Evinayong and Niefang win Miss Equatorial Guinea 2026! |url=https://mofuen.com/2026/09/20/centro-sur-se-corona-por-partida-doble-evinayong-y-niefang-conquistan-miss-guinea-ecuatorial-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260920165132/https://mofuen.com/2026/09/20/centro-sur-se-corona-por-partida-doble-evinayong-y-niefang-conquistan-miss-guinea-ecuatorial-2026/ |archive-date=20 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Mofueñ |language=es}}</ref> |24 |Evinayong |- |{{flagicon|GBR}} [[Great Britain|Gran Britanya]] |{{sortname|Angela|Aumonier|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rodríguez Caraballo |first=Harry |date=12 Hulyo 2026 |title=Miss Universo 2026: Dos filipinas buscarán coronarse en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026: Two Filipinas will seek to be crowned in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260712203620/https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |archive-date=12 Hulyo 2026}}</ref> |25 |Douglas |- |{{flagdeco|GRE}} [[Gresya]] |{{sortname|Olivia|Vasilopoulos|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Melbourne to Miss Universe: Olivia Vassilopoulos crowned Miss Universe Greece 2026|url=https://neoskosmos.com/en/2026/09/26/news/australia/melbourne-to-miss-universe-olivia-vassilopoulos-crowned-miss-universe-greece-2026/|url-status=live|website=Neos Kosmos|date=26 Setyembre 2026|access-date=28 Setyembre 2026|archive-url=https://perma.cc/M5SH-4UFR?url=https%3A%2F%2Fneoskosmos.com%2Fen%2F2026%2F09%2F26%2Fnews%2Faustralia%2Fmelbourne-to-miss-universe-olivia-vassilopoulos-crowned-miss-universe-greece-2026%2F&ts=20260926072718|archive-date=2026-09-26}}</ref> |25 |Mytilene |- |{{flagicon|GLP|variant=local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Chloé|Deher|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Devriese |first=Emmanuelle |date=11 Enero 2026 |title=Miss Univers Guadeloupe : "Suis-je un être infâme ?", Ophély Mézino évincée de son titre, elle prend la parole |trans-title=Miss Universe Guadeloupe: "Am I a despicable being?", Ophély Mézino stripped of her title, she speaks out |url=https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260111232608/https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |archive-date=11 Enero 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Aufeminin |language=fr}}</ref> |31 |Terre-de-Haut |- |{{flagdeco|GIN}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Justine|Kamara|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Diallo |first=Abdoul Malick |date=12 Setyembre 2026 |title=Miss Univers 2026 : ancienne 4e dauphine Miss France 2017, Justine Kamara représentera la Guinée |trans-title=Miss Universe 2026: Former 4th runner-up Miss France 2017, Justine Kamara will represent Guinea |url=https://www.guinee360.com/12/09/2026/miss-univers-2026-ancienne-4e-dauphine-miss-france-2017-justine-kamara-representera-la-guinee/ |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Guinee360 |language=fr}}</ref> |29 |Nancy |- |{{flagdeco|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Adelina |Castillo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peña |first=Yesica |date=9 Agosto 2026 |title=María Castillo conquista la corona y se convierte en Miss Universo Guatemala 2026 |language=es-ES |trans-title=María Castillo wins the crown and becomes Miss Universe Guatemala 2026 |work=La Hora |url=https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |access-date=9 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809081755/https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |archive-date=9 Agosto 2026}}</ref> |27 |Sacatepéquez |- |{{flagdeco|GUY}} [[Guyana]] |{{sortname|Angel |Bhathal|nolink=1}} |39 |[[Toronto]] |- |{{flagdeco|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Celene|Hall|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Kevin |date=25 Agosto 2026 |title=Celene Hall takes Miss Universe Jamaica 2026 crown |url=https://www.jamaicaobserver.com/2026/08/25/celene-hall-takes-miss-universe-jamaica-2026-crown/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |25 |Portland |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Sayuki|Ito|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=23 Hunyo 2026 |title=日本代表に福岡の伊藤さゆきさん　ミス・ユニバース |trans-title=Sayuki Ito from Fukuoka has been selected to represent Japan at the Miss Universe pageant |url=https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623164937/https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |archive-date=23 Hunyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Yahoo! Japan |language=ja}}</ref> |26 |[[Fukuoka]] |- |{{flagdeco|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Tatenda|Rameau|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=26 Agosto 2026 |title=Miss Haiti crowns the wrong contestant in shocking 2026 mix-up |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260826920181/miss-haiti-crowns-wrong-contestant/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |28 |[[Syracuse, New York|Syracuse]] |- |{{flagdeco|HON}} [[Honduras]] |{{sortname|Luisa|Pineda|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=12 Setyembre 2026 |title=Luisa Pineda gana la corona de Miss Universo Honduras 2026 |trans-title=Luisa Pineda wins the Miss Honduras Universe 2026 crown |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/luisa-pineda-gana-la-corona-de-miss-honduras-universo-2026-HA32013501 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260912034600/https://www.laprensa.hn/espectaculos/luisa-pineda-gana-la-corona-de-miss-honduras-universo-2026-HA32013501 |archive-date=12 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |26 |San Francisco de Yojoa |- |{{flagdeco|HKG}} [[Hong Kong]] |{{sortname|Jennifer|Zhou|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=19 Setyembre 2026 |title=環姐港區2026{{!}}周婷棄港姐轉戰場強勢奪冠 亞軍梁藝齡感謝「契媽」楊小娟力撐 梁聖童獲季軍後最想除高踭鞋貼地 |language=zh-Hant |trans-title=Miss Universe Hong Kong 2026 {{!}} Zhou Ting pivots from Miss Hong Kong to clinch a commanding victory; runner-up Leung Ngai-ling thanks her godmother, Yeung Siu-kuen, for the strong support; third-place winner Leung Shing-tung says her top priority after the contest is taking off her high heels and standing barefoot on the ground |website=SingTao Headlines |url=https://www.stheadline.com/film-drama/3617030/%E7%92%B0%E5%A7%90%E6%B8%AF%E5%8D%802026%E4%B8%A8%E5%91%A8%E5%A9%B7%E6%A3%84%E6%B8%AF%E5%A7%90%E8%BD%89%E6%88%B0%E5%A0%B4%E5%BC%B7%E5%8B%A2%E5%A5%AA%E5%86%A0-%E4%BA%9E%E8%BB%8D%E6%A2%81%E8%97%9D%E9%BD%A1%E6%84%9F%E8%AC%9D%E5%A5%91%E5%AA%BD%E6%A5%8A%E5%B0%8F%E5%A8%9F%E5%8A%9B%E6%92%90-%E6%A2%81%E8%81%96%E7%AB%A5%E7%8D%B2%E5%AD%A3%E8%BB%8D%E5%BE%8C%E6%9C%80%E6%83%B3%E9%99%A4%E9%AB%98%E8%B8%AD%E9%9E%8B%E8%B2%BC%E5%9C%B0 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260919173202/https://www.stheadline.com/film-drama/3617030/%E7%92%B0%E5%A7%90%E6%B8%AF%E5%8D%802026%E4%B8%A8%E5%91%A8%E5%A9%B7%E6%A3%84%E6%B8%AF%E5%A7%90%E8%BD%89%E6%88%B0%E5%A0%B4%E5%BC%B7%E5%8B%A2%E5%A5%AA%E5%86%A0-%E4%BA%9E%E8%BB%8D%E6%A2%81%E8%97%9D%E9%BD%A1%E6%84%9F%E8%AC%9D%E5%A5%91%E5%AA%BD%E6%A5%8A%E5%B0%8F%E5%A8%9F%E5%8A%9B%E6%92%90-%E6%A2%81%E8%81%96%E7%AB%A5%E7%8D%B2%E5%AD%A3%E8%BB%8D%E5%BE%8C%E6%9C%80%E6%83%B3%E9%99%A4%E9%AB%98%E8%B8%AD%E9%9E%8B%E8%B2%BC%E5%9C%B0 |archive-date=19 Setyembre 2026}}</ref> |27 |[[Hong Kong]] |- |{{flagdeco|JOR}} [[Jordan|Hordan]] |{{sortname|Destiny|Anbar|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fernando |first=Jefferson |date=9 Setyembre 2026 |title=Destiny Anbar leads Jordan's historic Miss Universe comeback after 66 years |language=en |website=Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909090414/https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |archive-date=9 Setyembre 2026}}</ref> |20 |[[Aman]] |- |{{flagdeco|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Kaziah Liz|Mejo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Devadasan |first=K. P. |date=24 Agosto 2026 |title=UAE-born Kerala girl Kaziah Liz Mejo wins Miss Universe India 2026 |url=https://gulfnews.com/entertainment/uae-born-keralas-kaziah-liz-mejo-crowned-miss-universe-india-2026-1.500650309 |access-date=24 Agosto 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> |19 |Mavelikkara |- |{{flagicon|IRQ}} [[Irak]] |{{sortname|Samantha|Slewa|nolink=1}} |29 |Vaughan |- |{{flagdeco|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Aideen|Howard|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Walsh |first=Lauren |date=21 Hunyo 2026 |title=The competition is 'about far more than appearance' Boston-born Limerick lady crowned Miss Universe Ireland 2026 |language=en |website=Evoke |url=https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621224127/https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |archive-date=21 Hunyo 2026 |archiveurl=}}</ref> |22 |Castletroy |- |{{flagdeco|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Danielle|Yablonka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fellig |first=Vita |date=2 Hulyo 2026 |title=South Florida-born Israeli Danielle Yablon crowned Miss Israel 2026 in Miami |language=en |website=Jewish News Syndicate |url=https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |url-status=dead |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702230606/https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |25 |[[Herzliya]] |- |{{flagdeco|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Giada|Folcia|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=31 Agosto 2026 |title=Miss Universe Italy, il titolo va alla modella Giada Folcia |language=it |trans-title=Miss Universe Italy, the title goes to model Giada Folcia |website=Agenzia Nazionale Stampa Associata |url=https://www.ansa.it/puglia/notizie/2026/08/31/miss-universe-italy-il-titolo-va-alla-modella-giada-folcia_e86ec14e-f46c-4602-9f66-9ab96ddd168b.html |url-status=live |access-date=1 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260831143916/https://www.ansa.it/puglia/notizie/2026/08/31/miss-universe-italy-il-titolo-va-alla-modella-giada-folcia_e86ec14e-f46c-4602-9f66-9ab96ddd168b.html |archive-date=31 Agosto 2026}}</ref> |37 |[[Milan]] |- |{{flagdeco|KHM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Than|Rthna|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=អបអរ! ថាន រតនា ផ្ដួលបេក្ខភាពជើងខ្លាំងច្រើនរូប ក្លាយជារាជិនីម្ចាស់មកុដ MUC 2026|trans-title=Congratulations! Than Ratana defeated many strong candidates to become the queen of the MUC 2026 crown.|url=https://popular.com.kh/%e1%9e%a2%e1%9e%94%e1%9e%a2%e1%9e%9a-%e1%9e%90%e1%9e%b6%e1%9e%93-%e1%9e%9a%e1%9e%8f%e1%9e%93%e1%9e%b6-%e1%9e%95%e1%9f%92%e1%9e%8a%e1%9e%bd%e1%9e%9b%e1%9e%94%e1%9f%81%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%81/|url-status=live|website=Popular Magazine|language=km|date=21 Setyembre 2026|access-date=21 Setyembre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260921120300/https://popular.com.kh/%E1%9E%A2%E1%9E%94%E1%9E%A2%E1%9E%9A-%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%93-%E1%9E%9A%E1%9E%8F%E1%9E%93%E1%9E%B6-%E1%9E%95%E1%9F%92%E1%9E%8A%E1%9E%BD%E1%9E%9B%E1%9E%94%E1%9F%81%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%81/|archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> |31 |Kampong Cham |- |{{flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |{{sortname|Audrey|Black|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Diplômée de Paris et vendeuse de poulets, l'histoire complète d'Audrey Black Moutongo, la nouvelle Miss Cameroun 2025|trans-title=A graduate of Paris and a chicken vendor, the full story of Audrey Black Moutongo, the new Miss Cameroon 2025|url=https://lauradavemedia.com/diplomee-de-paris-et-vendeuse-de-poulets-lhistoire-complete-daudrey-black-moutongo-la-nouvelle-miss-cameroun-2025/|url-status=live|website=Laura Dave Media|language=fr|date=10 Marso 2026|access-date=22 Setyembre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511220659/https://lauradavemedia.com/diplomee-de-paris-et-vendeuse-de-poulets-lhistoire-complete-daudrey-black-moutongo-la-nouvelle-miss-cameroun-2025/|archive-date=11 Mayo 2026}}</ref> |30 |Douala |- |{{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Aslihan |Morali|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Universe Canada 2025 carries her baby during emotional final walk as the reigning queen |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260810917313/miss-universe-canada-2025-carries-baby-final-walk/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811074009/https://www.hola.com/us/celebrities/20260810917313/miss-universe-canada-2025-carries-baby-final-walk/ |archive-date=11 Agosto 2026 |access-date=13 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |28 |Ancaster |- |{{flagicon|ISV}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] |{{sortname|Jenna-Monét|Queeley|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Morris |first=Anthony |date=17 Hunyo 2026 |title=Jenna Monet-Queeley Crowned Miss Universe U.S. Virgin Islands 2026, honors St. Kitts and Nevis Heritage |language=en |website=SKN News |url=https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617205459/https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |21 |Saint Croix |- |{{flagdeco|CYM}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Juliana|Myers|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Boxall |first=Simon |date=13 Hulyo 2026 |title=Juliana Myers crowned Miss Universe Cayman Islands |language=en |website=Cayman Compass |url=https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713064620mp_/https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |20 |West Bay |- |{{flagdeco|TCA}} [[Kapuluang Turcas at Caicos|Kapuluang Turks at Caicos]] |{{sortname|Selena|Grant|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Setyembre 2026 |title=Selena Grant Selected as Miss Universe TCI 2026 |language=en |website=Newsline TCI |url=https://www.newslinetci.com/post/selena-grant-selected-as-miss-universe-tci-2026 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260916113444/https://www.newslinetci.com/post/selena-grant-selected-as-miss-universe-tci-2026 |archive-date=16 Setyembre 2026}}</ref> |25 |Providenciales |- |{{flagdeco|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Alina|Ekaterinecheva|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rakhmatullavyzy |first=Balnur |date=4 Disyembre 2025 |title="Miss Qazaqstan 2025" байқауында шымкенттік ару жеңімпаз атанды |language=kk |trans-title=Shymkent beauty wins Miss Qazaqstan 2025 |newspaper=Stan.kz |url=https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205034549/https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |22 |Shymkent |- |{{flagdeco|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Jean |Ojiro|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mwangi |first=Faith |date=28 Hulyo 2026 |title=Jean Ojiro, Miss Universe Kenya 2026 Winner, Brands And Modeling Journey |url=https://thekenyatimes.com/kenya/jean-ojiro-miss-universe-2/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Kenya Times |language=en-US}}</ref> |27 |[[Nairobi]] |- |{{flagdeco|KGZ}} [[Kirgistan]] |{{sortname|Medina|Ermekova|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Enero 2026 |title=7 thí sinh đầu tiên của Hoa hậu Hoàn vũ 2026 |language=vi |trans-title=The first 7 contestants of Miss Universe 2026 |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113203155/https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |archive-date=13 Enero 2026}}</ref> |18 |[[Biskek]] |- |{{flagdeco|MAF}} [[San Martin|Kolektibidad ng San Martin]] |{{sortname|Marian |Madly|nolink=1}} |29 |Petit-Bourg |- |{{flagdeco|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|María Alejandra|López}}<ref>{{Cite web |last=Guerrero Aldana |first=Daniel |date=11 Oktubre 2026 |title=Ella es María Alejandra López, coronada como Miss Universe Colombia 2026 |trans-title=She is María Alejandra López, crowned Miss Universe Colombia 2026 |url=https://www.elespectador.com/revista-vea/famosos/maria-alejandra-lopez-miss-universe-colombia-2026/ |access-date=12 Oktubre 2026 |website=El Espectador |language=es}}</ref> |32 |[[Pereira, Colombia|Pereira]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Evisa|Pacolli|nolink=1}}<ref name=":3" /> |21 |[[Toronto]] |- |{{flagdeco|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{sortname|María Alejandra|Acosta|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Chinchilla Marín |first=Hillary |date=5 Hunyo 2026 |title=Mariale Acosta es la nueva Miss Universe Costa Rica 2026: así se vivió la gala dorada |language=es |trans-title=Mariale Acosta is the new Miss Universe Costa Rica 2026: this is how the golden gala was experienced |website=La Teja |url=https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606060337/https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |archive-date=6 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Heredia |- |{{flagicon|CRO}} [[Kroasya]] |{{sortname|Antea|Mršić|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=25 Mayo 2026 |title=Antea Mršić nova je Miss Universe Hrvatske 2026. |trans-title=Antea Mršić is the new Miss Universe Croatia 2026. |url=https://www.24sata.hr/show/antea-mrsic-nova-je-miss-universe-hrvatske-2026-1130093 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24sata |language=hr}}</ref> |24 |[[Zagreb]] |- |{{flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{sortname|Mia |Dio|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Everything about Mia Dio, the new beauty queen who will represent Cuba at Miss Universe 2026|url=https://en.cibercuba.com/noticias/2026-08-21-u194224-e198484-s27065-nid338347-todo-mia-dio-nueva-reina-belleza-cubana|url-status=live|website=CiberCuba|date=21 Agosto 2026|access-date=22 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821120243/https://en.cibercuba.com/noticias/2026-08-21-u194224-e198484-s27065-nid338347-todo-mia-dio-nueva-reina-belleza-cubana|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> |25 |[[Miami, Florida|Miami]] |- |{{flagdeco|LVA}} [[Letonya]] |{{sortname|Lāsma |Kuhtarska|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Sedliņa|first=Anita|date=5 Oktubre 2026|title=No depresijas un izdegšanas līdz "Miss Universe Latvia" kronim. Lāsma Kuhtarska izvēlas cīnīties|trans-title=From depression and burnout to the "Miss Universe Latvia" crown: Lāsma Kuhtarska chooses to fight|url=https://www.delfi.lv/life/56010800/notikumi/120137205/no-depresijas-un-izdegsanas-lidz-miss-universe-latvia-kronim-lasma-kuhtarska-izvelas-cinities|url-status=live|website=Delfi|language=lv|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261006172245/https://www.delfi.lv/life/56010800/notikumi/120137205/no-depresijas-un-izdegsanas-lidz-miss-universe-latvia-kronim-lasma-kuhtarska-izvelas-cinities|archive-date=6 Oktubre 2026}}</ref> |31 |[[Riga]] |- |{{Flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118012117/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |archive-date=18 Nobyembre 2025 |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en}}</ref> |22 |Al-Maamriyah |- |{{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] |{{sortname|Olga |Bykadorova|nolink=1}} |32 |[[Montréal, Québec|Montréal]] |- |{{flagdeco|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |{{sortname|Sigríður Ósk|Hrafnkelsdóttir|Sigga Ózk|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sigurjónsdóttir |first=Guðrún Selma |date=23 Abril 2026 |title=Sigga Ózk er orðlaus |language=is |trans-title=Sigga Ózk is speechless |website=Morgunblaðið |url=https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260423160638/https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |27 |Garðabær |- |{{flagicon|MAC}} [[Macau|Makaw]] |{{sortname|Xuhe|Hou|Sigga Ózk|nolink=1}} |20 |[[Lungsod ng Jilin|Jilin]] |- |{{flagdeco|MDV}} [[Maldives|Maldibas]] |{{sortname|Aminath Yuin|Mohamed|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=25 Hunyo 2026 |title=Maladewa Bakal Comeback di Miss Universe 2026, Wakilnya Berhijab! |language=id |trans-title=The Maldives Will Make a Comeback at Miss Universe 2026, with a Hijab-Worshipping Representative! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260624214236/https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |archive-date=24 Hunyo 2026}}</ref> |18 |[[Malé]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Francesca|Mercieca|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Falzon |first=Gabriel |date=17 Hulyo 2026 |title=Francesca Mercieca Crowned Miss Universe Malta 2026 |language=en |website=Lovin Malta |url=https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260717061412/https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |archive-date=17 Hulyo 2026}}</ref> |26 |St. Paul's Bay |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Larissa |Ségarel|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mergirie-Adele |first=Mildrey |date=22 Agosto 2026 |title=Larissa Ségarel est la nouvelle Miss Universe Martinique |trans-title=Larissa Ségarel is the new Miss Universe Martinique |url=https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique |access-date=23 Agosto 2026 |website=RCI |language=fr-MQ}}</ref> |28 |Lamentin |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Sara |Allali|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Candidatas africanas al Miss Universo 2026, certamen al que irá Dalia Bucaram con la banda de Ecuador|trans-title=African contestants for Miss Universe 2026, the pageant Dalia Bucaram will attend representing Ecuador|url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/candidatas-africa-miss-universo2026-ecuador-dalia-bucaram-132412/|url-status=live|website=Primicias|language=es|date=12 Setyembre 2026|access-date=22 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260913033545/https://www.primicias.ec/entretenimiento/candidatas-africa-miss-universo2026-ecuador-dalia-bucaram-132412/|archive-date=13 Setyembre 2026}}</ref> |27 |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|MYT|variant=local}} [[Mayotte]] |{{sortname|Maëva|Toumbou Dani|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Mayo 2026 |title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe |language=fr |trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe |website=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-indien-appli/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe |access-date=23 Hulyo 2026}}</ref> |33 |Tsingoni |- |{{flagdeco|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|María Guadalupe|Vargas|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Tirado |first=Monica |date=29 Agosto 2026 |title=María Vargas, de Jalisco, es coronada como Miss Universe México 2026 |language=es |trans-title=María Vargas, from Jalisco, is crowned Miss Universe Mexico 2026 |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20260830920682/miss-universe-mexico-2026-en-vivo-final-candidatas-coronacion/ |access-date=30 Agosto 2026}}</ref> |28 |[[:en:Zapopan|Zapopan]] |- |{{flagdeco|MNG}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhboldyn|Enkhdelgerekh|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=О. |first=Doljin |date=22 Setyembre 2026 |title=Э.Энхдэлгэрэх "Miss Universe" тэмцээнд Монгол Улсаа төлөөлөн оролцоно |language=mn |trans-title=E. Enkhdelgerekh to represent Mongolia at the "Miss Universe" pageant |website=Zindaa |url=https://news.zindaa.mn/5d0c |url-status=live |access-date=3 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260922152340/https://news.zindaa.mn/5d0c |archive-date=22 Setyembre 2026}}</ref> |29 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagdeco|MNE}} [[Montenegro]] |{{sortname|Aleksandra|Ivezaj|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Miss Universe Albania dhe Kosova 2026 |language=sq |trans-title=Miss Universe Albania and Kosovo 2026 |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607160835/https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |22 |Tuzi |- |{{flagdeco|MMR}} [[Myanmar]] |{{sortname|May Grace|Parry|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Hunyo 2026 |title=Bea Millan-Windorski gets award at Miss Universe Myanmar pageant |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618075931/https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |archive-date=18 Hunyo 2026}}</ref> |31 |Hpa-an |- |{{flagdeco|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Charene|Labuschagne|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=2 Agosto 2026 |title=Charene Labuschagne crowned Miss Namibia |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803032059/https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Windhoek]] |- |{{NPL}} |{{sortname|Prayashna|Gurung|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Setyembre 2026 |title=Prayashna Gurung becomes Miss Universe Nepal, Binita Oli takes Miss Earth Nepal crown |url=https://english.onlinekhabar.com/prayashna-gurung-miss-universe.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=OnlineKhabar |language=en-GB}}</ref> |24 |Siddharthanagar |- |{{flagdeco|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Danielle|Adewusi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Falade |first=Tomi |date=16 Oktubre 2026 |title=Meet Danielle Adewusi, The Doctor Bringing Women’s Health Advocacy To Miss Universe |url=https://independent.ng/meet-danielle-adewusi-the-doctor-bringing-womens-health-advocacy-to-miss-universe/ |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Independent Newspaper Nigeria |language=en-GB}}</ref> |29 |[[Lagos]] |- |{{flagdeco|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |{{sortname|Jasmine|Blandford|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=4 Setyembre 2026 |title=Jasmine Blandford es coronada como Miss Universe Nicaragua 2026 |language=es |trans-title=Jasmine Blandford is crowned Miss Universe Nicaragua 2026 |website=La Prensa |url=https://www.laprensani.com/2026/09/04/vida/3780011-jasmine-blandford-es-coronada-como-miss-universe-nicaragua-2026 |access-date=6 Setyembre 2026}}</ref> |27 |Kukra Hill |- |{{flagdeco|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Abelone |Smedsrud|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=24 Agosto 2026 |title=Abelone Smedsrud fra Eiker vant Miss Norway 2026 |language=Norwegian |trans-title=Abelone Smedsrud from Eiker won Miss Norway 2026 |website=Eikernytt.no |url=https://www.eikernytt.no/2026/08/24/abelone-smedsrud-fra-eiker-vant-miss-norway-2026/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826020049/https://www.eikernytt.no/2026/08/24/abelone-smedsrud-fra-eiker-vant-miss-norway-2026/ |archive-date=26 Agosto 2026}}</ref> |29 |Eiker |- |{{flagdeco|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Georgia|Waddington|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gooch |first=Carly |date=4 Agosto 2026 |title=Miss Universe NZ hopes to ‘debunk’ pageantry stigma |url=https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804023415/https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-date=4 Agosto 2026 |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Press |language=en}}</ref> |24 |Christchurch |- |{{flagdeco|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Melissa|Bottema|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Hunyo 2026 |title=Groningse Melissa Bottema is Miss Nederland: "Droom die uitkomt" |language=nl |trans-title=Melissa Bottema from Groningen is Miss Netherlands: "A dream come true" |website=De Telegraaf |url=https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628070958/https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |archive-date=28 Hunyo 2026 |accessdate=}}</ref> |26 |Winsum |- |{{flagdeco|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Misbah|Arshad|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sarkar |first=Rituparna |date=21 Agosto 2026 |title=Meet Misbah Arshad, The Psychology Student Crowned Miss Universe Pakistan 2026 |language=en |website=The Sunday Guardian |url=https://sundayguardianlive.com/entertainment-news/meet-misbah-arshad-the-psychology-student-crowned-miss-universe-pakistan-2026-266321/ |url-status=live |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821121009/https://sundayguardianlive.com/entertainment-news/meet-misbah-arshad-the-psychology-student-crowned-miss-universe-pakistan-2026-266321/ |archive-date=21 Agosto 2026}}</ref> |28 |Lahore |- |{{flagdeco|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Gabriela|González|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Concepción |first=Martha Vanessa |date=6 Setyembre 2026 |title=Gabriela Lineth González del Valle se coronó como Miss Universe Panamá 2026 |language=es |trans-title=Gabriela Lineth González del Valle was crowned Miss Universe Panama 2026 |website=La Prensa |url=https://www.prensa.com/vivir/gabriela-lineth-gonzalez-del-valle-se-corona-como-miss-universe-panama-2026/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260906191854/https://www.prensa.com/vivir/gabriela-lineth-gonzalez-del-valle-se-corona-como-miss-universe-panama-2026/ |archive-date=6 Setyembre 2026}}</ref> |20 |Chiriquí |- |{{flagdeco|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Gretha|Matiauda|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Gretha Matiauda es la nueva Miss Universo Paraguay 2026 |language=es |trans-title=Gretha Matiauda is the new Miss Universe Paraguay 2026 |website=La Tribuna |url=https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260327045533/https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |archive-date=27 Marso 2026}}</ref> |25 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{flagdeco|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Luren|Márquez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Napa |first=Renzo |date=15 Abril 2026 |title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe |website=Radio Programas del Perú |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente |archive-date=16 Abril 2026}}</ref> |27 |Ica |- |{{flagdeco|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Veera |Grönlund|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2026 |title=Vuoden 2026 Miss Suomi on Veera Grönlund |trans-title=Miss Finland 2026 is Veera Grönlund |url=https://www.hs.fi/suomi/art-2000012254833.html |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref> |30 |Pori |- |{{flagdeco|PHL}} [[Miss Universe Philippines 2026|Pilipinas]] |{{sortname|Bea|Millan-Windorski|link=Bea Millan-Windorski}}<ref>{{cite news |last=Purnell |first=Kristofer |date=2 Mayo 2026 |title=Kay BMW ang korona: La Union wins Miss Universe Philippines 2026 |language=en |website=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502153757/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |archive-date=2 Mayo 2026}}</ref> |24 |[[San Juan, La Union|San Juan]] |- |{{flagdeco|PRI}} [[Puerto Rico|Puerto Rico]] |{{sortname|Jennifer|Barreto|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rivera Cedeño |first=Jomar José |date=26 Hunyo 2026 |title=De San Sebastián la nueva Miss Universe 2026 |language=es |trans-title=From San Sebastian the new Miss Universe 2026 |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626032524/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |archive-date=26 Hunyo 2026}}</ref> |27 |San Sebastián |- |{{flagdeco|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Isabela|Santos|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Bernardino |first=Carla |date=6 Agosto 2026 |title=Isabela Santos: a miss Portugal que sofreu bullying e que luta pela saúde mental e adoção de animais |trans-title=Isabela Santos: the Miss Portugal who was bullied and advocates for mental health and animal adoption. |url=https://www.jn.pt/delas/artigo/isabela-santos-a-miss-portugal-que-sofreu-bullying-e-que-luta-agora-pela-saude-mental-e-adocao-de-animais/18113717 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Jornal de Notícias |language=pt-PT}}</ref> |26 |Gaia |- |{{flagdeco|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Garance|Authié|nolink=1}}<ref>{{cite web|last=Giron|first=Alexian|date=18 Oktubre 2026|title=Miss Univers 2026 : Garance Authié représentera la France à Porto Rico|trans-title=Miss Universe 2026: Garance Authié will represent France in Puerto Rico|url=https://www.rtl.fr/culture/medias-people/info-rtl-miss-univers-2026-garance-authie-representera-la-france-a-porto-rico-7900681543|url-status=live|website=RTL|language=fr|access-date=18 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261018234930/https://www.rtl.fr/culture/medias-people/info-rtl-miss-univers-2026-garance-authie-representera-la-france-a-porto-rico-7900681543|archive-date=18 Oktubre 2026}}</ref> |22 |[[Paris]] |- |{{flagdeco|COG}} [[Republika ng Congo|Republika ng Konggo]] |{{sortname|Georgina|Kambongo|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Nguesso |first=Rodrigue |date=14 Setyembre 2026 |title=Georgina Kambongo, première Congolaise à représenter le Congo à Miss Univers |trans-title=Georgina Kambongo, the first Congolese woman to represent Congo at Miss Universe |url=https://www.africacomm.org/post/georgina-kambongo-premi%C3%A8re-congolaise-%C3%A0-repr%C3%A9senter-le-congo-%C3%A0-miss-univers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914143756/https://www.africacomm.org/post/georgina-kambongo-premi%C3%A8re-congolaise-%C3%A0-repr%C3%A9senter-le-congo-%C3%A0-miss-univers |archive-date=14 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Africacomm.org |language=fr}}</ref> |24 |Likouala |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Melissa|Núñez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Peña |first=Shawell |date=30 Hulyo 2026 |title=¡Ella es la nueva reina de la belleza dominicana! Melissa Núñez se corona Miss RD Universo 2026 |language=es |trans-title=She is the new Dominican beauty queen! Melissa Núñez is crowned Miss RD Universe 2026 |website=El Nacional |url=https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731043526/https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |28 |La Vega |- |{{flagdeco|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Dominika|Kotoučková|nolink=1}}<ref>{{cite news |title=Na Miss Universe nahradí modelku Osako jezdkyně Dominika Viktorie Kotoučková|trans-title=Equestrian Dominika Viktorie Kotoučková replaces model Osako at Miss Universe|url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-universe-sophia-osako-dominika-viktorie-kotouckova.A261021_101944_missamodelky_sub|url-status=live|website=iDNES.cz|language=cs|date=21 Oktubre 2026|access-date=21 Oktubre 2026}}</ref> |25 |[[Praga]] |- |[[Talaksan:Proposed_flag_of_Réunion_(VAR).svg|border|23x23px]] [[Réunion]] |{{sortname|Abigaëlle |Tailamée|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=11 Oktubre 2026 |title=[Photos - Vidéos ] Abigaëlle Tailamée est notre première Miss Universe Réunion |language=fr |trans-title=[Photos - Videos] Abigaëlle Tailamée is our first Miss Universe Réunion |website=Imaz Press |url=https://imazpress.com/toute-l-actu/miss-universe |url-status=live |access-date=15 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261011062941/https://imazpress.com/toute-l-actu/miss-universe |archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> |20 |Saint-Joseph |- |{{flagdeco|ROU}} [[Rumanya]] |{{sortname|Sabina|Parmac|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Popa|first=Alina|date=19 Oktubre 2026|title=Cine este Sabina Parmac-Gabriela, noua Miss Universe România 2026! Va reprezenta țara noastră la competiția internațională din Puerto Rico|trans-title=Who is Sabina Parmac Gabriela, the new Miss Universe Romania 2026! She will represent our country at the international competition in Puerto Rico|url=https://www.protv.ro/articol/133502-cine-este-sabina-parmac-gabriela-noua-miss-universe-romania-2026-va-reprezenta-tara-noastra-la-competitia-internationala-din-puerto-rico|url-status=live|website=Pro TV|language=ro|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261019184954/https://www.protv.ro/articol/133502-cine-este-sabina-parmac-gabriela-noua-miss-universe-romania-2026-va-reprezenta-tara-noastra-la-competitia-internationala-din-puerto-rico|archive-date=19 Oktubre 2026}}</ref> |21 |[[Bukarest]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Mubanga|Hatyoka|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Rubaya |first=Tapiwa |date=16 Mayo 2026 |title=Africa celebrates as Luay Latif is crowned Mr Supranational Zambia |url=https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516102703/https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |archive-date=16 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=My Afrika Magazine |language=en}}</ref> |24 |Livingstone |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |{{sortname|Bernella|Velinor|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hammonds |first=Dr. Courtney A. |date=9 Agosto 2026 |title=The Crown Finds Her: Bernella Velinor Is Miss Universe Saint Lucia 2026 |url=https://upscalemagazine.com/the-crown-finds-her-bernella-velinor-is-miss-universe-saint-lucia-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811120648/https://upscalemagazine.com/the-crown-finds-her-bernella-velinor-is-miss-universe-saint-lucia-2026/ |archive-date=11 Agosto 2026 |access-date=13 Agosto 2026 |website=Upscale Magazine |language=en-US}}</ref> |33 |Dennery |- |{{flagdeco|SRB}} [[Serbiya]] |{{sortname|Nikolina|Vujičić|nolink=1}}<ref>{{cite web |last1=Dž. |first1=R. |last2=K. |first2=Ć. |date=31 Agosto 2026 |title=Misica progovorila o svom poreklu: Evo odakle dolazi prelepa Nikolina koja je osvojila srca žirija i publike |trans-title=Misica spoke about her origins: Here's where the beautiful Nikolina, who won the hearts of the jury and the audience, comes from |url=https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/4387334-misica-progovorila-o-svom-poreklu-evo-odakle-dolazi-prelepa-nikolina-koja-je-osvojila-srca-zirija-i-publike |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260831143540/https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/4387334-misica-progovorila-o-svom-poreklu-evo-odakle-dolazi-prelepa-nikolina-koja-je-osvojila-srca-zirija-i-publike |archive-date=31 Agosto 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Telegraf |language=sr}}</ref> |24 |Dragovo |- |{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Katti|Fofanah|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=1 Hulyo 2026 |title=Sierra Leone Comeback di Miss Universe 2026 Setelah Absen 7 Tahun |language=id |trans-title=Sierra Leone Returns to Miss Universe 2026 After 7 Year Absence |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/sierra-leone-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-7-tahun-c1c2-01-l8vsm-zvghkt |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701013135/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-universe-americas-2025-di-pembukaan-piala-dunia-2026-c1c2-01-l8vsm-w3z8jv |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Bonthe |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Roseanna|Hall|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=While tension fills History was made in Harare as Miss Universe Zimbabwe crowned seven beauty queens to represent the country at some of the world's biggest pageants |language=en |website=Zimbo Live News |url=https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607055812/https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |34 |Shurugwi |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Nimhara|Sasindi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Hunyo 2026 |title=මිස් යුනිවර්ස් ශ්‍රී ලංකා 2026 කිරුළ නිම්හාරා සසිඳිට |language=si |trans-title=Nimhara Sasindi crowned Miss Universe Sri Lanka 2026 |website=Zira Daily |url=https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625205935/https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |archive-date=25 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SUR}} [[Surinam|Suriname]] |{{sortname|Maruschka|Sahiboe|nolink=1}} |33 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Josefin |Strand|nolink=1}} |27 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |{{sortname|Itiya|Dube|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Projer |first=Leonie |date=27 Setyembre 2026 |title=Ex-Miss packt aus: «Ich wurde nach der Krönung allein gelassen» |language=de |trans-title=Ex-beauty queen opens up: "I was left all alone after the crowning" |website=[[20 Minuten]] |url=https://www.20min.ch/story/miss-universe-switzerland-naima-acosta-kritik-103639872 |url-status=live |access-date=28 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260927203058/https://www.20min.ch/story/miss-universe-switzerland-naima-acosta-kritik-103639872 |archive-date=27 Setyembre 2026 |accessdate=}}</ref> |27 |[[Geneva]] |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Queen Elizabeth |Makune|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=21 Setyembre 2026 |title=Elizabeth Makune Aibuka Miss Universe Tanzania 2026 |language=sw |trans-title=Elizabeth Makune Emerges as Miss Universe Tanzania 2026 |website=Global Publishers |url=https://globalpublishers.co.tz/2026/09/21/elizabeth-makune-aibuka-miss-universe-tanzania-2026/ |url-status=live |access-date=15 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260921125437/https://globalpublishers.co.tz/2026/09/21/elizabeth-makune-aibuka-miss-universe-tanzania-2026/ |archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> |30 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Bajabulise|Thela|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keteyi |first=Oluthando |date=21 Hulyo 2026 |title=Bajabulise Thela crowned Miss African Beauty Universe: A new face for South Africa at Miss Universe |url=https://iol.co.za/lifestyle/style-beauty/2026-07-20-bajabulise-thela-crowned-miss-african-beauty-universe-a-new-face-for-south-africa-at-miss-universe/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |23 |KaNyamazane |- |{{flagdeco|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Yurim|Kim|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Seong |first=Jong-hyun |date=30 Agosto 2026 |title=[포토] 김유림, '2026 미스유니버스코리아' 진 수상 |trans-title=[Photo] Kim Yurim Wins '2026 Miss Universe Korea' |url=https://www.newsfreezone.co.kr/news/articleView.html?idxno=706448 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260830135203/https://www.newsfreezone.co.kr/news/articleView.html?idxno=706448 |archive-date=30 Agosto 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=News Free Zone |language=ko}}</ref> |35 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|Timog Sudan}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Amylia |Deng|nolink=1}} |26 |[[Juba]] |- |{{flagdeco|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Vinita|Manoo|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Setyembre 2026 |title=Introducing Miss Universe Trinidad And Tobago 2026, Vinita Manoo |language=en |website=Trinidad and Tobago Television |url=https://www.ttt.live/introducing-miss-universe-trinidad-and-tobago-2026-vinita-manoo/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260917004312/https://www.ttt.live/introducing-miss-universe-trinidad-and-tobago-2026-vinita-manoo/ |archive-date=17 Setyembre 2026}}</ref> |36 |[[:en:San_Juan,_Trinidad_and_Tobago|San Juan]] |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |{{sortname|Sarrah|Brahmi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=12 Hunyo 2026 |title=Tunisia Comeback di Miss Universe 2026 setelah Absen 55 Tahun |language=id |trans-title=Tunisia Makes Comeback at Miss Universe 2026 After 55 Years |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260612191503/https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |archive-date=12 Hunyo 2026}}</ref> |33 |Sousse |- |{{flagdeco|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Alara |Eriç|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=9 Oktubre 2026 |title=Güncel "Skandalları Bitmeyen Organizasyon "Miss Universe Türkiye" |trans-title="Miss Universe Türkiye": An Organization Plagued by Endless Scandals |url=https://modadergitv.com/turkiye-skandallari-bitmeyen-organizasyon-miss-universe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261009142614/https://modadergitv.com/turkiye-skandallari-bitmeyen-organizasyon-miss-universe/ |archive-date=9 Oktubre 2026 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Moda Dergi TV |language=tr}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Dominga|López|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Díaz |first=Nicolás |date=3 Agosto 2026 |title=Dominga López gana Miss Universo Chile 2026: competirá en versión internacional |language=es |trans-title=Dominga López wins Miss Universe Chile 2026: she will compete in the international version |website=Bío Bío |url=https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803052748/https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |24 |[[Viña del Mar]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Shiqi |Wang|nolink=1}}<ref name=":4" /> |25 |[[Shanghai]] |- |{{flagdeco|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Mitchelle|Daka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Waswa |first=Samson |date=2 Agosto 2026 |title=In pictures: Mitchelle Daka crowned first Miss Universe Uganda |language=en |website=Pulse Uganda |url=https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802063914/https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |archive-date=2 Agosto 2026}}</ref> |29 |Budaka |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Anna|Nikonova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Kudryavchenko |first=Tamara |date=1 Hulyo 2026 |title=Дочка Ніконова стала володаркою корони "Міс Україна Всесвіт"-2026 |language=uk |trans-title=Nikonov's daughter became the owner of the crown "Miss Ukraine Universe"-2026 |website=Tablo ID |url=https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701143537/https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Kiev|Kyiv]] |- |{{flagdeco|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Kamilla|Kiss|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2026 |title=Megválasztották a Miss Universe Hungary idei királynőjét |trans-title=This year's queen of Miss Universe Hungary has been chosen |url=https://24.hu/szorakozas/2026/06/20/szepsegkiralyno-miss-universe-hungary-2026-kiss-kamilla/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24.hu |language=hu}}</ref> |25 |Dunaújváros |- |{{flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |{{sortname|Lucía|Piñeyro|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=31 Mayo 2026 |title=De Young al mundo: Lucía Piñeyro Lima es la nueva Miss Universo Uruguay |language=es |trans-title=From Young to the world: Lucía Piñeyro Lima is the new Miss Universe Uruguay |website=Uruguay Digital 365 |url=https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601052440/https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |archive-date=1 Hunyo 2026}}</ref> |35 |Young |} === Mga paparating na mga kompetisyong pambansa === {| class="wikitable sortable" !Bansa/Teritoryo !Petsa |- |{{flagdeco|PSE}} [[Estado ng Palestina|Palestina]]<ref>{{cite news |last=Tusing |first=David |date=12 August 2026 |title=Nadeen Ayoub to help select Palestine's Miss Universe 2026 representative |website=The National |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2026/08/12/miss-universe-palestine-2026-nadeen-ayoub/ |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260813081048/https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2026/08/12/miss-universe-palestine-2026-nadeen-ayoub/ |archivedate=13 August 2026 |accessdate=13 August 2026}}</ref> |Oktubre 2026 |} == Mga tala== {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|http://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Kastila ng CS1 (es)]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Pranses ng CS1 (fr)]] h6qb0nv9efsf02ilf3tuj18iorl3y8q 2236036 2236029 2026-10-21T22:46:53Z Allyriana000 119761 2236036 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | date = 24 Nobyembre 2026 | venue = José Miguel Agrelot Coliseum, San Juan, Puerto Rico | broadcaster = {{Hlist|[[Roku]]|[[Telemundo]]|[[TV Azteca]]}} | debuts = {{Hlist|Kolektibidad ng San Martin|Malawi|Republika ng Konggo|Timog Sudan|Uganda}} | returns= {{Hlist|Albanya|Alemanya|Austrya|Hamayka|Hordan|Kamerun|Kenya|Litwanya|Lupangyelo|Maldibas|Maruekos|Mongolya|Montenegro|Réunion|Sierra Leone|Suriname|Tunisya|Usbekistan}} | before = [[Miss Universe 2025|2025]] |withdrawals={{Hlist|Biyetnam|Indonesya|Laos|Malaysia|Singapura|Taylandiya}}}} Ang '''Miss Universe 2026''' ang magiging ika-75 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na nakatakdang gaganapin sa José Miguel Agrelot Coliseum sa [[San Juan, Puerto Rico]], sa 24 Nobyembre 2026.<ref name=":1" /> Kokoronahan ni [[Fátima Bosch]] ng Mehiko ang kaniyang papalit sa pagtatapos ng kaganapan. Papangunahan ni [[Miss Universe 1993]] Dayanara Torres ang kompetisyon.<ref>{{cite news|title=VIDEO: Dayanara Torres confirma que será parte de Miss Universe 2026 en Puerto Rico|trans-title=VIDEO: Dayanara Torres confirms she will be part of Miss Universe 2026 in Puerto Rico|url=https://www.elvocero.com/escenario/video-dayanara-torres-confirma-que-ser-la-animadora-de-miss-universe-2026-en-puerto-rico/article_94b5f92c-14ed-487b-9d9b-afbc0bc1842d.html|url-status=live|website=El Vocero|language=es|date=18 Oktubre 2026|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261019052640/https://www.elvocero.com/escenario/video-dayanara-torres-confirma-que-ser-la-animadora-de-miss-universe-2026-en-puerto-rico/article_94b5f92c-14ed-487b-9d9b-afbc0bc1842d.html#google_vignette|archive-date=19 Oktubre 2026}}</ref> == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === [[Talaksan:Coliseum_of_Puerto_Rico_(03).jpg|thumb|José Miguel Agrelot Coliseum, ang lokasyon ng Miss Universe 2026]] Noong 23 Setyembre 2025, inanunsyo ng [[Miss Universe|Miss Universe Organization]] na gaganapin ang edisyong ito sa Puerto Rico sa ikaapat na pagkakataon, pagkatapos ng [[Miss Universe 1972|1972]], [[Miss Universe 2001|2001]], at [[Miss Universe 2002|2002.]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cosulich |first=Bianca |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universo en Puerto Rico: lo que debes saber del aniversario 75 |trans-title=Miss Universe in Puerto Rico: What you need to know about the 75th anniversary |url=https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923204633/https://marieclaire.com.mx/miss-universo-2026-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Marie Claire |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ramos Rosado |first=Víctor |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se celebrará en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |work=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928045010/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-2026-se-celebrara-en-puerto-rico/ |archive-date=28 Setyembre 2025}}</ref> Kinumpirma ni Jennifer González-Colón, ang Gobernador ng Puerto Rico, ang pagpili at inanunsyo na sumang-ayon ang kaniyang administrasyon na maglaan ng kabuuang {{US$|9 million}} sa pampublikong pondo upang pondohan ang pangunguna nito ng kompetisyon, na pangangasiwaan ng Puerto Rico Tourism Company at Discover Puerto Rico.<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico To Host Miss Universe 2026 In A Celebration Of Latino Pride |url=https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307001204/https://belatina.com/puerto-rico-miss-universe-2026-celebration-latino-pride/ |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=BeLatina |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Muchacho |first=Enrique |date=21 Nobyembre 2025 |title=Economic and Tourism opportunity with Miss Universe 2026 |url=https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251121221746/https://www.wjournalpr.com/top-stories/economic-and-tourism-opportunity-with-miss-universe-2026/article_45866058-ed3b-4e24-9a40-926a73a8ea9f.html |archive-date=21 Nobyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=WJournal |language=en}}</ref> Itinalaga ng mga tagapag-ayos ang José Miguel Agrelot Coliseum sa San Juan, Puerto Rico, bilang ang lokasyon ng kompetisyon, na nakatakdang gaganapin sa Nobyembre 2026.<ref>{{cite news |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026 se llevará a cabo en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026 will be held in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923202932/https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/09/23/miss-universe-2026-se-llevara-a-cabo-en-puerto-rico/ |archive-date=23 Setyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web |last=Valdez |first=Cynthia |date=23 Setyembre 2025 |title=Miss Universe 2026: Puerto Rico será la sede de la 75a edición del certamen en su aniversario de diamante |trans-title=Miss Universe 2026: Puerto Rico will host the 75th edition of the pageant on its diamond anniversary |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923201347/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250923857526/miss-universe-2026-sede-puerto-rico-75-edicion/ |archive-date=23 Setyembre 2025 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=¡Hola! |language=es}}</ref><ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Setyembre 2025 |title=Puerto Rico to host 75th Miss Universe pageant next year |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517042411/https://entertainment.inquirer.net/630357/puerto-rico-to-host-75th-miss-universe-pageant-next-year |archive-date=17 Mayo 2026}}</ref> Noong 18 Disyembre, ipinatigil ni Willianette Robles Cancel, ang direktor ehekutibo ng Puerto Rico Tourism Company, ang mga pagbabayad nito sa Miss Universe at nanawagan ng isang pagpupulong sa pagitan ng kanilang mga delegasyon upang talakayin ang "ilang nakabinbing isyu at mga bagong kinakailangan para sa pagdaraos ng kompetisyon".<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=12 Disyembre 2025 |title=Puerto Rico gov't halts funds disbursement for Miss Universe 2026 — report |url=https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260420032723/https://www.philstar.com/lifestyle/business-life/2025/12/12/2493745/puerto-rico-govt-halts-funds-disbursement-miss-universe-2026-report |archive-date=20 Abril 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=10 Disyembre 2025 |title=Gobierno detiene desembolso de fondos a Miss Universe |trans-title=Government halts disbursement of funds to Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-detiene-desembolso-de-fondos-a-miss-universe/article_2d2e76f4-3377-4691-8632-0792e4198d62.html |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828175404/https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-detiene-desembolso-de-fondos-a-miss-universe/article_2d2e76f4-3377-4691-8632-0792e4198d62.html|archive-date=28 Agosto 2026}}</ref> Nangyari ang suspensyon matapos humarap sa ilang mga isyu ang kompetisyon, kabilang ang [[Miss Universe 2025|mga iregularidad sa resulta]] ng nakaraang edisyon at ang paglulunsad ng pamahalaan ng Mehiko ng imbestigasyon sa pangulo ng Miss Universe na si Raúl Rocha sa mga kaso ng droga, gasolina, at pagpupuslit ng armas.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Sanchez |first=Fabiola |date=5 Disyembre 2025 |title=Mexico freezes Miss Universe co-owner's bank accounts during organized crime investigation |url=https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251228131125/https://apnews.com/article/mexico-miss-universe-organized-crime-probe-68da9ec3acfb656446b901df2306f152 |archive-date=28 Disyembre 2025 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Abril 2026 |title=Puerto Rico’s hosting of 75th Miss Universe pageant is pushing through |url=https://entertainment.inquirer.net/665476/puerto-ricos-hosting-of-75th-miss-universe-pageant-is-pushing-through |access-date=21 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828150033/https://entertainment.inquirer.net/665476/puerto-ricos-hosting-of-75th-miss-universe-pageant-is-pushing-through|archive-date=28 Agosto 2026}}</ref> Pagsapit ng Marso 2026, napagkasunduan na ng delegasyon na ipagpatuloy ang pangunguna ng kompetisyon sa teritoryo.<ref>{{Cite web |last=Menéndez Sanabria |first=Pedro |date=4 Marso 2026 |title=En su etapa final negociación entre gobierno y Miss Universe |trans-title=In its final stage, negotiations between the government and Miss Universe |url=https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307213532/https://www.elvocero.com/escenario/en-su-etapa-final-negociaci-n-entre-gobierno-y-miss-universe/article_add00e58-73ce-4543-a307-86259aa6dd65.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Kabilang sa mga kundisyong ipinataw ng pamahalaan ng Puerto Rico sa kasunduan ay ang pagbawi ni Rocha sa kaniyang pakikilahok sa pangunguna ng edisyon upang "pangalagaan ang imahe ng Puerto Rico". <ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |last2=Aponte Inostroza |first2=Carlos |date=19 Pebrero 2026 |title=¿Qué condiciones está imponiendo el gobierno para la celebración de Miss Universe en Puerto Rico? |url=https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307181719/https://www.elvocero.com/escenario/qu-condiciones-est-imponiendo-el-gobierno-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-en-puerto/article_a684dbda-62d5-4b62-bf06-573453e07fd6.html |archive-date=7 Marso 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Pagsapit ng Abril 2026, natapos ng pamahalaan ng Puerto Rico ang pagbayad nito sa Miss Universe.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=28 Abril 2026 |title=Gobierno finaliza pagos para la celebración de Miss Universe 2026 en la Isla |trans-title=Government finalizes payments for the Miss Universe 2026 pageant on the island |url=https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505154733/https://www.elvocero.com/escenario/gobierno-finaliza-pagos-para-la-celebraci-n-de-miss-universe-2026-en-la-isla/article_63dd3de8-5ff6-42c2-aa52-02a694991a2c.html |archive-date=5 Mayo 2026 |access-date=21 Hulyo 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> Noong 22 Hulyo 2026, inanunsyo ng Miss Universe Organization na ang opisyal na petsa ng kompetisyon ay sa 24 Nobyembre 2026.<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=23 Hulyo 2026 |title=75th Miss Universe coronation night to be held on November 24 in Puerto Rico |url=https://philstarlife.com/news-and-views/828719-miss-universe-coronation-night-nov-24?page=2 |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Ayon kay Cancel, inaasahang mag-aakit ng humigit-kumulang 65,000 bisita ang kompetisyon sa pulo.<ref>{{Cite web |last=Figueroa Roqué |first=Jan |date=8 Oktubre 2026 |title=Miss Universe 2026 atraerá unos 65,000 visitantes a la Isla |trans-title=Miss Universe 2026 will attract approximately 65,000 visitors to the island. |url=https://www.elvocero.com/escenario/miss-universe-2026-atraer-unos-65-000-visitantes-a-la-isla/article_5b334ba0-4c79-49e0-b612-d92c7a448284.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=es}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Mula sa mga kandidatang itinalaga noong 21 Hulyo 2026, Labing-isang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging isang runner-up sa kanilang kompetisyong pambansa,{{Efn|Si Aliya Karotkaya ng Biyelorusya ang first runner-up sa Miss Belarus 2025.<ref>{{cite web|title=Alena Kucheruk from Polotsk wins Miss Belarus 2025 beauty pageant|url=https://www.belarus.by/en/press-center/news/alena-kucheruk-from-polotsk-wins-miss-belarus-2025-beauty-pageant_i_197941.html|url-status=live|website=Belarus.by|date=12 Setyembre 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260830114140/https://www.belarus.by/en/press-center/news/alena-kucheruk-from-polotsk-wins-miss-belarus-2025-beauty-pageant_i_197941.html|archivedate=30 Agosto 2026|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Dabilo Moses ng Botswana ang first runner-up sa Miss Universe Botswana 2025.<ref>{{cite news|last=Shabani|first=Thamani|date=1 Setyembre 2025|title=Andries new Miss Universe Botswana|url=https://dailynews.gov.bw/news-detail/88410|url-status=live|website=Daily News Botswana|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250904031135/https://dailynews.gov.bw/news-detail/88410|archivedate=4 Setyembre 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Danielle Yablonka ng Israel ang first runner-up sa Miss Universe Israel 2025.<ref>{{cite news|last=Taylor|first=Ezra|date=19 Hulyo 2025|title=Melanie Shiraz wins Miss Universe Israel 2025 crown, vows to use platform for meaningful change|url=https://www.jpost.com/j-spot/article-861514|url-status=live|website=The Jerusalem Post|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250719185733/https://www.jpost.com/j-spot/article-861514|archivedate=19 Hulyo 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Selena Grant ng Kapuluang Turks at Caicos ang first runner-up sa Miss Universe Turks and Caicos 2025.<ref>{{cite news|last=Tyson|first=Vivian|date=2 Agosto 2025|title=Bereniece Dickenson Crowned Miss Universe Turks and Caicos 2025|url=https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025|url-status=live|website=Newsline TCI|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250802073600/https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025|archivedate=2 Agosto 2025|accessdate=22 Setyembre 2026}}</ref><br/>Si Bruk Belete ng Etiyopiya ang first runner-up sa Miss Universe Spain 2026.<ref>{{Cite web |last=Espí |first=Aarón |date=12 Hulyo 2026 |title=Las historias que llegan a Miss Universo España 2026 y demuestran que ya no existe una candidata tipo: madres, mujeres de 40 años y cuerpos alejados del canon tradicional |url=https://www.vanitatis.elconfidencial.com/famosos/2026-07-12/historias-miss-universo-espana-demuestran-no-existe-una-candidata-tipo_4387269/ |access-date=5 Oktubre 2026 |website=El Confidencial|language=es}}</ref>}} o matapos mapili sa isang ''casting process'',{{Efn|Representatives from Armenia, Aruba, the British Virgin Islands, Egypt, Jordan, Latvia, Martinique, Mayotte, Nicaragua, Paraguay, Peru, Trinidad and Tobago, Turkey, and Uruguay, were each selected through a casting process conducted by their respective organizations.<ref>{{cite web|title=Arena Zeynalian Crowned Miss Universe Armenia 2026|url=https://edgar.id/blog-posts/arena-zeynalian-crowned-miss-universe-armenia-2026|url-status=live|website=Edgar Entertainment|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260827123000/https://edgar.id/blog-posts/arena-zeynalian-crowned-miss-universe-armenia-2026|archivedate=27 August 2026|accessdate=27 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=Elizabeth Johnson Crowned Miss Universe Aruba 2026|url=https://arubanews.ca/elizabeth-johnson-crowned-miss-universe-aruba-2026/|url-status=live|website=Aruba News|date=31 August 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260901142936/https://arubanews.ca/elizabeth-johnson-crowned-miss-universe-aruba-2026/|archivedate=1 September 2026|accessdate=16 September 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Adina|first=Armin P.|date=18 August 2026|title=Filipino Miss Universe licensee Josh Yugen picks Egypt's bet anew|url=https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|url-status=live|website=Philippine Daily Inquirer|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260821171537/https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archivedate=21 August 2026|accessdate=23 August 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Larissa Ségarel est la nouvelle Miss Univers Martinique|trans-title=Larissa Ségarel is the new Miss Universe Martinique|url=https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique|url-status=live|website=RCI|language=fr|date=22 August 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260822231659/https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique|archivedate=22 August 2026|accessdate=23 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe|trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe|url=https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|url-status=live|website=L'info Kwezi|language=fr|date=25 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260525080044/https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|archivedate=25 May 2026|accessdate=25 May 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Oriz|first=Karina|date=5 September 2026|title=Jasmine Blandford is crowned Miss Universe Nicaragua 2026 and will represent the country in Puerto Rico|url=https://100noticias.tv/farandula/149604-jasmine-blandford-miss-universe-nicaragua-2026/|url-status=live|website=[[100% Noticias]]|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260916120329/https://100noticias.tv/farandula/149604-jasmine-blandford-miss-universe-nicaragua-2026/|archivedate=16 September 2026|accessdate=16 September 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=(VIDEO) ¡Atendé lo que le pidieron a esta modelo para ser Miss Universo Paraguay!|trans-title=(VIDEO) Check out what they asked of this model to become Miss Universe Paraguay!|url=https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|url-status=live|website=Popular.com.py|language=es|date=23 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260324013405/https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|archivedate=24 March 2026|accessdate=24 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=14 April 2026|title=Miss Perú 2026: cuándo, dónde y cómo ver en vivo la coronación de la sucesora de Karla Bacigalupo con Fátima Bosch|trans-title=Miss Peru 2026: When, where and how to watch live the coronation of Karla Bacigalupo's successor with Fátima Bosch|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260415102922/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|archivedate=15 April 2026|accessdate=15 April 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=15 April 2026|title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo|trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485|url-status=live|website=[[Radio Programas del Perú]]|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente|archivedate=16 April 2026|accessdate=16 April 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=García Retamal|first=Brenda|date=13 August 2026|title=Luren Márquez ya no es Miss Perú 2026: organización retiró su título y no participará en el Miss Universo|trans-title=Luren Márquez is no longer Miss Peru 2026: the organization withdrew her title and she will not participate in Miss Universe|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/luren-marquez-ya-no-es-miss-peru-2026-organizacion-retiro-su-titulo-y-no-participara-en-el-miss-universo-noticia-1701458|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260814024504/https://rpp.pe/famosos/celebridades/miss-universo-2026-confirman-fecha-de-la-gran-final-en-puerto-rico-noticia-1698418?itlk=iksiguiente|archivedate=14 August 2026|accessdate=14 August 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=De Young al mundo: Lucía Piñeyro Lima es la nueva Miss Universo Uruguay|trans-title=From Young to the world: Lucía Piñeyro Lima is the new Miss Universe Uruguay|url=https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/|url-status=live|website=Uruguay Digital 365|language=es|date=31 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260601052440/https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/|archivedate=1 June 2026|accessdate=1 June 2026}}</ref>|name=b}} at anim na kandidata ang iniluklok matapos ang pag-urong ng orihinal na nagwagi.<ref>{{cite news|title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe|trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe|url=https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|url-status=live|website=L'info Kwezi|language=fr|date=25 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260525080044/https://www.linfokwezi.fr/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe/|archive-date=25 Mayo 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=(VIDEO) ¡Atendé lo que le pidieron a esta modelo para ser Miss Universo Paraguay!|trans-title=(VIDEO) Check out what they asked of this model to become Miss Universe Paraguay!|url=https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|url-status=live|website=Popular.com.py|language=es|date=23 Marso 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260324013405/https://www.popular.com.py/2026/03/23/video-atende-lo-que-le-pidieron-a-esta-modelo-para-ser-miss-universo-paraguay/|archive-date=24 Marso 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Napa|first=Renzo|date=14 Abril 2026|title=Miss Perú 2026: cuándo, dónde y cómo ver en vivo la coronación de la sucesora de Karla Bacigalupo con Fátima Bosch|trans-title=Miss Peru 2026: When, where and how to watch live the coronation of Karla Bacigalupo's successor with Fátima Bosch|url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|url-status=live|website=Radio Programas del Perú|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415102922/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301|archive-date=15 Abril 2026|access-date=21 Hulyo 2026}}</ref> ==== Pagbubukod sa mga bansa sa Timog-Silangang Asya sa kompetisyon ==== Noong Setyembre 2026, nagkaroon ng alitan sa pagitan ng mga grupong namamahala sa Miss Universe Organization na nakaapekto sa kuwalipikasyon ng mga kinatawan mula sa anim na bansa sa [[Timog-silangang Asya]] para sa edisyong ito: Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya.<ref>{{Cite news |date=18 Setyembre 2026 |title=Thailand at heart of Miss Universe turmoil |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3321995/thailand-at-heart-of-miss-universe-turmoil |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 Setyembre 2026 |title=MUO declares six nations’ delegates ineligible for Miss Universe 2026 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40071208 |access-date=22 Setyembre 2026 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> Nagsimula ang alitan sa magkasalungat na posisyon tungkol sa bisa ng mga kasunduan sa pambansang prangkisa na hawak ng Miss Universe Eastern Pte. Ltd., na pinamumunuan ni Nawat Itsaragrisil, at ng mga pambansang may-hawak ng prangkisa sa mga naturang bansa.<ref>{{Cite news |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Organization says 6 countries barred from 75th competition amid franchise dispute |language=en |work=[[GMA News Online]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1002825/miss-universe-organization-says-6-countries-barred-from-75th-competition-amid-franchise-dispute/story/ |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe eligibility of 6 SEA delegates in limbo after new Nawat Itsaragrisil clash |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/09/18/2557164/miss-universe-eligibility-6-sea-delegates-limbo-after-new-nawat-itsaragrisil-clash |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Noong 18 Setyembre 2026, inihayag ng Miss Universe Organization na gumagamit ng pangalang JKN Universe LLC, na hindi nito kinikilala ang mga kasunduan sa prangkisa at lisensya na sinasabing pinasok ng Miss Universe Eastern at mga entidad na kaugnay kay Itsaragrisil. Ayon sa pahayag, walang kapangyarihan ang Miss Universe Eastern na magbigay, maglipat, o magtalaga ng mga karapatan sa tatak ng Miss Universe dahil wala itong umiiral na kasunduan sa prangkisa at lisensya o iba pang mga legal na instrumento sa paglilisensya sa JKN Universe LLC. Dahil dito, inihayag ng organisasyon na ang mga kasunduan para sa Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya ay hindi awtorisado at hindi kikilalanin, at ang mga kinatawan ng mga bansang ito ay hindi magiging kuwalipikadong lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Yasmin |first=Shahana |date=21 Setyembre 2026 |title=Miss Universe says six Southeast Asian contestants cannot compete in 2026 pageant |url=https://www.the-independent.com/life-style/miss-universe-southeast-asia-2026-pageant-b3053567.html |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[The Independent]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 Setyembre 2026 |title=Thai pageant director insists 6 nations, including S’pore, remain eligible for Miss Universe 2026 |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/life/singapore-among-6-nations-declared-ineligible-for-miss-universe-2026-over-franchise-dispute |access-date=22 Setyembre 2026 |issn=0585-3923}}</ref> Sa kasalukuyan, apat sa mga pinag-aagawang prangkisa ang nakapili na ng mga kinatawan para sa kompetisyon: Quỳnh Anh Nguyễn ng Biyetnam,<ref>{{Cite web |last=Anh |first=Thạch |date=3 Oktubre 2026 |title=Nguyễn Quỳnh Anh đăng quang Miss Universe Vietnam 2026 |trans-title=Nguyen Quynh Anh crowned Miss Universe Vietnam 2026 |url=https://thanhnien.vn/nguyen-quynh-anh-dang-quang-miss-universe-vietnam-2026-18526100222363228.htm |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Báo Thanh Niên |language=vi}}</ref> Eunice Wong ng Malaysia,<ref>{{cite news|title=At 37, businesswoman Eunice Wong takes Miss Universe Malaysia crown, heads to Puerto Rico|url=https://www.malaymail.com/news/showbiz/2026/10/03/at-37-businesswoman-eunice-wong-takes-miss-universe-malaysia-crown-heads-to-puerto-rico/237508|url-status=live|website=Malay Mail|date=3 Oktubre 2026|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261003065141/https://www.malaymail.com/news/showbiz/2026/10/03/at-37-businesswoman-eunice-wong-takes-miss-universe-malaysia-crown-heads-to-puerto-rico/237508|archive-date=3 Oktubre 2026}}</ref> Vion Erico Tan ng Singapura,<ref>{{Cite web |last=Chia |first=Elisa |date=15 Oktubre 2026 |title=Miss Universe Singapore 2026 set to compete in Puerto Rico finals as franchise dispute appears to clear |url=https://www.asiaone.com/lifestyle/miss-universe-singapore-2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=AsiaOne |language=en}}</ref> at Tharina Botes ng Taylandiya.<ref>{{cite news |date=23 Agosto 2026 |title=สมมง "ทารีน่า โบเทส" คว้าตำแหน่ง Miss Universe Thailand 2026 |language=th |trans-title=Tharina Botes wins the crown as Miss Universe Thailand 2026 |website=PPTV HD 36 |url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/282063 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823155559/https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/282063 |archive-date=23 Agosto 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Enriquez |first=Em |date=23 Setyembre 2026 |title=6 Southeast Asian Countries Might Be Barred from Miss Universe 2026 |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/southeast-asian-countries-barred-miss-universe-nawat-itsaragrisil-a4958-20260923-bsc |archive-url=https://web.archive.org/web/20261017142130/https://www.preview.ph/culture/entertainment/southeast-asian-countries-barred-miss-universe-nawat-itsaragrisil-a4958-20260923-bsc?__cf_chl_rt_tk=ouuty092lfYQPbq6PuaYeCDBSzsuc3kR56na5GrylS4-1792246890-1.0.1.1-o29q8JgCwZsvYjTfw3WS7HsjVVE3gSe2bxLal8BK.jU |archive-date=17 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Preview Philippines |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=3 Oktubre 2026 |title=Nawat Itsaragrisil defies MUO; says Vietnam will join Miss Universe 2026 |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/194089/nawat-itsaragrisil-defies-muo-vietnam-miss-universe-2026-a734-20261003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261003091415/https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/194089/nawat-itsaragrisil-defies-muo-vietnam-miss-universe-2026-a734-20261003 |archive-date=3 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Oktubre 2026 |title=Vietnam, 5 other SE Asian representatives absent from Miss Universe 2026 contestant list |url=https://news.tuoitre.vn/vietnam-5-other-se-asian-representatives-absent-from-miss-universe-2026-contestant-list-103261017164636891.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20261017143159/https://news.tuoitre.vn/vietnam-5-other-se-asian-representatives-absent-from-miss-universe-2026-contestant-list-103261017164636891.htm |archive-date=17 Oktubre 2026 |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=en}}</ref> Tumanggi si Day na tukuyin kung paano tutugon ang organisasyon sakaling subukang lumahok sa kompetisyon ang mga kandidatang pinili ng mga prangkisang pinagtatalunan.<ref>{{cite news|last=Figueroa Roqué|first=Jan|date=14 Oktubre 2026|title=CEO de Miss Universe anticipa casi una docena de eventos masivos en Puerto Rico|trans-title=Miss Universe CEO anticipates nearly a dozen large-scale events in Puerto Rico|url=https://www.elvocero.com/escenario/ceo-de-miss-universe-anticipa-casi-una-docena-de-eventos-masivos-en-puerto-rico/article_76541c5a-6dd9-43f0-83cc-39568df88421.html|url-status=live|website=El Vocero|language=es|access-date=17 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017083406/https://www.elvocero.com/escenario/ceo-de-miss-universe-anticipa-casi-una-docena-de-eventos-masivos-en-puerto-rico/article_76541c5a-6dd9-43f0-83cc-39568df88421.html|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Thành|first=Vinh|date=16 Oktubre 2026|title=CEO Miss Universe ra tuyên bố mới: Cơ hội dự thi của Quỳnh Anh tại Puerto Rico bị lung lay|trans-title=Miss Universe CEO issues new statement: Quynh Anh's opportunity to compete in Puerto Rico is now in jeopardy|url=https://baonghean.vn/ceo-miss-universe-ra-tuyen-bo-moi-co-hoi-du-thi-cua-quynh-anh-tai-puerto-rico-bi-lung-lay-10353631.html|url-status=live|website=Nghệ An|language=vi|access-date=17 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017082337/https://baonghean.vn/ceo-miss-universe-ra-tuyen-bo-moi-co-hoi-du-thi-cua-quynh-anh-tai-puerto-rico-bi-lung-lay-10353631.html|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref> Itinanggi ng Miss Universe Eastern na kumakatawan ang pahayag ng Miss Universe Organization sa pangkalahatang posisyon ng mga may-ari ng Miss Universe. Ayon sa Miss Universe Eastern, pagmamay-ari ang JKN Universe LLC sa pamamagitan ng 50:50 na estruktura sa pagitan ng Miss Universe Eastern at Miss Universe Western sa ilalim ng JKN Legacy Inc. Sa ilalim ng <nowiki>''</nowiki>Hemisphere Agreement<nowiki>''</nowiki>, ang Miss Universe Eastern ang may eksklusibong karapatang patakbuhin at pamahalaan ang tatak sa 95 teritoryo sa silangang hemispero, kabilang ang Biyetnam, Indonesya, Laos, Malaysia, Singapura, at Taylandiya.<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=18 Setyembre 2026 |title=Miss Universe faces new crisis two months before final; 6 contestants caught in the dispute |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260918924217/miss-universe-new-crisis-before-final-6-contestants-dispute/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Hola! USA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Setyembre 2026 |title=Nawat Itsaragrisil’s Miss Universe license agreement in jeopardy |url=https://entertainment.inquirer.net/684102/nawat-itsaragrisils-miss-universe-license-agreement-in-jeopardy |access-date=22 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Dahil dito, iginiit nitong may karapatan silang magpadala ng anim na kandidata mula sa mga naturang bansa sa edisyong ito, at hindi dapat maapektuhan ang paglahok ng mga kandidata sa panloob na alitan na dapat lutasin sa legal na pamamaraan. Gayunpaman, noong 21 Oktubre 2026, inanunsyo ng Miss Grand International Organization na hindi na nila ipapadala ang mga kandidata mula sa anim na bansa.<ref>{{Cite web |last= |date=21 Oktubre 2026 |title=Quynh Anh will not be allowed to compete in Miss Universe 2026. |url=https://www.vietnam.vn/en/quynh-anh-khong-duoc-thi-miss-universe-2026 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Vietnam.vn |language=en}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Weiyi Chen si Xinying Zhu bilang kinatawan ng Tsina matapos lumagpas sa limitasyon ng edad, na siya ring pinalitan ni Shiqi Wang sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news |date=3 Enero 2025 |title=安徽姑娘朱馨颖 荣膺第73姐环球小姐中国区总冠军 |language=zh-Hans |trans-title=Anhui girl Zhu Xinying won the 73rd Miss Universe China title |website=163.com |url=https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508195802/https://www.163.com/dy/article/JKVURC9K0514F1M4.html |archive-date=8 Mayo 2025}}</ref><ref name=":2">{{cite news |last=Nguyen |first=An |date=11 Abril 2025 |title=Miss Universe China Xinying Zhu stripped of title for 'inability to fulfill duties' |website=VnExpress |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506014757/https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |archive-date=6 Mayo 2025}}</ref> Pinalitan ni Audrey Black si Josiane Golonga bilang kinatawan ng Kamerun matapos mapatalsik sa titulo si Golonga dahil sa mga paglabag sa kontrata.<ref>{{Cite web |last=A. |first=Cintia |date=25 Pebrero 2026 |title=‎COMICA strips Josiane Golonga of Miss Cameroon 2025 title |url=https://www.lebledparle.com/en/comica-strips-josiane-golonga-of-miss-cameroon-2025-title/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Le Bled Parle |language=en-US}} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Beleheka |first=Mercedes |date=26 Pebrero 2026 |title=Miss Cameroun 2025 : Audrey Black Moutongo, la nouvelle reine |trans-title=Miss Cameroon 2025: Audrey Black Moutongo, the new queen |url=https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |access-date=22 Setyembre 2026 |website=Magazine Actualites Cameroun |language=fr |via=Magazine Pages Jaunes}}</ref> Pinalitan ni Medina Ermekova si Anara Esengeldieva bilang kinatawan ng Kirgistan sa edisyong ito sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news |last=Turdubek |first=Aigyrov |date=25 Setyembre 2025 |title=Ayana Rasul kyzy crowned Miss Kyrgyzstan 2025 |language=en |website=24.kg |url=https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |url-status=live |access-date=21 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926211033/https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |archive-date=26 Setyembre 2025}}</ref> Pinalitan ni Maruschka Sahiboe si Eunike Lioe bilang kinatawan ng Suriname dahil sa pagbabago ng may-hawak ng prangkisa sa naturang bansa.<ref>{{cite news |date=7 November 2025 |title=Tjin A Koeng: 'Nieuwe Miss Suriname gaat uitstekend om met kritiek' |language=nl |trans-title=Tjin A Koeng: 'The new Miss Suriname handles criticism very well' |website=Suriname Herald |url=https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |url-status=live |access-date=3 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251203104231/https://www.srherald.com/suriname/2025/11/07/tjin-a-koeng-nieuwe-miss-suriname-gaat-uitstekend-om-met-kritiek/ |archive-date=3 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |date=3 Agosto 2026 |title=Geen Miss Universe-deelname voor Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |language=nl |trans-title=No Miss Universe participation for Miss Suriname 2026 Eunike Kishundat Lioe-A-Joe |website=Waterkant |url=https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803153440/https://www.waterkant.net/suriname/2026/08/03/geen-miss-universe-deelname-voor-miss-suriname-2026-eunike-kishundat-lioe-a-joe/ |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> Pinalitan ni Justine Kamara si Matôma Condé bilang kinatawan ng Guniya matapos iluklok si Condé bilang kinatawan ng Guniya sa [[Miss Cosmo 2026]].<ref name=":5">{{cite news |last=Mạn |first=Trần |date=8 Enero 2026 |title=Revealing the first 7 contestants to compete in Miss Universe 2026, what are the opportunities for Vietnam |language=en |newspaper=VGT |url=https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260108212021/https://vgt.vn/lo-dien-7-thi-sinh-dau-tien-di-thi-miss-universe-2026-co-hoi-nao-cho-viet-nam-ihyes-20260108t7613948/?lang=en |archive-date=8 Enero 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chiarazzo |first=Thomas |date=10 Setyembre 2026 |title=Dix ans après Miss France, Justine Kamara, Miss Lorraine 2016, participera à l’élection Miss Univers |trans-title=Ten years after Miss France, Justine Kamara, Miss Lorraine 2016, will participate in the Miss Universe pageant. |url=https://www.republicain-lorrain.fr/societe/2026/09/10/dix-ans-apres-miss-france-justine-kamara-miss-lorraine-2016-participera-a-l-election-miss-univers |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Republicain-Lorrain |language=FR-fr}}</ref> Pinalitan ni Daiana Pereyra si Tamara Rogouski bilang kinatawan ng Arhentina sa personal na dahilan.<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Quién es Tamara Rogouski, la nueva Miss Universo Argentina 2026 |language=es |trans-title=Who is Tamara Rogouski, the new Miss Universe Argentina 2026? |website=El Litoral |url=https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526020837/https://www.ellitoral.com/nosotros/tamara-rogouski-nueva-miss-universo-argentina_0_FV2TJrqjZW.html |archive-date=26 Mayo 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 Setyembre 2026 |title=Tras la renuncia de Tamara Rogouski, la posadeña Daiana Pereyra es nueva Miss Universo Argentina: “Todavía estoy en shock” |trans-title=Following Tamara Rogouski's resignation, Daiana Pereyra from Posadas is the new Miss Universe Argentina: "I'm still in shock" |url=https://www.canal12misiones.com/noticias-de-misiones/tendencias/daiana-pereyra-miss-universo-argentina |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Canal Doce Misiones |language=es-AR}}</ref> Noong 28 Mayo 2026, bumitiw ang Miss France sa Miss Universe Organization dahil sa mga kontrobersiyang pumalibot sa nakaraang edisyon.<ref>{{cite news |last=Panwar |first=Sanya |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss France organisation reconsidering participation in Miss Universe pageant amid all the controversies in 2025: Report |language=en |website=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |url-status=live |access-date=6 Disyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206201634/https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-france-organisation-reconsidering-participation-in-miss-universe-pageant-amid-all-the-controversies-in-2025-report-101763955415487.html |archive-date=6 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=26 Nobyembre 2025 |title=France signals exit from Miss Universe; Ghana–Guyana director steps down |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303222157/https://entertainment.inquirer.net/640595/france-signals-exit-from-miss-universe-ghana-guyana-director-steps-down-from-post |archive-date=3 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Miss Univers 2026 : une décision sans précédent, pourquoi le comité Miss France quitte le concours |language=fr |trans-title=Miss Universe 2026: an unprecedented decision, why the Miss France committee is leaving the competition |website=L'Internaute |url=https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528121931/https://www.linternaute.com/television/programme/10586214-miss-univers-2026-une-decision-sans-precedent-pourquoi-le-comite-miss-france-quitte-le-concours/ |archive-date=28 Mayo 2026}}</ref> Dahil dito, hindi magpapatuloy sa kompetisyon si Miss France 2025 Angélique Angarni-Filopon.<ref>{{cite news |last=Lanciego |first=Milla |date=18 Disyembre 2024 |title=Angélique Angarni-Filopon privée de Miss Univers et Miss Monde à cause de son âge ? Elle rectifie |language=fr |trans-title=Angélique Angarni-Filopon deprived of Miss Universe and Miss World because of her age? She corrects herself |website=[[Paris Match]] |url=https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018213339/https://www.parismatch.com/people/angelique-angarni-filopon-privee-de-miss-univers-et-miss-monde-cause-de-son-age-elle-rectifie-244860 |archive-date=18 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=29 Mayo 2026 |title=Miss Universe France enters new era under direct global leadership |url=https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260530035847/https://tribune.net.ph/2026/05/29/miss-universe-france-enters-new-era-under-direct-global-leadership |archive-date=30 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=[[Daily Tribune]] |language=en}}</ref> Bumitiw si Sophia Osako sa personal na dahilan.<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Toto je nová najkrajšia Češka! Titul Miss Universe získala kráska s japonskými koreňmi |language=sk |trans-title=This is the new most beautiful Czech! A beauty with Japanese roots won the Miss Universe title |website=Pravda |url=https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617141305/https://zena.pravda.sk/krasa-a-moda/clanok/817151-bodovala-v-dalsej-sutazi-tato-kraska-s-japonskymi-korenmi-vyhrala-titul-miss-universe-cesko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref><ref name="CZ2110">{{cite news|last=Šubrtová|first=Diana|date=16 Oktubre 2026|title=Sophia Maria Osako nepoletí na Miss Universe. Kdo ji nahradí, tají|trans-title=Sophia Maria Osako will not be going to Miss Universe; her replacement is being kept secret|url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/sophia-maria-osako-miss-universe-cesko-soutez-odstoupeni.A261016_080306_missamodelky_sub|url-status=live|website=[[iDNES.cz]]|language=cs|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016075312/https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/sophia-maria-osako-miss-universe-cesko-soutez-odstoupeni.A261016_080306_missamodelky_sub|archive-date=16 Oktubre 2026}}</ref> Unang ipinatalsik si Luren Márquez ng kaniyang pambansang organisasyon bilang kinatawan ng Peru sa hindi isiniwalat na dahilan, ngunit siya ay kaagad na ibinalik sa kaniyang puwesto.<ref>{{cite news |last=Napa |first=Renzo |date=15 Abril 2026 |title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe |website=Radio Programas del Perú |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente |archive-date=16 Abril 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=14 Agosto 2026 |title=Miss Peru Luren Márquez dethroned ahead of Miss Universe 2026: The country doesn’t have a traditional runner-up |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260814918157/miss-peru-luren-marquez-dethroned-miss-universe-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260815111414/https://www.hola.com/us/celebrities/20260814918157/miss-peru-luren-marquez-dethroned-miss-universe-2026/ |archive-date=15 Agosto 2026 |access-date=17 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Kolektibidad ng San Martin, Malawi, Republika ng Konggo, Timog Sudan, at Uganda sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Arrigoni |first=Charlotte |date=20 Hulyo 2026 |title=Miss Univers 2026 : la France a quitté le concours avec fracas et pourtant, il y aura bien une candidate française |trans-title=Miss Universe 2026: France left the competition in a huff, and yet there will still be a French candidate |url=https://www.public.fr/miss-univers-2026-la-france-a-quitte-le-concours-avec-fracas-et-pourtant-il-y-aura-bien-une-candidate-francaise |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Public |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Miss Malawi leadership confronted by legal and sector criticism over disputed Miss World pathway |url=https://www.nyasatimes.com/miss-malawi-leadership-confronted-by-legal-and-sector-criticism-over-disputed-miss-world-pathway/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Nyasa Times |language=en-GB}}</ref><ref name="MUUGA2026">{{cite news |last=Ngobi |first=Muhammad |date=14 Mayo 2026 |title=Uganda officially launches historic first-ever local Miss Universe journey |language=en |website=UG Bulletin |url=https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515014620/https://www.ugbulletin.co.ug/uganda-officially-launches-historic-first-ever-local-miss-universe-journey/ |archive-date=15 May 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Setyembre 2026 |title=Se esperan más de 130 candidatas para Miss Universe, en su edición diamante desde Puerto Rico |trans-title=More than 130 candidates are expected for Miss Universe, in its diamond edition from Puerto Rico |url=https://wapa.tv/programas/missuniverse/se-esperan-m-s-de-130-candidatas-para-miss-universe-en-su-edici-n-diamante/article_62af4537-6956-49e6-b77c-0fb5da809ef7.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=WAPA TV |language=es}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Hordan na huling sumali noong [[Miss Universe 1960|1960]];<ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=9 Setyembre 2026 |title=Destiny Anbar leads Jordan’s historic Miss |url=https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |access-date=5 Oktubre 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref> Tunisya na huling sumali noong [[Miss Universe 1971|1971]]; [[Réunion]] na huling sumali noong [[Miss Universe 1986|1986]];<ref>{{Cite web |last=Ludovic |first=Belzamine |date=11 Agosto 2026 |title=Miss Universe Réunion 2026 : les candidatures sont ouvertes |trans-title=Miss Universe Réunion officially launched: applications are now open to represent the island internationally |url=https://www.megazap.fr/Miss-Universe-Reunion-officiellement-lance-les-candidatures-sont-ouvertes-pour-representer-l-ile-a-l-international_a16828.html |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Megazap |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |date=21 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Réunion 2026 : 15 candidates en lice pour une première couronne le 10 octobre |language=fr |trans-title=Miss Universe Réunion 2026: 15 contestants vying for the inaugural crown on October 10 |website=Megazap |url=https://www.megazap.fr/Miss-Universe-Reunion-2026-15-candidates-en-lice-pour-une-premiere-couronne-le-10-octobre_a17093.html |access-date=22 Setyembre 2026}}</ref> Austry at Etiyopiya na huling sumali noong [[Miss Universe 2017|2017]]; Litwanya at Sierra Leone na huling sumali noong [[Miss Universe 2019|2019]];<ref>{{cite web |title=One night. Two crowns. One purpose. |url=https://www.althyri.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529055844/https://www.althyri.com/ |archive-date=29 Mayo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Althyri |language=en}}</ref> Maruekos na huling sumali noong [[Miss Universe 2021|2021]]; at Albanya, Alemanya, Hamayka, Kamerun, Kenya, Lupangyelo, Maldibas, Mongolya, Montenegro, Suriname, at Usbekistan na huling sumali noong [[Miss Universe 2024|2024]].<ref>{{cite news |date=22 Mayo 2026 |title='Miss Universe Albania 2026', the event where the public will be part of the show |language=en |website=Tirana Post |url=https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522145926/https://tiranapost.al/english/stil-jete/miss-universe-albania-2026-eventi-ku-publiku-do-te-jete-pjese-e-show-t-i543651 |archive-date=22 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Beleheka |first=Mercedes |date=26 Pebrero 2026 |title=Miss Cameroun 2025 : Audrey Black Moutongo, la nouvelle reine |language=fr |trans-title=Miss Cameroon 2025: Audrey Black Moutongo, the new queen |website=Magazine Pages Jaunes |url=https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315042814/https://magazine.pagesjaunes.online/miss-cameroun-2025-audrey-black-moutongo-la-nouvelle-reine/ |archive-date=15 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Les inscriptions pour le casting 2026 sont ouvertes |trans-title=Registration for the 2026 casting call is now open |url=https://www.missuniverse-germany.de/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260418083303/https://www.missuniverse-germany.de/ |archive-date=18 Abril 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Miss Universe Germany |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |last=Pálsson |first=Magnús Jochum |date=2 Pebrero 2026 |title=Þær keppa í Ungfrú Ísland 2026 |language=is |trans-title=They are competing in Miss Iceland 2026 |website=Vísir |url=https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260203063711/https://www.visir.is/g/20262837776d/thaer-keppa-i-ung-fru-is-land-2026 |archive-date=3 Pebrero 2026}}</ref><ref name="MUJAM2026">{{cite news |last=Jackson |first=Kevin |date=4 Marso 2026 |title=New format for Miss Universe Jamaica, organisers opting for parish competitions |language=en |website=Jamaica Observer |url=https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260304175314/https://www.jamaicaobserver.com/2026/03/04/new-format-miss-universe-jamaica-organisers-opting-parish-competitions/ |archive-date=4 Marso 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Wakesho |first=Jael |date=9 Mayo 2026 |title=Miss Universe Kenya 2026 opens doors wide as it drops age, weight, relationship barriers |language=en |website=The Standard |url=https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511055319/https://www.standardmedia.co.ke/business/entertainment/article/2001547316/miss-universe-kenya-2026-opens-doors-wide-as-it-drops-age-weight-relationship-barriers |archive-date=11 Mayo 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=10 Abril 2026 |title=75 дахь удаагийн "Miss Universe" тэмцээнд Монголыг төлөөлөх гоо бүсгүйг шалгаруулна |language=mn |trans-title=Mongolia to be represented at 75th Miss Universe Pageant |website=News.mn |url=https://news.mn/r/2860155/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260411042258/https://news.mn/r/2860155/ |archive-date=11 Abril 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Sonte në ekranin e Tv Klan "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |language=sq |trans-title=Tonight on Tv Klan screen "Miss Universe Albania & Kosovo 2026" |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607111404/https://tvklan.al/sonte-ne-ekranin-e-tv-klan-miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rasheed |first=Zain |date=26 Hunyo 2026 |title=New Queen Crowned: Aminath Yuin Named Miss Universe Maldives 2026 |url=https://sukunplay.com/en/article/15466 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Sukun Play |language=en}}</ref> Bumitiw sa kompetisyon sina Quỳnh Anh Nguyễn ng Biyetnam, Eunice Wong ng Malaysia, Vion Erico Tan ng Singapura, at Tharina Botes ng Taylandiya kasama ang mga bansang Indonesya at Laos sa gitna ng alitan sa prangkisa.<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Erwin |date=22 Oktubre 2026 |title=MGI pulls six Southeast Asian candidates from Miss Universe 2026 |url=https://www.pep.ph/news/local/194329/six-southeast-asian-candidates-miss-universe-2026-a712-20261022 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=tl}}</ref><ref>{{cite news|date=21 Oktubre 2026 |title=Miss Universo 2026: seis países de Asia se quedan fuera tras decisión oficial de MGI |trans-title=Miss Universe 2026: Six Asian countries left out following official decision by MGI |url=https://www.extra.ec/noticia/farandula/miss-universo-2026-seis-paises-asia-quedan-fuera-decision-oficial-mgi-165306.html |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Extra.ec|last=Larco Bravo|first=Nadia|language=es}}</ref><ref>{{cite news|date=21 Oktubre 2026 |title=MGI แถลงจุดยืน ไม่ส่ง 'ทารีน่า' และอีก 5 ประเทศ ร่วมประกวด มิสยูนิเวิร์ส 2026 ยันปกป้องศักดิ์ศรี |trans-title=MGI issues a statement: It will not send 'Tharina'—along with representatives from five other countries—to compete in Miss Universe 2026, asserting a commitment to upholding its dignity |url=https://www.matichon.co.th/lifestyle/social-women/news_5942617 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Matichon |language=th}}</ref><ref>{{cite news|last=Hassan|first=Amri|date=21 Oktubre 2026|title=Malaysia Antara Enam Negara Tidak Sertai Miss Universe Ke-75, MGI Utamakan Keselamatan & Maruah Peserta|trans-title=Malaysia Among Six Countries Not Participating in the 75th Miss Universe; MGI Prioritizes Safety and Dignity of Contestants|url=https://gempak.com/hiburan/malaysia-antara-enam-negara-tidak-sertai-miss-universe-ke-75-mgi-utamakan-keselamatan-maruah-peserta|website=Gemapak|language=ms|access-date=22 Oktubre 2026}}</ref> Dapat sanang lalahok si Thandi Chisi si Malawi, nguntin bumitiw dahil sa mga suliraning pinansyal at pang-organisasyon.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Setyembre 2026 |title=Revealed: Why Miss Malawi Thandie Chisi walked away from Miss Universe dream - Entertainment News Malawi |url=https://www.nyasatimes.com/miss-malawi-pulls-out-of-miss-universe-bid-after-months-of-unresolved-issues-with-pageant-bosses-thandie-chisi-says-she-lost-confidence-in-organisers-ability-to-send-her-to-the-global-pageant-a/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Nyasa Times |language=en-GB}}</ref> Bumitiw rin si Zoulahatou Amadou ng Niher matapos mapagdesisyunan na lalahok siya sa ibang internasyonal na patimpalak.<ref name=":5" /> == Mga kandidata == Ang mga sumusunod na kandidata ay kumpirmadong lalahok:<ref>{{Cite web |date=21 Oktubre 2026 |title=Miss Universe 2026: conoce aquí a las candidatas |trans-title=Miss Universe 2026: Meet the candidates here |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/fotogalerias/miss-universe-2026-conoce-aqui-a-las-candidatas/ |access-date=22 Oktubre 2026 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagdeco|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Jogersa|Beqiri|nolink=1}}<ref name=":3">{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Jorgesa Beqiri dhe Evisa Pacolli fituese të "Miss Universe Albania & Kosova 2026", spektakli magjik në TV Klan |language=sq |trans-title=Jorgesa Beqiri and Evisa Pacolli winners of "Miss Universe Albania & Kosovo 2026", the magical spectacle on TV Klan |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607133643/https://tvklan.al/lajme-tv-klan-7-qershor-2026-ora-0040 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Shkodër |- |{{flagdeco|DEU}} [[Alemanya]] |{{sortname|Celina|Weil|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Wessel |first=Julian Simon |date=4 Oktubre 2026 |title=Vom Dorf in die große Welt: Celina Weil ist Miss Universe Germany |trans-title=From village to the big world: Celina Weil is Miss Universe Germany |url=https://www.hna.de/hessen/mit-krone-in-rockenberg-wetterauerin-celina-weil-ist-miss-universe-germany-94523056.html |access-date=5 Oktubre 2026 |website=Hessische/Niedersächsische Allgemeine |language=de}}</ref> |25 |Rockenberg |- |{{flagdeco|ANG}} [[Angola|Anggola]] |{{sortname|Wanderléia|Rodrigues}}<ref>{{cite news |last=Pedro |first=Francisco |date=1 Disyembre 2025 |title=Wanderleia Rodrigues eleita Miss Angola edição 2025 |language=pt |trans-title=Wanderleia Rodrigues elected Miss Angola 2025 |website=Jornal de Angola |url=https://www.jornaldeangola.ao/noticias/3/sociedade/653334/wanderleia-rodrigues-eleita--miss-angola-edi%C3%A7%C3%A3o-2025 |access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722010929/https://www.jornaldeangola.ao/noticias/3/sociedade/653334/wanderleia-rodrigues-eleita--miss-angola-edi%C3%A7%C3%A3o-2025|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Cuanza Norte |- |{{flagdeco|ARG}} [[:en:Miss_Argentina|Argentina]] |{{sortname|Daiana |Pereyra|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Díaz |first=Francisco Javier |date=16 Setyembre 2026 |title=Miss Universe Argentina renuncia inesperadamente |trans-title=Miss Universe Argentina resigns unexpectedly |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-argentina-renuncia-inesperadamente/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> |28 |Posadas |- |{{flagdeco|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Arena|Zeynalian|nolink=1}}<ref name=":4">{{Cite web |date=6 Setyembre 2026 |title=Candidatas a Miss Universo 2026 de Asia y Oceanía, a las que se enfrenta la ecuatoriana Dalia Bucaram |trans-title=Miss Universe 2026 candidates from Asia and Oceania, among whom Ecuadorian Dalia Bucaram will compete |url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/candidatas-miss-universo2026-asia-oceania-australia-candidatas-dalia-bucaram-131939/ |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Primicias}}</ref> |33 |[[Teheran]] |- |{{flagdeco|ABW}} [[Aruba]] |{{sortname|Elizabeth |Johnson|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Felix |date=2026-08-31 |title=E simpatica Elizabeth Johnson corona como Miss Universe Aruba 2026 |url=https://diario.aw/categories/noticia/general/e-simpatica-elizabeth-johnson-corona-como-miss-universe-aruba-2026 |access-date=2026-09-18 |website=Diario Online |language=en-gb}}</ref> |24 |Oranjestad |- |{{flagdeco|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Caitlin|Worthington|nolink=1}}<ref>{{cite web|last=George|first=Owen|date=26 Agosto 2026|title=Caitlin Worthington Crowned Miss Universe Australia 2026|url=https://gcmag.com.au/caitlin-worthington-crowned-miss-universe-australia-2026/|url-status=live|website=Gold Coast Magazine|access-date=30 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260826120000/https://gcmag.com.au/caitlin-worthington-crowned-miss-universe-australia-2026/|archive-date=26 Agosto 2026|language=en}}</ref> |28 |[[Brisbane]] |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |{{sortname|Victoria|Amerson|nolink=1}} |29 |[[Viena]] |- |{{flagdeco|BHS}} [[Bahamas]] |{{sortname|Shawndra |Henfield|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Moss |first=Shavaughn |date=24 Hulyo 2026 |title=Shawndra Henfield crowned Miss Universe Bahamas 2026 |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260724121624/https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/shawndra-henfield-crowned-miss-universe-bahamas-2026/article_f25dd91c-d6d5-40ad-8b42-510052a48739.html |archive-date=24 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Exuma |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga |Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lierde |first=Morgane Van |date=22 Pebrero 2026 |orig-date=21 Pebrero 2026 |title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |trans-title=Voici qui est la nouvelle Miss Belgique 2026 |url=https://www.lalibre.be/lifestyle/2026/02/21/voici-qui-est-la-nouvelle-miss-belgique-2026-6F4IMPJO25EGTLSRQWY4LRG5XY/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=La Libre |language=fr}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagdeco|BLZ}} [[Belise|Belis]] |{{sortname|Caleigh-Rose|West|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=Caleigh-Rose West crowned Miss Universe Belize 2026|url=https://www.breakingbelizenews.com/2026/08/16/caleigh-rose-west-crowned-miss-universe-belize-2026/|website=Breaking Belize News|date=16 Agosto 2026|access-date=17 Agosto 2026|language=en}}</ref> |24 |Lungsod ng Belis |- |{{flagdeco|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Clara|Vegas|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sequeiros |first=Judith |date=4 Disyembre 2025 |title=Clara Vegas es la nueva Miss Venezuela y representará al país en el Miss Universe 2026 en Puerto Rico |language=es |trans-title=Clara Vegas is the new Miss Venezuela and will represent the country at Miss Universe 2026 in Puerto Rico |website=La República |url=https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205035617/https://larepublica.pe/entretenimiento/2025/12/04/clara-vegas-fue-coronada-como-miss-venezuela-2025-y-representara-al-pais-en-el-miss-universe-2026-en-puerto-rico-295212 |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |24 |Chacao |- |{{flagdeco|BLR}} [[Biyelorusya]] |{{sortname|Aliya |Karotkaya|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Yakimuk|first=Augustine|date=30 Agosto 2026|title=Чым цяпер займаюцца дзяўчаты, якіх летась назвалі самымі прыгожымі ў Беларусі?|trans-title=What are the young women who were named the most beautiful in Belarus last year doing now?|url=https://nashaniva.com/403365|url-status=live|website=Nasha Niva|language=be|access-date=5 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260830150449/https://nashaniva.com/403365|archive-date=30 Agosto 2026}}</ref> |22 |[[Minsk]] |- |{{flagdeco|Bonaire}} [[Bonaire]] |{{sortname|Caroline|Porras|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Hofstra |first=Hans |date=5 Hulyo 2026 |title=Caroline Porras wint Miss Universe Bonaire 2026 |language=nl |trans-title=Caroline Porras wins Miss Universe Bonaire 2026 |website=Bonaire.nu |url=https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260705160743/https://www.bonaire.nu/nieuws/evenementen/92089/caroline-porras-wint-miss-universe-bonaire-2026 |archive-date=5 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Antriol |- |{{flagdeco|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Dabilo|Moses|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=7 Pebrero 2026 |title=Moses crown without the catwalk |url=https://dailynews.gov.bw/news-detail/89848 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Daily News |language=en}}</ref> |26 |[[Gaborone]] |- |{{flagdeco|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Marcella |Kozinski|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2026 |title=Marcella Kozinski é coroada Miss Universe Brasil 2026 |trans-title=Marcella Kozinski is crowned Miss Universe Brazil 2026 |url=https://record.r7.com/miss-universe-brasil/marcella-kozinski-e-coroada-miss-universe-brasil-2026-26072026/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Record |language=pt-BR}}</ref> |26 |[[Curitiba]] |- |{{flagdeco|VGB}} [[Britanikong Kapuluang Birhenes]] |{{sortname|Orealia|Thomas|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=Orealia Thomas Is Miss Universe BVI 2026|url=https://www.bviplatinum.com/news/orealia-thomas-is-miss-universe-bvi-2026|url-status=live|website=Virgin Islands Platinum News|date=23 Setyembre 2026|access-date=3 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260924123900/https://www.bviplatinum.com/news/orealia-thomas-is-miss-universe-bvi-2026|archive-date=24 Setyembre 2026|language=en}}</ref> |27 |Santo Tomas |- |{{flagdeco|BUL}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Anna-Maria|Babau|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Анна Мария Бабау е „Мис Вселена България 2026" – ще представи страната на 75-ото издание в Пуерто Рико |trans-title=Anna Maria Babau is Miss Universe Bulgaria 2026 – she will represent the country at the 75th edition in Puerto Rico |url=https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721131212/https://town.bg/anna-mariya-babau-e-mis-vselena-balgariya-2026-sthe-predstavi-stranata-na-75-oto-izdanie-v-puerto-riko/ |archive-date=21 Hulyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Town Bulgaria |language=bg}}</ref> |33 |[[Sofia]] |- |{{flagdeco|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Valeria |Mena|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 July 2026 |title=¡Tenemos nueva reina! Valeria Mena, Miss Oruro, es coronada Miss Bolivia Universo 2026 |trans-title=We have a new queen! Valeria Mena, Miss Oruro, is crowned Miss Bolivia Universe 2026 |url=https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/tenemos-nueva-reina-valeria-mena-miss-oruro-es-coronada-miss-bolivia-universo-2026-2026725231012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726032417/https://www.reduno.com.bo/miss-bolivia-2026/miss-residentes-japon-conquista-la-corona-de-miss-bolivia-internacional-2026-202672522947 |archive-date=26 July 2026 |access-date=26 July 2026 |website=[[Red Uno de Bolivia]] |language=es}}</ref> |23 |Oruro |- |{{flagdeco|CPV}} [[Cabo Verde]] |{{sortname|Armandina|Cunha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2026 |title=Armandina Cunha eleita Miss Universe Cabo Verde |trans-title=Armandina Cunha elected Miss Universe Cape Verde |url=https://ilhas.li/aS5d |access-date=17 Agosto 2026 |website=Expresso das Ilhas |language=pt}}</ref> |27 |São Vicente |- |{{flagdeco|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Bianty|Gomperts|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Hulyo 2026 |title=Bianty Rojer Gomperts ta e Miss Universe Curaçao 2026 |language=pt |trans-title=Bianty Rojer Gomperts is crowned Miss Universe Curaçao 2026 today |website=NoticiaCla |url=https://www.noticiacla.com/news/38733/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260727153147/https://www.noticiacla.com/news/38733/ |archive-date=27 Hulyo 2026}}</ref> |28 |Amerikanenkamp |- |{{flagdeco|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |{{sortname|Jessi|Kalambayi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Culture : le Fonds de Promotion culturelle félicite Jessi Kalambayi, élue « Miss Universe » RDC 2026 |trans-title=Culture: The Cultural Promotion Fund congratulates Jessi Kalambayi, elected "Miss Universe" DRC 2026 |url=https://acp.cd/culture/culture-le-fonds-de-promotion-culturelle-felicite-jessi-kalambayi-elue-miss-universe-rdc-2026/ |access-date=21 Hulyo 2026 |website=Agence Congolaise de Presse |language=fr-FR}}</ref> |28 |[[Kinshasa]] |- |{{flagdeco|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Fie Rose|Lindegaard|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Universe Canadá 2025 se despide de su corona con su bebé en brazos |language=es |trans-title=Miss Universe Canada 2025 bids farewell to her crown with her baby in her arms |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-canada-2025-se-despide-de-su-corona-con-su-bebe-en-brazos/ |url-status=live |access-date=13 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810014113/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-universe-canada-2025-se-despide-de-su-corona-con-su-bebe-en-brazos/ |archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Copenhague]] |- |{{flagdeco|EGY}} [[Ehipto]] |{{sortname|Sonia|Gergis|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina|first=Armin P.|date=18 Agosto 2026|title=Filipino Miss Universe licensee Josh Yugen picks Egypt’s bet anew|url=https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821171537/https://entertainment.inquirer.net/680855/filipino-miss-universe-licensee-josh-yugen-picks-egypts-bet-anew|archive-date=21 Agosto 2026|access-date=30 Agosto 2026|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> |31 |[[Cairo]] |- |{{flagdeco|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Dalia|Bucaram|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Agosto 2026 |title=Dalia Bucaram es la ganadora de Miss Universo Ecuador 2026 |language=es |trans-title=Dalia Bucaram is the winner of Miss Universe Ecuador 2026 |website=Primicias |url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/dalia-bucaram-miss-universo-ecuador-ganadora-corona-final-130393/ |access-date=17 Agosto 2026}}</ref> |21 |Guayaquil |- |{{flagdeco|SLV}} [[El Salvador]] |{{sortname|Sofía|Córdova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Figueroa |first=Lissette |date=28 Hunyo 2026 |title=Sofía Córdova es Miss Universo El Salvador 2026 |language=es |trans-title=Sofía Córdova is Miss Universe El Salvador 2026 |website=El Diario de Hoy |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629051045/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/ganadora-miss-universo-el-salvador/1280793/2026/ |archive-date=29 Hunyo 2026}}</ref> |27 |[[San Salvador]] |- |{{flagdeco|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |{{sortname|Anna|Ličková|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=17 Hunyo 2026 |title=Obrovský triumf odmietnutej finalistky z Ruže pre nevestu: Vyhrala Miss Universe Slovensko! |language=sk |trans-title=Huge triumph of the rejected finalist from A Rose for the Bride: She won Miss Universe Slovakia! |website=Koktejl |url=https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617082300/https://koktejl.azet.sk/clanok/WyZ9vCt/obrovsky-triumf-odmietnutej-finalistky-z-ruze-pre-nevestu-vyhrala-miss-universe-slovensko/ |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |25 |Martin |- |{{flagdeco|ESP}} [[Espanya]] |{{sortname|Susana|Medina|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Viera |first=Briseida |date=20 Hulyo 2026 |title=Susana Medina, la grancanaria que alza la corona de Miss Universe Spain 2026 |trans-title=Susana Medina, the Gran Canarian who claims the Miss Universe Spain 2026 crown. |url=https://www.laprovincia.es/canarias/2026/07/20/susana-medina-grancanaria-conquista-corona-dv-132623842.html |access-date=26 Hulyo 2026 |website=La Provincia - Diario de Las Palmas |language=es}}</ref> |27 |Las Palmas |- |{{flagdeco|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Justus|Kelley}}<ref>{{cite web |last=Parent |first=Tabitha |date=27 Agosto 2026 |title=Miss USA 2026 Crowns Miss Virginia as Winner, Marking First Mom to Win Pageant |url=https://people.com/miss-usa-crowns-new-winner-at-2026-pageant-12064861 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827123800/https://people.com/miss-usa-crowns-new-winner-at-2026-pageant-12064861 |archive-date=27 Agosto 2026 |access-date=30 Agosto 2026 |website=People |language=en}}</ref> |31 |Arlington |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{sortname|Emili|Denneng|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Agosto 2026 |title=ФОТО ⟩ Эмили из небольшого эстонского города представит страну на 75-м конкурсе «Мисс Вселенная» |trans-title=PHOTO ⟩ Emili from a small town in Estonia will represent the country at the 75th Miss Universe pageant |url=https://limon.postimees.ee/8534975/foto-emili-iz-nebolshogo-estonskogo-goroda-predstavit-stranu-na-75-m-konkurse-miss-vselennaya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827131245/https://limon.postimees.ee/8534975/foto-emili-iz-nebolshogo-estonskogo-goroda-predstavit-stranu-na-75-m-konkurse-miss-vselennaya |archive-date=27 Agosto 2026 |access-date=30 Agosto 2026 |website=Limon |language=ru}}</ref> |20 |Pärnu |- |{{flagdeco|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Bruk|Belete|nolink=nolink=1}}<ref name="ETH&DEU">{{cite web|title=Four Crowns, Three New Queens, One Remarkable Night in Bern|url=https://musecast.ch/community/four-crowns-three-queens-bern-miss-universe-2026|url-status=live|website=Musecast|access-date=5 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260927195119/https://musecast.ch/community/four-crowns-three-queens-bern-miss-universe-2026|archive-date=27 Setyembre 2026|language=en}}</ref> |24 |[[Madrid]] |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Belvy Naa |Ofori|nolink=nolink=1}}<ref>{{cite web|last=Lartey|first=Winifred|date=10 Oktubre 2026|title=Miss Universe Ghana 2026 eyes global stage to inspire girls, champion women's empowerment|url=https://asaaseradio.com/miss-universe-ghana-2026-eyes-global-stage-to-inspire-girls-champion-womens-empowerment/|url-status=live|website=Asaase Radio|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011121424/https://asaaseradio.com/miss-universe-ghana-2026-eyes-global-stage-to-inspire-girls-champion-womens-empowerment/|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> |33 |[[Accra]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|Isabel|Mbomio|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Nguema Eyenga |first=Jovina Mikue |date=20 Setyembre 2026 |title=¡Centro Sur se corona por partida doble: Evinayong y Niefang conquistan Miss Guinea Ecuatorial 2026! |trans-title=Centro Sur takes a double crown: Evinayong and Niefang win Miss Equatorial Guinea 2026! |url=https://mofuen.com/2026/09/20/centro-sur-se-corona-por-partida-doble-evinayong-y-niefang-conquistan-miss-guinea-ecuatorial-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260920165132/https://mofuen.com/2026/09/20/centro-sur-se-corona-por-partida-doble-evinayong-y-niefang-conquistan-miss-guinea-ecuatorial-2026/ |archive-date=20 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Mofueñ |language=es}}</ref> |24 |Evinayong |- |{{flagicon|GBR}} [[Great Britain|Gran Britanya]] |{{sortname|Angela|Aumonier|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rodríguez Caraballo |first=Harry |date=12 Hulyo 2026 |title=Miss Universo 2026: Dos filipinas buscarán coronarse en Puerto Rico |language=es |trans-title=Miss Universe 2026: Two Filipinas will seek to be crowned in Puerto Rico |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260712203620/https://www.metro.pr/entretenimiento/2026/07/12/miss-universo-2026-dos-filipinas-buscaran-coronarse-en-puerto-rico/ |archive-date=12 Hulyo 2026}}</ref> |25 |Douglas |- |{{flagdeco|GRE}} [[Gresya]] |{{sortname|Olivia|Vasilopoulos|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Melbourne to Miss Universe: Olivia Vassilopoulos crowned Miss Universe Greece 2026|url=https://neoskosmos.com/en/2026/09/26/news/australia/melbourne-to-miss-universe-olivia-vassilopoulos-crowned-miss-universe-greece-2026/|url-status=live|website=Neos Kosmos|date=26 Setyembre 2026|access-date=28 Setyembre 2026|archive-url=https://perma.cc/M5SH-4UFR?url=https%3A%2F%2Fneoskosmos.com%2Fen%2F2026%2F09%2F26%2Fnews%2Faustralia%2Fmelbourne-to-miss-universe-olivia-vassilopoulos-crowned-miss-universe-greece-2026%2F&ts=20260926072718|archive-date=2026-09-26}}</ref> |25 |Mytilene |- |{{flagicon|GLP|variant=local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Chloé|Deher|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Devriese |first=Emmanuelle |date=11 Enero 2026 |title=Miss Univers Guadeloupe : "Suis-je un être infâme ?", Ophély Mézino évincée de son titre, elle prend la parole |trans-title=Miss Universe Guadeloupe: "Am I a despicable being?", Ophély Mézino stripped of her title, she speaks out |url=https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260111232608/https://www.aufeminin.com/people/miss-univers-guadeloupe-suis-je-un-etre-infame-ophely-mezino-evincee-de-son-titre-elle-prend-la-parole-2692003.html |archive-date=11 Enero 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Aufeminin |language=fr}}</ref> |31 |Terre-de-Haut |- |{{flagdeco|GIN}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Justine|Kamara|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Diallo |first=Abdoul Malick |date=12 Setyembre 2026 |title=Miss Univers 2026 : ancienne 4e dauphine Miss France 2017, Justine Kamara représentera la Guinée |trans-title=Miss Universe 2026: Former 4th runner-up Miss France 2017, Justine Kamara will represent Guinea |url=https://www.guinee360.com/12/09/2026/miss-univers-2026-ancienne-4e-dauphine-miss-france-2017-justine-kamara-representera-la-guinee/ |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Guinee360 |language=fr}}</ref> |29 |Nancy |- |{{flagdeco|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Adelina |Castillo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peña |first=Yesica |date=9 Agosto 2026 |title=María Castillo conquista la corona y se convierte en Miss Universo Guatemala 2026 |language=es-ES |trans-title=María Castillo wins the crown and becomes Miss Universe Guatemala 2026 |work=La Hora |url=https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |access-date=9 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809081755/https://lahora.gt/lh-bienestar/ypena/2026/08/08/maria-castillo-conquista-la-corona-y-se-convierte-en-miss-universo-guatemala-2026/ |archive-date=9 Agosto 2026}}</ref> |27 |Sacatepéquez |- |{{flagdeco|GUY}} [[Guyana]] |{{sortname|Angel |Bhathal|nolink=1}} |39 |[[Toronto]] |- |{{flagdeco|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Celene|Hall|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Kevin |date=25 Agosto 2026 |title=Celene Hall takes Miss Universe Jamaica 2026 crown |url=https://www.jamaicaobserver.com/2026/08/25/celene-hall-takes-miss-universe-jamaica-2026-crown/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |25 |Portland |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Sayuki|Ito|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=23 Hunyo 2026 |title=日本代表に福岡の伊藤さゆきさん　ミス・ユニバース |trans-title=Sayuki Ito from Fukuoka has been selected to represent Japan at the Miss Universe pageant |url=https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623164937/https://news.yahoo.co.jp/articles/cd71aa328ca91a7a5135d567d5f09715a151303f |archive-date=23 Hunyo 2026 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Yahoo! Japan |language=ja}}</ref> |26 |[[Fukuoka]] |- |{{flagdeco|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Tatenda|Rameau|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=26 Agosto 2026 |title=Miss Haiti crowns the wrong contestant in shocking 2026 mix-up |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260826920181/miss-haiti-crowns-wrong-contestant/ |access-date=30 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |28 |[[Syracuse, New York|Syracuse]] |- |{{flagdeco|HON}} [[Honduras]] |{{sortname|Luisa|Pineda|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=12 Setyembre 2026 |title=Luisa Pineda gana la corona de Miss Universo Honduras 2026 |trans-title=Luisa Pineda wins the Miss Honduras Universe 2026 crown |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/luisa-pineda-gana-la-corona-de-miss-honduras-universo-2026-HA32013501 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260912034600/https://www.laprensa.hn/espectaculos/luisa-pineda-gana-la-corona-de-miss-honduras-universo-2026-HA32013501 |archive-date=12 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |26 |San Francisco de Yojoa |- |{{flagdeco|HKG}} [[Hong Kong]] |{{sortname|Jennifer|Zhou|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=19 Setyembre 2026 |title=環姐港區2026{{!}}周婷棄港姐轉戰場強勢奪冠 亞軍梁藝齡感謝「契媽」楊小娟力撐 梁聖童獲季軍後最想除高踭鞋貼地 |language=zh-Hant |trans-title=Miss Universe Hong Kong 2026 {{!}} Zhou Ting pivots from Miss Hong Kong to clinch a commanding victory; runner-up Leung Ngai-ling thanks her godmother, Yeung Siu-kuen, for the strong support; third-place winner Leung Shing-tung says her top priority after the contest is taking off her high heels and standing barefoot on the ground |website=SingTao Headlines |url=https://www.stheadline.com/film-drama/3617030/%E7%92%B0%E5%A7%90%E6%B8%AF%E5%8D%802026%E4%B8%A8%E5%91%A8%E5%A9%B7%E6%A3%84%E6%B8%AF%E5%A7%90%E8%BD%89%E6%88%B0%E5%A0%B4%E5%BC%B7%E5%8B%A2%E5%A5%AA%E5%86%A0-%E4%BA%9E%E8%BB%8D%E6%A2%81%E8%97%9D%E9%BD%A1%E6%84%9F%E8%AC%9D%E5%A5%91%E5%AA%BD%E6%A5%8A%E5%B0%8F%E5%A8%9F%E5%8A%9B%E6%92%90-%E6%A2%81%E8%81%96%E7%AB%A5%E7%8D%B2%E5%AD%A3%E8%BB%8D%E5%BE%8C%E6%9C%80%E6%83%B3%E9%99%A4%E9%AB%98%E8%B8%AD%E9%9E%8B%E8%B2%BC%E5%9C%B0 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260919173202/https://www.stheadline.com/film-drama/3617030/%E7%92%B0%E5%A7%90%E6%B8%AF%E5%8D%802026%E4%B8%A8%E5%91%A8%E5%A9%B7%E6%A3%84%E6%B8%AF%E5%A7%90%E8%BD%89%E6%88%B0%E5%A0%B4%E5%BC%B7%E5%8B%A2%E5%A5%AA%E5%86%A0-%E4%BA%9E%E8%BB%8D%E6%A2%81%E8%97%9D%E9%BD%A1%E6%84%9F%E8%AC%9D%E5%A5%91%E5%AA%BD%E6%A5%8A%E5%B0%8F%E5%A8%9F%E5%8A%9B%E6%92%90-%E6%A2%81%E8%81%96%E7%AB%A5%E7%8D%B2%E5%AD%A3%E8%BB%8D%E5%BE%8C%E6%9C%80%E6%83%B3%E9%99%A4%E9%AB%98%E8%B8%AD%E9%9E%8B%E8%B2%BC%E5%9C%B0 |archive-date=19 Setyembre 2026}}</ref> |27 |[[Hong Kong]] |- |{{flagdeco|JOR}} [[Jordan|Hordan]] |{{sortname|Destiny|Anbar|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fernando |first=Jefferson |date=9 Setyembre 2026 |title=Destiny Anbar leads Jordan's historic Miss Universe comeback after 66 years |language=en |website=Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909090414/https://tribune.net.ph/2026/09/09/destiny-anbar-leads-jordans-historic-miss-universe-comeback-after-66-years |archive-date=9 Setyembre 2026}}</ref> |20 |[[Aman]] |- |{{flagdeco|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Kaziah Liz|Mejo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Devadasan |first=K. P. |date=24 Agosto 2026 |title=UAE-born Kerala girl Kaziah Liz Mejo wins Miss Universe India 2026 |url=https://gulfnews.com/entertainment/uae-born-keralas-kaziah-liz-mejo-crowned-miss-universe-india-2026-1.500650309 |access-date=24 Agosto 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> |19 |Mavelikkara |- |{{flagicon|IRQ}} [[Irak]] |{{sortname|Samantha|Slewa|nolink=1}} |29 |Vaughan |- |{{flagdeco|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Aideen|Howard|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Walsh |first=Lauren |date=21 Hunyo 2026 |title=The competition is 'about far more than appearance' Boston-born Limerick lady crowned Miss Universe Ireland 2026 |language=en |website=Evoke |url=https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621224127/https://evoke.ie/2026/06/21/entertainment/miss-universe-ireland-limerick |archive-date=21 Hunyo 2026 |archiveurl=}}</ref> |22 |Castletroy |- |{{flagdeco|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Danielle|Yablonka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fellig |first=Vita |date=2 Hulyo 2026 |title=South Florida-born Israeli Danielle Yablon crowned Miss Israel 2026 in Miami |language=en |website=Jewish News Syndicate |url=https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |url-status=dead |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702230606/https://www.jns.org/news/u-s-news/south-florida-born-israeli-daniella-yablon-crowned-miss-israel-2026-in-miami |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |25 |[[Herzliya]] |- |{{flagdeco|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Giada|Folcia|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=31 Agosto 2026 |title=Miss Universe Italy, il titolo va alla modella Giada Folcia |language=it |trans-title=Miss Universe Italy, the title goes to model Giada Folcia |website=Agenzia Nazionale Stampa Associata |url=https://www.ansa.it/puglia/notizie/2026/08/31/miss-universe-italy-il-titolo-va-alla-modella-giada-folcia_e86ec14e-f46c-4602-9f66-9ab96ddd168b.html |url-status=live |access-date=1 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260831143916/https://www.ansa.it/puglia/notizie/2026/08/31/miss-universe-italy-il-titolo-va-alla-modella-giada-folcia_e86ec14e-f46c-4602-9f66-9ab96ddd168b.html |archive-date=31 Agosto 2026}}</ref> |37 |[[Milan]] |- |{{flagdeco|KHM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Than|Rthna|nolink=1}}<ref>{{cite web|title=អបអរ! ថាន រតនា ផ្ដួលបេក្ខភាពជើងខ្លាំងច្រើនរូប ក្លាយជារាជិនីម្ចាស់មកុដ MUC 2026|trans-title=Congratulations! Than Ratana defeated many strong candidates to become the queen of the MUC 2026 crown.|url=https://popular.com.kh/%e1%9e%a2%e1%9e%94%e1%9e%a2%e1%9e%9a-%e1%9e%90%e1%9e%b6%e1%9e%93-%e1%9e%9a%e1%9e%8f%e1%9e%93%e1%9e%b6-%e1%9e%95%e1%9f%92%e1%9e%8a%e1%9e%bd%e1%9e%9b%e1%9e%94%e1%9f%81%e1%9e%80%e1%9f%92%e1%9e%81/|url-status=live|website=Popular Magazine|language=km|date=21 Setyembre 2026|access-date=21 Setyembre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260921120300/https://popular.com.kh/%E1%9E%A2%E1%9E%94%E1%9E%A2%E1%9E%9A-%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%93-%E1%9E%9A%E1%9E%8F%E1%9E%93%E1%9E%B6-%E1%9E%95%E1%9F%92%E1%9E%8A%E1%9E%BD%E1%9E%9B%E1%9E%94%E1%9F%81%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%81/|archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> |31 |Kampong Cham |- |{{flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |{{sortname|Audrey|Black|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Diplômée de Paris et vendeuse de poulets, l'histoire complète d'Audrey Black Moutongo, la nouvelle Miss Cameroun 2025|trans-title=A graduate of Paris and a chicken vendor, the full story of Audrey Black Moutongo, the new Miss Cameroon 2025|url=https://lauradavemedia.com/diplomee-de-paris-et-vendeuse-de-poulets-lhistoire-complete-daudrey-black-moutongo-la-nouvelle-miss-cameroun-2025/|url-status=live|website=Laura Dave Media|language=fr|date=10 Marso 2026|access-date=22 Setyembre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511220659/https://lauradavemedia.com/diplomee-de-paris-et-vendeuse-de-poulets-lhistoire-complete-daudrey-black-moutongo-la-nouvelle-miss-cameroun-2025/|archive-date=11 Mayo 2026}}</ref> |30 |Douala |- |{{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Aslihan |Morali|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Universe Canada 2025 carries her baby during emotional final walk as the reigning queen |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260810917313/miss-universe-canada-2025-carries-baby-final-walk/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811074009/https://www.hola.com/us/celebrities/20260810917313/miss-universe-canada-2025-carries-baby-final-walk/ |archive-date=11 Agosto 2026 |access-date=13 Agosto 2026 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |28 |Ancaster |- |{{flagicon|ISV}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] |{{sortname|Jenna-Monét|Queeley|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Morris |first=Anthony |date=17 Hunyo 2026 |title=Jenna Monet-Queeley Crowned Miss Universe U.S. Virgin Islands 2026, honors St. Kitts and Nevis Heritage |language=en |website=SKN News |url=https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617205459/https://sknnews.com/featured/jenna-monet-queeley-crowned-miss-universe-u-s-virgin-islands-2026-honors-st-kitts-and-nevis-heritage-442627768 |archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |21 |Saint Croix |- |{{flagdeco|CYM}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Juliana|Myers|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Boxall |first=Simon |date=13 Hulyo 2026 |title=Juliana Myers crowned Miss Universe Cayman Islands |language=en |website=Cayman Compass |url=https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260713064620mp_/https://www.caymancompass.com/2026/07/13/juliana-myers-crowned-miss-universe-cayman-islands/ |archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |20 |West Bay |- |{{flagdeco|TCA}} [[Kapuluang Turcas at Caicos|Kapuluang Turks at Caicos]] |{{sortname|Selena|Grant|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Setyembre 2026 |title=Selena Grant Selected as Miss Universe TCI 2026 |language=en |website=Newsline TCI |url=https://www.newslinetci.com/post/selena-grant-selected-as-miss-universe-tci-2026 |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260916113444/https://www.newslinetci.com/post/selena-grant-selected-as-miss-universe-tci-2026 |archive-date=16 Setyembre 2026}}</ref> |25 |Providenciales |- |{{flagdeco|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Alina|Ekaterinecheva|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rakhmatullavyzy |first=Balnur |date=4 Disyembre 2025 |title="Miss Qazaqstan 2025" байқауында шымкенттік ару жеңімпаз атанды |language=kk |trans-title=Shymkent beauty wins Miss Qazaqstan 2025 |newspaper=Stan.kz |url=https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205034549/https://stan.kz/miss-qazaqstan-2025-baykauinda-shimkenttik-aru-zhenimpa-427225/ |archive-date=5 Disyembre 2025}}</ref> |22 |Shymkent |- |{{flagdeco|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Jean |Ojiro|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mwangi |first=Faith |date=28 Hulyo 2026 |title=Jean Ojiro, Miss Universe Kenya 2026 Winner, Brands And Modeling Journey |url=https://thekenyatimes.com/kenya/jean-ojiro-miss-universe-2/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Kenya Times |language=en-US}}</ref> |27 |[[Nairobi]] |- |{{flagdeco|KGZ}} [[Kirgistan]] |{{sortname|Medina|Ermekova|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Enero 2026 |title=7 thí sinh đầu tiên của Hoa hậu Hoàn vũ 2026 |language=vi |trans-title=The first 7 contestants of Miss Universe 2026 |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113203155/https://www.24h.com.vn/thoi-trang/7-thi-sinh-dau-tien-cua-hoa-hau-hoan-vu-2026-c78a1727698.html |archive-date=13 Enero 2026}}</ref> |18 |[[Biskek]] |- |{{flagdeco|MAF}} [[San Martin|Kolektibidad ng San Martin]] |{{sortname|Marian |Madly|nolink=1}} |29 |Petit-Bourg |- |{{flagdeco|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|María Alejandra|López}}<ref>{{Cite web |last=Guerrero Aldana |first=Daniel |date=11 Oktubre 2026 |title=Ella es María Alejandra López, coronada como Miss Universe Colombia 2026 |trans-title=She is María Alejandra López, crowned Miss Universe Colombia 2026 |url=https://www.elespectador.com/revista-vea/famosos/maria-alejandra-lopez-miss-universe-colombia-2026/ |access-date=12 Oktubre 2026 |website=El Espectador |language=es}}</ref> |32 |[[Pereira, Colombia|Pereira]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Evisa|Pacolli|nolink=1}}<ref name=":3" /> |21 |[[Toronto]] |- |{{flagdeco|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{sortname|María Alejandra|Acosta|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Chinchilla Marín |first=Hillary |date=5 Hunyo 2026 |title=Mariale Acosta es la nueva Miss Universe Costa Rica 2026: así se vivió la gala dorada |language=es |trans-title=Mariale Acosta is the new Miss Universe Costa Rica 2026: this is how the golden gala was experienced |website=La Teja |url=https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606060337/https://www.lateja.cr/teleguia/farandula/mariale-acosta-es-la-nueva-miss-universe-costa/GN76W6NETZCYXFNUMXTKOGEJHE/story/ |archive-date=6 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Heredia |- |{{flagicon|CRO}} [[Kroasya]] |{{sortname|Antea|Mršić|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=25 Mayo 2026 |title=Antea Mršić nova je Miss Universe Hrvatske 2026. |trans-title=Antea Mršić is the new Miss Universe Croatia 2026. |url=https://www.24sata.hr/show/antea-mrsic-nova-je-miss-universe-hrvatske-2026-1130093 |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24sata |language=hr}}</ref> |24 |[[Zagreb]] |- |{{flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{sortname|Mia |Dio|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Everything about Mia Dio, the new beauty queen who will represent Cuba at Miss Universe 2026|url=https://en.cibercuba.com/noticias/2026-08-21-u194224-e198484-s27065-nid338347-todo-mia-dio-nueva-reina-belleza-cubana|url-status=live|website=CiberCuba|date=21 Agosto 2026|access-date=22 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821120243/https://en.cibercuba.com/noticias/2026-08-21-u194224-e198484-s27065-nid338347-todo-mia-dio-nueva-reina-belleza-cubana|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> |25 |[[Miami, Florida|Miami]] |- |{{flagdeco|LVA}} [[Letonya]] |{{sortname|Lāsma |Kuhtarska|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Sedliņa|first=Anita|date=5 Oktubre 2026|title=No depresijas un izdegšanas līdz "Miss Universe Latvia" kronim. Lāsma Kuhtarska izvēlas cīnīties|trans-title=From depression and burnout to the "Miss Universe Latvia" crown: Lāsma Kuhtarska chooses to fight|url=https://www.delfi.lv/life/56010800/notikumi/120137205/no-depresijas-un-izdegsanas-lidz-miss-universe-latvia-kronim-lasma-kuhtarska-izvelas-cinities|url-status=live|website=Delfi|language=lv|access-date=15 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261006172245/https://www.delfi.lv/life/56010800/notikumi/120137205/no-depresijas-un-izdegsanas-lidz-miss-universe-latvia-kronim-lasma-kuhtarska-izvelas-cinities|archive-date=6 Oktubre 2026}}</ref> |31 |[[Riga]] |- |{{Flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118012117/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |archive-date=18 Nobyembre 2025 |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en}}</ref> |22 |Al-Maamriyah |- |{{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] |{{sortname|Olga |Bykadorova|nolink=1}} |32 |[[Montréal, Québec|Montréal]] |- |{{flagdeco|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |{{sortname|Sigríður Ósk|Hrafnkelsdóttir|Sigga Ózk|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sigurjónsdóttir |first=Guðrún Selma |date=23 Abril 2026 |title=Sigga Ózk er orðlaus |language=is |trans-title=Sigga Ózk is speechless |website=Morgunblaðið |url=https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260423160638/https://www.mbl.is/smartland/stars/2026/04/23/sigga_ozk_er_ordlaus/ |archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |27 |Garðabær |- |{{flagicon|MAC}} [[Macau|Makaw]] |{{sortname|Xuhe|Hou|Sigga Ózk|nolink=1}} |20 |[[Lungsod ng Jilin|Jilin]] |- |{{flagdeco|MDV}} [[Maldives|Maldibas]] |{{sortname|Aminath Yuin|Mohamed|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=25 Hunyo 2026 |title=Maladewa Bakal Comeback di Miss Universe 2026, Wakilnya Berhijab! |language=id |trans-title=The Maldives Will Make a Comeback at Miss Universe 2026, with a Hijab-Worshipping Representative! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260624214236/https://www.idntimes.com/men/ladies/maladewa-bakal-comeback-di-miss-universe-2026-wakilnya-berhijab-c1c2-01-l8vsm-l2pshq |archive-date=24 Hunyo 2026}}</ref> |18 |[[Malé]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Francesca|Mercieca|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Falzon |first=Gabriel |date=17 Hulyo 2026 |title=Francesca Mercieca Crowned Miss Universe Malta 2026 |language=en |website=Lovin Malta |url=https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260717061412/https://lovinmalta.com/news/local/francesca-mercieca-crowned-miss-universe-malta-2026/ |archive-date=17 Hulyo 2026}}</ref> |26 |St. Paul's Bay |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Larissa |Ségarel|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mergirie-Adele |first=Mildrey |date=22 Agosto 2026 |title=Larissa Ségarel est la nouvelle Miss Universe Martinique |trans-title=Larissa Ségarel is the new Miss Universe Martinique |url=https://rci.fm/martinique/infos/Culture/Larissa-Segarel-est-la-nouvelle-Miss-Univers-Martinique |access-date=23 Agosto 2026 |website=RCI |language=fr-MQ}}</ref> |28 |Lamentin |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Sara |Allali|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Candidatas africanas al Miss Universo 2026, certamen al que irá Dalia Bucaram con la banda de Ecuador|trans-title=African contestants for Miss Universe 2026, the pageant Dalia Bucaram will attend representing Ecuador|url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/candidatas-africa-miss-universo2026-ecuador-dalia-bucaram-132412/|url-status=live|website=Primicias|language=es|date=12 Setyembre 2026|access-date=22 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260913033545/https://www.primicias.ec/entretenimiento/candidatas-africa-miss-universo2026-ecuador-dalia-bucaram-132412/|archive-date=13 Setyembre 2026}}</ref> |27 |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|MYT|variant=local}} [[Mayotte]] |{{sortname|Maëva|Toumbou Dani|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Mayo 2026 |title=Maeva Toumbou Dani portera Mayotte à Miss Universe |language=fr |trans-title=Maeva Toumbou Dani will represent Mayotte at Miss Universe |website=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-indien-appli/maeva-toumbou-dani-portera-mayotte-a-miss-universe |access-date=23 Hulyo 2026}}</ref> |33 |Tsingoni |- |{{flagdeco|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|María Guadalupe|Vargas|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Tirado |first=Monica |date=29 Agosto 2026 |title=María Vargas, de Jalisco, es coronada como Miss Universe México 2026 |language=es |trans-title=María Vargas, from Jalisco, is crowned Miss Universe Mexico 2026 |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20260830920682/miss-universe-mexico-2026-en-vivo-final-candidatas-coronacion/ |access-date=30 Agosto 2026}}</ref> |28 |[[:en:Zapopan|Zapopan]] |- |{{flagdeco|MNG}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhboldyn|Enkhdelgerekh|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=О. |first=Doljin |date=22 Setyembre 2026 |title=Э.Энхдэлгэрэх "Miss Universe" тэмцээнд Монгол Улсаа төлөөлөн оролцоно |language=mn |trans-title=E. Enkhdelgerekh to represent Mongolia at the "Miss Universe" pageant |website=Zindaa |url=https://news.zindaa.mn/5d0c |url-status=live |access-date=3 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260922152340/https://news.zindaa.mn/5d0c |archive-date=22 Setyembre 2026}}</ref> |29 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagdeco|MNE}} [[Montenegro]] |{{sortname|Aleksandra|Ivezaj|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=Miss Universe Albania dhe Kosova 2026 |language=sq |trans-title=Miss Universe Albania and Kosovo 2026 |website=Televizioni Klan |url=https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607160835/https://tvklan.al/miss-universe-albania-dhe-kosova-2026 |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |22 |Tuzi |- |{{flagdeco|MMR}} [[Myanmar]] |{{sortname|May Grace|Parry|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Hunyo 2026 |title=Bea Millan-Windorski gets award at Miss Universe Myanmar pageant |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618075931/https://entertainment.inquirer.net/674156/bea-millan-windorski-gets-award-at-miss-universe-myanmar-pageant |archive-date=18 Hunyo 2026}}</ref> |31 |Hpa-an |- |{{flagdeco|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Charene|Labuschagne|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=2 Agosto 2026 |title=Charene Labuschagne crowned Miss Namibia |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803032059/https://nbcnews.na/index.php/node/118081 |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Windhoek]] |- |{{NPL}} |{{sortname|Prayashna|Gurung|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Setyembre 2026 |title=Prayashna Gurung becomes Miss Universe Nepal, Binita Oli takes Miss Earth Nepal crown |url=https://english.onlinekhabar.com/prayashna-gurung-miss-universe.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=OnlineKhabar |language=en-GB}}</ref> |24 |Siddharthanagar |- |{{flagdeco|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Danielle|Adewusi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Falade |first=Tomi |date=16 Oktubre 2026 |title=Meet Danielle Adewusi, The Doctor Bringing Women’s Health Advocacy To Miss Universe |url=https://independent.ng/meet-danielle-adewusi-the-doctor-bringing-womens-health-advocacy-to-miss-universe/ |access-date=17 Oktubre 2026 |website=Independent Newspaper Nigeria |language=en-GB}}</ref> |29 |[[Lagos]] |- |{{flagdeco|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |{{sortname|Jasmine|Blandford|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=4 Setyembre 2026 |title=Jasmine Blandford es coronada como Miss Universe Nicaragua 2026 |language=es |trans-title=Jasmine Blandford is crowned Miss Universe Nicaragua 2026 |website=La Prensa |url=https://www.laprensani.com/2026/09/04/vida/3780011-jasmine-blandford-es-coronada-como-miss-universe-nicaragua-2026 |access-date=6 Setyembre 2026}}</ref> |27 |Kukra Hill |- |{{flagdeco|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Abelone |Smedsrud|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=24 Agosto 2026 |title=Abelone Smedsrud fra Eiker vant Miss Norway 2026 |language=Norwegian |trans-title=Abelone Smedsrud from Eiker won Miss Norway 2026 |website=Eikernytt.no |url=https://www.eikernytt.no/2026/08/24/abelone-smedsrud-fra-eiker-vant-miss-norway-2026/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826020049/https://www.eikernytt.no/2026/08/24/abelone-smedsrud-fra-eiker-vant-miss-norway-2026/ |archive-date=26 Agosto 2026}}</ref> |29 |Eiker |- |{{flagdeco|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Georgia|Waddington|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gooch |first=Carly |date=4 Agosto 2026 |title=Miss Universe NZ hopes to ‘debunk’ pageantry stigma |url=https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804023415/https://www.thepress.co.nz/nz-news/361055479/miss-universe-nz-hopes-debunk-pageantry-stigma |archive-date=4 Agosto 2026 |access-date=4 Agosto 2026 |website=The Press |language=en}}</ref> |24 |Christchurch |- |{{flagdeco|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Melissa|Bottema|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Hunyo 2026 |title=Groningse Melissa Bottema is Miss Nederland: "Droom die uitkomt" |language=nl |trans-title=Melissa Bottema from Groningen is Miss Netherlands: "A dream come true" |website=De Telegraaf |url=https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628070958/https://www.telegraaf.nl/video/groningse-melissa-bottema-is-miss-nederland-droom-die-uitkomt/157930009.html |archive-date=28 Hunyo 2026 |accessdate=}}</ref> |26 |Winsum |- |{{flagdeco|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Misbah|Arshad|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sarkar |first=Rituparna |date=21 Agosto 2026 |title=Meet Misbah Arshad, The Psychology Student Crowned Miss Universe Pakistan 2026 |language=en |website=The Sunday Guardian |url=https://sundayguardianlive.com/entertainment-news/meet-misbah-arshad-the-psychology-student-crowned-miss-universe-pakistan-2026-266321/ |url-status=live |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821121009/https://sundayguardianlive.com/entertainment-news/meet-misbah-arshad-the-psychology-student-crowned-miss-universe-pakistan-2026-266321/ |archive-date=21 Agosto 2026}}</ref> |28 |Lahore |- |{{flagdeco|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Gabriela|González|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Concepción |first=Martha Vanessa |date=6 Setyembre 2026 |title=Gabriela Lineth González del Valle se coronó como Miss Universe Panamá 2026 |language=es |trans-title=Gabriela Lineth González del Valle was crowned Miss Universe Panama 2026 |website=La Prensa |url=https://www.prensa.com/vivir/gabriela-lineth-gonzalez-del-valle-se-corona-como-miss-universe-panama-2026/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260906191854/https://www.prensa.com/vivir/gabriela-lineth-gonzalez-del-valle-se-corona-como-miss-universe-panama-2026/ |archive-date=6 Setyembre 2026}}</ref> |20 |Chiriquí |- |{{flagdeco|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Gretha|Matiauda|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Gretha Matiauda es la nueva Miss Universo Paraguay 2026 |language=es |trans-title=Gretha Matiauda is the new Miss Universe Paraguay 2026 |website=La Tribuna |url=https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260327045533/https://www.latribuna.com.py/arte-y-cultura/2026/03/27/gretha-matiauda-es-la-nueva-miss-universo-paraguay-2026/ |archive-date=27 Marso 2026}}</ref> |25 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{flagdeco|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Luren|Márquez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Napa |first=Renzo |date=15 Abril 2026 |title=Luren Márquez: quién es la nueva Miss Perú 2026, conductora y promotora cultural rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Luren Márquez: who is the new Miss Peru 2026, host and cultural promoter on her way to Miss Universe |website=Radio Programas del Perú |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-quien-es-luren-marquez-nueva-reina-de-belleza-y-su-trayectoria-noticia-1684485 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416032509/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2026-cuando-donde-y-como-ver-en-vivo-la-coronacion-de-la-sucesora-de-karla-bacigalupo-con-miss-universo-2025-fatima-bosch-noticia-1684301?itlk=iksiguiente |archive-date=16 Abril 2026}}</ref> |27 |Ica |- |{{flagdeco|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Veera |Grönlund|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2026 |title=Vuoden 2026 Miss Suomi on Veera Grönlund |trans-title=Miss Finland 2026 is Veera Grönlund |url=https://www.hs.fi/suomi/art-2000012254833.html |access-date=19 Setyembre 2026 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref> |30 |Pori |- |{{flagdeco|PHL}} [[Miss Universe Philippines 2026|Pilipinas]] |{{sortname|Bea|Millan-Windorski|link=Bea Millan-Windorski}}<ref>{{cite news |last=Purnell |first=Kristofer |date=2 Mayo 2026 |title=Kay BMW ang korona: La Union wins Miss Universe Philippines 2026 |language=en |website=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |url-status=live |access-date=22 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260502153757/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/02/2524960/kay-bmw-ang-korona-la-union-wins-miss-universe-philippines-2026 |archive-date=2 Mayo 2026}}</ref> |24 |[[San Juan, La Union|San Juan]] |- |{{flagdeco|PRI}} [[Puerto Rico|Puerto Rico]] |{{sortname|Jennifer|Barreto|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rivera Cedeño |first=Jomar José |date=26 Hunyo 2026 |title=De San Sebastián la nueva Miss Universe 2026 |language=es |trans-title=From San Sebastian the new Miss Universe 2026 |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626032524/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/de-san-sebastian-la-nueva-miss-universe-2026/ |archive-date=26 Hunyo 2026}}</ref> |27 |San Sebastián |- |{{flagdeco|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Isabela|Santos|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Bernardino |first=Carla |date=6 Agosto 2026 |title=Isabela Santos: a miss Portugal que sofreu bullying e que luta pela saúde mental e adoção de animais |trans-title=Isabela Santos: the Miss Portugal who was bullied and advocates for mental health and animal adoption. |url=https://www.jn.pt/delas/artigo/isabela-santos-a-miss-portugal-que-sofreu-bullying-e-que-luta-agora-pela-saude-mental-e-adocao-de-animais/18113717 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Jornal de Notícias |language=pt-PT}}</ref> |26 |Gaia |- |{{flagdeco|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Garance|Authié|nolink=1}}<ref>{{cite web|last=Giron|first=Alexian|date=18 Oktubre 2026|title=Miss Univers 2026 : Garance Authié représentera la France à Porto Rico|trans-title=Miss Universe 2026: Garance Authié will represent France in Puerto Rico|url=https://www.rtl.fr/culture/medias-people/info-rtl-miss-univers-2026-garance-authie-representera-la-france-a-porto-rico-7900681543|url-status=live|website=RTL|language=fr|access-date=18 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261018234930/https://www.rtl.fr/culture/medias-people/info-rtl-miss-univers-2026-garance-authie-representera-la-france-a-porto-rico-7900681543|archive-date=18 Oktubre 2026}}</ref> |22 |[[Paris]] |- |{{flagdeco|COG}} [[Republika ng Congo|Republika ng Konggo]] |{{sortname|Georgina|Kambongo|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Nguesso |first=Rodrigue |date=14 Setyembre 2026 |title=Georgina Kambongo, première Congolaise à représenter le Congo à Miss Univers |trans-title=Georgina Kambongo, the first Congolese woman to represent Congo at Miss Universe |url=https://www.africacomm.org/post/georgina-kambongo-premi%C3%A8re-congolaise-%C3%A0-repr%C3%A9senter-le-congo-%C3%A0-miss-univers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914143756/https://www.africacomm.org/post/georgina-kambongo-premi%C3%A8re-congolaise-%C3%A0-repr%C3%A9senter-le-congo-%C3%A0-miss-univers |archive-date=14 Setyembre 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Africacomm.org |language=fr}}</ref> |24 |Likouala |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Melissa|Núñez|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Peña |first=Shawell |date=30 Hulyo 2026 |title=¡Ella es la nueva reina de la belleza dominicana! Melissa Núñez se corona Miss RD Universo 2026 |language=es |trans-title=She is the new Dominican beauty queen! Melissa Núñez is crowned Miss RD Universe 2026 |website=El Nacional |url=https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731043526/https://elnacional.com.do/fama-y-vida/arte-y-espectaculos/nueva-reina-belleza-dominicana-melissa-nunez-corona-miss-rd-universo-2026_577287.html |archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |28 |La Vega |- |{{flagdeco|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Dominika|Kotoučková|nolink=1}}<ref>{{cite news |title=Na Miss Universe nahradí modelku Osako jezdkyně Dominika Viktorie Kotoučková|trans-title=Equestrian Dominika Viktorie Kotoučková replaces model Osako at Miss Universe|url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-universe-sophia-osako-dominika-viktorie-kotouckova.A261021_101944_missamodelky_sub|url-status=live|website=iDNES.cz|language=cs|date=21 Oktubre 2026|access-date=21 Oktubre 2026}}</ref> |25 |[[Praga]] |- |[[Talaksan:Proposed_flag_of_Réunion_(VAR).svg|border|23x23px]] [[Réunion]] |{{sortname|Abigaëlle |Tailamée|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=11 Oktubre 2026 |title=[Photos - Vidéos ] Abigaëlle Tailamée est notre première Miss Universe Réunion |language=fr |trans-title=[Photos - Videos] Abigaëlle Tailamée is our first Miss Universe Réunion |website=Imaz Press |url=https://imazpress.com/toute-l-actu/miss-universe |url-status=live |access-date=15 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261011062941/https://imazpress.com/toute-l-actu/miss-universe |archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> |20 |Saint-Joseph |- |{{flagdeco|ROU}} [[Rumanya]] |{{sortname|Sabina|Parmac|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Popa|first=Alina|date=19 Oktubre 2026|title=Cine este Sabina Parmac-Gabriela, noua Miss Universe România 2026! Va reprezenta țara noastră la competiția internațională din Puerto Rico|trans-title=Who is Sabina Parmac Gabriela, the new Miss Universe Romania 2026! She will represent our country at the international competition in Puerto Rico|url=https://www.protv.ro/articol/133502-cine-este-sabina-parmac-gabriela-noua-miss-universe-romania-2026-va-reprezenta-tara-noastra-la-competitia-internationala-din-puerto-rico|url-status=live|website=Pro TV|language=ro|access-date=21 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261019184954/https://www.protv.ro/articol/133502-cine-este-sabina-parmac-gabriela-noua-miss-universe-romania-2026-va-reprezenta-tara-noastra-la-competitia-internationala-din-puerto-rico|archive-date=19 Oktubre 2026}}</ref> |21 |[[Bukarest]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Mubanga|Hatyoka|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Rubaya |first=Tapiwa |date=16 Mayo 2026 |title=Africa celebrates as Luay Latif is crowned Mr Supranational Zambia |url=https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516102703/https://myafrikamag.com/africa-celebrates-as-luay-latif-is-crowned-mr-supranational-zambia/ |archive-date=16 Mayo 2026 |access-date=26 Hulyo 2026 |website=My Afrika Magazine |language=en}}</ref> |24 |Livingstone |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |{{sortname|Bernella|Velinor|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hammonds |first=Dr. Courtney A. |date=9 Agosto 2026 |title=The Crown Finds Her: Bernella Velinor Is Miss Universe Saint Lucia 2026 |url=https://upscalemagazine.com/the-crown-finds-her-bernella-velinor-is-miss-universe-saint-lucia-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811120648/https://upscalemagazine.com/the-crown-finds-her-bernella-velinor-is-miss-universe-saint-lucia-2026/ |archive-date=11 Agosto 2026 |access-date=13 Agosto 2026 |website=Upscale Magazine |language=en-US}}</ref> |33 |Dennery |- |{{flagdeco|SRB}} [[Serbiya]] |{{sortname|Nikolina|Vujičić|nolink=1}}<ref>{{cite web |last1=Dž. |first1=R. |last2=K. |first2=Ć. |date=31 Agosto 2026 |title=Misica progovorila o svom poreklu: Evo odakle dolazi prelepa Nikolina koja je osvojila srca žirija i publike |trans-title=Misica spoke about her origins: Here's where the beautiful Nikolina, who won the hearts of the jury and the audience, comes from |url=https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/4387334-misica-progovorila-o-svom-poreklu-evo-odakle-dolazi-prelepa-nikolina-koja-je-osvojila-srca-zirija-i-publike |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260831143540/https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/4387334-misica-progovorila-o-svom-poreklu-evo-odakle-dolazi-prelepa-nikolina-koja-je-osvojila-srca-zirija-i-publike |archive-date=31 Agosto 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=Telegraf |language=sr}}</ref> |24 |Dragovo |- |{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Katti|Fofanah|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=1 Hulyo 2026 |title=Sierra Leone Comeback di Miss Universe 2026 Setelah Absen 7 Tahun |language=id |trans-title=Sierra Leone Returns to Miss Universe 2026 After 7 Year Absence |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/sierra-leone-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-7-tahun-c1c2-01-l8vsm-zvghkt |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701013135/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-universe-americas-2025-di-pembukaan-piala-dunia-2026-c1c2-01-l8vsm-w3z8jv |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Bonthe |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Roseanna|Hall|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=While tension fills History was made in Harare as Miss Universe Zimbabwe crowned seven beauty queens to represent the country at some of the world's biggest pageants |language=en |website=Zimbo Live News |url=https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607055812/https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |34 |Shurugwi |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Nimhara|Sasindi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Hunyo 2026 |title=මිස් යුනිවර්ස් ශ්‍රී ලංකා 2026 කිරුළ නිම්හාරා සසිඳිට |language=si |trans-title=Nimhara Sasindi crowned Miss Universe Sri Lanka 2026 |website=Zira Daily |url=https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625205935/https://ziradaily.com/sinhala/news/107890 |archive-date=25 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SUR}} [[Surinam|Suriname]] |{{sortname|Maruschka|Sahiboe|nolink=1}} |33 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Josefin |Strand|nolink=1}} |27 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |{{sortname|Itiya|Dube|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Projer |first=Leonie |date=27 Setyembre 2026 |title=Ex-Miss packt aus: «Ich wurde nach der Krönung allein gelassen» |language=de |trans-title=Ex-beauty queen opens up: "I was left all alone after the crowning" |website=[[20 Minuten]] |url=https://www.20min.ch/story/miss-universe-switzerland-naima-acosta-kritik-103639872 |url-status=live |access-date=28 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260927203058/https://www.20min.ch/story/miss-universe-switzerland-naima-acosta-kritik-103639872 |archive-date=27 Setyembre 2026 |accessdate=}}</ref> |27 |[[Geneva]] |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Queen Elizabeth |Makune|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=21 Setyembre 2026 |title=Elizabeth Makune Aibuka Miss Universe Tanzania 2026 |language=sw |trans-title=Elizabeth Makune Emerges as Miss Universe Tanzania 2026 |website=Global Publishers |url=https://globalpublishers.co.tz/2026/09/21/elizabeth-makune-aibuka-miss-universe-tanzania-2026/ |url-status=live |access-date=15 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260921125437/https://globalpublishers.co.tz/2026/09/21/elizabeth-makune-aibuka-miss-universe-tanzania-2026/ |archive-date=21 Setyembre 2026}}</ref> |30 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Bajabulise|Thela|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keteyi |first=Oluthando |date=21 Hulyo 2026 |title=Bajabulise Thela crowned Miss African Beauty Universe: A new face for South Africa at Miss Universe |url=https://iol.co.za/lifestyle/style-beauty/2026-07-20-bajabulise-thela-crowned-miss-african-beauty-universe-a-new-face-for-south-africa-at-miss-universe/ |access-date=26 Hulyo 2026 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |23 |KaNyamazane |- |{{flagdeco|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Yurim|Kim|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Seong |first=Jong-hyun |date=30 Agosto 2026 |title=[포토] 김유림, '2026 미스유니버스코리아' 진 수상 |trans-title=[Photo] Kim Yurim Wins '2026 Miss Universe Korea' |url=https://www.newsfreezone.co.kr/news/articleView.html?idxno=706448 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260830135203/https://www.newsfreezone.co.kr/news/articleView.html?idxno=706448 |archive-date=30 Agosto 2026 |access-date=21 Setyembre 2026 |website=News Free Zone |language=ko}}</ref> |35 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|Timog Sudan}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Amylia |Deng|nolink=1}} |26 |[[Juba]] |- |{{flagdeco|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Vinita|Manoo|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Setyembre 2026 |title=Introducing Miss Universe Trinidad And Tobago 2026, Vinita Manoo |language=en |website=Trinidad and Tobago Television |url=https://www.ttt.live/introducing-miss-universe-trinidad-and-tobago-2026-vinita-manoo/ |url-status=live |access-date=21 Setyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260917004312/https://www.ttt.live/introducing-miss-universe-trinidad-and-tobago-2026-vinita-manoo/ |archive-date=17 Setyembre 2026}}</ref> |36 |[[:en:San_Juan,_Trinidad_and_Tobago|San Juan]] |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |{{sortname|Sarrah|Brahmi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Prima |first=Berkat |date=12 Hunyo 2026 |title=Tunisia Comeback di Miss Universe 2026 setelah Absen 55 Tahun |language=id |trans-title=Tunisia Makes Comeback at Miss Universe 2026 After 55 Years |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260612191503/https://www.idntimes.com/men/ladies/tunisia-comeback-di-miss-universe-2026-setelah-absen-55-tahun-c1c2-01-l8vsm-mk9cfm |archive-date=12 Hunyo 2026}}</ref> |33 |Sousse |- |{{flagdeco|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Alara |Eriç|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=9 Oktubre 2026 |title=Güncel "Skandalları Bitmeyen Organizasyon "Miss Universe Türkiye" |trans-title="Miss Universe Türkiye": An Organization Plagued by Endless Scandals |url=https://modadergitv.com/turkiye-skandallari-bitmeyen-organizasyon-miss-universe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261009142614/https://modadergitv.com/turkiye-skandallari-bitmeyen-organizasyon-miss-universe/ |archive-date=9 Oktubre 2026 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Moda Dergi TV |language=tr}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Dominga|López|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Díaz |first=Nicolás |date=3 Agosto 2026 |title=Dominga López gana Miss Universo Chile 2026: competirá en versión internacional |language=es |trans-title=Dominga López wins Miss Universe Chile 2026: she will compete in the international version |website=Bío Bío |url=https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803052748/https://www.biobiochile.cl/noticias/espectaculos-y-tv/tv/2026/08/03/candidata-de-vina-del-mar-gana-miss-universo-chile-2026-competira-en-version-internacional.shtml |archive-date=3 Agosto 2026}}</ref> |24 |[[Viña del Mar]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Shiqi |Wang|nolink=1}}<ref name=":4" /> |25 |[[Shanghai]] |- |{{flagdeco|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Mitchelle|Daka|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Waswa |first=Samson |date=2 Agosto 2026 |title=In pictures: Mitchelle Daka crowned first Miss Universe Uganda |language=en |website=Pulse Uganda |url=https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802063914/https://www.pulse.ug/story/mitchelle-daka-crowned-first-miss-universe-uganda-2026080205525150427 |archive-date=2 Agosto 2026}}</ref> |29 |Budaka |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Anna|Nikonova|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Kudryavchenko |first=Tamara |date=1 Hulyo 2026 |title=Дочка Ніконова стала володаркою корони "Міс Україна Всесвіт"-2026 |language=uk |trans-title=Nikonov's daughter became the owner of the crown "Miss Ukraine Universe"-2026 |website=Tablo ID |url=https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260701143537/https://tabloid.pravda.com.ua/beauty/dochka-igorya-nikonova-stala-mis-ukrajina-vsesvit-2026-2016603/ |archive-date=1 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Kiev|Kyiv]] |- |{{flagdeco|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Kamilla|Kiss|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2026 |title=Megválasztották a Miss Universe Hungary idei királynőjét |trans-title=This year's queen of Miss Universe Hungary has been chosen |url=https://24.hu/szorakozas/2026/06/20/szepsegkiralyno-miss-universe-hungary-2026-kiss-kamilla/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=24.hu |language=hu}}</ref> |25 |Dunaújváros |- |{{flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |{{sortname|Lucía|Piñeyro|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=31 Mayo 2026 |title=De Young al mundo: Lucía Piñeyro Lima es la nueva Miss Universo Uruguay |language=es |trans-title=From Young to the world: Lucía Piñeyro Lima is the new Miss Universe Uruguay |website=Uruguay Digital 365 |url=https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |url-status=live |access-date=26 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601052440/https://uruguaydigital365.com/de-young-al-mundo-lucia-pineyro-lima-es-la-nueva-miss-universo-uruguay/ |archive-date=1 Hunyo 2026}}</ref> |35 |Young |} === Mga paparating na mga kompetisyong pambansa === {| class="wikitable sortable" !Bansa/Teritoryo !Petsa |- |{{flagdeco|PSE}} [[Estado ng Palestina|Palestina]]<ref>{{cite news |last=Tusing |first=David |date=12 August 2026 |title=Nadeen Ayoub to help select Palestine's Miss Universe 2026 representative |website=The National |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2026/08/12/miss-universe-palestine-2026-nadeen-ayoub/ |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260813081048/https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2026/08/12/miss-universe-palestine-2026-nadeen-ayoub/ |archivedate=13 August 2026 |accessdate=13 August 2026}}</ref> |Oktubre 2026 |} == Mga tala== {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|http://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Kastila ng CS1 (es)]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Pranses ng CS1 (fr)]] ff9mkeqpg14uvca2lybpme2dxze1w8p Miss World 2027 0 338917 2236030 2233692 2026-10-21T18:34:05Z Allyriana000 119761 2236030 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|date=Mayo 2027|venue=Tansaniya|before=[[Miss World 2026|2026]]|returns={{hlist|Ekwador|Estonya|Madagaskar}}}} Ang '''Miss World 2027''' ang magiging ika-74 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na gaganapin sa Tansaniya. Kokoronahan ni [[Joheirry Mola]] ng Republikang Dominikano ang kaniyang kahalili pagkatapos ng kompetisyon. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 20 Abril 2026, nilagdaan ng tagapangulo at CEO ng Miss World Organization na si Julia Morley kasama ang pamahalaan ng Tansaniya ang kasunduan ng pangunguna, na opisyal na nagpapatibay na magaganap ang ika-74 na edisyon ng Miss World sa Tansaniya sa Mayo 2027.<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=4 Mayo 2026 |title=After Vietnam, Tanzania to host Miss World 2027 pageant |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/04/2525605/after-vietnam-tanzania-host-miss-world-2027-pageant |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Maricha |first=Julius |date=20 Abril 2026 |title=Tanzania to host 74th Miss World pageant in 2027 |language=en |work=The Citizen |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/tanzania-to-host-74th-miss-world-pageant-in-2027-5430264 |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421061959/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/tanzania-to-host-74th-miss-world-pageant-in-2027-5430264 |archive-date=21 Abril 2026}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Babalik sa edisyong ang mga bansang Ekwador, Estonya, Madagaskar, at Tunisya na huling sumali noong [[Miss World 2025|2025]].<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Miss World: Madagascar Committee Skips 2026 Edition |url=https://livemada.com/news/1353/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819231823/https://livemada.com/news/1353/ |archive-date=19 Agosto 2026 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=L'Express de Madagascar |language=en |via=LiveMada}}</ref> == Mga kandidata == Ang mga sumusunod ay mga kumpirmadong kalahok: {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{Sortname|Louisette|N'Guessan|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Louisette Cadic N'Guessan Wins Miss Côte d'Ivoire 2026 |language=en |work=Femina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/louisette-cadic-nguessan-wins-miss-cte-divoire-2026/articleshow/154823809.cms |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702063905/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/louisette-cadic-nguessan-wins-miss-cte-divoire-2026/articleshow/154823809.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Bouaké |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{Sortname|Phương Oanh|Phan||nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Fernando |first=Jefferson |date=1 Abril 2026 |title=Crowned in Ho Chi Minh: Phan Phuong Oanh leads a new era for Miss World Vietnam |language=en |work=Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/2026/03/31/crowned-in-ho-chi-minh-phan-phuong-oanh-leads-a-new-era-for-miss-world-vietnam |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331223702/https://tribune.net.ph/2026/03/31/crowned-in-ho-chi-minh-phan-phuong-oanh-leads-a-new-era-for-miss-world-vietnam |archive-date=31 Marso 2026}}</ref> |23 |[[Hanoi]] |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{Sortname|Magdeline|Modipane|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Malabe |first=Chawada |date=2 Abril 2026 |title=Turning beauty into impact |language=en |work=The Voice |url=https://thevoicebw.com/turning-beauty-into-impact/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260403034846/https://thevoicebw.com/turning-beauty-into-impact/ |archive-date=3 Abril 2026}}</ref> |26 |Tonota |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{Sortname|Ash|Castro|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 2026 |title=Ash Castro es la nueva Miss Mundo Bolivia 2026 |language=es |trans-title=Ash Castro is the new Miss World Bolivia 2026 |work=[[La Patria]] |url=https://lapatria.bo/cultura-viva/eventos/ash-castro-nueva-miss-mundo-bolivia/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726055441/https://lapatria.bo/cultura-viva/eventos/ash-castro-nueva-miss-mundo-bolivia/ |archive-date=26 Hulyo 2026}}</ref> |19 |Cochabamba |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |{{Sortname|Elin|Kos|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Marso 2026 |title=Elin Kos je Miss Slovenije 2025/26! |language=sl |trans-title=Elin Kos is Miss Slovenia 2025/26! |work=Reporter |url=https://reporter.si/clanek/magazin/miss-slovenije-2025-26-je-1889422 |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330083635/https://reporter.si/clanek/magazin/miss-slovenije-2025-26-je-1889422 |archive-date=30 Marso 2026}}</ref> |21 |Poljane nad Škofjo Loko |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{Sortname|Jade|Glab|nolink=1}}<ref name=":1">{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Mary Sickler to Represent the United States at the 75th Anniversary Edition of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |Belmar |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{Sortname|Eliise Adele|Toode|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Mia Britt |date=27 Hulyo 2026 |title=Miss World Estonia 2026 Eliisa-Adele Toode: mul olid võiduhetkel pisarad silmis |trans-title=Miss World Estonia 2026 Eliisa-Adele Toode: I had tears in my eyes at the moment of victory |url=https://kroonika.delfi.ee/artikkel/120599794/miss-world-estonia-2026-eliisa-adele-toode-mul-olid-voiduhetkel-pisarad-silmis |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Kroonika |language=Estonian}}</ref> |18 |[[Tallin]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{Sortname|Estrella Juana|Mikue|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 2025 |title=Ganadores de Miss y Mister Guinea Ecuatorial 2025 |language=es |trans-title=Winners of Miss and Mister Equatorial Guinea 2025 |work=Ministerio Información, prensa y cultura Guinea Ecuatorial |url=https://www.minfopressyculturage.com/ganadores-de-miss-y-mister-guinea-ecuatorial-2025/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909232613/https://www.minfopressyculturage.com/ganadores-de-miss-y-mister-guinea-ecuatorial-2025/ |archive-date=9 Setyembre 2025}}</ref> |23 |Ebibeyin |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{Sortname|Naïda|Estubier|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Acevedo Rivas |first=Josue David |date=14 Hunyo 2026 |title=Quién fueron las ganadoras del Miss Guatemala Contest 2026 |language=es |trans-title=Who were the winners of the Miss Guatemala Contest 2026? |work=Agencia Guatemalteca de Noticias |url=https://agn.gt/quien-fueron-las-ganadoras-del-miss-guatemala-contest-2026/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615074054/https://agn.gt/quien-fueron-las-ganadoras-del-miss-guatemala-contest-2026/ |archive-date=15 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Zacapa |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{Sortname|Sadhvi|Sail|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2026 |title=Sadhvi Satish Sail Crowned Femina Miss India 2026 Winner in Bhubaneswar |language=en |work=Open |url=https://openthemagazine.com/entertainment/sadhvi-satish-sail-crowned-femina-miss-india-2026-winner-in-bhubaneswar |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515133308/https://openthemagazine.com/entertainment/sadhvi-satish-sail-crowned-femina-miss-india-2026-winner-in-bhubaneswar |archive-date=15 Mayo 2026}}</ref> |25 |Karwar |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesya]] |{{sortname|Alda|Callista Putri|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=16 Oktubre 2026|title=Alda Callista dari Papua Tengah Raih Mahkota Miss Indonesia 2026|trans-title=Alda Callista from Central Papua Wins the Miss Indonesia 2026 Crown|url=https://www.cnnindonesia.com/gaya-hidup/20261016201205-277-1416337/alda-callista-dari-papua-tengah-raih-mahkota-miss-indonesia-2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016150140/https://www.cnnindonesia.com/gaya-hidup/20261016201205-277-1416337/alda-callista-dari-papua-tengah-raih-mahkota-miss-indonesia-2026|archive-date=16 Oktubre 2026|access-date=22 Oktubre 2026|work=CNN Indonesia|language=id}}</ref> |22 |Tulungagung |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{Sortname|Sofia|Viola|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=16 Hunyo 2025 |title=Sofia Viola è Miss Mondo Italia 2025 |language=it |trans-title=Sofia Viola is Miss World Italy 2025 |work=Stato Quotidiano |url=https://www.statoquotidiano.it/16/06/2025/sofia-viola-e-miss-mondo-italia-2025/1211199/ |access-date=28 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Pozzuoli]] |- |{{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Alexa Marie|Grant|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2026 |title=Miss World Canada Alexa Marie Grant Honoured for Her Beauty With a Purpose Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-canada-alexa-marie-grant-honoured-for-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/156248087.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Toronto]] |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{Sortname|Shadiyara|Baykenova|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=5 Nobyembre 2025 |title=Miss Qazaqstan 2025 Title Goes to 22-Year-Old from Shymkent |language=en |work=The Caspian Post |url=https://caspianpost.com/kazakhstan/miss-qazaqstan-2025-title-goes-to-22-year-old-from-shymkent |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221120439/https://caspianpost.com/kazakhstan/miss-qazaqstan-2025-title-goes-to-22-year-old-from-shymkent |archive-date=21 Disyembre 2025}}</ref> |23 |[[Almaty]] |- |{{flagdeco|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sort name|María José|Rojas|nolink=1}}<ref>{{cite news|date=1 Agosto 2026 |title=La antioqueña María José Rojas es la nueva Miss Mundo Colombia 2026 |language=es |url=https://telemedellin.tv/antioquia-miss-mundo-colombia-maria-jose/ |url-status=live |access-date=4 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802071606/https://telemedellin.tv/antioquia-miss-mundo-colombia-maria-jose/ |archive-date=2 Agosto 2026|trans-title=María José Rojas from Antioquia is the new Miss World Colombia 2026|website=Telemedellín}}</ref> |21 |[[:en:Medellín|Medellín]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{Sortname|Suwaida|Bugeja|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Spiteri |first=Rebecca Scalvini |date=5 Hunyo 2025 |title=Introducing Miss And Mister World Malta 2025: Suwaida Bugeja And Sean Jenkins |language=en |work=Lovin Malta |url=https://lovinmalta.com/malta/introducing-miss-and-mister-world-malta-2025-suwaida-bugeja-and-sean-jenkins/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726162635/https://lovinmalta.com/malta/introducing-miss-and-mister-world-malta-2025-suwaida-bugeja-and-sean-jenkins/ |archive-date=26 Hulyo 2025}}</ref> |20 |Żejtun |- |{{flagdeco|NPL}} [[Nepal]] |{{sortname|Deepmala|Dhakal|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Nepal |first=Jony |date=1 Agosto 2026 |title=Deepmala Dhakal wins Miss Nepal World 2026 crown |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2026/08/01/deepmala-dhakal-wins-miss-nepal-world-2026-crown |access-date=4 Oktubre 2026}}</ref> |24 |[[Hong Kong]] |- |{{flagdeco|POR}} [[Portugal]] |{{Sortname|Bruna|Nogueira|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Fernandes |first=Nuno Rosário |date=11 Setyembre 2026 |title=Jovem de Benfica vai representar Portugal no Miss World 2027 |trans-title=Young woman from Benfica will represent Portugal at Miss World 2027. |url=https://radioamparo.pt/noticia/2857670/jovem-de-benfica-vai-representar-portugal-no-miss-world-2027 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Radio Amparo |language=pt}}</ref> |20 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{Sortname|Lucie|Pisková|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last= |date=23 Mayo 2026 |title=Česko má novou královnu krásy. Miss Czech Republic 2026 je Lucie Pisková |language=cs |trans-title=The Czech Republic has a new beauty queen. Miss Czech Republic 2026 is Lucie Pisková |work=[iDNES.cz |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-czech-republic-2026-vitezka-finale-soutez-krasy-svetove-finale.A260523_115829_missamodelky_zar |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260524044501/https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-czech-republic-2026-vitezka-finale-soutez-krasy-svetove-finale.A260523_115829_missamodelky_zar |archive-date=24 Mayo 2026}}</ref> |23 |[[Praga]] |- |{{flagdeco|CHN}} [[Tsina]] |{{sort name|Ophelia|He|nolink=1}}<ref>{{Cite news|date=14 Agosto 2026|title=耶鲁毕业生何楚宁摘得第74届世界小姐中国区冠军，以东方之美展现中国女性新风采|url=https://baby.ifeng.com/c/8vaNvqtkxd6|work=Ifeng|language=zh|access-date=4 Oktubre 2026|trans-title=Yale graduate He Chuning won the Miss World China title at the 74th Miss World pageant, showcasing the new charm of Chinese women with her Eastern beauty.}}</ref> |22 |[[:en:Shenzhen|Shenzhen]] |- |{{flagdeco|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |{{sortname|Oumayma|Haouet|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Elmay|first=Ines|date=8 Oktubre 2026|title=أميمة الحوات ممثلة تونس في مسابقة "ملكة جمال العالم" لسنة 2027|trans-title=Oumayma Haouet is Tunisia's representative in the 2027 Miss World pageant.|url=https://espacemanager.com/ar/%D8%A3%D9%85%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%85%D8%AB%D9%84%D8%A9-%D8%AA%D9%88%D9%86%D8%B3-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A9-%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9/|access-date=12 Oktubre 2026|website=Espacemanager|language=ar}}</ref> |28 |[[Tunis]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Almorie|Nagayi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=11 Oktubre 2026 |title=Photos: Masaka's Almorie Nagayi crowned Miss Uganda 2026/27 |url=https://www.pulse.ug/story/almorie-nagayi-crowned-miss-uganda-2026-27-2026101106422756741 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> |20 |Masaka |} === Mga paparating na kompetisyong pambansa === {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Petsa |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |31 Oktubre 2026<ref>{{Cite web |last= |date=29 Setyembre 2026 |title=Joheirry Mola revela la historia detrás de su corona y habla de su histórico triunfo en Miss Mundo |trans-title=Joheirry Mola reveals the story behind her crown and talks about her historic Miss World victory |url=https://hoy.com.do/vivir/joheirry-mola-revela-historia-detras-corona-habla-historico-triunfo-miss-mundo_1103931.html |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missworld.com/}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] rtg7nprd9pslk0gjf2x9tx6mlrf8xj7 2236031 2236030 2026-10-21T18:35:58Z Allyriana000 119761 2236031 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|date=Mayo 2027|venue=Tansaniya|before=[[Miss World 2026|2026]]|returns={{hlist|Ekwador|Estonya|Madagaskar}}}} Ang '''Miss World 2027''' ang magiging ika-74 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na gaganapin sa Tansaniya. Kokoronahan ni [[Joheirry Mola]] ng Republikang Dominikano ang kaniyang kahalili pagkatapos ng kompetisyon. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 20 Abril 2026, nilagdaan ng tagapangulo at CEO ng Miss World Organization na si Julia Morley kasama ang pamahalaan ng Tansaniya ang kasunduan ng pangunguna, na opisyal na nagpapatibay na magaganap ang ika-74 na edisyon ng Miss World sa Tansaniya sa Mayo 2027.<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=4 Mayo 2026 |title=After Vietnam, Tanzania to host Miss World 2027 pageant |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/04/2525605/after-vietnam-tanzania-host-miss-world-2027-pageant |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Maricha |first=Julius |date=20 Abril 2026 |title=Tanzania to host 74th Miss World pageant in 2027 |language=en |work=The Citizen |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/tanzania-to-host-74th-miss-world-pageant-in-2027-5430264 |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421061959/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/tanzania-to-host-74th-miss-world-pageant-in-2027-5430264 |archive-date=21 Abril 2026}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Babalik sa edisyong ang mga bansang Ekwador, Estonya, Madagaskar, at Tunisya na huling sumali noong [[Miss World 2025|2025]].<ref>{{Cite web |last=Kaupmees |first=Greta |date=26 Hulyo 2026 |title=GALERII {{!}} Kadrioru lossis krooniti Miss World Estonia 2026. Võitjaks tuli Eliisa-Adele Toode |trans-title=GALLERY {{!}} Miss World Estonia 2026 was crowned at Kadriorg Palace. The winner was Eliisa-Adele Toode (6) |url=https://www.ohtuleht.ee/melu/1163196/galerii-kadrioru-lossis-krooniti-miss-world-estonia-2026-voitjaks-tuli-eliisa-adele-toode |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Õhtuleht |language=Estonian}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Miss World: Madagascar Committee Skips 2026 Edition |url=https://livemada.com/news/1353/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819231823/https://livemada.com/news/1353/ |archive-date=19 Agosto 2026 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=L'Express de Madagascar |language=en |via=LiveMada}}</ref> == Mga kandidata == Ang mga sumusunod ay mga kumpirmadong kalahok: {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{Sortname|Louisette|N'Guessan|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Louisette Cadic N'Guessan Wins Miss Côte d'Ivoire 2026 |language=en |work=Femina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/louisette-cadic-nguessan-wins-miss-cte-divoire-2026/articleshow/154823809.cms |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702063905/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/louisette-cadic-nguessan-wins-miss-cte-divoire-2026/articleshow/154823809.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Bouaké |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{Sortname|Phương Oanh|Phan||nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Fernando |first=Jefferson |date=1 Abril 2026 |title=Crowned in Ho Chi Minh: Phan Phuong Oanh leads a new era for Miss World Vietnam |language=en |work=Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/2026/03/31/crowned-in-ho-chi-minh-phan-phuong-oanh-leads-a-new-era-for-miss-world-vietnam |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331223702/https://tribune.net.ph/2026/03/31/crowned-in-ho-chi-minh-phan-phuong-oanh-leads-a-new-era-for-miss-world-vietnam |archive-date=31 Marso 2026}}</ref> |23 |[[Hanoi]] |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{Sortname|Magdeline|Modipane|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Malabe |first=Chawada |date=2 Abril 2026 |title=Turning beauty into impact |language=en |work=The Voice |url=https://thevoicebw.com/turning-beauty-into-impact/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260403034846/https://thevoicebw.com/turning-beauty-into-impact/ |archive-date=3 Abril 2026}}</ref> |26 |Tonota |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{Sortname|Ash|Castro|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 2026 |title=Ash Castro es la nueva Miss Mundo Bolivia 2026 |language=es |trans-title=Ash Castro is the new Miss World Bolivia 2026 |work=[[La Patria]] |url=https://lapatria.bo/cultura-viva/eventos/ash-castro-nueva-miss-mundo-bolivia/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726055441/https://lapatria.bo/cultura-viva/eventos/ash-castro-nueva-miss-mundo-bolivia/ |archive-date=26 Hulyo 2026}}</ref> |19 |Cochabamba |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |{{Sortname|Elin|Kos|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Marso 2026 |title=Elin Kos je Miss Slovenije 2025/26! |language=sl |trans-title=Elin Kos is Miss Slovenia 2025/26! |work=Reporter |url=https://reporter.si/clanek/magazin/miss-slovenije-2025-26-je-1889422 |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330083635/https://reporter.si/clanek/magazin/miss-slovenije-2025-26-je-1889422 |archive-date=30 Marso 2026}}</ref> |21 |Poljane nad Škofjo Loko |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{Sortname|Jade|Glab|nolink=1}}<ref name=":1">{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Mary Sickler to Represent the United States at the 75th Anniversary Edition of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |Belmar |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{Sortname|Eliise Adele|Toode|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Mia Britt |date=27 Hulyo 2026 |title=Miss World Estonia 2026 Eliisa-Adele Toode: mul olid võiduhetkel pisarad silmis |trans-title=Miss World Estonia 2026 Eliisa-Adele Toode: I had tears in my eyes at the moment of victory |url=https://kroonika.delfi.ee/artikkel/120599794/miss-world-estonia-2026-eliisa-adele-toode-mul-olid-voiduhetkel-pisarad-silmis |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Kroonika |language=Estonian}}</ref> |18 |[[Tallin]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{Sortname|Estrella Juana|Mikue|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 2025 |title=Ganadores de Miss y Mister Guinea Ecuatorial 2025 |language=es |trans-title=Winners of Miss and Mister Equatorial Guinea 2025 |work=Ministerio Información, prensa y cultura Guinea Ecuatorial |url=https://www.minfopressyculturage.com/ganadores-de-miss-y-mister-guinea-ecuatorial-2025/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909232613/https://www.minfopressyculturage.com/ganadores-de-miss-y-mister-guinea-ecuatorial-2025/ |archive-date=9 Setyembre 2025}}</ref> |23 |Ebibeyin |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{Sortname|Naïda|Estubier|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Acevedo Rivas |first=Josue David |date=14 Hunyo 2026 |title=Quién fueron las ganadoras del Miss Guatemala Contest 2026 |language=es |trans-title=Who were the winners of the Miss Guatemala Contest 2026? |work=Agencia Guatemalteca de Noticias |url=https://agn.gt/quien-fueron-las-ganadoras-del-miss-guatemala-contest-2026/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615074054/https://agn.gt/quien-fueron-las-ganadoras-del-miss-guatemala-contest-2026/ |archive-date=15 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Zacapa |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{Sortname|Sadhvi|Sail|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2026 |title=Sadhvi Satish Sail Crowned Femina Miss India 2026 Winner in Bhubaneswar |language=en |work=Open |url=https://openthemagazine.com/entertainment/sadhvi-satish-sail-crowned-femina-miss-india-2026-winner-in-bhubaneswar |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515133308/https://openthemagazine.com/entertainment/sadhvi-satish-sail-crowned-femina-miss-india-2026-winner-in-bhubaneswar |archive-date=15 Mayo 2026}}</ref> |25 |Karwar |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesya]] |{{sortname|Alda|Callista Putri|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=16 Oktubre 2026|title=Alda Callista dari Papua Tengah Raih Mahkota Miss Indonesia 2026|trans-title=Alda Callista from Central Papua Wins the Miss Indonesia 2026 Crown|url=https://www.cnnindonesia.com/gaya-hidup/20261016201205-277-1416337/alda-callista-dari-papua-tengah-raih-mahkota-miss-indonesia-2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016150140/https://www.cnnindonesia.com/gaya-hidup/20261016201205-277-1416337/alda-callista-dari-papua-tengah-raih-mahkota-miss-indonesia-2026|archive-date=16 Oktubre 2026|access-date=22 Oktubre 2026|work=CNN Indonesia|language=id}}</ref> |22 |Tulungagung |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{Sortname|Sofia|Viola|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=16 Hunyo 2025 |title=Sofia Viola è Miss Mondo Italia 2025 |language=it |trans-title=Sofia Viola is Miss World Italy 2025 |work=Stato Quotidiano |url=https://www.statoquotidiano.it/16/06/2025/sofia-viola-e-miss-mondo-italia-2025/1211199/ |access-date=28 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Pozzuoli]] |- |{{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Alexa Marie|Grant|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2026 |title=Miss World Canada Alexa Marie Grant Honoured for Her Beauty With a Purpose Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-canada-alexa-marie-grant-honoured-for-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/156248087.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Toronto]] |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{Sortname|Shadiyara|Baykenova|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=5 Nobyembre 2025 |title=Miss Qazaqstan 2025 Title Goes to 22-Year-Old from Shymkent |language=en |work=The Caspian Post |url=https://caspianpost.com/kazakhstan/miss-qazaqstan-2025-title-goes-to-22-year-old-from-shymkent |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221120439/https://caspianpost.com/kazakhstan/miss-qazaqstan-2025-title-goes-to-22-year-old-from-shymkent |archive-date=21 Disyembre 2025}}</ref> |23 |[[Almaty]] |- |{{flagdeco|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sort name|María José|Rojas|nolink=1}}<ref>{{cite news|date=1 Agosto 2026 |title=La antioqueña María José Rojas es la nueva Miss Mundo Colombia 2026 |language=es |url=https://telemedellin.tv/antioquia-miss-mundo-colombia-maria-jose/ |url-status=live |access-date=4 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802071606/https://telemedellin.tv/antioquia-miss-mundo-colombia-maria-jose/ |archive-date=2 Agosto 2026|trans-title=María José Rojas from Antioquia is the new Miss World Colombia 2026|website=Telemedellín}}</ref> |21 |[[:en:Medellín|Medellín]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{Sortname|Suwaida|Bugeja|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Spiteri |first=Rebecca Scalvini |date=5 Hunyo 2025 |title=Introducing Miss And Mister World Malta 2025: Suwaida Bugeja And Sean Jenkins |language=en |work=Lovin Malta |url=https://lovinmalta.com/malta/introducing-miss-and-mister-world-malta-2025-suwaida-bugeja-and-sean-jenkins/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726162635/https://lovinmalta.com/malta/introducing-miss-and-mister-world-malta-2025-suwaida-bugeja-and-sean-jenkins/ |archive-date=26 Hulyo 2025}}</ref> |20 |Żejtun |- |{{flagdeco|NPL}} [[Nepal]] |{{sortname|Deepmala|Dhakal|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Nepal |first=Jony |date=1 Agosto 2026 |title=Deepmala Dhakal wins Miss Nepal World 2026 crown |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2026/08/01/deepmala-dhakal-wins-miss-nepal-world-2026-crown |access-date=4 Oktubre 2026}}</ref> |24 |[[Hong Kong]] |- |{{flagdeco|POR}} [[Portugal]] |{{Sortname|Bruna|Nogueira|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Fernandes |first=Nuno Rosário |date=11 Setyembre 2026 |title=Jovem de Benfica vai representar Portugal no Miss World 2027 |trans-title=Young woman from Benfica will represent Portugal at Miss World 2027. |url=https://radioamparo.pt/noticia/2857670/jovem-de-benfica-vai-representar-portugal-no-miss-world-2027 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Radio Amparo |language=pt}}</ref> |20 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{Sortname|Lucie|Pisková|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last= |date=23 Mayo 2026 |title=Česko má novou královnu krásy. Miss Czech Republic 2026 je Lucie Pisková |language=cs |trans-title=The Czech Republic has a new beauty queen. Miss Czech Republic 2026 is Lucie Pisková |work=[iDNES.cz |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-czech-republic-2026-vitezka-finale-soutez-krasy-svetove-finale.A260523_115829_missamodelky_zar |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260524044501/https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-czech-republic-2026-vitezka-finale-soutez-krasy-svetove-finale.A260523_115829_missamodelky_zar |archive-date=24 Mayo 2026}}</ref> |23 |[[Praga]] |- |{{flagdeco|CHN}} [[Tsina]] |{{sort name|Ophelia|He|nolink=1}}<ref>{{Cite news|date=14 Agosto 2026|title=耶鲁毕业生何楚宁摘得第74届世界小姐中国区冠军，以东方之美展现中国女性新风采|url=https://baby.ifeng.com/c/8vaNvqtkxd6|work=Ifeng|language=zh|access-date=4 Oktubre 2026|trans-title=Yale graduate He Chuning won the Miss World China title at the 74th Miss World pageant, showcasing the new charm of Chinese women with her Eastern beauty.}}</ref> |22 |[[:en:Shenzhen|Shenzhen]] |- |{{flagdeco|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |{{sortname|Oumayma|Haouet|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Elmay|first=Ines|date=8 Oktubre 2026|title=أميمة الحوات ممثلة تونس في مسابقة "ملكة جمال العالم" لسنة 2027|trans-title=Oumayma Haouet is Tunisia's representative in the 2027 Miss World pageant.|url=https://espacemanager.com/ar/%D8%A3%D9%85%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%85%D8%AB%D9%84%D8%A9-%D8%AA%D9%88%D9%86%D8%B3-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A9-%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9/|access-date=12 Oktubre 2026|website=Espacemanager|language=ar}}</ref> |28 |[[Tunis]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Almorie|Nagayi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=11 Oktubre 2026 |title=Photos: Masaka's Almorie Nagayi crowned Miss Uganda 2026/27 |url=https://www.pulse.ug/story/almorie-nagayi-crowned-miss-uganda-2026-27-2026101106422756741 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> |20 |Masaka |} === Mga paparating na kompetisyong pambansa === {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Petsa |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |31 Oktubre 2026<ref>{{Cite web |last= |date=29 Setyembre 2026 |title=Joheirry Mola revela la historia detrás de su corona y habla de su histórico triunfo en Miss Mundo |trans-title=Joheirry Mola reveals the story behind her crown and talks about her historic Miss World victory |url=https://hoy.com.do/vivir/joheirry-mola-revela-historia-detras-corona-habla-historico-triunfo-miss-mundo_1103931.html |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missworld.com/}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] 0noyn5409r2bmwplyj5c0cms4d2x94y Usapan:Anthony Constantino 1 340672 2235946 2235357 2026-10-21T15:49:35Z Ivan P. Clarin 84769 2235946 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 19|2026}} {{Isinalinwikang pahina|en|Anthony Constantino}} 0w8vunsbcrydsd476bxwa329v24ju4l Malo, Italy 0 340681 2236035 2235667 2026-10-21T20:24:09Z Xqbot 14117 Robot: Fixing double redirect from [[Malo, Italya]] to [[Malo, Veneto]] 2236035 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Malo, Veneto]] 5fm9vvwysxzpo5jsnyd70r0ibvghc8b Pietro da Morrone 0 340688 2235975 2026-10-21T16:25:33Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Celestino V]] 2235975 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Celestino V]] lhv5d7veq4p3yz4gp6wvj9e6gn6bxcs 2236190 2235975 2026-10-22T11:52:12Z EmausBot 20162 Robot: Fixing double redirect from [[Celestino V]] to [[Tala ng mga papa ng Simbahang Katoliko Romano]] 2236190 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Tala ng mga papa ng Simbahang Katoliko Romano]] ezz9djh160rh51y72gzdahp1w7bqhd3 Val Liona 0 340689 2236080 2026-10-22T03:10:11Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375470121|Val Liona]]" 2236080 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Val Liona|official_name=Comune di Val Liona|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|24|36|N|11|28|27|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Campolongo, [[Grancona]], San Gaudenzio, [[San Germano dei Berici]], Spiazzo, [[Villa del Ferro]]<ref name=statuto>{{cite web|url=http://www.comune.valliona.vi.it/zf/index.php/trasparenza/index/visualizza-documento-generico/categoria/186/documento/24|title=Comune di Val Liona - Statuto|access-date=26 October 2017}}</ref>|mayor_party=|mayor=Maurizio Fipponi|area_footnotes=|area_total_km2=27.85|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=vallionesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=36044|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.valliona.vi.it/hh/index.php}}|footnotes=}} [[File:San_Germano_dei_Berici,_Val_Liona,_vista_complessiva_dell'abitato.jpg|alt=San Germano dei Berici, a hamlet of Val Liona|right|thumb| San Germano dei Berici, isang nayon ng Val Liona]] Ang '''Val Liona''' ay isang komyun at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Itinatag ito noong Pebrero 17, 2017 sa pamamagitan ng pagsasanib ng [[Grancona]] at [[San Germano dei Berici]]. == Sport == Ang [[Boca Ascesa Val Liona]]<ref>{{Cite web |title=Homepage |url=http://www.calciovicentino.it/index.php?option=com_zoo&task=item&item_id=1842&Itemid=1}}</ref> ay isang [[Futbol sa Italya|Italyanong samahan ng futbol]], na nakabase sa lungsod na ito. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.valliona.vi.it/hh/index.php Opisyal na website] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] fhc8d70mq80j3xta90j49v2bq23kbl3 2236094 2236080 2026-10-22T03:23:42Z Ryomaandres 8044 2236094 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Val Liona|official_name=Comune di Val Liona|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=''[[Frazione]]'' San Germano dei Berici|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|24|36|N|11|28|27|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Campolongo, [[Grancona]], San Gaudenzio, [[San Germano dei Berici]], Spiazzo, [[Villa del Ferro]]<ref name=statuto>{{cite web|url=http://www.comune.valliona.vi.it/zf/index.php/trasparenza/index/visualizza-documento-generico/categoria/186/documento/24|title=Comune di Val Liona - Statuto|access-date=26 October 2017}}</ref>|mayor_party=|mayor=Maurizio Fipponi|area_footnotes=|area_total_km2=27.85|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=vallionesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=36044|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.valliona.vi.it/hh/index.php}}|footnotes=|image_caption=San Germano dei Berici, Val Liona, vista complessiva dell'abitato.jpg}} [[File:San_Germano_dei_Berici,_Val_Liona,_vista_complessiva_dell'abitato.jpg|alt=San Germano dei Berici, a hamlet of Val Liona|right|thumb| San Germano dei Berici, isang nayon ng Val Liona]] Ang '''Val Liona''' ay isang komyun at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Itinatag ito noong Pebrero 17, 2017 sa pamamagitan ng pagsasanib ng [[Grancona]] at [[San Germano dei Berici]]. == Heograpiya == Ang teritoryo ng munisipyo ay umaabot sa gitna at timog na [[Kaburulang Bericos]], lalo na sa kahabaan ng Ilog Lambak ng [[Liona]], na siyang nagbigay ng pangalan sa munisipalidad. Ang lambak na ito, na sa simula ay napakalawak, ay bumubukas patungo sa kapatagan ng Veneto sa pagitan ng [[Orgiano]] at [[Sossano]] at umaabot sa pagitan ng mga burol sa direksyong halos timog-hilaga. Karamihan sa mga bayan ay nasa kahabaan ng sahig ng lambak: Campolongo, Villa del Ferro, San Germano dei Berici, Spiazzo, at Pederiva, sa ganoong pagkakasunud-sunod. Mula sa Spiazzo, ang lambak ay nagsisimulang lumiit; pagkatapos ng Pederiva, ang Lambak Gazzo ay sumasanga (patungo sa bayan ng Zovencedo na kapareho ng pangalan), habang ang pangunahing aksis ay yumuyuko pasilangan, paakyat sa Zovencedo. Sa mga natitirang nayon, ang Grancona ang nangingibabaw sa Pederiva, na nasa isang mataas na posisyon sa kanang bahagi ng lambak, habang ang San Gaudenzio ay matatagpuan sa kanlurang dalisdis ng mga burol, lampas sa daanan na kilala bilang Bocca d'Ascesa. Ang pinakamataas na altitud, 317 m sa ibabaw ng antas ng dagat, ay matatagpuan sa hilagang-silangang sulok ng teritoryo ng munisipyo, malapit sa lokalidad ng Ca' Bertoldo. == Sport == Ang [[Boca Ascesa Val Liona]]<ref>{{Cite web |title=Homepage |url=http://www.calciovicentino.it/index.php?option=com_zoo&task=item&item_id=1842&Itemid=1}}</ref> ay isang [[Futbol sa Italya|Italyanong samahan ng futbol]], na nakabase sa lungsod na ito. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.valliona.vi.it/hh/index.php Opisyal na website] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] onceb0ff22i0g56mbjg9lgq0k62v0x4 2236095 2236094 2026-10-22T03:23:53Z Ryomaandres 8044 2236095 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Val Liona|official_name=Comune di Val Liona|native_name=|image=San Germano dei Berici, Val Liona, vista complessiva dell'abitato.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=''[[Frazione]]'' San Germano dei Berici|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|24|36|N|11|28|27|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Campolongo, [[Grancona]], San Gaudenzio, [[San Germano dei Berici]], Spiazzo, [[Villa del Ferro]]<ref name=statuto>{{cite web|url=http://www.comune.valliona.vi.it/zf/index.php/trasparenza/index/visualizza-documento-generico/categoria/186/documento/24|title=Comune di Val Liona - Statuto|access-date=26 October 2017}}</ref>|mayor_party=|mayor=Maurizio Fipponi|area_footnotes=|area_total_km2=27.85|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=vallionesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=36044|area_code=0444|website={{official website|http://www.comune.valliona.vi.it/hh/index.php}}|footnotes=|image_caption=}} [[File:San_Germano_dei_Berici,_Val_Liona,_vista_complessiva_dell'abitato.jpg|alt=San Germano dei Berici, a hamlet of Val Liona|right|thumb| San Germano dei Berici, isang nayon ng Val Liona]] Ang '''Val Liona''' ay isang komyun at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Itinatag ito noong Pebrero 17, 2017 sa pamamagitan ng pagsasanib ng [[Grancona]] at [[San Germano dei Berici]]. == Heograpiya == Ang teritoryo ng munisipyo ay umaabot sa gitna at timog na [[Kaburulang Bericos]], lalo na sa kahabaan ng Ilog Lambak ng [[Liona]], na siyang nagbigay ng pangalan sa munisipalidad. Ang lambak na ito, na sa simula ay napakalawak, ay bumubukas patungo sa kapatagan ng Veneto sa pagitan ng [[Orgiano]] at [[Sossano]] at umaabot sa pagitan ng mga burol sa direksyong halos timog-hilaga. Karamihan sa mga bayan ay nasa kahabaan ng sahig ng lambak: Campolongo, Villa del Ferro, San Germano dei Berici, Spiazzo, at Pederiva, sa ganoong pagkakasunud-sunod. Mula sa Spiazzo, ang lambak ay nagsisimulang lumiit; pagkatapos ng Pederiva, ang Lambak Gazzo ay sumasanga (patungo sa bayan ng Zovencedo na kapareho ng pangalan), habang ang pangunahing aksis ay yumuyuko pasilangan, paakyat sa Zovencedo. Sa mga natitirang nayon, ang Grancona ang nangingibabaw sa Pederiva, na nasa isang mataas na posisyon sa kanang bahagi ng lambak, habang ang San Gaudenzio ay matatagpuan sa kanlurang dalisdis ng mga burol, lampas sa daanan na kilala bilang Bocca d'Ascesa. Ang pinakamataas na altitud, 317 m sa ibabaw ng antas ng dagat, ay matatagpuan sa hilagang-silangang sulok ng teritoryo ng munisipyo, malapit sa lokalidad ng Ca' Bertoldo. == Sport == Ang [[Boca Ascesa Val Liona]]<ref>{{Cite web |title=Homepage |url=http://www.calciovicentino.it/index.php?option=com_zoo&task=item&item_id=1842&Itemid=1}}</ref> ay isang [[Futbol sa Italya|Italyanong samahan ng futbol]], na nakabase sa lungsod na ito. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.valliona.vi.it/hh/index.php Opisyal na website] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] lmchg6pb01dz3ugd7thkl3nqi07iycn Valbrenta 0 340690 2236088 2026-10-22T03:19:53Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375470205|Valbrenta]]" 2236088 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Valbrenta|official_name=Comune di Valbrenta|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map=Italy Veneto#Italy|coordinates={{coord|45|51|37|N|11|39|38|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=19.40|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=160|saint=|day=|postal_code=36029|area_code=0424|website=|footnotes=|istat=024125|frazioni=}}Ang '''Valbrenta''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nabuo noong Enero 20, 2019 sa pagsasanib ng mga comune ng [[Campolongo sul Brenta]], [[Cismon del Grappa]], [[San Nazario (VI)|San Nazario]], at [[Valstagna]].<ref>[https://bur.regione.veneto.it/BurvServices/pubblica/DettaglioLegge.aspx?id=387324 Loi régionale n°3 du 24 1 2019, ''Bulletin officiel de la région de Vénétie'']</ref> == Mga Pinagkuhanan == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] pciud3pzne62hfuhmdonahlzmiwf830 2236096 2236088 2026-10-22T03:26:53Z Ryomaandres 8044 2236096 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Valbrenta|official_name=Comune di Valbrenta|native_name=|image=|image_size=|caption=Isang kahabaan ng Valbrenta: sa kanan ng ilog [[Brenta]] makikita ang [[Oliero]] at, sa ibaba ng agos, ang industriyal na lugar ng [[Campolongo sul Brenta|Campolongo]]; sa kaliwang Merlo at, sa likuran, [[San Nazario (VI)|San Nazario]].|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map=Italy Veneto#Italy|coordinates={{coord|45|51|37|N|11|39|38|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=19.40|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=160|saint=|day=|postal_code=36029|area_code=0424|website=|footnotes=|istat=024125|frazioni=|image_skyline=Canale-di-Brenta.jpg}}Ang '''Valbrenta''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nabuo noong Enero 20, 2019 sa pagsasanib ng mga comune ng [[Campolongo sul Brenta]], [[Cismon del Grappa]], [[San Nazario (VI)|San Nazario]], at [[Valstagna]].<ref>[https://bur.regione.veneto.it/BurvServices/pubblica/DettaglioLegge.aspx?id=387324 Loi régionale n°3 du 24 1 2019, ''Bulletin officiel de la région de Vénétie'']</ref> == Heograpiya == Sakop ng Valbrenta ang halos buong [[Lambak ng Brenta|lambak]] na may parehong pangalan, na nasa hangganan ng Trentino [[Valsugana]] sa hilaga. Napapalibutan ito sa magkabilang panig ng [[talampas ng Sette Comuni]] sa kanluran at ng [[masiso ng Grappa]] sa silangan. Ang buong lambak kung saan ito matatagpuan ay tinatawid ng [[Ilog Brenta]]. == Kasayayan == Ang munisipalidad ng Valbrenta ay itinatag noong Enero 30, 2019, gamit ang Batas blg. 3/2019<ref>{{Cita web|url=https://bur.regione.veneto.it/BurvServices/pubblica/DettaglioLegge.aspx?id=387324|titolo=Legge Regionale n. 3 del 24 gennaio 2019 - Bollettino Ufficiale della Regione del Veneto|sito=bur.regione.veneto.it|lingua=it-IT|accesso=2019-01-31}}</ref> ng Konsehong Rehiyonal ng Veneto na nagpatibay sa pagsasanib ng mga dating munisipalidad ng Campolongo sul Brenta, Cismon del Grappa, San Nazario at Valstagna kasunod ng konsultatibong reperendum na tinawag ng Konsehong Rehiyonal sa probisyon 132/2018<ref>{{Cita web|url=https://bur.regione.veneto.it/BurvServices/pubblica/DettaglioDgr.aspx?id=379474|titolo=Nella Deliberazione della G.R., primo paragrafo}}</ref> ng parehong lehislatibong asamblea. Ang reperendum, na ginanap noong Disyembre 16, 2018 sa limang munisipalidad, ay nagkaroon lamang ng negatibong resulta sa munisipalidad ng [[Solagna]], na samakatuwid ay hindi lumahok sa pagsasanib. Ang kabisera ng munisipalidad ng Valbrenta ay itinatag sa pamamagitan ng Batas Rehiyonal sa lokalidad ng Carpanè sa dating munisipalidad ng San Nazario, hanggang sa magkabisa ang bagong batas munisipal. == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}}{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] br08t8kxn5h6h4bxlrzkow1k5e7evdn Sasakyang panghimpapawid na panglabanan 0 340691 2236120 2026-10-22T04:08:40Z Myrnamyers 83416 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1378198680|Fighter aircraft]]" 2236120 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}} [[File:Formation_of_a_Legacy,_Heritage_flight_merges_aviation_past_and_present_86-16-51-22.jpg|thumb| Ang isang F-16 Fighting Falcon (kaliwa), P-51D Mustang (ibaba), F-86 Sabre (itaas), at [[Lockheed Martin F-22 Raptor|F-22 Raptor]] (kanan) ay kumakatawan sa apat na henerasyon ng mga mandirigmang Amerikano.]] [[File:Airco_D.H.2_ExCC.jpg|thumb| Scout ng "tagatulak" ng Airco DH.2]] [[File:F-35A_flight_(cropped).jpg|thumb| Ang Lockheed Martin F-35A [[Hukbong Himpapawid ng Estados Unidos|ng USAF]]]] [[File:Jules_Védrines_in_a_Nieuport_16_fighter_at_Vadelaincourt_airfield_(cropped).jpg|thumb| Si Jules Védrines sa kanyang Nieuport 16, na armado ng isang Lewis, matapos linisin ang harapang linya ng mga lobo ng obserbasyon ng Aleman sa pamamagitan ng unang pag-atake ng rocket sa kasaysayan.]] [[File:Nieuport-Delage_NiD_52_L'Aéronautique_June,1928.jpg|thumb| Ang Nieuport-Delage NiD.52, na sa iba't ibang anyo ay ginamit noong dekada 20 at hanggang sa dekada 1930 ng iba't ibang sandatahang panghimpapawid ng Europa, kabilang ang sa mga Pranses at Espanyol.]] [[File:Messerschmitt_Bf_109E_at_Thunder_Over_Michigan.jpg|left|thumb| Isang demonstrador ng ibong pandigma na Messerschmitt Bf 109E]] [[File:F4F-3_new_pitot_tube_of_later_model.jpg|left|thumb| Grumman F4F-3 Wildcat, unang bahagi ng 1942]] [[File:P-51-361.jpg|thumb| Hilagang Amerika P-51D Mustang noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] Ang tanging operational na implementasyon ng mixed propulsion ay ang Rocket-Assisted Take Off (RATO), isang sistemang bihirang gamitin sa mga fighter, tulad ng zero-length launch, RATO-based takeoff scheme mula sa mga special launch platform, na sinubukan ng Estados Unidos at Unyong Sobyet, at naging lipas na sa mga pagsulong sa teknolohiya ng surface-to-air missile . == Mga panglabanan na ginagamitan ng jet == [[File:Messerschmitt_Me_262_B1-A_D-IMTT_501244_replica_ILA_Berlin_2016_02.jpg|thumb| Ang Messerschmitt Me 262 ay isa sa pinakamabilis na sasakyang panghimpapawid noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at ang unang sasakyang panghimpapawid na ginawa nang maramihan na gumamit ng teknolohiya ng jet engine.]] [[File:Gloster_Meteor_Centenary_of_Military_Aviation_2014_(cropped).jpg|left|thumb| Ang Gloster Meteor ang unang jet fighter ng Britanya at ang tanging jet aircraft ng [[Kapangyarihang Alyados (Ikalawang Digmaang Pandaigdig)|Allies]] na ginamit noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.]] [[File:QF-4_Holloman_AFB.jpg|left|thumb| Hukbong Panghimpapawid ng Estados Unidos na McDonnell Douglas F-4 Phantom II]] [[File:F-15,_71st_Fighter_Squadron,_in_flight.JPG|thumb| McDonnell F-15 Eagle ng Hukbong Panghimpapawid ng Amerika]] [[File:Russian_Air_Force_Mikoyan-Gurevich_MiG-31P.jpg|left|thumb| Isang MiG-31 ng Hukbong Panghimpapawid ng Russia]] [[File:FA-18C_desert_refueling.jpg|thumb| Isang F/A-18C Hornet]] [[File:Rafale_-_RIAT_2009_(3751416421).jpg|left|thumb| Isang Dassault Rafale sa RIAT noong 2009]] [[File:F-22_Raptor_at_the_2008_Joint_Services_Open_House_airshow_4.jpg|thumb| [[Lockheed Martin F-22 Raptor|Lockheed Martin/Boeing F-22 Raptor]] sa 2008 Joint Services Open House airshow]] [[File:Sukhoi_T-50_Maksimov.jpg|thumb| Isang [[Sukhoi PAK FA|Sukhoi Su-57]] ng Hukbong Panghimpapawid ng Russia]] [[File:IMG-TAI-TFX.jpg|thumb| Ang Turkish TAI TF Kaan habang nagsusulit sa runway sa mga pasilidad nito sa [[Ankara]] noong ika-17 ng Marso 2023]] Pagdating ng Hunyo 2026, bumubuo ang China, Amerika, Japan, Italy, United Kingdom, at Russia ng kani-kanilang program sa ikaanim na generation ng mga eroplano. China ang unang bansa na hayag na nagpalipad ng mga prototype ng mga ikaanim na generation na eroplanong panggiyera, na pinapangalanan munang Chengdu J-36 at Shenyang J-50 . <ref name="19FortyFive26 J36 J50">{{Cite web |last=Kazianis |first=Harry J. |date=18 June 2026 |title=What Are China's J-36 and J-50 Sixth-Generation Fighters and How Far Ahead Are They of America's F-47 NGAD? |url=https://www.19fortyfive.com/2026/06/what-are-chinas-j-36-and-j-50-sixth-generation-fighters-and-how-far-ahead-are-they-of-americas-f-47-ngad/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618171802/https://www.19fortyfive.com/2026/06/what-are-chinas-j-36-and-j-50-sixth-generation-fighters-and-how-far-ahead-are-they-of-americas-f-47-ngad/ |archive-date=18 June 2026 |access-date=18 June 2026 |website=19FortyFive}}</ref> Pinili ng [[Hukbong Himpapawid ng Estados Unidos|Hukbong Panghimpapawid ng Amerika]] noong 2025 ang design ng Boeing F-27 mula sa program nila na Next Generation Air Dominance ("pananaig sa himpapawid sa susunod na henerasyon") na sinimulan noong 2014 upang palitan ang [[Lockheed Martin F-22 Raptor|F-22 Raptor]].<ref name="19FortyFive26 J36 J50" /><ref name="BBC25 Boeing F-47 selected">{{Cite news |last=Debusmann |first=Bernd |date=21 March 2025 |title=Trump awards Boeing major contract to build 'most lethal' fighter jets |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/articles/cp3y04vxe48o |url-status=live |access-date=19 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430032623/https://www.bbc.com/news/articles/cp3y04vxe48o |archive-date=30 April 2026}}</ref> Ginagawa rin ng Hukbong-Dagat ng Amerika ang program na F/A-XX upang palitan ang mga F/A-18E/F Super Hornet nila at tambalan ang F-35C simula sa mga taong 2030.<ref name="NI23 F/A-XX 6th">{{Cite web |last=Suciu |first=Peter |date=December 12, 2023 |title=F/A-XX: The Navy's Remarkable 6th Generation Fighter Is Coming Soon |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/fa-xx-navys-remarkable-6th-generation-fighter-coming-soon-207879 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250410064901/https://nationalinterest.org/blog/buzz/fa-xx-navys-remarkable-6th-generation-fighter-coming-soon-207879 |archive-date=April 10, 2025 |access-date=June 19, 2026 |website=The National Interest}}</ref><ref name="USNI26 F/A-XX August">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Navy's Next-Generation F/A-XX Downselect Expected in August |work=USNI News |url=https://news.usni.org/2026/04/20/navys-next-generation-f-a-xx-downselect-expected-in-august |url-status=live |access-date=June 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260424043044/https://news.usni.org/2026/04/20/navys-next-generation-f-a-xx-downselect-expected-in-august |archive-date=April 24, 2026}}</ref> == Mga Sandata == [[File:J-10C_20250921.jpg|left|thumb| Ipinakita ang multirole-fighter na Chengdu J-10 C ng PLAAF ng Tsina na may iba't ibang uri ng armas.]] [[File:F-104_Waffenschacht.jpg|left|thumb| M61 [[Kalibre 20 mm|20&nbsp;]]Pag-install ng kanyon ng [[Kalibre 20 mm|mm]] sa West German Lockheed F-104G Starfighter]] [[File:AIM-120_AMRAAM.jpg|thumb| AIM-9 Sidewinder (pylon sa ilalim ng pakpak) at AIM-120 AMRAAM (dulo ng pakpak) na dala ng magaan na F-16 fighter]] [[File:ILA_2008_PD_446.JPG|alt=|left|thumb| Isang MBDA Meteor, isang ARH BVR AAM na ginamit sa Eurofighter Typhoon, Saab JAS 39 Gripen, Lockheed Martin F-35, at Dassault Rafale]] Ngayong nakamit na ang mas mataas na pagiging maaasahan, ang parehong uri ng mga missile ay nagbibigay-daan sa piloto ng fighter na madalas na maiwasan ang panganib ng malapitang labanan sa dogfight, kung saan tanging ang mas may karanasan at bihasang mga piloto ng fighter ang may posibilidad na manaig, at kung saan kahit ang pinakamahusay na piloto ng fighter ay maaaring malas. Iyung paggamit nang husto sa mga masalimuot na parameter ng ipinapalipad na pampasabog sa pag-attack at pagsangga laban sa nakakakayang kalaban ay kailangan ng maraming kasanayan at kaparaanan, nguni’t laban sa mga nabibiglang kalaban na wala noong ganoong katulad na kakayanan at paraang panglaban,{{Sfn|Shaw|1985}} lalong madali lang ang pakikipaglabanan gamit ang mga ipinapalipad na pampasabog. Ang paggamit nang husto ng mga kumplikadong parametro ng misayl sa pag-atake at depensa laban sa mga karampatang kalaban ay nangangailangan ng malaking karanasan at kasanayan, Sa pamamagitan ng bahagyang pag-automate ng air-to-air combat at pagbabawas ng pag-asa sa mga pagpatay gamit ang baril na kadalasang nakakamit lamang ng isang maliit na bahagi ng mga ekspertong piloto, ang mga air-to-air missile ngayon ay nagsisilbing lubos na mabisang pamparami ng puwersa. == Mga Sanggunian == === Mga Pagbanggit === * {{Cite book |last=Ahlgren |first=Jan |title=Gripen, the First Fourth Generation Fighter |last2=Linner |first2=Anders |last3=Wigert |first3=Lars |publisher=Swedish Air Force and Saab Aerospace |year=2002 |isbn=91-972803-8-0}} * {{Cite book |last=Burton |first=James |title=The Pentagon Wars: Reformers Challenge the Old Guard |publisher=[[Naval Institute Press]] |year=1993 |isbn=978-1-61251-369-0}} * {{Cite journal |last=Blume |first=August G. |year=1968 |editor-last=Miller, Jr. |editor-first=Thomas G. |title=History of the Serbian Air Force |journal=Cross and Cockade Journal |location=Whittier, California |publisher=The Society of World War I Aero Historians |volume=9 |issue=3}} * {{Cite book |last=Buttar |first=Prit |url=https://books.google.com/books?id=PxGkAwAAQBAJ&pg=PA298 |title=Collision of Empires: The War on the Eastern Front in 1914 |publisher=Bloomsbury USA |year=2014 |isbn=978-1-78200-648-0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240401000000/https://books.google.com/books?id=PxGkAwAAQBAJ&pg=PA298 |archive-date=1 April 2024}} * {{Cite book |last=Coox |first=Alvin |title=Nomonhan: Japan Against Russia, 1939 |publisher=[[Stanford University Press]] |year=1985 |isbn=0-8047-1160-7}} * {{Cite book |last=Coram |first=Robert |url=https://archive.org/details/isbn_9780316881463 |title=Boyd: The Fighter Pilot Who Changed the Art of War |publisher=[[Little, Brown and Company]] |year=2002 |isbn=0-316-88146-5}} * {{Cite book |last=Cross |first=Roy |title=The Fighter Aircraft Pocket Book |publisher=Jarrold and Sons, Ltd. |year=1962}} * {{Cite book |last=Eden |first=Paul |title=The Encyclopedia of Aircraft of WWII |publisher=Amber Books, Ltd |year=2004 |isbn=1-904687-07-5 |location=London}} * {{Cite book |last=Glenny |first=Misha |author-link=Misha Glenny |url=https://books.google.com/books?id=0SgG3mY5X_UC |title=The Balkans: 1804–2012 |publisher=Penguin Books |year=2012 |isbn=978-1-77089-273-6 |location=New York, New York}} * {{Cite book |last=Grove |first=Eric |url=https://archive.org/details/janeswaratsea18900irel |title=Jane's War at Sea |last2=Ireland |first2=Bernard |publisher=[[HarperCollins]] |year=1997 |isbn=0-00-472065-2}} * {{Cite book |last=Gunston |first=Bill |title=Modern Air Combat |last2=Spick |first2=Mike |publisher=Crescent Books |year=1983 |isbn=91-972803-8-0}} * {{Cite book |last=Hammond |first=Grant T. |title=The Mind of War: John Boyd and American Security |publisher=Smithsonian Institution Press |year=2001 |isbn=1-56098-941-6}} *   * {{Cite book |last=Huenecke |first=Klaus |url=https://archive.org/details/modernaircombata0000guns |title=Modern Combat Aircraft Design |publisher=Airlife Publishing Limited |year=1987 |isbn=0-517-412659 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Lee |first=John |title=Fighter Facts and Fallacies |publisher=William Morrow and Company |year=1942}} * {{Cite book |last=Munson |first=Kenneth |title=Fighters Attack and Training Aircraft 1914-1919 |publisher=Blandford |year=1976 |edition=Revised}} * {{Cite book |last=Shaw |first=Robert |url=https://archive.org/details/fightercombattac00shaw |title=Fighter Combat: Tactics and Maneuvering |publisher=[[Naval Institute Press]] |year=1985 |isbn=0-87021-059-9}} * {{Cite book |last=Spick |first=Mike |title=Designed for the Kill: The Jet Fighter—Development and Experience |publisher=[[United States Naval Institute]] |year=1995 |isbn=0-87021-059-9}} * {{Cite book |last=Spick |first=Mike |title=An Illustrated Guide to Modern Fighter Combat |publisher=Salamander Books Limited |year=1987 |isbn=0-86101-319-0}} * {{Cite book |last=Spick |first=Mike |title=Brassey's Modern Fighters |publisher=Pegasus Publishing Limited |year=2000 |isbn=1-57488-247-3}} *   * {{Cite book |last=Stevenson |first=James |url=https://archive.org/details/pentagonparadoxd00stev |title=The Pentagon Paradox: The Development of the F-18 Hornet |publisher=[[Naval Institute Press]] |year=1993 |isbn=1-55750-775-9}} * {{Cite book |last=Stimson |first=George |title=Introduction to Airborne Radar |publisher=Hughes Aircraft Company |year=1983}} * {{Cite book |last=Stuart |first=William |title=Northrop F-5 Case Study in Aircraft Design |publisher=Northrop Corp. |year=1978}} * {{Cite book |last=Wagner |first=Raymond |title=Mustang Designer: Edgar Schmued and the P-51 |publisher=[[Smithsonian Institution Press]] |year=2000 |location=Washington, DC}} [[Kategorya:Manlalaban sasakyang panghimpapawid]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Suweko]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Olandes]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Aleman]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Pranses]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Kastila]] grq8lfjj1mvnh7khfiv3zupy4lb8x33 Usapan:Misyong OsRox 1 340692 2236175 2026-10-22T11:06:37Z ~2026-56711-48 167868 /* OS-ROX */ bagong seksiyon 2236175 wikitext text/x-wiki == OS-ROX == REPORT [[Natatangi:Mga ambag/~2026-56711-48|~2026-56711-48]] ([[Usapang tagagamit:~2026-56711-48|talk]]) 11:06, 22 Oktubre 2026 (UTC) i4v3twvyj5b92mop3udl6kde6fps98t