Vikipedija tlywiki https://tly.wikipedia.org/wiki/S%C9%99rlovh%C9%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Medja Xususi No-pegət Okoədə Okoədə no-pegət Vikipedija Vikipedija no-pegət Fajl Fajli no-pegət MediaWiki MediaWiki no-pegət Šablon Šabloni no-pegət Dastək Dastəki no-pegət Kategorijə Kategorijə no-pegət TimedText TimedText talk Modul Moduli no-pegət Event Event talk 0 5161 125007 124996 2026-06-06T13:14:11Z ~2026-33315-61 46512 125007 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Čoǧrafijə''' (kana Junani γεωγραφία - zəmini izoh karde, γῆ — zəmin, γράφω — nyvyštəm, təsfir kardəm) — junan syxani bə geo - zəmin, grafo - nyvyštəm, təsvir kardəm. Čoǧrafijə elmi bani [[Eratosfen]] hisob bejdə. [[Zəmin|Cəmə planet]]ədə byə proseson umutedə. Ym elm cəmə erasə 2 həzo sor bə nav bino byə. Mijonə sasoron bəpeštə ym elm ve inkiušaf kardyše. Əv čoǧrafija elmi bə dy vyrəš čoš kardə. Gyləjni nomyš “ivodə(umumi) čoǧrafija”, dyminə poə nomyš “ölkəšunasəti” noəše. Nuə čoǧrəfijan elmi ejni ǧajdədə ijan bə dy vyrə čo bedə. Əmma, nomnoš dəgiš buə.İminə poə nom fiziki čoǧrəfijə, dyminə poə nom igtisadi čoǧrəfijə. Dy čoǧrəfijə elmi əvlod buə elmonən heste ymon geomorfologijə, paleočoǧrəfijə, iglimšunasəti, zamini čoǧrəfijə, hidrologijə ijan sijasi čoǧrəfijə. Civonku čo bə texniki elmon aid kardəbuə kartegrafijan by elmi aide.Bə čorəfijə elmi kamiši nez buə elmondə [[Tibb]] čoǧrəfijə inən hərbi(čangə) čoǧrəfijan heste. # Komleks elm, hansiki cy Yeri coǧrafi təbəǧon umutejdə və əsas dygǧətyš bə zaman-məkan ǧanunaujǧunluǧi aškar kardeje. Cy coǧrafijə elmon əsas umutə objekt geosferaje (biosfer, atmosfer, litosfer, hidrosfer və torpaǧi təbəǧon) və geosistemonin (landšafton, iglimə zonən,biogeoцenozy ..) # Gyrdə kardə byə zyneje cy gyli ərazi, objekti, prosesi zaman-məkan həxədə (Cy materikon užən okeanon coǧrafijə, Tolyši čoǧrafijə, cy čəhra čoǧrafijə, cy infeksijə coǧrafijə...) == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} {{Elmon}} [[Tispir:Čoǧrafijə| ]] [[Tispir:Elm]] h3pf6xoisvt5for843elsv86mwdiwn6 0 11555 125008 121918 2026-06-06T13:15:02Z ~2026-33315-61 46512 /* Tispiron */ 125008 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Sypə''' (lat. ''Canis familiaris'', ja ''Canis lupus familiaris'') – nečiku dastəmuz kardəbə nəsyl. Sypon deštə rə omute ǧabiljəti, bə hənək karde həvəsi nomdarin. Sypon sə dyroz bedən. Penə əngədə se, žinə əngədə co byrniə dandonšon bedə. Navinə nyngon penč, peštə nyngonədə co angyštəš hestyše. Angyštə səpe vite zynejdən ijən cok synov hardən. Saatədə de 60 km tovi vite zynedən. == Sypə dastəmuz kardej taryx == Sypon dastəmuzbe fərzijəš cand gyləje. Əsoə fərziyə əve ki, sypon əčdod necion ijən kali šəǧolonin. Cəvon necionku bə əməl ome həm cəvon xromosom, həm hərəkəton, həmən genetic analizonku sybut kardedən. Alimon gəbul kardən ki, sypon Kanə devrədə, Penə [[Paleolit|paleolit]] devrədə dastəmuz bən. Biologə alimon Rajmond ijən Lorna Koppinger votedən ki sypon odəmon tərəfo dastəmuz bənin. Cəvon fərziyəšon žoǧoye ki vaǧə šylxiku tožniə byə necion harde pejdo kardero bə odəmon jiə məhəllon omən. Əvon yštən yštəni dastəmuz kardən. Mitje Žermonpre fərz kardə ki cəmə əcdodon moəš kyštəbə neciə balon bo neciəvonəti karde dastəmuz kardəbin. 100 həzo sor bə nav odəmon žijə vyronədə neciə aston peydobən. == Genetikə məlumaton == == Səvonon == [[Tispir:Həjvonon]] [[Tispir:Biologijə]] pynbuok7r7spc61vlv9bjqjxl2utry6 125009 125008 2026-06-06T13:15:20Z ~2026-33315-61 46512 125009 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Sypə''' (lat. ''Canis familiaris'', ja ''Canis lupus familiaris'') – nečiku dastəmuz kardəbə nəsyl. Sypon deštə rə omute ǧabiljəti, bə hənək karde həvəsi nomdarin. Sypon sə dyroz bedən. Penə əngədə se, žinə əngədə co byrniə dandonšon bedə. Navinə nyngon penč, peštə nyngonədə co angyštəš hestyše. Angyštə səpe vite zynejdən ijən cok synov hardən. Saatədə de 60 km tovi vite zynedən. == Sypə dastəmuz kardej taryx == Sypon dastəmuzbe fərzijəš cand gyləje. Əsoə fərziyə əve ki, sypon əčdod necion ijən kali šəǧolonin. Cəvon necionku bə əməl ome həm cəvon xromosom, həm hərəkəton, həmən genetic analizonku sybut kardedən. Alimon gəbul kardən ki, sypon Kanə devrədə, Penə [[Paleolit|paleolit]] devrədə dastəmuz bən. Biologə alimon Rajmond ijən Lorna Koppinger votedən ki sypon odəmon tərəfo dastəmuz bənin. Cəvon fərziyəšon žoǧoye ki vaǧə šylxiku tožniə byə necion harde pejdo kardero bə odəmon jiə məhəllon omən. Əvon yštən yštəni dastəmuz kardən. Mitje Žermonpre fərz kardə ki cəmə əcdodon moəš kyštəbə neciə balon bo neciəvonəti karde dastəmuz kardəbin. 100 həzo sor bə nav odəmon žijə vyronədə neciə aston peydobən. == Genetikə məlumaton == == Tispiron == [[Tispir:Həjvonon]] [[Tispir:Biologijə]] hquey8p3ju9cjrbvfebtvjhx48fu8j0 0 13497 125010 106763 2026-06-06T13:16:45Z ~2026-33315-61 46512 125010 wikitext text/x-wiki [[Fajl:ThinkCentre S50.jpg|rosto|frameless|233x233px]] '''Kompjuter''' ([[Inglisi zyvon|ing.]] computer, [kəmˈpjuː.tə(ɹ)] — «hisob kardəkəs», ce [[Latyni zyvon|lat]]. computare — ašmarde, hisob karde) — funksionalə diləge, kom zynejdə be odəmi dastəki vej həčmə hisobon karde, končo hisobinə ijən məntyǧinə əməlijoton hestin. Kompjuter bəzyne bənə čojlinə bloki be ijən de čurbəčurə əloǧəjnə hisson be. Kompjuter de kompjuterə programon idorə kardə bejdə. == Tarix == * 3000 sor ce e.b.n — votejdən ki ǧədimə Babilonədə iminə hisobon soxtəšone — abak. * 2 əsr erəku bə nav — Junanystonədə<ref>The History of the Antikythera Mechanism. ''www.antikythera-mechanism.com''.</ref> «antikiterə mexanizm» — mexanikə diləg, astronomikə hisob kardə cije.[[Fajl:Arts et Metiers Pascaline dsc03869.jpg|miniatyur|254x254px|Paskali čəm kardə mašin]] * XIII əsrədə — Lullij Rajmund məntyǧinə mašin soxtyše bənə koǧəzinə sulijon. * 1492 sorədə — [[Leonardo da Vinci]] yštə nyvyštəjonədə 13-dərəčəjnə čəm kardə diləgi kəšəše. * XVI əsr — Rusijədə hisobəkə bə məjdon beše, končo 10 gylə cujə gyrdulə šaron maftulədə. * 1642 sorədə — Blez Paskal «Paskalina» — imimə mexanilə rəǧəminə ašmardə diləg soxtyše. * 1840 sorədə — Tomas Fauler cujo ceminəjə hisobə mašini soxtyše<ref>[https://www.mortati.com/glusker/fowler/ The ternary calculating machine of Thomas Fowler]</ref>. * 1855 sorədə — Georg ijən Edvard Šuts boon (ing. ''George & Edvard Scheutz'') Stokholmiku iminə fərǧə mašin soxtyšone ce Carlsi Bebbiči əməlon əsosədə[[Fajl:Glen Beck and Betty Snyder program the ENIAC in building 328 at the Ballistic Research Laboratory.jpg|miniatyur|242x242px|ENIAK kompjuter]] * 1927 sorədə — Massacusets texnologikə institutədə mexanikə analogə kompjuter soxtyšone<ref>[http://web.mit.edu/klund/www/analyzer/ Vannevar Bush’s Differential Analyzer]</ref>. * 1941 sorədə — Konrad Tsuze iminə ašmardə mašini Z3 soxtejdə, končo ysətnə kompjuteri həmmə funksijon hestin. * 1942 sorədə — Čon Atanasov ijən əcəj aspirant Klifford Berri soxtyšone AIŠədə iminə elektronə rəǧəminə komčjuter ABC. * 1944 sorədə — Konrad Tsuze soxtyše hənijən ve tovinə kompjuter Z4, həmən iminə program nyvyšte zyvon Plankalkul. * 1946 sorədə — bə čəmati edaštə be iminə universalə elektronə rəǧəminə ašmardə mašin ENIAK. * 1950 sorədə — Lebedevi dastə Kijevədə soxtəšone iminə sovetə elektronə ašmardə mašin MESM. == Səvonon == <references responsive="" /> [[Tispir:Kompjuter| ]] [[Tispir:Kompjuteri elm]] 04bnyah2c9tkflnzsmxyi34qj80vdiq 0 13737 125006 94145 2026-06-06T13:03:42Z ~2026-33315-61 46512 125006 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Biotexnologijə''' — [[biologijə]] oko doj bo problemon həl kardej ijən xəjrinə məhsulon soxtejr. Məsələm genə inčenerijədə ja dəvon soxtejədə<ref>Britannica, T. Editors of Encyclopaedia. "[https://www.britannica.com/technology/biotechnology biotechnology]". [[Encyclopædia Britannica]], April 18, 2024.</ref>. == Səvonon == <references/> [[Tispir:Biotexnologijə| ]] [[Tispir:Biologijə]] [[Tispir:Texnologijə]] [[Tispir:Elm]] lxqmuj96mi9oyj23brnjakgijcgaecl