Vikipedija tlywiki https://tly.wikipedia.org/wiki/S%C9%99rlovh%C9%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Medja Xususi No-pegət Okoədə Okoədə no-pegət Vikipedija Vikipedija no-pegət Fajl Fajli no-pegət MediaWiki MediaWiki no-pegət Šablon Šabloni no-pegət Dastək Dastəki no-pegət Kategorijə Kategorijə no-pegət TimedText TimedText talk Modul Moduli no-pegət Event Event talk 10 887 124904 106952 2026-05-25T14:08:25Z Гусейнага 51 124904 wikitext text/x-wiki {| class=toccolours style="clear:right; border:1px solid #ddd; width:95%; margin:1em auto;" cellpadding=2 |- |width=100% colspan=2 bgcolor=#ccccff align=center| '''Avropə pajtaxton''' |- |width=100% colspan=1 bgcolor=#F0F0F0 align=center| [[Afina]] • [[Amsterdam]] • [[Andorra la Velja]] • [[Ankara]] • [[Boku]] • [[Belgrad]] • [[Berlin]] • [[Bern]] • [[Bratislava]] • [[Brussel]] • [[Budapešt]] • [[Buxarest]] • [[Dublin]] • [[Helsinki]] • [[Jerevən]] • [[Kišinjov]] • [[Kijev]] • [[Kopenhagen]] • [[Lissabon]] • [[London]] • [[Luksemburg (šəhər)|Luksemburg]] • [[Ljubljana]] • [[Madrid]] • [[Minsk]] • [[Monako Vill]] • [[Məskova]] • [[Nikosijə]] • [[Kobəsonə Lefkoša]] • [[Oslo]] • [[Paris]] • [[Podgoritsa]] • [[Praha]] • [[Priština]] • [[Rejkjavik]] • [[Riga]] • [[Romə]] • [[San-Marino (šəhər)|San-Marino]] • [[Sarajevo]] • [[Skopije]] • [[Sofija]] • [[Stokholm]] • [[Tallinn]] • [[Tbilisi]] • [[Tirana]] • [[Vaduts]] • [[Valletta]] • [[Varšava]] • [[Vatikan]] • [[Vilnus]] • [[Vijana]] • [[Zagreb]] |width=100% colspan=1 bgcolor=#F0F0F0 align=center| [[Fajl:Europe_(orthographic_projection).svg|100px]] |- |} [[Tispir:Avropə pajtaxton]] <noinclude>[[Tispir:Ğəlib]]</noinclude> 319i7vuqd4wxeebrbv52gpgkqxgptth 0 4147 124908 108047 2026-05-25T14:33:19Z Гусейнага 51 124908 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Fajl:Coppa_Italia_2008_premiazione.jpg|thumb]] '''A.S. Roma''' ''(ital. Associazione Sportiva Roma)'' — cy [[Italijə]] [[Futbol]]i klubonədə gyləj byə. Ym klub [[1927]]-inə sorədə ofajə byə. Cy Italijə ən ərbobə klub byə. Ym klub Romə təmsil kardejdə. Cy klubi prezident [[Ceyms Pallotta|Čejms Pallotta]] byə. == Səvonon == [[Tispir:Çı İtaliya futboli klubon]] sh3il5t22shi1e25v57gvb5cnsfvtae 0 5161 124917 108791 2026-05-25T17:06:17Z ~2026-22643-79 40092 124917 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Čoǧrafijə''' (kana Junani γεωγραφία - zəmini izoh karde, γῆ — zəmin, γράφω — nyvyštəm, təsfir kardəm) — junan syxani bə geo - zəmin, grafo - nyvyštəm, təsvir kardəm. Čoǧrafijə elmi bani [[Eratosfen]] hisob bejdə. [[Zəmin|Cəmə planet]]ədə byə proseson umutedə. Ym elm cəmə erasə 2 həzo sor bə nav bino byə. Mijonə sasoron bəpeštə ym elm ve inkiušaf kardyše. Əv čoǧrafija elmi bə dy vyrəš čoš kardə. Gyləjni nomyš “ivodə(umumi) čoǧrafija”, dyminə poə nomyš “ölkəšunasəti” noəše. Nuə čoǧrəfijan elmi ejni ǧajdədə ijan bə dy vyrə čo bedə. Əmma, nomnoš dəgiš buə.İminə poə nom fiziki čoǧrəfijə, dyminə poə nom igtisadi čoǧrəfijə. Dy čoǧrəfijə elmi əvlod buə elmonən heste ymon geomorfologijə, paleočoǧrəfijə, iglimšunasəti, zamini čoǧrəfijə, hidrologijə ijan sijasi čoǧrəfijə. Civonku čo bə texniki elmon aid kardəbuə kartegrafijan by elmi aide.Bə čorəfijə elmi kamiši nez buə elmondə [[Tibb]] čoǧrəfijə inən hərbi(čangə) čoǧrəfijan heste. # Komleks elm, hansiki cy Yeri coǧrafi təbəǧon umutejdə və əsas dygǧətyš bə zaman-məkan ǧanunaujǧunluǧi aškar kardeje. Cy coǧrafijə elmon əsas umutə objekt geosferaje (biosfer, atmosfer, litosfer, hidrosfer və torpaǧi təbəǧon) və geosistemonin (landšafton, iglimə zonən,biogeoцenozy ..) # Gyrdə kardə byə zyneje cy gyli ərazi, objekti, prosesi zaman-məkan həxədə (Cy materikon užən okeanon coǧrafijə, Tolyši čoǧrafijə, cy čəhra čoǧrafijə, cy infeksijə coǧrafijə...) {{Elmon}} [[Tispir:Čoǧrafijə| ]] [[Tispir:Elm]] t2vl8vwyxcjjp8sw5blohwv7if2igoj 0 5418 124918 109028 2026-05-25T17:07:12Z ~2026-22643-79 40092 124918 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Elm''' — [[Təbijət|təbiət]], [[Čəmjət|čəmjjət]] u cy insoni təfəkkuri barədə objektivə, sisteminə u əsosin byə zynəjon səjro, bo cəvon sərost karde, u paj-baxš kardejro insonə fəolijjəti tispir. Yn fəlijjəti əsos - elmi fakton gyrdə karde, əcəvon daima nubekarde, əvoni sistemin karde, təngidə analiz ijən by əsosədə elmi zynəjon bə ivyrə gyrdə kardeje. Elm syvoj mušahidə byə təbii ijən ičtimoi hodison təsvir kardəni, həmən əcəvon əloǧon pəjdo karde ijən nətičon muəjjən karde zynedə. Har gylə elmi barədə təsəvvur, de yn elmi objekti, predmeti, metodi ijən prinsipi umute bino bedə. Elm jinə šərton ijən dərk karde komponenton yštənədə i kardedə: * Elmi koon poəbaxš be ijan ibemonon dəsoxte * Elmi muəssison, dəvinə ijan laboratorija avadanlyglon * Ce elmi-tədgigatə koon metodon * Dərk karde ijan kategorija aparat * Elmi informasija sistem * Syftəku gyrdə byə čəmi zynəjon məčmu. Elm soxtəbyə ružiku bə insonon koj məhsulinəti zijod be ijən cymi sajədə bo odəmon rifahi cok be xidmət kardəše. Bə de elmi məšǧul byə šəxson "alim" votedən. Əvon ce insonon arəd de yštə zynəj, səvody ijan nuršidə fikron čo bə kəsonin. == Elmi tarix == Muasir holədə byə elm XVI—XVII əsronku bo forməjn be bino kardəce. Ištə inkišafi tarixədə əv ce texnikə ijan texnologijə cərcivəku bešə, bə čəmijjəti inkišafi ve təsir kardə faktori pegardə. XVII əsriku žyǧo, elmi fəalijjət har 10-15 sorədə dy kərə zjod bedə (kəšfon ašmard, elmi informasijon, elmə kosojbon ašmard). == Alimon == Ce alimon məgsəd, ysətnə koj šəraitədə de imkan doə roon, ce insonon jimoni, ruzigari rohət kardeje. Bəcej gorošən, tarixi dorozi ce alimon kardəjon, dovlətonədə dastəgyšon vində ijan nəzorəti žiədə byən. Bə iminə səro byə elmi koon ǧədimə junanystanədə, Platoni akademijədə rast omedəmon. cy syfdənə de elmi məšǧul byə kəson, bənə ce saraj əjanon xususi imtijazonyšon hestbe, pešonə vaxtonədə bəəvon elmi dərəčon došone, nətičədə čəmijjəətonədə elitarə təbəgon bə əməl oməjn. == Elmon doktor == De elmi məšǧul byə, by sahədə har kom gylə problemi čolinə, de movčudə vasiton ijan usulon koməgi həll karde zynə šəxson, hələ ce mionə əsronku žyǧo, Həšinyštə kulturədə "Doktor"ə nomyšon səšone. İminə doktorə elmi dərəčə, bə tarixi mənbəon goroš 12 ijul 1219-nə sorədə Bolonijadə Papa III Honori tərəfiku doə byə. Syxan «Doktor» latynə zyvonədə dočtus - "umutəbyə" syxanikuje. Im, elmi sahədə ən penə dərəčə hesob bedə. Bo yn elmi dərəčə səj goroš, nomizəd yštə hozokardə dissertasija (lat. dissertatio - "muzakirə karde", "tədgig karde") ožə muzakirə vaxti, de mutəxəssison ištiraki təškil byə šura ijan ozodə ištirakcion vədə mudafiə kardəninbe. Mionə əsronədə ce mudafiə proses necandə ǧəssəmharde prosesiku ibarətbe. cymonədə, ce universiteti rektori vədə ǧəssəmharde əsas hesob bedəbe. Syvoj bymi nomizəd i gylə nižonə ijan i gylə ožə imtahan doəninbe. Nijonə imtahan dissertasijadə ǧejd byə tezison ce fakultə professoron (magistri regentes) vədə, ve vaxti isə, ožə həvoədə mudafiə kardeku ibarətbe. İmtahani doə bəpešo, nomizəd bə ožə muzakirə, disputation (lat. Disputationes - "mubahisə") vadoə bedəbe. Ojo nomizəd yštə elmi nubəjətion publika vədə mudafiə kardəninbe. By mərhələdə syvoj professoron, əlavə təmšokardəkəson aradə nyštə har kəs bə nomizədi pars doj hugugyš hestbe. Mudafiə bəpešo ce prosesi oxonə ijən təntənəjnə hissə - inaugurasija (lat. İnauguro - "təjin etmək" (vəzifəjə)) omedəbe. By hissədə nomizəd de simvolik əšjon təltif bedəbe. Bymon kitob, i gylə ǧyzylə angyšde ijan bereti formdə doktorə kolo daxilbe. In adət-ənənə hələ ysətən ce Həšinyštə məktəbonədə yštə iminə forməš oǧətəše. == Bejnəlxəlǧ elmi mukafaton == Bə elmi nailijjəton goroš bə alimon žitonə bejnəlxəlg nufuzinə mukafaton dojdən: Nobeli mukafat — dynjoədə ən nufuzinə elmi mukafat. Sorədə i kərə co gylə elmi sahədə doə bedə. Bənə əcej parodijə šnobeli mukafat-ən heste. * Fildsovi mukafat — rijazijjaiti sahədə, bə jolə nailijjəton goroš. İspanijə krali tərəfiku təgdim bedə. * Rolf Nevanlinni mukafat — ce informatikə rijazy aspektonədə bə jolə nailijjəton goroš. * Karl Fridrix gaussi mukafat — əmandə elmonədə de kəšfon vasitə, bə rijazijjati vardə jolə tohon goroš. * Kraufurdi mukafat — mukafat bə žinə istigaməton gorə doə bedə: astranomijə, rijazijjat, bioloži elmon, Zəmini barədə elmon. * Abeli mukafat — bo rijazijjati inkišafiro doə tohvon goroš. * Šao İfu mukafat — bə astranomijə, rijazijjat, təbabət ijan bə žimoni barədə elmon doə byə jolə tohvon goroš. * Tjuringi mukafat — ce ašmardə texnikə asosasija tərəfiku, informatikə sahədə doə byə mukafat. * Mixail Lomonosovi nomədə jolə ǧyzylə medal — ce Rusija Elmon Akademijə ali mukafat. * Dmitrij Mendelejevi nomədə jolə ǧyzylə medal — ce Rusija Elmon Akademijə, kimja elmi sahədə bə jolə nailijjəton goroš mukafat. {{Elmon}} == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Elm]] 2odp1hqmwpaxlm5x5fytpthu7d726fo 0 5706 124909 114666 2026-05-25T14:33:38Z Гусейнага 51 124909 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Francesco Totti Vicario.JPG|miniatyur]] '''Francesko Totti''' (Francesco Totti) — cy [[Italijə]] futbolvone. Cy [[Italijə]] vyžnijə [[futbol]] hənək kardəše. [[Romə]] [[futbol]] klubondə hənək kardəše. 2006-inə dynjo cempionatədə dynjo cempion byə. 2 gylə kinəš heste. [[Tispir:Futboləvonon]] 2lr3uzdnfogajaqn3p54jsai7ky7hj6 0 6131 124913 92366 2026-05-25T14:36:24Z Гусейнага 51 124913 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Michelangelo's Pieta 5450 cut out black.jpg|thumb|Mikelanželo. Ce Intiboh Dovri Byrhoz]] '''Intibohi dovr ijən Renesans''' (fr. Renaissanče, ital. Rinasčimento — «Tožə bə cahon ome») — ce [[Avropə]] fərhəngi tarixədə, ce mijonə sasor ijən nujə dovri fərhəngi mijonədə gylə mərhələ bə Həšinyštə de Dylə Avropə XIV sasori syftədə XVI sasori oxo əhotə kardejdə. Intiboh syxani ce italjənon humaniston nyvyštəšone (Čorčio Vazari). Bəj ysətnə məhnə XIX sasori fransyz tarixəkə Žul Mišle doəše. Adam Mets ǧejd kardəšbe bəpe ce Avropə Intibah Dovr syxan de Mysylmonon Intiboh Dovri syxani i vyrədə bynyvyšton. ==Xysusijəton == Ce Intibah Devri ovaxtə čəhət ce fərhəngi nujə dynjo məhnə səj odəmi bə nav dənoje. Bə antik mədənijjəti həvs ve bedə žogo byzyn əcəj «Tožə bə dynjo ome») bedə. Hežo yvrəjku — «Perəse» termin ofajə bedə. Tikəjən sərost – ijən bə dynjo omə junan de [[Romə]] fikron bə elmi, čəmijjəti, fərhəngi insonon ce Mijonə Sasoronədə bə sosial žimoniku ocke ro bə proses be. Ym tožə fərhəng Avropədə bə sosial proseson goməki ofajə bə. Ce šəhəron jol be ce feodalizmədə nybə tačiron, sənətkoon əhəmijjəti veš kardəšbe. Əcəj bəpeštə insoni ozodəti əsas pegətətožə fəlsəfi ro — humanizm fəlsəfə ofajə be ro imkan bə məjdon oməj. Šəhəronədə ce kilsə təsirədə nybə elmi vyron obedən. Nujə dynjo fikr ve šejon ce Antik devri fəlsəfəku pegətedə. Əjo humanizmi vinde bedə. Ce XV sasori mijondə kitob bekaj pəjdo kaj ce antik devriku mandə zynəjon Avropədə rə məšhur betəkon dojdə. [[Fyrəngyston]]i, [[Almanijə]] čo Avropə kišvəronədə ym proses di be. Ce XV sasori oxojdə əv, yštə ən məšhurə mərhələ dəšedə. Ce XVI sasorədə Intibah devri idejon problemonyš bedə. Cymi bəpeštə ce Avropə fərhəngədə manjerizm de barokko ofajə bedən. == Əcəj rišə == Veni tarixəkon hisobkardedən ce Intibah devri idejon yštə bynə XIII sasori oxojəd ce Florensijaku Dante Olivjeri (1265-1321) de Francesko Petrarka (1304-1374) nyvyštəjonədə, Čotto di Bondone (1267-1337) šikonədə pegətəše. Intibahi byci ə devrədə yštənən Italjadə ofajə be səbəb zyne bedəni. Bycimi goroš ve fikron hestin. === Junan de ərəbon zynəjon istifadə karde === Kali aliomon iddia kardedən, bə Intibahi ro katalizator Həšinyštədə joddədə ve vaxte bekardə Bizansədə, Islam dynjoədə, kali kilsə kitobxanonədə mandəǧədimə nyvyštəjon pəjdo be junan de ərəbə zyvononədə bə kitobon bə latini pegordone ve təsir kardəše. Junan de ərəbi elmi zynəjon i gylə Ispanjadə ne, həmən ərəb de junan dynjo əlaǧon goməki umutedəbin. Mijonə Həšipemədə hisob elmi ve inkišafyš kardəšbe ijən ym hisob zynəjon XIII əsasorədə Xac čangoništirakkardəkəson bə Avropə vardəšone.. ce Bizans Imperija 1204-inə sorədə səlibəkon de 1453-inə sorədə ce Osmanli Davləti išǧal karde, əjo bə universiteton dəvase əjo bə ce junanon alimon bə Italja še səbəb be. Im alimon klassik junan zynəjon, nyvyštəjon dyšdə bardšone. Det ym ružnə mandə klassik junan ədəbijjat ce Romə hugug de Bizansi koməgi mandə. === Ce Italijə sosial-sijosi sərostəti === [[Fajl:Italy 1494 AD.png|thumb|200px|right|Apennin 1494]] Ce [[Italijə]] oxonnə Mijonə Sasoronədə sijasi vəzijjət žəgo fikri bə məjdon bekardedə , davlətədə bə sosial-sijasi həvo bə inkišafi təkon doaše. Syftənə Italjadə i gylə sosial-sijasi sərrostəti nybe. Əv ve ašmardədə gədə davləton čo bəbe. Neapol kraləti ce davləti čənubi, Florensija Respublika Papa vilajəti dylə, Genuja Respublika de Milan Hersogəti šimal de həšinyštə, Venesija Respublikajən ce davləti həšipemə idarə kardedəbe. Italja ym devrədə yštə de dyjo tičorəti məšǧul bə davləton Florensija de Venesija Respublika məšhur be. Im davlətonədə bə ozodəti bə inkišafi koməg bedəbe. Bəcəj goroš bənə Venesija jolə tičorət šəhəron ce Avropə intellektual mərkəz bəbin. Tačiron dynjo ve vyrəku, ən vejən Levanteniku (Mijonə Həšipemə nome) nujə idejon, elmizynəjon ,nyvyštəjon vardedəbin, Venesija de həšipemə tičorətədə ce Avropə kəjbə bedə həmən əj bənə šišə vadoəvyrə zyndəbin, Florensija ipəg de čəvahirəti mərkəz hisob kardedəbin. Im ərbobəti ičtimai. Fərhəng kon karde. əjo žimon kardə odəmon hande imkanon ve kardedəbe. === Sijo marde === Versijonədə gyləjən yme Florensija de ce Avropə čo davləton dəmon ve kam be «Sijo marde» votə bə taun noxəši gətə be XIV sasori ce Italja odəmon fikron ovaxte səbəb be. Insonon bə dini vəjnə bin bə Zəmini žimoni. Ce rufon dynjoku, mardə bəpeštə žimoniku ve fikr došone. Žəgojən votəkəson hestin «Sijo marde» dini əsəron malijjəkarde təkon doše. Imon Intibahi byci Italjadə ofajə be izah karde zynedəni. «Sijo marde» pandemija be i gylə Italja ne həmmə Avropə gətəšbe. Əv bej bəzne Intibahi Italjadə ofajə be ym məsəlon həmmə təsiršon bə. [[Tispir:Mədənijət]] [[Tispir:Taryx]] rxx5klqaozzueurzrg1awiuf1qvgz68 0 7018 124911 103871 2026-05-25T14:34:53Z Гусейнага 51 124911 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Taj Mahal, Agra, India.jpg|thumb|Tač Mahal]] '''Memarəti''' — ce odəmon binomoniku žygo ce žimoni kycbəkyc həmmə vyrədə de ružygari nyrəsəjon olyǧne koj ǧale. Kə ežəne, kəjbə-penčə peǧandej ijən bə soxtemoni dair kom ko hestebu, əvon həmmə bəcəvon kardəjon dairin. Hələ ǧədimə [[Romə]] memar həmən ce memarəti bino ənəjondə gyləjni, Viruvi žygo votedəbe: “Memarəti ce se gylə suni səpeje. 1.Durum varde. 2.Ovand (xəjr) 3.Recinəti”. Ədəbijotonədə “Virtuvi segul” nomədə bə ym raj XV əsrdə Alberti gyləjyšən sunyš zijodəš kardyše. Ym sunən de məǧsəddairəti nomi memarətiədə čər bej. [[Tispir:Memarəti]] 9odty1cc9j56q8j07zupcakbzny7eer 0 8250 124901 114286 2026-05-25T14:07:24Z Гусейнага 51 124901 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Flag of Rome.svg|thumb|Roma parcəm]] '''Romə''' — cy [[Italijə]] [[Pajtaxt|pajtaxte]]. Cəmə erasə bə nav 753-inə sorədə ofajəšone. Əholiš 2,8 miljone. Iglimyš Mijonə dyjo iglime. Cy dynjo ən məšhurə [[Šəhər|šəhəronədə]] gyləje. {{Avropə pajtaxton}} [[Tispir:Italijə]] [[Tispir:Avropə pajtaxton]] o3zliygku4sbvkwre3n6i9keip5y37e 124902 124901 2026-05-25T14:08:01Z Гусейнага 51 Гусейнага номи овахте сәһифә [[Roma]] бә [[Romə]] 124901 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Flag of Rome.svg|thumb|Roma parcəm]] '''Romə''' — cy [[Italijə]] [[Pajtaxt|pajtaxte]]. Cəmə erasə bə nav 753-inə sorədə ofajəšone. Əholiš 2,8 miljone. Iglimyš Mijonə dyjo iglime. Cy dynjo ən məšhurə [[Šəhər|šəhəronədə]] gyləje. {{Avropə pajtaxton}} [[Tispir:Italijə]] [[Tispir:Avropə pajtaxton]] o3zliygku4sbvkwre3n6i9keip5y37e 124906 124902 2026-05-25T14:22:30Z Гусейнага 51 124906 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Flag of Rome.svg|thumb|Romə parcəm]] '''Romə''' — cy [[Italijə]] [[Pajtaxt|pajtaxte]]. Cəmə erasə bə nav 753-inə sorədə ofajəšone. Əholiš 2,8 miljone. Iglimyš Mijonə dyjo iglime. Cy dynjo ən məšhurə [[Šəhər|šəhəronədə]] gyləje. {{Avropə pajtaxton}} [[Tispir:Italijə]] [[Tispir:Avropə pajtaxton]] qcdduudytwoiqjez04b4tt3oawfwe7e 124907 124906 2026-05-25T14:22:40Z Гусейнага 51 124907 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Flag of Rome.svg|thumb|Romə parcəm]] '''Romə''' — cy [[Italijə]] [[Pajtaxt|pajtaxte]]. Cəmə erasə bə nav 753-inə sorədə ofajəšone. Əholiš 2,8 miljone. Iglimyš Mijonə dyjo iglime. Cy dynjo ən məšhurə [[Šəhər|šəhəronədə]] gyləje. {{Avropə pajtaxton}} == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Italijə]] [[Tispir:Avropə pajtaxton]] tqajz7h2y7dmp8rw1njuspshzvncnwf 0 8554 124919 111546 2026-05-25T17:09:45Z ~2026-22643-79 40092 124919 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sosial elmon''' (ičtimoi elmon) — ce soial elmon tarix bə ğədimə junanistoni šedə. Ce [[Čəmjət|čəmjəti]] dylədə munasibəton umutə elme. Ysət sosial elmon ve inkišaf kardəšone. Ysət de sosial elmon insonon cic famemon karde, bə cici bəvə karde umutedən. Sosial-demokraton ce sosial elmon iǧtisadi kəši umutedə. Sosialiston bə har kəsi bərobər žimon karde tərəfi gətedən. {{Elmon}} [[Tispir:Mədənijət]] [[Tispir:Sosial elmon]] ocjvvvriiw5ki3yxzqbicpzsygwva9t 0 9776 124915 112332 2026-05-25T14:37:16Z Гусейнага 51 124915 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Italijə''' (ita. ''Italia''), yštənə nom '''Respublikə Italijə''' (ita. ''Repubblica Italiana'') — [[Avropə|Avropədə]] gyləj [[Kišvər|kišvəre]]. Nyso Avropə [[Kišvər|kišvəre]]. [[Apenin]]ə ǧəčədəj. Əcəj nysoədə [[Sicilijə]], [[Sardinjə]] səkujon hestin. Kobəsonədə [[Alpi bandon]]in. De 6 gyləj [[Kišvər|kišvəri]] marzyš heste. [[Pajtaxt|Pajtaxtyš]] [[Romə|Roməj]]. Rəsmi [[Zyvon|zyvonyš]] [[Italijanə zyvon|Italjənə zyvone]]. Pulyš EURO-y. Syftə Italjə 2 kraləti byə. 1861-inə sorədə əvon i byən ysətnə Italjə ofajə byə. [[Fajl:Flag of Italy.svg|çəpo|miniatyur|Italijə parcəm]] == Səvonon == {{Avropə kišvəron}} [[Tispir:Avropə kišvəron]] [[Tispir:Italijə| ]] fnc0uvx0oo5bh1v2lwdao07lpt21jgy 0 13735 124916 91236 2026-05-25T17:00:39Z ~2026-22643-79 40092 124916 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Epistemologijə''' — [[Fəlsəfə]] intyzom. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Epistemologijə]] [[Tispir:Fəlsəfə]] [[Tispir:Elm]] elicmcu7dj35t4ga8lutungv0ua03uo 0 16993 124910 108412 2026-05-25T14:34:11Z Гусейнага 51 124910 wikitext text/x-wiki {{Šəxsijət|šikil=Miguel Ángel, por Daniele da Volterra (detalle).jpg|movardə taryx=06.03.1475|movarda zəmin=Kapreze, Flotentijə respublikə|mardə taryx=18.02.1564|faolijət=hejkəltəroš, rəssam, memar, šair u mytəfəkkir}} '''Mikelančelo Buonarroti,''' həmən '''Mikelanolo'''<ref>''Дживелегов А. К.'' Микельанджело. — 2-е изд. — <abbr>М.</abbr>: Молодая гвардия, 1957. — 255 с. — (Жизнь замечательных людей).</ref>, təmomə nom '''Mikelančelo di Lodoviko di Leonardo di Buonarroti Simoni''' (ital. ''Michelangelo di Lodovico di Leonardo di Buonarroti Simoni''; 6 mart 1475 s., Kapreze, Flotentijə respublikə — 18 fevral 1564 s., [[Romə Imperijə|Romə]]) — italjəvyžə hejkəltəroš, rəssam, memar, šair u mytəfəkkir. Cy Barzə [[Intibohi Dovr|Intibohi dovr]]<nowiki/>i gyləj zybudə ustode u cy syftəjnə barokko — hežo əj cy «Roma barokko memarəti pyə» hisob kardən<ref>''Вёльфлин Г.'' Ренессанс и барокко. — <abbr>СПб.</abbr>: Азбука-классика, 2004. — С. 245.</ref>. == Əcəj soxtə cijon == <gallery> Fajl:'Moses' by Michelangelo JBU140.jpg|Musa. 1513–1516. Mərmər. San-Pjetro-in-Vinkoli kilsə, Roma Fajl:Brügge-Liebfrauenkirche-Brügger Madonna DSC0229.jpg|Madonna Brugge. təxm. 1503. Mərmər. Belgijə Fajl:Tondo Doni, por Miguel Ángel.jpg|Tondo Doni Fajl:Pieta Bandini Opera Duomo Florence n01.jpg|Florentijə pjeta. 1547—1555. Mərmər. Florensijə Fajl:Il tribolo, aurora da michelangelo, 1534-37, 01.jpg|N. Tribolo. Maštəvo (Avrora). Modello bo Kapella Medici hejkəli. 1534 u 1537 mijono. Terrakota. Barčello, [[Florensijə]] </gallery> == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Italijə šairon]] [[Tispir:XV əsri šairon]] [[Tispir:XVI əsri šairon]] [[Tispir:Mikelančelo]] 98tk6fprxbkx8f5qg4nl1gyursoai0h 0 20230 124914 124034 2026-05-25T14:36:47Z Гусейнага 51 124914 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Rafael Santi da Urbino''' ja '''Raffaello Santsio''' (ital. Raffaello Santi, Raffaello Sanzio, Rafael, Raffael da Urbino, Rafaelo; 26 ja 28 mart, ja 6 aprel [[1483]] sor, Urbino — [[6 Aprel|6 aprel]] [[1520]] sor, [[Romə]]) — [[italijə]] rəssam, rəsməkəš, u cy umbrijə, florensijə, u pešo cy romə məktəbi memar. Cy Penə Intibohi dovri nymojəndojədə gyləje ja cy XVI əsri bino «Romə klassisizmi». Əv čəmi sivi haft sor žimon kardyše u yštə kyrtə žimonədə cy Italijə gyləj məšhurə u ərbobinə rəssamonədə be. Yštə əsəronədə Rafael zynəše nišon karde cy renessansə humanizmi penə idealon, u zynəše daimi, u bə ənteǧə bešə cy recinəti simo ičo karde u nujə xacpərəstəti bə dynjo mynosibət. Əcəj rəsm «[[Sikstina Madonna]]» — taryxədə ən zynə gylonədəje. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Rəssaməti]] 6xk9jhvr2ito97vhlips6pnhdsw5rem 0 20357 124912 124848 2026-05-25T14:35:52Z Гусейнага 51 124912 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Žan-Batist Poklen''' (fr. ''Jean-Baptiste Poquelin''), teətrədə təxəllus — '''Molijer''' (fr. ''Molière''; [[15 Janvar|15 janvar]] [[1622]] sor, [[Paris]], [[Fyrəngyston]] — [[17 Fevral|17 fevral]] [[1673]] sor, hežo əjo) — XVII əsri fyrəngystonə dramaturg, klassikəjnə komedijə soxtəkəs, de sənəti aktrjor u teətri direktor be, vej məšhur be bənə Moljeri truppa (''Troupe de Molière'', 1643—1680). == Biografijə == === Pokleni əǧylə vaxton === Žan-Batisr Poklen cy ǧədimə buržua xyjzoniku be, komon cand əsr de mebeli soxtejro məšǧul bedəbin. Žan-Batisti moə, Marija Poklen-Kresse (mardə 11 maj 1632 sor), [[sil]]<nowiki/>iku mardə, pyə Žan Poklen (1595—1669), cy [[XIII Ludovik]]<nowiki/>i sarajədə mebel soxtəkəs u kamerdiner be u yštə zoəš bə cokə ijezuitə məktəbyš doj — Klermoni kolleč (ysət Jolə Ludoviki lisej Parisədə), končo Žan-Batist cok-coki latynə zyvoni umutejdəbe, by cymi gornə [[Romə]] ənyvyšton hoston originalədə handejdəbe u hətto, əfsonə votejdə ki, bə fyrəngi zyvon cy Lukresijə fəlsəfə poema «Cijon təbiəti barədə» pegorndyniše (pegordyn gin byə). 1639 sorədə kolleči oryxnije bəpeštə Žan-Batist Orleanədə imtahan doše bo huǧuǧi lisensiati rytbə səjro. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Fyrəngystoni dramaturgon]] sha4d300a91p1pnelrguswvskmeedm0 0 20372 124900 124896 2026-05-25T14:04:37Z Гусейнага 51 124900 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Publius Ovidius Naso''' (lat. ''Publius Ovidius Nasō'', [[20 Mart|20 mart]] 43 sor c.e.b., Sulmona, [[Italijə]], Ǧədimə [[Roma]] — 17 ja 18 sor c.e.b, Tomis) — ǧədimə roməvyžə šair. Vej məšhure bənə poemon «Metamorfozon» u «Ešǧi elm» myəllif, u həmən elegijə — «Pijemonə elegijon» u «Ǧəmǧinə elegijon». [[Fajl:Monument to Ovid (Sulmona) by-RaBoe 01.jpg|çəpo|miniatyur|276x276px|Ovidi byrhoz Sulmonədə]] De gyləj versijə əv de təbliǧət kardə byə ešǧi idealon ujǧun nyome gornə de imperator Avgusti rəsmi sijosəti cy xyjzoni u kəbini barədə əvyšon surgun karde Roməku bə həšinyštə Sijo dyjo nezi, končo əv yštə oxonə soron dəvoniše. Xəjli bə Avropə ədəbijoti təsiryš karde, hežo bə [[Aleksandr Puškin|Puškin]]<nowiki/>ijən, kom 1821 sorədə šeirədə bəj hovužə ovardnomə həsr kardyše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Kategorijə:Ǧədimə Romə šairon]] eh6witlspf59fgttdag7vvm6w8coez4 124905 124900 2026-05-25T14:08:47Z Гусейнага 51 124905 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Publius Ovidius Naso''' (lat. ''Publius Ovidius Nasō'', [[20 Mart|20 mart]] 43 sor c.e.b., Sulmona, [[Italijə]], Ǧədimə Romə — 17 ja 18 sor c.e.b, Tomis) — ǧədimə roməvyžə šair. Vej məšhure bənə poemon «Metamorfozon» u «Ešǧi elm» myəllif, u həmən elegijə — «Pijemonə elegijon» u «Ǧəmǧinə elegijon». [[Fajl:Monument to Ovid (Sulmona) by-RaBoe 01.jpg|çəpo|miniatyur|276x276px|Ovidi byrhoz Sulmonədə]] De gyləj versijə əv de təbliǧət kardə byə ešǧi idealon ujǧun nyome gornə de imperator Avgusti rəsmi sijosəti cy xyjzoni u kəbini barədə əvyšon surgun karde Roməku bə həšinyštə Sijo dyjo nezi, končo əv yštə oxonə soron dəvoniše. Xəjli bə Avropə ədəbijoti təsiryš karde, hežo bə [[Aleksandr Puškin|Puškin]]<nowiki/>ijən, kom 1821 sorədə šeirədə bəj hovužə ovardnomə həsr kardyše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Kategorijə:Ǧədimə Romə šairon]] 8djygovqtuwz1qo5l2e3brg147hn4g6 0 20374 124920 2026-05-26T11:39:38Z Гусейнага 51 Created page with "{{Databox}} '''Valenten Lui Žorž Ežen Marsel Prust''' (fr. ''Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust''; 10 ijul 1871 sor, Paris — 18 nojabr 1922 sor, Paris) — fyrəngystonə ənyvyšt, novella ənyvyšt u šair, romanist, ədəbijotədə modernizmi nymojəndəje. Məšhur be dynjoədə bənə haft tominə «Gin kardə byə vaxti nəvejədə» (fr. À la recherche du temps perdu) epopejə myəllif, ym əsər XX əsri dynjo ədəbijotədə gyləj əhmijətin..." 124920 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Valenten Lui Žorž Ežen Marsel Prust''' (fr. ''Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust''; 10 ijul 1871 sor, Paris — 18 nojabr 1922 sor, Paris) — fyrəngystonə ənyvyšt, novella ənyvyšt u šair, romanist, ədəbijotədə modernizmi nymojəndəje. Məšhur be dynjoədə bənə haft tominə «Gin kardə byə vaxti nəvejədə» (fr. À la recherche du temps perdu) epopejə myəllif, ym əsər XX əsri dynjo ədəbijotədə gyləj əhmijətinə əsər hisob bejdə. == Biografijə == Marsel Prust Parisi kənoədə Otej rəjonədə 10 ijul 1871 sorədə bə dynjo omə yštə ǧomi Lui Vejli kədə, fyrəngijə-prussə dave dy sor bəpeštə. Əcəj pyə, Adrian Prust — məšhurə həkim-epidemiolog u patolog be, təbobəti fakultə professor, kulšijedəbe bo nəve cəm cerə lozime Avropədə u Asijədə vavə noxəši pevylo be ogəte; fyrəngystoni hukməti məslohatəvon be de epidemijə myborizədə; təbobəti u gigijenə barədə xəjli məǧolon u kitobon myəllife. Moə, Žanna Vejl — jahudijə biržədə makleri kinəje. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Fyrəngystoni ənyvyšton]] [[Tispir:Fyrəngystoni šairon]] opxfgvttl83ed0s4b02fv888lt4gfhy 124921 124920 2026-05-26T11:40:19Z Гусейнага 51 124921 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Valenten Lui Žorž Ežen Marsel Prust''' (fr. ''Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust''; [[10 Ijul|10 ijul]] [[1871]] sor, [[Paris]] — [[18 Nojabr|18 nojabr]] [[1922]] sor, Paris) — fyrəngystonə ənyvyšt, novella ənyvyšt u šair, romanist, ədəbijotədə modernizmi nymojəndəje. Məšhur be dynjoədə bənə haft tominə «Gin kardə byə vaxti nəvejədə» (fr. À la recherche du temps perdu) epopejə myəllif, ym əsər XX əsri dynjo ədəbijotədə gyləj əhmijətinə əsər hisob bejdə. == Biografijə == Marsel Prust Parisi kənoədə Otej rəjonədə 10 ijul 1871 sorədə bə dynjo omə yštə ǧomi Lui Vejli kədə, fyrəngijə-prussə dave dy sor bəpeštə. Əcəj pyə, Adrian Prust — məšhurə həkim-epidemiolog u patolog be, təbobəti fakultə professor, kulšijedəbe bo nəve cəm cerə lozime Avropədə u Asijədə vavə noxəši pevylo be ogəte; fyrəngystoni hukməti məslohatəvon be de epidemijə myborizədə; təbobəti u gigijenə barədə xəjli məǧolon u kitobon myəllife. Moə, Žanna Vejl — jahudijə biržədə makleri kinəje. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Fyrəngystoni ənyvyšton]] [[Tispir:Fyrəngystoni šairon]] 8kkzbm9f3t77dxqxsrtf58cx08lt4sd