Vikipedija tlywiki https://tly.wikipedia.org/wiki/S%C9%99rlovh%C9%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Medja Xususi No-pegət Okoədə Okoədə no-pegət Vikipedija Vikipedija no-pegət Fajl Fajli no-pegət MediaWiki MediaWiki no-pegət Šablon Šabloni no-pegət Dastək Dastəki no-pegət Kategorijə Kategorijə no-pegət TimedText TimedText talk Modul Moduli no-pegət Event Event talk 0 2657 125897 78988 2026-08-23T09:30:25Z ~2026-46001-16 56094 125897 wikitext text/x-wiki == Hodison == == Movardəjon == == Mardəjon == == Idon, mərosimon ijən xysusijə ružon == == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Soron]] [[Tispir:Təğvim]] 2f4s1jx4z97led5a0nwt9co8byd7rhk 0 3724 125899 78793 2026-08-23T09:31:01Z ~2026-46001-16 56094 125899 wikitext text/x-wiki == Hodison == == Movardəjon == == Mardəjon == == Idon, mərosimon ijən xysusijə ružon == == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Soron]] [[Tispir:Təğvim]] 2f4s1jx4z97led5a0nwt9co8byd7rhk 0 3949 125898 86561 2026-08-23T09:30:36Z ~2026-46001-16 56094 125898 wikitext text/x-wiki == Hodison == == Movardəjon == == Mardəjon == == Idon, mərosimon ijən xysusijə ružon == == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Soron]] [[Tispir:Təğvim]] 2f4s1jx4z97led5a0nwt9co8byd7rhk 0 4322 125894 125871 2026-08-23T09:28:44Z ~2026-46001-16 56094 /* Səvonon */ 125894 wikitext text/x-wiki {{Šəxsijət}} '''Adolf Hiler''' (''Adolf Hitler''; [[20 Aprel|20 aprel]] [[1889]] sor — [[30 Aprel|30 aprel]] [[1945]] sor) — cy [[Almanijə]] fašiston səkkə, [[Dyminə Dynjo čang]] gynokor byə. == Əcəj hyrdənəti == Hitler [[Avstrijə|Avstrijədə]] bə dynjo omə. Əǧylətiku bə kilsə vəjnə byə. == Iminə Dynjo čangədə == [[Iminə Dynjo čang]]ədə ištirokyš kardəše. Iminə Dynjo čangədə cy almanon ləškəri jefrejtor byə. == Əcəj bə hakimijət ome == 7 mart 1919-minə sorədə əv bə [[Munhen]] ogardə əjo bə ləšǧərədə ko dəšə. Bə vaxtonku əv antisemit byə. Əv antisemitizmiku nyvyštə bə kitobon ve handəše. 24 fevral 1920-minə sorədə Hitler pivə pešomə vyrədə yštə partija 1-minə ičlasyš kardəše. 30 janvar 1933-minə sorədə əv hakimijjət omə. Hakimijjətədə bə soronədə həmmə [[Avropə]] gəte pijəše. Dyminə Dynjo čangə. 1939-minə sori 1 sentjabradə əv bə [[Polša]] zəminon dəšə. Dymijən Dyminə Dynjo čang ofajə byə. Əj bə Dyminə Dynjo čang bardəšone. 30 aprel 1945-minə sorədə əv yštəni kyštəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Šəxsijəton]] sri6lpdbdr1w90b4ifj8eh5aynm8csr 0 4335 125913 108119 2026-08-23T10:21:50Z Гусейнага 51 125913 wikitext text/x-wiki '''Akif Soltan''' (Soltanəǧə Gafili zoə Əlijev) — lirikə šeiron, satirikə əsəron, nəsrə nymunon, ipardəjnə pjeson myəllif byə, bə dynjo omə 1944-nə sori Masalu [[Hyškədə]] diədə, 1979-minə sori orıxnijəše BDU filologija fakultə. Miəllim ko kardəše Tuklə mijonə məktəbədə (1979-2011). Həm bə tolyši, həm bə tyrki nyvyštə šair yštə ofəjevonətijədə sodigəti nišon dojdə bə ysətnə zəmonə ədəbijoti aktualə myžoron, orižinalə žanron–formon, bə klassikə ənənəon. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Tolyšə šairon]] [[Tispir:Tolyšə ənyvyšton]] qd9ihhepjbwcfezmz6rwk0scvf4ltga 125914 125913 2026-08-23T10:22:37Z Гусейнага 51 125914 wikitext text/x-wiki '''Akif Soltan''' (Soltanəǧə Gafili zoə Əlijev) — lirikə šeiron, satirikə əsəron, nəsrə nymunon, ipardəjnə pjeson myəllif byə, bə dynjo omə 1944-nə sori Masalu [[Hyškədə]] diədə, 1979-minə sori orıxnijəše BDU filologija fakultə. Miəllim ko kardəše [[Tuklə]] mijonə məktəbədə (1979-2011). Həm bə [[Tolyšə zyvon|tolyš]]<nowiki/>i, həm bə tyrki nyvyštə šair yštə ofəjevonətijədə sodigəti nišon dojdə bə ysətnə zəmonə ədəbijoti aktualə myžoron, orižinalə žanron–formon, bə klassikə ənənəon. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Tolyšə šairon]] [[Tispir:Tolyšə ənyvyšton]] 01jw8e42era3ag7bxciovxld3lkdld4 0 4958 125912 123989 2026-08-23T10:21:01Z Гусейнага 51 125912 wikitext text/x-wiki {{Šəxsijət|moa=Ǧəmər|nom=Bəhmən Saleh|movardə taryx=20.03.1934|mardə taryx=12.11.2009|dəkandə vyrə=|millət=tolyš|faolijət=ənyvyšt, miəllim|movarda zəmin=Ruəkəno}} '''Bəhmən Saleh''' ([[20 Mart|20 mart]] [[1934]] sor, [[Ruəkəno (Masalu)|Ruəkəno]] (Amburon) dij, [[Masalu rəjon|Masalu rajon]] — [[12 Nojabr|12 nojabr]] [[2009]] sor, [[Mədo]], [[Azərbojčon]]) — [[Tolyšon|tolyšə]] ənyvyšt, publisist, dramturg, miəllim, taryxəvon, filosof, etnograf<ref name=":0">Bəhmən Saleh. Tolyšon Sədo, №09 (21), 17 mart 2012, s. 7</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250602150713/https://www.talish.org/news/bakhman_salaev_bakhman/2010-11-28-22 Бахман Салех]</ref>. == Biografijə == Salajev Bəhmən Əsədulla zoə əǧyləti bə vəšijənəti dave soron egynin. Moəku byə martə mangi 20-ədə, 1934-nə sori [[Nəvuzə id|Nəvuz]]ə šəvədə Masalli rajoni Amburon-Rujəkəno dijədə. Əǧylətiku ko kardəbe ijən handejdəbe i vaxtədə. Jolə Vətən muharibə (1941-1945) vaxtədə hyrdən byə<ref name=":0" />. Əcəj pyə Əsədulla 1941-də šə bə myhoribə, əsir egynijə, 1949-də omə bə kə noxəši holədə. Xyjzoni həmmə gonəti Bəhməni səpe byə. Əve ibtidai, mijonə təhsil səjədə bə di dəgynijə: 21 sinədə oroxnijəše [[Lankoni rəjon]]<nowiki/>i [[Sepadi]] mijonə məktəb. Ali təhsil gijobi səše, hətto aspiranturədə handəše, de elmi koon dastko byə. 1964-nə sorədə Azərbojčoni kišvərə universiteti taryxə fakultə gijobi oryxniše, ijən 1974 sorədə gijobi Azərbojčoni Elmon Akademijə Fəlsəfə ijən huǧuǧi instituti aspiranturə oryxniše<ref>[https://web.archive.org/web/20240514121413/http://tolishpress.org/news/900.html <nowiki>УШЕЛ ИЗ ЖИЗНИ ПИСАТЕЛЬ БЕХМАН САЛЕХ</nowiki>]</ref>. 55 sor (1955 soriku bə 2009 sor) pedagoži fəolijətdə byə, miəllim ko kardəše. [[Masalu rəjon]]<nowiki/>i Ruəkəno, [[Mədo]], [[Hyškədə]] dijonədə direktor ko kardəše. Oxonə 29 sor yštə dijədə miəllim ko kardəše. Ən barzə kategorijə miəllim-metodist be<ref name=":0" />. === Ofəjevonəti === Tolyšə xəlǧi taryxi, čoǧrafi, igtisodi, huǧuǧi həxədə nyvyštə byə cəj yn kitobon bə nomin: «Burulǧanlar icində» (2009), «Hurrijjət kəməri» (2010), «Tarixin daš jaddašy» (2011). Bəhmən Salehi 75 nomədə elmi, pedagoži, astronomik, publisistikə məǧolə və kitobon hestyše. Bəhmən Saleh, nymožbyvot, momin byə<ref name=":0" />. 2007 sorədə «Lampa» kitobədə tolyšə nəsri ən cokə nymunə byə hikojon, miniaturon gyrdə byən Cy kitobi naxsyxanədə ədəbijə kritik ijən šair [[Allahverdi Bajrami]] nyvyštyše''':''' «Bəhmən Salehi hikojonədə etnografijə etudon vinde bedə, millijə idon, adəton, ko kardə sənəton edjəse ijən Tolyši millijə xorəkon bu hiss karde». Yštə xəlgi sadigə zoə be: vətənpijəkəs, patriot be. Tolyšə xəlgi taryxi, čoǧrafi, igtisadi, huǧuǧi həxədə nyvyštəjon bə nomin. B.Salehi miniaturə, ocerk, hikojə, povest, dramonədə yštə tolyšə xəlgi dastkoəti, cəj pišə-sənət, adət-ənənon, vəjə-kojə-telə mərosimon, məišətə vərdyšon, həzo noz-neməton, etnikə-etnografə etudon bə ǧələm sə byə<ref name=":0" />. Yštə umrədə B. Salehi sərmovge dy gylə cij byə: ROSTƏTİ ijən HƏLOLƏTİ. Ustod bəməno, bo čyvonə nəsyli, bo həmməjo ən barzə nymunə be. === Bibliografijə === ==== Hikojon ==== * Ajbəžorəti klassikə * Zujənyž * Ve hytiš, zijon bəkəšeš * Gin byə Sulejmon * Az aǧylmand, šymə səfe * Du votejdəš == Səvonon == <references /> [[Tispir:Tolyšə ənyvyšton]] 6yxkgtlwcawbhte1mj7xgpke93ddczg 0 5525 125883 125161 2026-08-23T09:11:47Z ~2026-46001-16 56094 125883 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ford Fairmont''' — cy [[AIŠ|Amerikə]] avtomobile. Ym avtomobili Amerikədə vadoəšone. Ym avtomobili 1978-1983-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[Ford|Ford Motor Company]] širkəti vadoəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Ford avtomobilon]] 75gzhfscx4stagn0fffwjjlnowjwby4 0 5843 125879 92091 2026-08-22T19:24:21Z ~2026-46114-58 56038 125879 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Google2013logo.svg|thumb|Google]] '''Google''' — otyrnije kardə sajtonədə gyləje. Cy dynjo ən məšhurə sajtonədə gyləje. Ym sajt 15 sentjabr 1997-inə sorədə ofajə byə. Ym sajt 200-sə ve zyvonədə heste. Ym sajti xyvand, əj ofajə kardəkəs [[miki96491@gmail.com]]. [[Tispir:Texnikə]] maauf7bxtjunf7014fc49sn8u1fjky5 125907 125879 2026-08-23T10:05:48Z Гусейнага 51 Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-46114-58|~2026-46114-58]] ([[User talk:~2026-46114-58|talk]]) to last revision by [[User:Гусейнага|Гусейнага]] 92091 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Google2013logo.svg|thumb|Google]] '''Google''' — otyrnije kardə sajtonədə gyləje. Cy dynjo ən məšhurə sajtonədə gyləje. Ym sajt 15 sentjabr 1997-inə sorədə ofajə byə. Ym sajt 200-sə ve zyvonədə heste. Ym sajti xyvand, əj ofajə kardəkəs [[Sergej Brin]]e. [[Tispir:Texnikə]] ef6ejyhm10ocqh575uhty27xyf8cyom 0 6253 125896 113125 2026-08-23T09:29:50Z ~2026-46001-16 56094 /* İstinodon */ 125896 wikitext text/x-wiki [[Fajl:AbdirovStatue.jpg|thumb|Karaganda, [[Gazaxyston]]]] [[Fajl:Seal of Karaganda, Kazakhstan.png|thumb|Karaganda gerb]] '''Karaganda (<nowiki>Караганда́</nowiki>)''' — [[Gazaxyston]]i šəhəronədə gyləje. Ym [[Šəhər|šəhəri]] 1931-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 497.8&nbsp;km²-e. Əholiš 497,777 nəfəre.<ref>https://web.archive.org/web/20200527215506/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT354434</ref> 1998-inə soriku [[Pajtaxt|pajtaxte]]. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Coğrafiya]] [[Tispir:Şəhron]] [[Tispir:Gazaxyston]] li8gluq0gpmbcw8ghjfshamoo2g45q0 0 6617 125888 114559 2026-08-23T09:23:35Z ~2026-46001-16 56094 125888 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''LEXUS HS''' — [[Japonijə]] avtomobile. Ym avtomobili Japonijədə vadojdən. Ym avtomobili 2009-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[Toyota]] širkət vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Lexus avtomobilon]] tg4v46sffgoooa74zmvqsg6aeqnad5r 125908 125888 2026-08-23T10:06:59Z Гусейнага 51 125908 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Lexus HS''' — [[Japonijə]] avtomobile. Ym avtomobili Japonijədə vadojdən. Ym avtomobili 2009-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[Toyota]] širkət vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Lexus avtomobilon]] m2xjcfu0xdsj3fuhrhqge8ugusqykx4 125909 125908 2026-08-23T10:07:07Z Гусейнага 51 Гусейнага номи овахте сәһифә [[LEXUS HS]] бә [[Lexus HS]] 125908 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Lexus HS''' — [[Japonijə]] avtomobile. Ym avtomobili Japonijədə vadojdən. Ym avtomobili 2009-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[Toyota]] širkət vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Lexus avtomobilon]] m2xjcfu0xdsj3fuhrhqge8ugusqykx4 0 6667 125900 113723 2026-08-23T09:31:34Z ~2026-46001-16 56094 /* İstinodon */ 125900 wikitext text/x-wiki '''Laki zyvon''' — ce [[Hind-Avropə zyvonon]] xyjzoni [[Ironə zyvonon]] grupi aid byə [[zyvon]]. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Zyvonon]] c6i1mz2t3nlagkp8fjlw7393r93ko5h 0 7175 125915 121933 2026-08-23T10:23:38Z Гусейнага 51 125915 wikitext text/x-wiki '''Mirhejdər Bəšəru''' ([[22 Fevral|22 fevral]] [[1942]] sor, [[Velədi]], [[Lankoni rəjon]]) — [[Tolyšon|tolyšə]] šair. == Biogrəfijə == Mirhejdər 1942-sori fevralə mangi 22-də rajon Lankoni Velədiədə moəku byə. Lankonədə cok zynejdən əj jolən - rukən. Nuperəson, čyvonon okardəšone cəš - vindəšone ki, Jolə vyžori nezijədə, Universiteti kucə pejədə heste gyləj derzijə dukon. Derzijon dylədə heste bə myštərijon deštə təmizə ko-sənəti xydmət kardə gyləj merd, əv həmən šaire, de šinə ləvzi de məhorəti šeron votejdə bo myštərijon bə tyrki ijən tolyši. Šeir vote-vote bešejdə bə čəmati və, šeir vote-votejən dəro kardejdə myštərijon. Ym šəxs demijən vindejdə 3-4 kəsi koj: # Bənə šairi bədihon šeron peǧandejdə, oxšejdə xəlqi mənəvijə-millijə rufi. # Bənə ustodə syxanvərzi de ləzzəti əzbər votejdə šeron- bədihon, təhlil kardejdə, bə rəvoš vardejdə xəlqi ədəbijə-mədənijə səvodi. # Olət dutejdə bənə ustoə derzi, mandejdə xəlqi sətani xydmətədə. Iglə syxan, bənə rušinfiki, mynəvvəri šejdə xəlqi navədə! Vej geše Mirhejdəri auditorijən: Ruži har vaxti hestyše mehmon-myštəri; Həm bo olət dute oməkəson, həm šeri həvəskon - bə šeri guš doəkəson, həm ənyvyšton, həm miəllimon, tifangi həmron. Bəsə cajxonəsə, boqisə, məčlisisə ve qojmə vyrəj Mirhejdəri derzixonə! Navko bə tyrki, ısat bə tolyši ve nyvyštejdə Mirhejdər. Kosibəti, xyjzoni huzni səbəbiku (čyvonə baləš šəhid byə!) cap karde zynejdəni yštə kitobi. Yn dard tolyšə šairon həmməj gyləj nyrəsə məgome: Vaxtədə kitob cap karde nyzne! Gyrd hozyje Mirhejdəri šerə kitob, inšaallah, bərəse bəštə by jolə orzujən! Ənyvyšti kitobi beše təsdyg kardeje cəj sənəti, ən jolə šoj-šotkoməje cəj umrədə! Mirhejdəri šeron nəzəri čəlb kardejdən deštə formə, məno-məzmuni. Məlume ki, Tolyši poezija hestyše 3 səvon, əv rijə səjdə3 cəšməo: # Klassikə ədəbijot, klassikə žanron, əruzə vəzn. # Myosirə modernə ədəbijot, səbyrə (carpozə) qafijəjnə žanron, sərbəstə šer. # Šifohijə ədəbijot, ašyqə šeri žanron, hyčə vəzn. Mirhejdər ve mejl kardejdə bə ymružnəni modernə ədəbijoti, hənijən ve bə šifohijə ədəbijoti, məxsusən bə tolyši xəlqijə žanron. Cicən nyvyštejdəbu, həmməj hyčə vəznədən. Šairi šeron fərqinə šiklədən: “Tolyšə kinə” (2003), “Neciəvoni” ( 2002) nəqorətinə həšthyčəjn, “Bəmy “ne” məvot” (peqandəj) (2004), “Bəlarze”(coli) (2002) jonzəhyčəjnin... “Tolyšə kinə” šerədə har həšthyčəjnə cosətri bəpeštə omejdə cohyčəjnə cosətrə poə. Bəndon təmom kardejdən ijəndy, gətə bejdə ritm-ahəng, nəqorəton terərestə bejdən bənə mahne, bənə himni. Məsələn: ''Ty rušnə honi cəšməš, Bənə sijo kižə handəš. Lap čejraniš, rojsə mandəš, Məkyšt myni, tolyšə kinə. Həm ranginiš, Həm sanginiš, Həm vanginiš, Tolyšə kinə.'' (Ritm, ahəng, hyčə sərost bejro by šerədə “tolyšə kinə” - votə byənine “tolyšə kinə” šiklədə -A.B.) Ejzən həmonə formədə nyvyštə byə “Neciəvoni” šerən, intasi ijo har cosətri bəpeštə tikror bejdə dymisrojnə nəqorət. Məsələn: ''Gərop nəvdə dasə-dasə, Mirhejdəri tifang pojsə. Seglə-coglə gəropə sə Eqandyše bəsə rojsə. Məvot ki, myv žəj hosone, Neciəvoni čon osone.'' Žogo šerə formon nišo dojdən ki, šairi təb (ilhom, ruf) bəhrə səjdə tolyši folkloriku. Mirhejdəri niše žəgo šer ki, nybuše ritmi, ahəngi tənzimbykə rədif, hətto nəqorətyš. Məvuži, šair syftə zumzumə kardejdə nəqmə-mahne ritmi (avazi), bə avazi kuti pehandejdə syxanon (sətron). Mirhejdər by mənoədə bəstəvon-šaire, cəj šeronədə oško hiss karde bejdə tolyšə xəlqi musiqijə avazon. Žogo holi myšohidə kardə bejdə čo tolyšə šairon nyvyštəjonədən. Məsələn, žijo doə byə dy bənd šeri handeədə vindejdəmon ki, tolyšə folkloriku nəšət səjdən har dyglə šerə poə: ''Voan vojdə mutə-mutə, ''Šedəmon de lejnə putə.'' ''Myv pəredə gitə-gitə,'' ''Neciəvonon hani gətə...'' ''Voan vojdə mutə-mutə.'' ''Sipi bedə butə-butə,'' ''Həsən šedə hutə-hutə,'' ''Qyjə kološ i poə sutə.'' Mirhejdər cə hərəbaxtə šaironədəj ki, myvzu yštən pəjdo kardejdə əj. Mehibbətiku, xəlqi žimoniku, inə təbiətiku, tifangəvonətiku... nyvyšteədə, si bejdəni šair ymoni təsvir-tərənnum kardejku. Maštone bə Kaspi dyjoku pemə Həši təmšo kardə Mirhejdər yštə təbi (ilhomi) əxz kardejdə inə təbiəti yštəniku. Yštə colijonədə (ruboijonədə) omejdə by fəlsəfijə qynoəton: ''Kəfənə šəjədə andom bəlarze. ''Dyl dyli bygəto, bandon bəlarze.'' ''Ki cy piəj arədə syxan bəkarde,'' ''Zyvonyš lol bəbe, dandon bəlarze.'' Mirhejdəri bə dast səjdə qysdoqə, sojə poezijə əhandon dyli, handəkəsi pijejdəše ižən bahandy, məsəkəsi pijejdəše ižən byməsy... Šairi šeron əzbər zynə, ružnomonədə təbliq kardə doktor Barat Gasymov nyvyštejdə: “ ...Ilahi, yn syxanon cənədə səmimi, sofə, mehrinə syxanonin! Mirhejdər bə tolyši šer handeədə, məvuži, bylbyl bedə, čəh-čəh žəjdə. Cəj šinə sədo žoqobyzyn gyləj rušinə, təmizə ov bedə, cy honi cəšməku ru bedə, sərin-sərini emedə, šedə... Cəj šinə kəlimon cəmə sutə dyli səj xəbədo kardedən. Žoqobyzyn cy kavujə əvəsori bandi kəmədə yštə pəson vidi kardə cobani haftbandiku gyləj šinə musiqi avaz pardə-pardə omedə – nyštedə bə cəmə dyli dylə, əməni məst kardedə... Gyləjən recyinə tolyšə kinə cy tovuzə kižə qəšəngə avšumə olətədə, bandi sədə yštə rangirisinə məxmərə kəšonyš okardə bə osmon. Cy əvəsori Həši zəminə šəfəqon vəngoədə viriski-viriski doj-doj pərvoz kardeš piedə. Šairən de gyləj məftunə dyli bəj šer peqandedə...” Dyl okardejdə Mirhejdəri šeronədə byə sənətkoəti. Məsələn, silsilə təškil kardejdən “Tolyšə kinə” šerədə byə epiteton: Šair tolyšə kinə ga de “rušinə honi cəšmə”, ga de “sijo kižə”, ga de “čejrani” myqojisə kardejdə. Ym recinə kinə: “cordə sinə Ovšume”, “məxməre”, “avšume”, “vyləsəj, dyləsəj, xoləsəj”, bo ašyqi “tovystone, həm zymystone, cəj šinə čone”, ym kinə “otəše, angyə cəše, dyli bəše”, əv “dyli bəfo, sinə səfo, dardi dəvoj”: ''Cordə šəvə Ovšumiš ty, ''Məxməriš ty, avšumiš ty,'' ''Az ašyqim ənčəx bəty,'' ''Məkyšt myni, tolyšə kinə.'' ''Həm vyləsəš,'' ''Həm dyləsəš,'' ''Həm xoləsəš,'' ''Tolyšə kinə.'' Jaxud “Bəmy “ne” məvot” šerədə byə bədiijə təjinon təmom kardejdən lirikə obrazi portreti: “Dylyš - otəši mutə, šeryš - dyli sutə, orzujonyš - qəlbi votəj”. Šairi təsvir kardə məšuqə “gəv - pustə, lybut - badəm, bəvon- dy šəvə Ovšumin”: ''Dylym tyni pieku mutəje votdəm, ''Šeronym ci dyli sutəje votdəm,'' ''Yn orzujon qəlbi votəje votdəm,'' ''Ca bykə bəštə sə, bəmi “ne” məvot.'' ''Az yštən dajnə bəm, tynən punhon bəš,'' ''Həši dimiš, sijo bəviš, sijo cəš.'' ''Ysət tynən vevə, azən ki, vindəš...'' ''Ca bykə bəštə sə, bəmy “ne” məvot.'' “Neciəvoni” šerədə kəšə byən bini cənədə təbiijə təsviron, realə mənzəron, bədiijə tablon! Ijo syxan məvuži haftrang, koqəz kətonə parcə, qələm rəssami fyrcəje: Mirhejdər məvuži šer nyvyštejdəni, šəkil kəšejdə: ''Myrdovišon pešandə čəv, ''Sipiə avə, Ovšumə šəv,'' ''Zəngələguš ehaštə bəv,'' ''Syxanən hic gətdəni gəv...'' ''Punhon byəmon seləpujsə,'' ''Cyngyr nəvdə ha ovisə...'' ''Məxməre lap cy myvi sə,'' ''Šəvmon žəj ki, əmə bə sə!'' ''Məvot ki, myv žəj hosone,'' ''Neciəvoni čon osone...'' Vejin Mirhejdəri mətbu (cap byə) əsəronyš: ružnomə “Azad təfəkkүr”, “Aškarlyg”, “Bizim era”, “Vičdanyn səsi”, “Lənkəran”, “Prizma”, “Respublikanyn həjaty”, “Talyšski vestnik”, “Tolyši sədo”, “Šəvnyšt”ədə dərč kardə byə cəj šeron, žurnal “Məšəl”ədə hikojəš. Mirhejdəri šeron haj gyləj vylə cangən ki, odəmi pijejdəše hežo bahandy yn šeron, ižən bahandy. Ən cokiš, esə boj, myəllifi yštəniku məseje yn šeron. == Ədəbijot == *1)A. Bajrami “Bəxt nəvedəm”, Boku. 2005, s. 60. *2)“Talyšski vestnik”, janvar-fevral, 2003. *3)“Tolyši sədo”, № 4(57), aprel. 2002. *4)“Šəvnyšt”. № 2, aprel. 2006 == Səvonon == * [https://web.archive.org/web/20101015063327/http://tolishpress.org/news/1274.html <nowiki>ТОЛЫШИ ОЗОДИ ЭДЭБИJОТ: ТОЛЫШИ ПОЕЗИJЭ ОСМОНЭДЭ ДЭВЭШЭ АСТОВЭ - МИРhЕJДЭР БЭШЭРУ</nowiki>] [[Tispir:Tolyšə šairon]] plbc9mglucpe9qahui97r51n1wlbni1 125916 125915 2026-08-23T10:23:51Z Гусейнага 51 125916 wikitext text/x-wiki '''Mirhejdər Bəšəru''' ([[22 Fevral|22 fevral]] [[1942]] sor, [[Velədi]], [[Lankoni rəjon]]) — [[Tolyšon|tolyšə]] šair. == Biogrəfijə == Mirhejdər 1942-sori fevralə mangi 22-də rajon Lankoni Velədiədə moəku byə. Lankonədə cok zynejdən əj jolən - rukən. Nuperəson, čyvonon okardəšone cəš - vindəšone ki, Jolə vyžori nezijədə, Universiteti kucə pejədə heste gyləj derzijə dukon. Derzijon dylədə heste bə myštərijon deštə təmizə ko-sənəti xydmət kardə gyləj merd, əv həmən šaire, de šinə ləvzi de məhorəti šeron votejdə bo myštərijon bə tyrki ijən tolyši. Šeir vote-vote bešejdə bə čəmati və, šeir vote-votejən dəro kardejdə myštərijon. Ym šəxs demijən vindejdə 3-4 kəsi koj: # Bənə šairi bədihon šeron peǧandejdə, oxšejdə xəlqi mənəvijə-millijə rufi. # Bənə ustodə syxanvərzi de ləzzəti əzbər votejdə šeron- bədihon, təhlil kardejdə, bə rəvoš vardejdə xəlqi ədəbijə-mədənijə səvodi. # Olət dutejdə bənə ustoə derzi, mandejdə xəlqi sətani xydmətədə. Iglə syxan, bənə rušinfiki, mynəvvəri šejdə xəlqi navədə! Vej geše Mirhejdəri auditorijən: Ruži har vaxti hestyše mehmon-myštəri; Həm bo olət dute oməkəson, həm šeri həvəskon - bə šeri guš doəkəson, həm ənyvyšton, həm miəllimon, tifangi həmron. Bəsə cajxonəsə, boqisə, məčlisisə ve qojmə vyrəj Mirhejdəri derzixonə! Navko bə tyrki, ısat bə tolyši ve nyvyštejdə Mirhejdər. Kosibəti, xyjzoni huzni səbəbiku (čyvonə baləš šəhid byə!) cap karde zynejdəni yštə kitobi. Yn dard tolyšə šairon həmməj gyləj nyrəsə məgome: Vaxtədə kitob cap karde nyzne! Gyrd hozyje Mirhejdəri šerə kitob, inšaallah, bərəse bəštə by jolə orzujən! Ənyvyšti kitobi beše təsdyg kardeje cəj sənəti, ən jolə šoj-šotkoməje cəj umrədə! Mirhejdəri šeron nəzəri čəlb kardejdən deštə formə, məno-məzmuni. Məlume ki, Tolyši poezija hestyše 3 səvon, əv rijə səjdə3 cəšməo: # Klassikə ədəbijot, klassikə žanron, əruzə vəzn. # Myosirə modernə ədəbijot, səbyrə (carpozə) qafijəjnə žanron, sərbəstə šer. # Šifohijə ədəbijot, ašyqə šeri žanron, hyčə vəzn. Mirhejdər ve mejl kardejdə bə ymružnəni modernə ədəbijoti, hənijən ve bə šifohijə ədəbijoti, məxsusən bə tolyši xəlqijə žanron. Cicən nyvyštejdəbu, həmməj hyčə vəznədən. Šairi šeron fərqinə šiklədən: “Tolyšə kinə” (2003), “Neciəvoni” ( 2002) nəqorətinə həšthyčəjn, “Bəmy “ne” məvot” (peqandəj) (2004), “Bəlarze”(coli) (2002) jonzəhyčəjnin... “Tolyšə kinə” šerədə har həšthyčəjnə cosətri bəpeštə omejdə cohyčəjnə cosətrə poə. Bəndon təmom kardejdən ijəndy, gətə bejdə ritm-ahəng, nəqorəton terərestə bejdən bənə mahne, bənə himni. Məsələn: ''Ty rušnə honi cəšməš, Bənə sijo kižə handəš. Lap čejraniš, rojsə mandəš, Məkyšt myni, tolyšə kinə. Həm ranginiš, Həm sanginiš, Həm vanginiš, Tolyšə kinə.'' (Ritm, ahəng, hyčə sərost bejro by šerədə “tolyšə kinə” - votə byənine “tolyšə kinə” šiklədə -A.B.) Ejzən həmonə formədə nyvyštə byə “Neciəvoni” šerən, intasi ijo har cosətri bəpeštə tikror bejdə dymisrojnə nəqorət. Məsələn: ''Gərop nəvdə dasə-dasə, Mirhejdəri tifang pojsə. Seglə-coglə gəropə sə Eqandyše bəsə rojsə. Məvot ki, myv žəj hosone, Neciəvoni čon osone.'' Žogo šerə formon nišo dojdən ki, šairi təb (ilhom, ruf) bəhrə səjdə tolyši folkloriku. Mirhejdəri niše žəgo šer ki, nybuše ritmi, ahəngi tənzimbykə rədif, hətto nəqorətyš. Məvuži, šair syftə zumzumə kardejdə nəqmə-mahne ritmi (avazi), bə avazi kuti pehandejdə syxanon (sətron). Mirhejdər by mənoədə bəstəvon-šaire, cəj šeronədə oško hiss karde bejdə tolyšə xəlqi musiqijə avazon. Žogo holi myšohidə kardə bejdə čo tolyšə šairon nyvyštəjonədən. Məsələn, žijo doə byə dy bənd šeri handeədə vindejdəmon ki, tolyšə folkloriku nəšət səjdən har dyglə šerə poə: ''Voan vojdə mutə-mutə, ''Šedəmon de lejnə putə.'' ''Myv pəredə gitə-gitə,'' ''Neciəvonon hani gətə...'' ''Voan vojdə mutə-mutə.'' ''Sipi bedə butə-butə,'' ''Həsən šedə hutə-hutə,'' ''Qyjə kološ i poə sutə.'' Mirhejdər cə hərəbaxtə šaironədəj ki, myvzu yštən pəjdo kardejdə əj. Mehibbətiku, xəlqi žimoniku, inə təbiətiku, tifangəvonətiku... nyvyšteədə, si bejdəni šair ymoni təsvir-tərənnum kardejku. Maštone bə Kaspi dyjoku pemə Həši təmšo kardə Mirhejdər yštə təbi (ilhomi) əxz kardejdə inə təbiəti yštəniku. Yštə colijonədə (ruboijonədə) omejdə by fəlsəfijə qynoəton: ''Kəfənə šəjədə andom bəlarze. ''Dyl dyli bygəto, bandon bəlarze.'' ''Ki cy piəj arədə syxan bəkarde,'' ''Zyvonyš lol bəbe, dandon bəlarze.'' Mirhejdəri bə dast səjdə qysdoqə, sojə poezijə əhandon dyli, handəkəsi pijejdəše ižən bahandy, məsəkəsi pijejdəše ižən byməsy... Šairi šeron əzbər zynə, ružnomonədə təbliq kardə doktor Barat Gasymov nyvyštejdə: “ ...Ilahi, yn syxanon cənədə səmimi, sofə, mehrinə syxanonin! Mirhejdər bə tolyši šer handeədə, məvuži, bylbyl bedə, čəh-čəh žəjdə. Cəj šinə sədo žoqobyzyn gyləj rušinə, təmizə ov bedə, cy honi cəšməku ru bedə, sərin-sərini emedə, šedə... Cəj šinə kəlimon cəmə sutə dyli səj xəbədo kardedən. Žoqobyzyn cy kavujə əvəsori bandi kəmədə yštə pəson vidi kardə cobani haftbandiku gyləj šinə musiqi avaz pardə-pardə omedə – nyštedə bə cəmə dyli dylə, əməni məst kardedə... Gyləjən recyinə tolyšə kinə cy tovuzə kižə qəšəngə avšumə olətədə, bandi sədə yštə rangirisinə məxmərə kəšonyš okardə bə osmon. Cy əvəsori Həši zəminə šəfəqon vəngoədə viriski-viriski doj-doj pərvoz kardeš piedə. Šairən de gyləj məftunə dyli bəj šer peqandedə...” Dyl okardejdə Mirhejdəri šeronədə byə sənətkoəti. Məsələn, silsilə təškil kardejdən “Tolyšə kinə” šerədə byə epiteton: Šair tolyšə kinə ga de “rušinə honi cəšmə”, ga de “sijo kižə”, ga de “čejrani” myqojisə kardejdə. Ym recinə kinə: “cordə sinə Ovšume”, “məxməre”, “avšume”, “vyləsəj, dyləsəj, xoləsəj”, bo ašyqi “tovystone, həm zymystone, cəj šinə čone”, ym kinə “otəše, angyə cəše, dyli bəše”, əv “dyli bəfo, sinə səfo, dardi dəvoj”: ''Cordə šəvə Ovšumiš ty, ''Məxməriš ty, avšumiš ty,'' ''Az ašyqim ənčəx bəty,'' ''Məkyšt myni, tolyšə kinə.'' ''Həm vyləsəš,'' ''Həm dyləsəš,'' ''Həm xoləsəš,'' ''Tolyšə kinə.'' Jaxud “Bəmy “ne” məvot” šerədə byə bədiijə təjinon təmom kardejdən lirikə obrazi portreti: “Dylyš - otəši mutə, šeryš - dyli sutə, orzujonyš - qəlbi votəj”. Šairi təsvir kardə məšuqə “gəv - pustə, lybut - badəm, bəvon- dy šəvə Ovšumin”: ''Dylym tyni pieku mutəje votdəm, ''Šeronym ci dyli sutəje votdəm,'' ''Yn orzujon qəlbi votəje votdəm,'' ''Ca bykə bəštə sə, bəmi “ne” məvot.'' ''Az yštən dajnə bəm, tynən punhon bəš,'' ''Həši dimiš, sijo bəviš, sijo cəš.'' ''Ysət tynən vevə, azən ki, vindəš...'' ''Ca bykə bəštə sə, bəmy “ne” məvot.'' “Neciəvoni” šerədə kəšə byən bini cənədə təbiijə təsviron, realə mənzəron, bədiijə tablon! Ijo syxan məvuži haftrang, koqəz kətonə parcə, qələm rəssami fyrcəje: Mirhejdər məvuži šer nyvyštejdəni, šəkil kəšejdə: ''Myrdovišon pešandə čəv, ''Sipiə avə, Ovšumə šəv,'' ''Zəngələguš ehaštə bəv,'' ''Syxanən hic gətdəni gəv...'' ''Punhon byəmon seləpujsə,'' ''Cyngyr nəvdə ha ovisə...'' ''Məxməre lap cy myvi sə,'' ''Šəvmon žəj ki, əmə bə sə!'' ''Məvot ki, myv žəj hosone,'' ''Neciəvoni čon osone...'' Vejin Mirhejdəri mətbu (cap byə) əsəronyš: ružnomə “Azad təfəkkүr”, “Aškarlyg”, “Bizim era”, “Vičdanyn səsi”, “Lənkəran”, “Prizma”, “Respublikanyn həjaty”, “Talyšski vestnik”, “Tolyši sədo”, “Šəvnyšt”ədə dərč kardə byə cəj šeron, žurnal “Məšəl”ədə hikojəš. Mirhejdəri šeron haj gyləj vylə cangən ki, odəmi pijejdəše hežo bahandy yn šeron, ižən bahandy. Ən cokiš, esə boj, myəllifi yštəniku məseje yn šeron. == Ədəbijot == *1)A. Bajrami “Bəxt nəvedəm”, Boku. 2005, s. 60. *2)“Talyšski vestnik”, janvar-fevral, 2003. *3)“Tolyši sədo”, № 4(57), aprel. 2002. *4)“Šəvnyšt”. № 2, aprel. 2006 == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} * [https://web.archive.org/web/20101015063327/http://tolishpress.org/news/1274.html <nowiki>ТОЛЫШИ ОЗОДИ ЭДЭБИJОТ: ТОЛЫШИ ПОЕЗИJЭ ОСМОНЭДЭ ДЭВЭШЭ АСТОВЭ - МИРhЕJДЭР БЭШЭРУ</nowiki>] [[Tispir:Tolyšə šairon]] 9oatwe4krm9hf7s6pwe7hcfduc7dxrk 125917 125916 2026-08-23T10:24:32Z Гусейнага 51 125917 wikitext text/x-wiki '''Mirhejdər Bəšəru''' ([[22 Fevral|22 fevral]] [[1942]] sor, [[Velədi]], [[Lankoni rəjon]]) — [[Tolyšon|tolyšə]] šair. == Biogrəfijə == Mirhejdər 1942-sori fevralə mangi 22-də rajon [[Lankoni rəjon|Lankoni]] Velədiədə moəku byə. Lankonədə cok zynejdən əj jolən - rukən. Nuperəson, čyvonon okardəšone cəš - vindəšone ki, Jolə vyžori nezijədə, Universiteti kucə pejədə heste gyləj derzijə dukon. Derzijon dylədə heste bə myštərijon deštə təmizə ko-sənəti xydmət kardə gyləj merd, əv həmən šaire, de šinə ləvzi de məhorəti šeron votejdə bo myštərijon bə tyrki ijən tolyši. Šeir vote-vote bešejdə bə čəmati və, šeir vote-votejən dəro kardejdə myštərijon. Ym šəxs demijən vindejdə 3-4 kəsi koj: # Bənə šairi bədihon šeron peǧandejdə, oxšejdə xəlqi mənəvijə-millijə rufi. # Bənə ustodə syxanvərzi de ləzzəti əzbər votejdə šeron- bədihon, təhlil kardejdə, bə rəvoš vardejdə xəlqi ədəbijə-mədənijə səvodi. # Olət dutejdə bənə ustoə derzi, mandejdə xəlqi sətani xydmətədə. Iglə syxan, bənə rušinfiki, mynəvvəri šejdə xəlqi navədə! Vej geše Mirhejdəri auditorijən: Ruži har vaxti hestyše mehmon-myštəri; Həm bo olət dute oməkəson, həm šeri həvəskon - bə šeri guš doəkəson, həm ənyvyšton, həm miəllimon, tifangi həmron. Bəsə cajxonəsə, boqisə, məčlisisə ve qojmə vyrəj Mirhejdəri derzixonə! Navko bə tyrki, ısat bə tolyši ve nyvyštejdə Mirhejdər. Kosibəti, xyjzoni huzni səbəbiku (čyvonə baləš šəhid byə!) cap karde zynejdəni yštə kitobi. Yn dard tolyšə šairon həmməj gyləj nyrəsə məgome: Vaxtədə kitob cap karde nyzne! Gyrd hozyje Mirhejdəri šerə kitob, inšaallah, bərəse bəštə by jolə orzujən! Ənyvyšti kitobi beše təsdyg kardeje cəj sənəti, ən jolə šoj-šotkoməje cəj umrədə! Mirhejdəri šeron nəzəri čəlb kardejdən deštə formə, məno-məzmuni. Məlume ki, Tolyši poezija hestyše 3 səvon, əv rijə səjdə3 cəšməo: # Klassikə ədəbijot, klassikə žanron, əruzə vəzn. # Myosirə modernə ədəbijot, səbyrə (carpozə) qafijəjnə žanron, sərbəstə šer. # Šifohijə ədəbijot, ašyqə šeri žanron, hyčə vəzn. Mirhejdər ve mejl kardejdə bə ymružnəni modernə ədəbijoti, hənijən ve bə šifohijə ədəbijoti, məxsusən bə tolyši xəlqijə žanron. Cicən nyvyštejdəbu, həmməj hyčə vəznədən. Šairi šeron fərqinə šiklədən: “Tolyšə kinə” (2003), “Neciəvoni” ( 2002) nəqorətinə həšthyčəjn, “Bəmy “ne” məvot” (peqandəj) (2004), “Bəlarze”(coli) (2002) jonzəhyčəjnin... “Tolyšə kinə” šerədə har həšthyčəjnə cosətri bəpeštə omejdə cohyčəjnə cosətrə poə. Bəndon təmom kardejdən ijəndy, gətə bejdə ritm-ahəng, nəqorəton terərestə bejdən bənə mahne, bənə himni. Məsələn: ''Ty rušnə honi cəšməš, Bənə sijo kižə handəš. Lap čejraniš, rojsə mandəš, Məkyšt myni, tolyšə kinə. Həm ranginiš, Həm sanginiš, Həm vanginiš, Tolyšə kinə.'' (Ritm, ahəng, hyčə sərost bejro by šerədə “tolyšə kinə” - votə byənine “tolyšə kinə” šiklədə -A.B.) Ejzən həmonə formədə nyvyštə byə “Neciəvoni” šerən, intasi ijo har cosətri bəpeštə tikror bejdə dymisrojnə nəqorət. Məsələn: ''Gərop nəvdə dasə-dasə, Mirhejdəri tifang pojsə. Seglə-coglə gəropə sə Eqandyše bəsə rojsə. Məvot ki, myv žəj hosone, Neciəvoni čon osone.'' Žogo šerə formon nišo dojdən ki, šairi təb (ilhom, ruf) bəhrə səjdə tolyši folkloriku. Mirhejdəri niše žəgo šer ki, nybuše ritmi, ahəngi tənzimbykə rədif, hətto nəqorətyš. Məvuži, šair syftə zumzumə kardejdə nəqmə-mahne ritmi (avazi), bə avazi kuti pehandejdə syxanon (sətron). Mirhejdər by mənoədə bəstəvon-šaire, cəj šeronədə oško hiss karde bejdə tolyšə xəlqi musiqijə avazon. Žogo holi myšohidə kardə bejdə čo tolyšə šairon nyvyštəjonədən. Məsələn, žijo doə byə dy bənd šeri handeədə vindejdəmon ki, tolyšə folkloriku nəšət səjdən har dyglə šerə poə: ''Voan vojdə mutə-mutə, ''Šedəmon de lejnə putə.'' ''Myv pəredə gitə-gitə,'' ''Neciəvonon hani gətə...'' ''Voan vojdə mutə-mutə.'' ''Sipi bedə butə-butə,'' ''Həsən šedə hutə-hutə,'' ''Qyjə kološ i poə sutə.'' Mirhejdər cə hərəbaxtə šaironədəj ki, myvzu yštən pəjdo kardejdə əj. Mehibbətiku, xəlqi žimoniku, inə təbiətiku, tifangəvonətiku... nyvyšteədə, si bejdəni šair ymoni təsvir-tərənnum kardejku. Maštone bə Kaspi dyjoku pemə Həši təmšo kardə Mirhejdər yštə təbi (ilhomi) əxz kardejdə inə təbiəti yštəniku. Yštə colijonədə (ruboijonədə) omejdə by fəlsəfijə qynoəton: ''Kəfənə šəjədə andom bəlarze. ''Dyl dyli bygəto, bandon bəlarze.'' ''Ki cy piəj arədə syxan bəkarde,'' ''Zyvonyš lol bəbe, dandon bəlarze.'' Mirhejdəri bə dast səjdə qysdoqə, sojə poezijə əhandon dyli, handəkəsi pijejdəše ižən bahandy, məsəkəsi pijejdəše ižən byməsy... Šairi šeron əzbər zynə, ružnomonədə təbliq kardə doktor Barat Gasymov nyvyštejdə: “ ...Ilahi, yn syxanon cənədə səmimi, sofə, mehrinə syxanonin! Mirhejdər bə tolyši šer handeədə, məvuži, bylbyl bedə, čəh-čəh žəjdə. Cəj šinə sədo žoqobyzyn gyləj rušinə, təmizə ov bedə, cy honi cəšməku ru bedə, sərin-sərini emedə, šedə... Cəj šinə kəlimon cəmə sutə dyli səj xəbədo kardedən. Žoqobyzyn cy kavujə əvəsori bandi kəmədə yštə pəson vidi kardə cobani haftbandiku gyləj šinə musiqi avaz pardə-pardə omedə – nyštedə bə cəmə dyli dylə, əməni məst kardedə... Gyləjən recyinə tolyšə kinə cy tovuzə kižə qəšəngə avšumə olətədə, bandi sədə yštə rangirisinə məxmərə kəšonyš okardə bə osmon. Cy əvəsori Həši zəminə šəfəqon vəngoədə viriski-viriski doj-doj pərvoz kardeš piedə. Šairən de gyləj məftunə dyli bəj šer peqandedə...” Dyl okardejdə Mirhejdəri šeronədə byə sənətkoəti. Məsələn, silsilə təškil kardejdən “Tolyšə kinə” šerədə byə epiteton: Šair tolyšə kinə ga de “rušinə honi cəšmə”, ga de “sijo kižə”, ga de “čejrani” myqojisə kardejdə. Ym recinə kinə: “cordə sinə Ovšume”, “məxməre”, “avšume”, “vyləsəj, dyləsəj, xoləsəj”, bo ašyqi “tovystone, həm zymystone, cəj šinə čone”, ym kinə “otəše, angyə cəše, dyli bəše”, əv “dyli bəfo, sinə səfo, dardi dəvoj”: ''Cordə šəvə Ovšumiš ty, ''Məxməriš ty, avšumiš ty,'' ''Az ašyqim ənčəx bəty,'' ''Məkyšt myni, tolyšə kinə.'' ''Həm vyləsəš,'' ''Həm dyləsəš,'' ''Həm xoləsəš,'' ''Tolyšə kinə.'' Jaxud “Bəmy “ne” məvot” šerədə byə bədiijə təjinon təmom kardejdən lirikə obrazi portreti: “Dylyš - otəši mutə, šeryš - dyli sutə, orzujonyš - qəlbi votəj”. Šairi təsvir kardə məšuqə “gəv - pustə, lybut - badəm, bəvon- dy šəvə Ovšumin”: ''Dylym tyni pieku mutəje votdəm, ''Šeronym ci dyli sutəje votdəm,'' ''Yn orzujon qəlbi votəje votdəm,'' ''Ca bykə bəštə sə, bəmi “ne” məvot.'' ''Az yštən dajnə bəm, tynən punhon bəš,'' ''Həši dimiš, sijo bəviš, sijo cəš.'' ''Ysət tynən vevə, azən ki, vindəš...'' ''Ca bykə bəštə sə, bəmy “ne” məvot.'' “Neciəvoni” šerədə kəšə byən bini cənədə təbiijə təsviron, realə mənzəron, bədiijə tablon! Ijo syxan məvuži haftrang, koqəz kətonə parcə, qələm rəssami fyrcəje: Mirhejdər məvuži šer nyvyštejdəni, šəkil kəšejdə: ''Myrdovišon pešandə čəv, ''Sipiə avə, Ovšumə šəv,'' ''Zəngələguš ehaštə bəv,'' ''Syxanən hic gətdəni gəv...'' ''Punhon byəmon seləpujsə,'' ''Cyngyr nəvdə ha ovisə...'' ''Məxməre lap cy myvi sə,'' ''Šəvmon žəj ki, əmə bə sə!'' ''Məvot ki, myv žəj hosone,'' ''Neciəvoni čon osone...'' Vejin Mirhejdəri mətbu (cap byə) əsəronyš: ružnomə “Azad təfəkkүr”, “Aškarlyg”, “Bizim era”, “Vičdanyn səsi”, “Lənkəran”, “Prizma”, “Respublikanyn həjaty”, “Talyšski vestnik”, “Tolyši sədo”, “Šəvnyšt”ədə dərč kardə byə cəj šeron, žurnal “Məšəl”ədə hikojəš. Mirhejdəri šeron haj gyləj vylə cangən ki, odəmi pijejdəše hežo bahandy yn šeron, ižən bahandy. Ən cokiš, esə boj, myəllifi yštəniku məseje yn šeron. == Ədəbijot == *1)A. Bajrami “Bəxt nəvedəm”, Boku. 2005, s. 60. *2)“Talyšski vestnik”, janvar-fevral, 2003. *3)“Tolyši sədo”, № 4(57), aprel. 2002. *4)“Šəvnyšt”. № 2, aprel. 2006 == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} * [https://web.archive.org/web/20101015063327/http://tolishpress.org/news/1274.html <nowiki>ТОЛЫШИ ОЗОДИ ЭДЭБИJОТ: ТОЛЫШИ ПОЕЗИJЭ ОСМОНЭДЭ ДЭВЭШЭ АСТОВЭ - МИРhЕJДЭР БЭШЭРУ</nowiki>] [[Tispir:Tolyšə šairon]] 28rmpr75ay4itqfbf6cqxoweiv6rua3 0 8075 125918 112949 2026-08-23T10:26:39Z Гусейнага 51 125918 wikitext text/x-wiki '''Guluš Xəlilovə''' ('''Čavidan)''' ([[6 Oktjabr|6 oktjabr]] [[1974]]-nə sori, [[Lankoni rəjon|Lankoni rəjoni]], [[Səpenəkon]] di) — tolyšə šair, ənyvyšt. == Biografijə == Bə dynjo omə 1974 sorədə Səpnəkon dijədə. 1991-nə sori oryxnijəše mijonə məktəb. Təhsil səše Lankoni Pedagožijə Kollečədə, Boku Slavjan Universitetədə, mijonə məktəbədə tədris kardejdə rusi zyvoni. Se zyvonədə nyvyštejdə: bə tolyši, bə tyrki, bə urusi. Deštə həm šeir, həmən nəsr əsəron čəlb kardejdə dyǧǧəti. “Həǧiǧi mənodə istedadxyvand byə” (Ağəddin Babayev) yn tolyšə kinə ymružnə Azərbojčon ədəbioti, həmən tolyši poezijə zumandə simonədə hyləje. “Tolyšə maholi iminə romannəvisə kinə” (Məlahət) nomi bystən Guluš Xəlilovə de “Namə” romani məšhure ymružnə bahandon arədə. Azərbojčoni mətbuətədə šeir, hekojə unən gəzet nyvyštəjonədə zynə bedə. Detsə ysat “Bu šeir dejil” (šeiron), “Namə” (roman), “Čyrčyrama opušu” (šeiron unən hekajon) kitobonyš bešə. Y. Nəsimi Milli Ədəbijjat Musabiǧə ǧalibe. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Tolyšə šairon]] 0l24mpcit7o6s6m25nw5smkflrmvji6 0 9211 125893 96048 2026-08-23T09:28:27Z ~2026-46001-16 56094 /* Səvonon */ 125893 wikitext text/x-wiki {{Šəxsijət}} '''Vladimir Lenin''' (''<nowiki>Влади́мир Ильи́ч Улья́нов</nowiki>''; 22 aprel 1870 — 21 janvar 1924) — cy kommuniston lideronədə gylləj byə. [[Sovet Sosialist Respublikon Ibemon|Sovet Ibemon]]i ofajə kardəkəs, Sovet Ibemoni 1-inə rəhbər byə. == Əcəj əǧyləti, čohiləti == Əv cy [[Urusijət]]i Simbirsk (ysətnə [[Uljanovsk]]) šəhərədə bə dynjo omə. Əv cy urusi, jəhudi, almani umžən byə. Əcəj pyə dijovyž, inə ərbob byə. 1887-inə sorədə cy Urusijəti car III Aleksandr cy Lenini jolə boə Aleksandri kyštəše. Bə vaxtnəku əv bə cari vəjnə bejdə. 1889-inə sorədə əv [[Samara]]də inǧilobkardəkəson dylə dəšedə. == 1-inə Urusə Inǧylob == [[Fajl:Lenin.gif|250px|thumb|Cəpo]] 1904-inə sorədə Urusijətədə odəmon dylədə norozijəti hesbe. Inǧylobi əvvələdə Lenin [[Isvecrə]]də byə. 1905-inə sorədə Urusijətədə bə ičlasədə Lenin votedə cəmə əsos vəzifə feodalizmi rynə kardeje. 1906-inə sori əvəsorədə əv bə [[Finlandijə]] šedə. 1905-inə sori dekabrədə əv [[Isvec]]ədə bejədə əjo 1-inə kərə [[Iosif Stalin]]i vindedə. 1-inə Urusə inǧilob 1905-1907-inə soronədə bedə. Ym inǧylob cari hakimijətiku eǧande zynedəni. == 1917-inə sori Jolə Oktjabri Inǧylob == 20 oktjabr 1917-inə sorədə Lenin bə Urusijəti [[Sankt Peterburg|Petrograd]] šəhər ǧanuniku kəno ogardedə, nojabr 1917-inə sorədə Lenin cari hakimijətiku eğandejdə. == Cy inǧylobi bəpeštə == 1918-inə sorədə Urusijət [[Iminə Dynjo čang]]iku bešedə. 17-18 ijul 1918-inə sorədə cari xyjzoni həmmə kyštedə. 30 avgust 1918-inə sorədə bə Lenini ğəsd bedə. 21 janvar 1924-inə sorədə Lenin mardedə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Šəxsijəton]] kqqgs0foxuiuerfapszyr1xvn4s5omh 125911 125893 2026-08-23T10:10:53Z Гусейнага 51 125911 wikitext text/x-wiki {{Šəxsijət}} '''Vladimir Lenin''' (''<nowiki>Влади́мир Ильи́ч Улья́нов</nowiki>''; [[22 Aprel|22 aprel]] [[1870]] sor — [[21 Janvar|21 janvar]] [[1924]] sor) — cy kommuniston lideronədə gylləj byə. [[Sovet Sosialist Respublikon Ibemon|Sovet Ibemon]]i ofajə kardəkəs, Sovet Ibemoni 1-inə rəhbər byə. == Əcəj əǧyləti, čohiləti == Əv cy [[Urusijət]]i Simbirsk (ysətnə [[Uljanovsk]]) šəhərədə bə dynjo omə. Əv cy urusi, jəhudi, almani umžən byə. Əcəj pyə dijovyž, inə ərbob byə. 1887-inə sorədə cy Urusijəti car III Aleksandr cy Lenini jolə boə Aleksandri kyštəše. Bə vaxtnəku əv bə cari vəjnə bejdə. 1889-inə sorədə əv [[Samara]]də inǧilobkardəkəson dylə dəšedə. == 1-inə Urusə Inǧylob == [[Fajl:Lenin.gif|250px|thumb|Cəpo]] 1904-inə sorədə Urusijətədə odəmon dylədə norozijəti hesbe. Inǧylobi əvvələdə Lenin [[Isvecrə]]də byə. 1905-inə sorədə Urusijətədə bə ičlasədə Lenin votedə cəmə əsos vəzifə feodalizmi rynə kardeje. 1906-inə sori əvəsorədə əv bə [[Finlandijə]] šedə. 1905-inə sori dekabrədə əv [[Isvec]]ədə bejədə əjo 1-inə kərə [[Iosif Stalin]]i vindedə. 1-inə Urusə inǧilob 1905-1907-inə soronədə bedə. Ym inǧylob cari hakimijətiku eǧande zynedəni. == 1917-inə sori Jolə Oktjabri Inǧylob == 20 oktjabr 1917-inə sorədə Lenin bə Urusijəti [[Sankt-Peterburg|Petrograd]] šəhər ǧanuniku kəno ogardedə, nojabr 1917-inə sorədə Lenin cari hakimijətiku eğandejdə. == Cy inǧylobi bəpeštə == 1918-inə sorədə Urusijət [[Iminə Dynjo čang]]iku bešedə. 17-18 ijul 1918-inə sorədə cari xyjzoni həmmə kyštedə. 30 avgust 1918-inə sorədə bə Lenini ğəsd bedə. 21 janvar 1924-inə sorədə Lenin mardedə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Šəxsijəton]] krc9zas0wb8k2zp7jaykejebqc8qvg1 0 9320 125901 56219 2026-08-23T09:32:08Z ~2026-46001-16 56094 /* İstinodon */ 125901 wikitext text/x-wiki {{Infobox President |nom = Xoakim Alberto Çissano (Joaquim Alberto Chissano) |nuvbəj = 2-ci [[Mozambiki Prezident]] |şikil = Joaquim Chissano (cropped).jpg |dövri_əvvəl = Noyabri 6, 1986 |dövri_oxı = Fevrali 2, 2005 |sələfıj = [[Samora Machel]] |xələfıj = [[Armando Guebuza]] |bə dınyo omə_torix = {{ moa bə torix və yaş |1939|10|22}} |bə dınyo omə_vrə = [[Ğaza Əyolət]], [[Potuğali Mozambik|Şərği Afrika Dovlət]] |jen = Marcelina Rafael Chissano |din = [[Roməvi Katolikizm]] |partiə = [[FRELIMO]] |Sərnozirıj =[[Mário da Graça Machungo]]<br>[[Pascoal Mocumbi]]<br>[[Luisa Diogo]] }} '''Xoakim Alberto Çissano''' ('''Joaquim Alberto Chissano''') 22 Oktyabri 1939 sorədə bə dınyo omə.[[Mozambiki dovlət başçion |Mozambiki Prezidenton]] 2-ci bə qləye, 1986-inci soriku de bə 2005-inci sor hukumət və xidmətje kardə. Dınyoədə əy Mozambiki muharibə şə dovlətiku de bə Afrikədə demokratiyəj ən çokə inkişof kardə dovlətıj vardə odəm zındən .<ref name="Independent 2007"/> After his presidency, Chissano became an elder statesman, envoy and diplomat for both his home country and the [[United Nations]]. ==Kamə yaşon== Xoakim Çisssano moabə qləy əyoləti kosıbə diədə - Malehice. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} ==Xorici/External links== * [https://web.archive.org/web/20210225170026/http://fjchissano.org.mz/ Fundação Joaquim Chissano] {{Mozambiki Prezidenton}} 8miyg2dqm39b120xqyqlk3wxax5yi61 125902 125901 2026-08-23T10:01:16Z Гусейнага 51 125902 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Xoakim Alberto Cissano''' (''Joaquim Alberto Chissano'') (22 oktjabri 1939) — [[Mozambik]]<nowiki/>i prezidenton 2-nə byə gyləje, 1986-nə soriku de bə 2005-nə sor hukumət və xidmət kardə. Dynjoədə əj Mozambiki muharibə šə dovlətiku de bə [[Afrikə]]<nowiki/>də demokratijəj ən cokə inkišof kardə dovlət vardə odəm zyndən<ref name="Independent 2007"/>. == Əǧyləti == Xoakim Сisssano moə byə gyləj əjoləti kosibə dijədə - Malehice. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} == Xaričijə linkon == * [https://web.archive.org/web/20210225170026/http://fjchissano.org.mz/ Fundação Joaquim Chissano] {{Mozambiki Prezidenton}} [[Tispir:Mozambiki prezidenton]] 808xakeo7i8n4p4s712pqoffq2km6zq 125903 125902 2026-08-23T10:01:52Z Гусейнага 51 125903 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Xoakim Alberto Cissano''' (''Joaquim Alberto Chissano'') ([[22 Oktjabr|22 oktjabr]] [[1939]] sor) — [[Mozambik]]<nowiki/>i prezidenton 2-nə byə gyləje, 1986-nə soriku de bə 2005-nə sor hukumət və xidmət kardə. Dynjoədə əj Mozambiki muharibə šə dovlətiku de bə [[Afrikə]]<nowiki/>də demokratijəj ən cokə inkišof kardə dovlət vardə odəm zyndən<ref name="Independent 2007"/>. == Əǧyləti == Xoakim Сisssano moə byə gyləj əjoləti kosibə dijədə - Malehice. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} == Xaričijə linkon == * [https://web.archive.org/web/20210225170026/http://fjchissano.org.mz/ Fundação Joaquim Chissano] {{Mozambiki Prezidenton}} [[Tispir:Mozambiki prezidenton]] 4aa54v89p3zp2s4nsykjs7s4tshuk0y 125904 125903 2026-08-23T10:02:13Z Гусейнага 51 Гусейнага номи овахте сәһифә [[Xoakim Çissano]] бә [[Xoakim Cissano]] 125903 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Xoakim Alberto Cissano''' (''Joaquim Alberto Chissano'') ([[22 Oktjabr|22 oktjabr]] [[1939]] sor) — [[Mozambik]]<nowiki/>i prezidenton 2-nə byə gyləje, 1986-nə soriku de bə 2005-nə sor hukumət və xidmət kardə. Dynjoədə əj Mozambiki muharibə šə dovlətiku de bə [[Afrikə]]<nowiki/>də demokratijəj ən cokə inkišof kardə dovlət vardə odəm zyndən<ref name="Independent 2007"/>. == Əǧyləti == Xoakim Сisssano moə byə gyləj əjoləti kosibə dijədə - Malehice. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} == Xaričijə linkon == * [https://web.archive.org/web/20210225170026/http://fjchissano.org.mz/ Fundação Joaquim Chissano] {{Mozambiki Prezidenton}} [[Tispir:Mozambiki prezidenton]] 4aa54v89p3zp2s4nsykjs7s4tshuk0y 125906 125904 2026-08-23T10:05:06Z Гусейнага 51 125906 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Xoakim Alberto Cissano''' (''Joaquim Alberto Chissano'') ([[22 Oktjabr|22 oktjabr]] [[1939]] sor) — [[Mozambik]]<nowiki/>i prezidenton 2-nə byə gyləje, 1986-nə soriku de bə 2005-nə sor hukumət və xidmət kardə. Dynjoədə əj Mozambiki muharibə šə dovlətiku de bə [[Afrikə]]<nowiki/>də demokratijəj ən cokə inkišof kardə dovlət vardə odəm zyndən<ref name="Independent 2007"/>. == Əǧyləti == Xoakim Сisssano moə byə gyləj əjoləti kosibə dijədə - Malehis. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} == Xaričijə linkon == * [https://web.archive.org/web/20210225170026/http://fjchissano.org.mz/ Fundação Joaquim Chissano] {{Mozambiki Prezidenton}} [[Tispir:Mozambiki prezidenton]] nq51o7878qpwc7e5patwgf7thac3msh 0 9445 125885 125690 2026-08-23T09:21:34Z ~2026-46001-16 56094 /* Səvonon */ 125885 wikitext text/x-wiki {{Šəxsijət |mardə taryx = 1 ijun 1942 |millət = tolyš |dəkandə vyrə=Mariinsk, Novosibiski oblast, SSRI|əǧylon = Rufət Əhmədzadə, Əjub Əhmədzadə|nom='''Zulfuǧar Əhmədzadə'''|zandružə taryx=14 ijun 1898|zandružə zəmin=Pensər di, Lankoni ǧəzo, Urusijəti Imperijə|marde səbəb=Sijosijə repressijə gornə|fəolijət=šair, ənyvyšt, sijosətmədor, peəgordyn|šikil=Zulfugar Ahmedzade.jpg}} '''Zulfuǧar Əhmədzadə''' ('''Əhməd-zadə''', '''Əhmədzodə''';[[14 Ijun|14 ijun]], [[1898]] sor, [[Pensə|Pensər di]], Lankoni ǧəzo, Urusijəti Imperijə — [[1 Ijun|1 ijun]] [[1942]] sor, [[Mariinsk]] šəhər, [[Sovet Sosialist Respublikon Ibemon|SSRI]]) — [[Tolyšon|tolyšə]] šair, ənyvyšt, ičtimoijə u sijosijə xodim, pejəgordyn, publisist, 1930-nə soron millijə-mədənijə rostbemoni navəžən<ref name=":0">''Əhmədzadə Zulfuǧar.'' Avtobigrafijə // ALƏM. — Boku, 2018. — № 3 (14). — С. 9—12.</ref><ref name=":1">''Hilal Məmmədzadə.'' Zulfuǧar Əhmadzadə (Pensəž) = Vyžniəbə əsəron. — SPb<abbr>.</abbr>, 2002. — S. 13—14.</ref><ref name=":2">''А.А. Умняшкин.'' Иранские языки Кавказа: История изучения талышского языка // Политические науки. Востоковедение. Вып. 10.. — 2011. — С. 135—142.</ref>. == Biografijə == Əhmədzadə Zulfuǧar Əhmədi zoə 1898-minə sorədə [[Pensə|Pensər]] dijədə kosibə tolyšə xyjzonədə bə dynjo omə. Validejnon cy Mir Əhməd xani Talyšinskij rajətonədə bin, de kaštemoni məšǧul bejdəbin ijən yštə gədə tuk hestyšonbe. Yštə avtobiogragijədə Zulfuǧar gyləj hodisə votejdə, kejnə cy Mir Əhməd xani Talyšinskij hyvoskon əcəj pyəšon kujəj cumcyko əv vaxtədə bəhr doj nyzynəše. Validejnon [[Iminə Dynjo čang]]i bənav bə rəhmət šin<ref name=":0" />. 9 sinədə de yštə pyə vote dij miəllimi tono šedəbu, končo 2 sor handejdəbe ijən umutyše hande, nyvyšte ijən farsi zyvonədə gəp žəj. 1913—1914 soronədə farsi zyvonədə dij məktəbyš oroxni Pensərədə, ərəbi zyvoni umute bino kardyše. 1916—1917 soronədə 2 sinifə məktəbi Pensər dijədə oryxniše. Vej bo hande həvəsyš hestbe, əv bə Lankon še ijən əjo bə məktəbi 1-nə grup dəše. Kejnə bə 2-nə grup dəše əcəj pyə bə rəhmət še, cymi bəpeštə əv hande ogətyše ijən de dij maši məšǧul be. Žygo əv 2 sori myddətədə dij mašədə ko kardyše. 12 sinədə həvəsyš bo rəssam kəše ijən šeir nyvyšte pəjdo kardyše. Žygo həvəsi əcəj pyə dust Lankonyž Əbulfəs Həsənov vindyše ijən tovsijə kardyše bəj dij maši ogəte ijən de savdo məšǧul be. Əv Zulfuǧaryš boštə xanboz karde ijən pulyš doj. De ym puli Zulfuǧar savdo karde bino kardyše, 1 sor ym koj kardyše, əmma čyvon bej, be təčrubə be gornə ijən savdoədə be jolə marəǧi bej gornə, əv hic pul ǧəzənč kardəš nybe ijən həmmə pulon xarč kardyše. Hežo həminə vaxtədə dijədə gylə miəllim hestbe, əv urus be, Zulfuǧar əcəj tono dəxyl be ijən 4 mangi dylədə urusi zyvoni umutejdəbe<ref name=":0" />. === Partijədə ko kardej === 1916 sorədə yštə 19 sinnədə əv bə Lankonə «Ədolət» partijə təškiləti dəše ijən bənə agit-təbliǧətkardəkəsi u Lankoni nezi dijonədə ko kardəbe. Vejni yštə dijədə ko kardejdəbe. Žygo ko kardejədə ve dast-pocə kardejdəbe ki ičtimoi fikon bə «Ədolət» partijə tərəfi gordynije ijən xanon u bekon hakimijəti əlejh myborizə təbliǧət kardejdəbe. Tolyšə dijonədə aktiv bolševikə təbliǧəti bardejdəbe. 1919 sori majə mangədə, kejnə inǧylobi-əlejh dastə dyminə kərə Pensər di bə dast gətyše, əvon əcəj moli ǧyr kardyšone, kəj sutvonišone u əcəj boə Čəbraili Əhmədzadə kyštyšone (səj byrnišone). 1919 sori avgustədə, kejnə musavati ləšǧər de inǧylobi-əlejh dastə dəše bə Lankon Zulfuǧari cand kərə kujəšone. Pešo kejnə feljeton de žygo nomi «Mənə nə» («Bəmy cic») nyvyštyše končo musavati prisatovon, zabiton, xanon, bekon ijən musavati partijə beabru kardyše, əj gyləj musavati zabit Əjub Efendi ǧojm kujəše, ym nav Boku əməlijti be kejnə Zulfuǧar Lankonədə nijonijə «Hummət» təškilotədə ko kardejdəbe. Bə partijə de həmro Mutallib Kələntərovi dastəki dəše, kom əj 1917—1918 soronədə bənə čyvonə inǧylobəkə zynejdəbe. Nijonijə əməlonədə koəkə tolyšon dylədə təbliǧətə ko dəvonijedəbe. [[Fajl:Zulfugar Ahmedzade 5.jpg|çəpo|miniatyur|283x283px|Zulfuǧar de yštə ženi.]] Azərbojčonə Sovetə Sosialistə Respulikə edašte bəpeštə bə yštə Pensər di miəlliməti ko karde še u komministə ǧysmədə ko dəvonijedəbe bənə ǧysmi sədr. 1920 soriku bə 1921 sor Ostoro ijən Lankoni rəjononədə de inǧylobi əlejh mandə daston dave kardejədə ištirok kardejdə. 1920—1921 handə sorədə bə Lankoni ǧəzo Astraxanbazari məktəbi bə ko dəše bənə məktəbi jol. Cymi bə nav 1920 sorədə əv Lankonədə 3-mangə miəllimə kurs oryxniše u bə vaxtədə təlimotəvon be-be əv Lankonədə bə 6-mangə miəllimə kurs dəše u oryxniše əj. 1921 sori oxojədə ičroijə komitədə ko kardejdəbe u de ǧuldoron myborizə barde sədr təjin kardə byəbe. 1922—1923 soronədə bandonədə zumand myborizə de ǧulduron dəvonijedəbe, əvoni beavžor kardəbe u gətedəbe. Zuvandədə ičroijə komitə sədri vəzifə gətəšbe. 1924 sorədə Lankoni ičroijə komitədə zəmini ǧysmi sədr be. 1926 sori 1 avgustədə bə Kurdistanə ǧəzo komandirovka vyǧandə byə cy OVU sədr be<ref name=":0" />. 1930 sorədə gijobi cy pedagoži instituti II kursyš oryxni, pešo bə Az. GNII bə zyvoni u ədəbijoti ǧysm dəše, cy končo 1 kursi bəpeštə mobilizasijə kardə be. De sənəri miəllim be, «Azərnəšr»i nəšrədə gədə xəlǧon ǧysmi idorə kardejdəbe. 1918 sorədə cy «Hummət» təškiloti uzve, 1919 sorədə bə bolševikon partijə dəše u 1920—1938 soronədə kali kišvərə vəzifon gətəšbe<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3">''Ulduz Həšimov.'' 30-nə soron repressijon ǧybonon: Zulfuǧar Əhmədzadə <small>(tyrki.)</small> // "Tolışon Sədo" ružnomə. — 2012. — 11 fevral (# 4 (016)). — S. 4, 8.</ref>: * 1918-minə sorədə «Hummət» təškilati uzv; * Tosə 1920 sori de dij maši məšǧul be. 1920 sori oktjabriku Pensər dijədə bənə kommunistə cəšmə sədr ko kardejdəbe u əjoən miəlliməti kardəbe; * 01.1921—09.1921 — Lankonədə təhsilə komitə məsulijətinə təlimotəvon; * 1920—1922 — [[Liki rəjon|Lik rəjon]]<nowiki/>i, [[Ǧosməljon]] dijədə ce Ičraijjə Komitə sədr; * 1922—1923 — Lankonədə Zəmini šobə mudir; * 03.1923—09.1924 — Zuvandi təhsilə ičroijə komitə sədr Lankoni ǧəzoədə; * 09.1924—01.1925 — Lankonədə ǧəzo Zəminə ǧysmi sədr; * 01.1925—08.1925 — Lankonədə ičroijə komitədə xəlǧi maarifi sədr; * 08.1925—09.1927 — Lacynədə Kurdistani Maarifə ičroijə komitə sədr; * 09.1927—10.1928 — Zagatala rəjoni sədr; * 10.1928—09.1929 — Aǧdam rəjoni Ičraijjə Komitə sədr təjin byə; * 09.1929—03.1930 — Bokuədə ASSR Narkompromi sədr; * 03.1930—01.1931 — [[Tolyšə pedagoži texnikum]]<nowiki/>i<nowiki/> direktor u hežo əjo tyrkə ədəbijoti dərs dojdəbe, * 01.1931—05.1931 — Ostoro rəjon Ičroijə komitə sədr ko kardəše; 1932 sorədə jyǧnəǧədə votyše ki Azərbojčoni Kommunistə partijə ve vaxt sədrəti kardejdəbin azərbojčonyž nybyə odəmon u Mərəngoə Komitədə čəmi 9% azərbojčonyž heste, əmandəjon — ermənin, urusin, jəhudijon u gurčijon. By syxani gornə bə hədərə hol egyni ijən bə Ermənistani SSR bo karde vyǧandə be<ref name=":3" />. * 1932—1933 — Ermənistani Vedi rəjonədə İčroijə Komitə sədr; * 1933—1935 — bə Azərbojčon ogyrdynijə be, Azərbojčon Xalǧ Komissarətiədə Ali məktəbon idorə rəis; * 09.1933—09.1934 — Kamə Xəlǧon Šurədə sədr u Bokuədə AzSSR Maarifəti Xəlǧə kommisarijəti kollegijə uzve; * 1935—1937 — Azərbojčoni Nəšrijətədə «Kamətijədə mandə xəlǧon» («Azlygda Galan Xalglar») šobə mudir ko kardəše; * 01.05.1934—19.03.1938 — «Azərnəšr»i nəšrədə gədə xəlǧon ǧysmi mudir. Partijədə: «Ədolət» partijə uzve (1918—1919), bolševikon partijə VKP (b) uzv (10.1919—06.1938), həbs karde bəpeštə cy partijəku bekardə byə, marde bəpeštə 15 janvar 1957 sorədə bərpo kardə be<ref name=":4">[https://ru.openlist.wiki/%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4-%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B5_%D0%97%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%84%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%8B_(1898) Ахмед-заде Зульфугар Ахмед оглы (1898)]</ref>. === Həbs be === [[Fajl:Zulfugar Ahmedzade 4.jpg|miniatyur|279x279px|Zulfuǧar [[Krym]]ədə]] 1937-minə sorədə dy činajət məčəllə 64-minə bə Səvet hukuməti əks mubarizə bardə təškilati uzv maddə ittihom be gorəš bə Sibir surgun kardə byə. 1938-minə sori sentjabrə mangi 21-də 5 sor ozodətiko məhrum kardə bə. Surgunədə beədə surgunə dušərgədə nəšr kardə gəzeti redaktor ko kardəše. Azərbojčonə ijən Tolyšə zyvonədə šeiron nyvyštəše. Cy Azərbajčoni ijan ce dynjo ədəbijjatiku poetik nymunon bə tolyšə zyvon pegordynijəše. Tolyšə zyvonədə nyvyštəbə iminnə poema muəllife. 1942-minə sorədə ijunə mangi 9-də Kemerovo vilajəti Mariinsk šəhərədə yštə dynjo dəgiš kardəše. 6 ijun 1937 sorədə Mərəngoə Komitə (MK) plenumi dəvarde bəpeštə, Azərbojčoni Kompartijə XIII jyǧnəǧi nezi, končo bə MK hisobot no-pegət kardejdəbin, kom parson bəben u məzmuni barədə, čo parson dylədə cy «azərbojčonə zyvoni pok karde» barədə syxan še. Gyləj ištirokəkə «taton zyvoni pok karde» barədə no-pegətyš bino karde. Bə ymi Mirčəfər Baǧyrov votyše — «Az fik kardəm ki, həni lozime cy [[taton]] zyvoniku, [[Kurdi zyvon|kurd]]<nowiki/>i, tolyšə zyvoniku bə tyrkə (azərbojčonə) zyvon dəvarde. Maarifəti xəlǧə kommisarijət bəpe təšəbbus nišon bykə, əvon həmmə azərbojčonyžin»<ref>''Игбал Абилов.'' [https://regnum.ru/article/2504611 Репрессированное талышеведение.]</ref><ref>''Исмаилов Эльдар.'' История «большого террора» в Азербайджане. — <abbr>М.</abbr>: Политическая энциклопедия, 2015. — С. 155—156. — <nowiki>ISBN 978-5-8243-1943-9</nowiki>.</ref>. Cy plenumi bəpeštə ǧəror bešeli cy gədə milləton zyvonədə təhsil dojku dijəro mande u həmmə bə tyrkə zyvon ovoštynije. 1936—1938 soronədə tolyšə rušinfikon repressijə kardə bin, tolyšə məktəbon, teətr u pedagožijə texnikum dəbastə bin, kitobon u ružnomon vadoj ǧadaǧan bin. Zulfuǧar tasyb kardyše de Azərbojčoni SSR kompartijə Mərəngoə Komitə iminə kotibi u sədri Mirčəfər Baǧyrovi. Navkonə inǧylobəkə [[Širəli Axundov]] de Zulfuǧari əloǧəš hestbe. Axundovi məčbur kardyšone Zulfuǧari əlejh syxan vote (koryǧ došone, əcəj rostə nyngiki pust dynišone). Koryǧ səjədə, əv votyše: «1936 sorədə az təsodufədə Z. Əhmədzadə vindyme. Əv bəmy votyše ki, əv nijonijə syrə təškiloti uzve, končo [[Mirsalajev Bekəǧə|Bekəǧə Mirsalajev]] sədre (əjən pepressijə kardyšone) u pidəšbe ki az bəvon umžən bybum. Cy təškiloti məǧsədədə Tolyšə məholi cy Azərbojčoniku čo kardejən hestbe». Axundov votyše, əv «təsodufən dy ruž bəpeštə ižən Z. Əhmədzadə vindyše. Zulfuǧar bəj asbardyše dy gylə čyvonə odəm bə Tolyš vyǧande bo təbliǧat barde gornə u əcəj məǧsəd be Tolyšə zəminon cy Azərbojčoniku čo karde». De ittihomi Zulfuǧari əlejh činojətə əməl pekardyšone<ref name=":4" /><ref name=":3" />. Pešo, kali vaxt bəpeštə Širəli Axundov votyše ki əv məčbur be Zulfuǧari əlejh syxanon nyvyšte, bydə bəj koryǧ nydən: «Bəmy koryǧ dojdəbin u məčbur kardyšone šər ǧande bə Z. Əhmədzadə. Cymy syxanon du bin»<ref name=":3" />. 15 mart 1938 sorədə Azərbojčoni SSR NKVD organon əj həbs kardyšone u məhkum kardə bejdə de RSFSR Činojətə Məčəllə 64 maddə (Vətəni həvate) SSRI NKVD-ədə 23 avgust 1938 sori, bənə «Kontrnatsionalistə u terroristə təškiləti Lankoni filiali» ištirokəkə, kom nojdə «məǧsəd Lankoni cy Azərbojčoniku čo karde» u «Tolyšə muxtarijəti» soxte. De ittihomi 5 sor islokardə-zəhmətə nyštəčoədə. Myddəti Kemerovo oblastədə dəvonijedəbe, Mariinsk šəhərədə<ref name=":4" />. === Sibirədə surgun === Surgunədə [[Sibir]]<nowiki/>i zindonə nyštəčoədə Əhmədzadə həmən de ofəjevonə əməlonən məšǧul bejdə, nyštəčo ružnomə redaktor bejdə, šeiron nyvyštejdə. Kali vaxtədə nun pate vyrə ko kardə. Ižən vaxtədə Əhmədzadə nyštəčoəcə 10 ruž bə karser šodoə bejdə. Karseri bəpeštə əv rəjrə noxəš gynije bino kardejdə, əcəjku mujon emedən, nyngon dəžedən. Nətičədə əv tosə myddəti oxoj nyzynəše žije, gonə noxəši bəpeštə šair Mariinski šəhəri noxəšxonədə 1942 sorədə 1 junədə bə rəhmət šedə. Zulfuǧari duston dylədə Gulərə Kadirbekovə «Köylü qızı» («Di kinə»), kom Sibirədə bəj dastək dojdəbe. Gulərə ičtimoijə xodim be, publisist, cy «Şərq qadını» ružnomə soxtəkəs u iminə redaktor. Əvyšynən bə Sibir surgun kardəšonbe. Bə yštə zoə Əjubi Əhmədzadə, Zulfuǧar rəjrə cy Guləri barədə votejdəbe, bəj hurməti, mynnədorəti nišon dojdəbe. Cy Zulfuǧari gyləj dustonədə xəlǧi šair Səməd Vurǧun be. De Zulfuǧari zoə Əjubi syxanon zyne bejdə ki kejnə əcəj pyə Sibirədə be, Vurǧun yštən cy Baǧyroviku xahiš kardəbe əj ogyrdynije: «Baǧyrov həmro, tolyšə xəlǧiku gyləj inǧylobə šair heste, əv gynoš ni, ogyrdynən əj bə Azərbojčon», bymi Baǧyrov xyšmin čəvob doše, xahiši ohaštyše: «Səməd sə ko kardə, cic votejdəš ty? Həzo gylə Əhmədzadə šən, u ysət az bo ym Əhmədzadə bynəvom?»<ref name=":1" />. 9 avgusti 1956 sorədə SKUD VS AzSSR tərəfiku reabilitasijə kardə byə bə činojəti məzmuni nybe gornə<ref name=":4" />. == Ədəbijotə fəolijət == [[Fajl:Азбука (Əlifbe) на талышском языке, 1936 год.jpg|miniatyur|276x276px]] Tolyšonku besəvodəti ləǧv karde gornə 1928 sorədə latyn əlifbo əsosədə bo tolyšə zyvoni əlifbo soxtə be. By myddətədə tolyšə zyvonədə məktəbon okardəšonbe, Lankonədə Tolyšə Pedagoži Texnikum təškil kardə be. Bo tolyšə məktəbon tosə 6-nə sinifi bo notəmomə mijonə təhsili səjro dərsə kitobon nyvyštə bin. 1920-nə soron oxojədə tolyšə zyvonədə kitobon cap karde təškil kardə be Boku «Azərnəšr» nəšrədə, tolyšə teətr soxtə be<ref name=":5">''Игбал Абилов.'' Советские книги на талышском языке (1929-1938 гг.): неизученное наследие // XXX Международный конгресс по источниковедению и историографии стран Азии и Африки: К 150-летию академика В.В. Бартольда (1869-1930) / Отв. ред.: Н.Н. Дьяков, А.С. Матвеев. — <abbr>СПб.</abbr>: Студия "НП-Принт", 2019. — Т. 1. — С. 63—64. — 528 с. — <nowiki>ISBN 978-5-901724-94-1</nowiki>.</ref>. Ve jolə tohfə by koədə Zulfuǧar Əhmədzadə, [[Muzəffər Nəsirli]], [[Ǧulam Ələkbərov]] dəǧandəšone, de cəvon əməlon 1930-nə soronədə əlifbo, məktəbi dərsə kitobon u bo tolyšə zyvoni kitobon cap kardə bin. 1930-nə soriku tosə 1938 sori myddətədə tolyšə zyvonədə xəjli pegordynijə bədii ədəbijot cap kardə be, tolyšə zyvoni Azərbojčoni zyvonəzynonən tədǧyǧ bardejdəbin<ref name=":2" />. 1930-nə soronədə Azərbojčoni dovlətə elmi-tədǧyǧə institutədə bo tolyšə mədənijəti tədǧyǧ karde u ozazvije ǧysm obəbe. Azərbojčonə proletarijon-ənyvyšton šurə dylədə cy tolyšon proletarijon-ənyvyšton ǧysm təškil kardə be, bo tolyšə koəkə u kolxozəkon maarif karde məǧsədiro. Tolyšə tədǧyǧotəbə alimi [[Igbal Əbilov]]<nowiki/>i yštə məǧolədə žygo nyvyštə<ref name=":5" />:<blockquote>tolyšə zyvonədə pegordynijə u soxtə byə ədəbijotədə bəpe žygo gylə əsosə grup čo karde: məktəbiro u handə ədəbijot (hežo de bədii ədəbijoti məčmuon, tolyšə zyvoni, tyrkə zyvoni u urusə zyvoni gramətikə bo tolyšə məktəbon), təbliǧət bardə u rəsmijə materialon (hežo sovet kišvəri konstitusijə ja I.V. Stalini, L.P. Berijə, V.M. Molotov nytǧon bə tolyšə zyvoni pegordynon), tyrkə, urusə ja dynjo ədəbijotiku pegordynon (M.F. Axundov, D. Defo, S.J. Maršak, M. Seidzadə, F. Šiller, Č. London, I. S. Turgenev, A. P. Cexov), sanitarijə kitobon, dij maši u žəgo myžorədə. Čo dyǧǧəti lozime doj bə tolyšə mahnejon məčmuə, kom cap kardəše məšhurə folklorist u žurnalist Muzəffər Nəsirli (1902—1944). Cy kitobonədə vejni hežo ysətən aktualin.</blockquote> == Ofəjevonəti == [[Fajl:Мюнхгаузен на талышском языке, 1936 год.jpg|miniatyur|«Munhauzeni Sərgızəşton» Pejəgordyn bə tolyši: [[Izzət Abdullajev]], Redaktor: Zulfuǧar Əhmədzadə|338x338px]] Zulfuǧar Əhmədzadə — 1930-nə soron ən məšhurə tolyšə ičtimoijə xodime, ysətnə ədəbijə tolyšə zyvoni soxtəkəsonədə gyləje. Tolyšə, tyrkə u čo zyvononədə xəjli šeiron u poemon myəllife, cəvon dylədə vej nominin «Tolyši žimon» (1931 sor, tolyšə zyvonədə, ičo de Muzəffər Nəsirli), «Dəvardə ružon» (tolyšə zyvonədə) u «Arktikə dastany» (tyrkə zyvonədə, Arktikə bijonədə təsə «Celuskin» sovet gəšti barədə) poemon, «Handə kitob» (tolyšə zyvonədə, ičo de M. Nəsirli), «Tolyšə zyvon» 1937 sor (tolyšə zyvonədə, ičo de Ǧ. Ələkbərov), «Kyryngo» (tolyšə zyvonədə). Əcəj «Arktikə dastany» poema 1934 sorədə ədəbijə kešədə bə iminə vyrə təltif be u Azərbojčoni ənyvyšton šurə bə Əhmədzadə 5000 rubl myždi doše. Kešədə ištirok kardejədə əv yštə poema de «Göyərçin» («Kafte») təxəllusi edaštejdəbe<ref>''Mirhəšim Talyšly, Əhədov Etibar.'' Lankon: Ensiklopedijə = Lənkərən: Ensikloprdik məlumat. — 2. — Boku: ASC, 2017. — S. 149. — 584 s. — <nowiki>ISBN 5-89968-099-7</nowiki>.</ref>. 1933 sorədə B. Serebrjakov cy Əhməzadə «Kolxoz cy sosijalizmi roje» šeiri tolyšiku bə urusi pegordyniše u «Literaturnoje Zakavkazje» žurnalədə cap kardə be<ref>''Серебряков Б.Я.'' Ахмедзаде. Колхоз путь к социализму. // Литературное Закавказье. — 1933. — № 1.</ref>. Əhmədzadə bə tolyšə zyvon cy urusə u dynjo klassikon əsəron pegordyniše, bo ibtidoijə məktəbi dərsə kitobon u bo tolyšə zyvoni handə dərsəvonə nyvyštyše<ref>XX—XXI əsron tolışə poeziya almanax / Hamati V, Ejvazon A.. — Boku: Ecoprint, 2021. — S. 3-15. — 520 s.</ref>. Sibiri surgunədə «Sibir» romani u «Köylü qızı» («Dij kinə») pjesyš u čo šeironyš nyvyšte. Cy Zulfuǧari kardə zəhmət, əcəj ofəjevonəti u žimoni ro bə vəomə tolyšə ənyvyšton u šairon zehni ve dyždə təsiriš byə. Latyn əlifbo əsosədə tolyšə əlifbo soxte de əcəj nomi əloǧəjne. [[Tofiǧ Ilhom]], [[Əli Nasir]], [[Xanəli Tolyš]], Əhəd Muxtar, Xilgət, Məsudi Dovran, [[Vəlišah Əlijev|Vəlišah]] u čo gylon, cy Zulfuǧar Əhmədzadə tolyšə ədəbijə məktəbi oko dojdəbin, u cy 1970-nə soronku tolyšə ədəbijə zyvoni ozavzijero vej əhmijətinə rolyšon hənək kardə<ref name=":3" />. 28 oktjabr 1998 sori Lankonədə konfrans dəvonijə be, kom bo Zulfuǧari 100-soronə jubileji be, u 29 oktjabrədə šairi jubileji gornə Ostoro šəhərədə konsert dəvonijə be. == Bibliografijə == * De M. Nasirli, «Zəhmət iyən Məktəb», dərsə kitob., 1930 * De M. Nasirli, «Jimoni ro» (bo besəvodono), dərsə kitob., 1931 * «Sıə kolxoz» (bo besəvodono), 1932 * «Davarda rujon», poema, 1932 * Bo besəvodon handə kitob (bo yolono), 1933 * De M. Nasirli, «Əlifba», 1933 * «Handə kitob. Bo III dərsə soriyo», 1933 * De M. Nasirl, «Handə kitob. Bo II dərsə soriyo», 1933 * «Tolışə zıvon (qraməriyən nıvıştə ğaydon)», 1934 * De Ǧ. Ələkbərov, «Fonetikə ijən morfologijə», 1 hissə, bo tolyšə məktəbi 5-nə sinifi, 1934 * «Arktika dastanı» («Arktikə dastan»), tyrkijədə poema, 1934 * De Ǧ. Ələkbərov., «Tolışə zıvon. Qrammatika iyən nıvıştə ğaydon», 1937 * «Tolyšə kinə», bə tolyši pjes, sor zyne bejdəni === Məǧolon === * «Nəsirli və Mursəlov tərəfindən talış məktəblərinə məxsus yazılmış „İminci kitob“ adlı əlifba haqqında mülahizə» («Обзор алфавита в „Первой книге“, написанной М. Насирли и Шохубом Мурсаловым для талышских школ»), 1930 * «Okruqlarda maarif müəssisələrinin yoxlama yekunları» («Результаты проверок образовательных учреждений в районах»), 1930 sor === Bə tolyši pegordynijəjon === * Seidzade M. «Nərgiz», poema * Anri Barbus, «Yadon iyən duson» * Puškin A.S. «Poz» * Krylov I.A. «Fil iyən malut» * Vurgun S.. «Xuninə vıjor» * Nekrasov N., «Osonə ro» * Demjan Bednyj, «Asp iyən çəx» * M.A. Sabir, «Şikayət» * Mušvig M. «Čəbijə daj» * Bozimenski A. «Partbilet № 224332» === Pegordynijə əsəronədə redaktorəti === * Jakovlev A.S. «Amundseni živyš ijən cəj mačəra», (pejəgordyn A.R. Məhmudov), 1934 sor * [[Daniel Defo|Defo D]]. «Robinzon Kruzo heyrətinə jimon iyən çəy məcəron» («Robinzon Kruzo»), (peəg. A.R. Məhmudov), 1935 sor * Svift Č. «Gulliver liliputon məholədə» (peəg. Š. Mursalov), 1935 sor * Axundov S. «Sijo kinəli» (peəg. I. Abdullajev), 1935 sor * Axundzadə M. F. «Cy nəbatəti həkim Musjo Žordani de čaduəkə dərviši Məstəšahi nəǧl» («Повесть о Мусье Жордане — учёном-ботанике и дервише Масталишахе, знаменитом колдуне») (peəg. Š. Mursalov), 1935 sor * Andreev L.N. «Petkə gyjədə» (peəg. Š. Tagizade), 1936 sor * Ček London, «Kiši həxədə hikajə» (peəg. I. Abdullajev), 1936 sor * Žitkov B.S. "Fil", (peəg. [[Izzət Abdullajev]]), 1936 sor * Cexov A. «Kəštangə» (peəg. Š. Tagizade), 1937 sor * Čalal M. «Bəjžibə odəm» (peəg. Š. Tagizade), 1937 sor == Šikilon == <gallery widths="150" heights="150"> Fajl:Zulfugar Ahmedzade.png Fajl:Zulfugar Ahmedzade 5.jpg Fajl:Zulfugar Ahmedzade 2.jpg Fajl:Zulfugar Ahmedzade 3.jpg Fajl:Zulfugar Ahmedzade 4.jpg </gallery> == Oko doə byə ədəbijot == # A.A.Bajrami. Tolyši poezijə lesty//Tolyši sədo. 22.06.1993. # B.Həsənov., M. Talyšly. Ačı xatirələr//Leninci. 01.10.1998. # C.Rəhmanov. Illəri qovuşduran körpü//Tolyši sədo. № 17, 18.05.1993; № 20, 01.06.1993. # Ə.Aǧalarov, Ə. Əlišoǧlu. Lənkəranly hümmətçi//Azərboyčon gənčləri. 17.08.1989. # Əhəd Muxtar. Tərčumə mənəvi borčdur//Tolyši sədo. 08.06.1993. # H.Məmmədzadə. Yaddan çıxaranlar//Sovet Astarası. 27.04.1989. # H.Məmmədzadə. Zulfugar Əhmədzadə kimdir?//Tolyš, № 15, 2002. # H.Tanqərüj. Zulfugar Əhmədzadə//Tolyši sədo. №8,9. 1993. # Oručzadə Ilgar. Zulfugar Əhmədzadə//Tolyši sədo. № 29, 2003. # Tarix hər kəsə oz gijmətini verəčəkdir. Z. Əhmədzadənin gyzı Mərijət xanymla musahibə//Tolyši sədo. 29.06.1993. # Tehran Əlišanoǧlu. Z. Əhmədzadənin šeir poetikasına dair//Tolyši sədo. №24.06.07.1993; № 25. 13.07.1993. # Z.Əhmədzadə. Poemon ijan šeron. M.: 1990. # Z.Əhmədzadə. Šeron, tərcumon, məktubon. M.: 1992. # Z.Əhmədzadə (Pensəž). Vyžnijəbə əsəron. Sankt-Peterburg. 2002. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} == Linkon == * [https://www.youtube.com/watch?v=Q5Yd9gmbMEE Lankonədə Zulguǧar Əhmədzadə 100 sornə jubilej dəvonije 28.10.1998 sor] * [https://www.youtube.com/watch?v=eWzwnS5xgD8 Zulfuǧari Əhmədzadə šeiri synanonku handə mahne ǧysm Ostoroədə jubilej dəvonijejədə 29.10 1998 sor.] [[Tispir:Tolyšə šairon]] [[Tispir:Tolyšə ənyvyšton]] [[Tispir:Tolyšə zyvon]] [[Tispir:Bə tolyšə zyvon pejəgordynon]] [[Tispir:Bə tolyšə zyvon poezijə pejəgordyn]] hfylmuzzso73t4b97oszv7xh6ziwlf4 0 9869 125889 115665 2026-08-23T09:23:55Z ~2026-46001-16 56094 125889 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Škoda Octavia''' (1959—1971) — cy [[Cexijə]] avtomobile. Ym avtomobili Cexijədə vadoəšone. Ym avtomobili 1959-1971-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[Volkswagen]] širkəti vadoəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Škoda avtomobilon]] 9ks4ei4x6uu34j4jmygc5l5x9j2qvp1 0 9929 125890 125124 2026-08-23T09:26:18Z ~2026-46001-16 56094 /* Səvonon */ 125890 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Əvəz Sadıxov.jpg|thumb|Əvəz Sadyxov]] '''Əvəz Sadyxov''' ([[18 Avgust|18 avgust]] [[1942]] sor, [[Byləband]] di, [[Liki rəjon]], Azərbojčoni SSR — [[9 Nojabr|9 nojabr]] [[1999]] sor, [[Boku]], [[Azərbojčon]]) — [[Tolyšon|tolyšə]] zyvonšynos, tolyššynos, miəllim. Filologijə elmon doktor, professor. Cy «[[Tolyši sədo]]» ružnomə iminə redaktor<ref name=":0">F. Əboszodə, Ə. Sadyxzodə. Tolyšə zyvon: fonetikə, morfologijə, sintaksis. — Minsk: Medisont, 2019. — 233 s.</ref><ref name=":1">''Xalid Məhmud.'' Har žimoniku gyləj sətyr = Hər ömürdən sətirlər. — UniPrint, 2019. — S. 170-171. — 472 s.</ref>. == Biogrəfijə == Sadyxov Əvəz Širi zoə bə dynjo omə 18 avgust 1942 sorədə, Byləband dijədə, Leriki rəjoni. Iminə təhsilyš sə 8-sinifinə Byləbandi məktəbədə, 1959 sorədə Lerikədə mijonə məktəbyš oryxni. 1962 sorədə bə Azərbojčoni kišvər universiteti filologijə fakultə dəše, ijən 1967 əvyš de əla ǧyjməton oryxniše ijən yštə Byləband dijədə miəllim təjin kardə be. 1968 sorədə cy azərbojčonə zyvoni ijən ədəbijoti miəllim ko kardejədə əv bə Nasimi nomədə zyvonəzynəti instituti aspiranturə ǧəbul bedə. 1972 sorədə cy filologijə elmon nomizədi səvijə səše ijən yštə ko de Nasimi nomədə zyvonəvonəti instituti əlošəjn kardejdə. 1980 sorədə filologijə elmon doktorəti dissertasijə nygo kardyše<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Ve jolə tohfə bə tolyššynosəti ijən bə tolyšə zyvoni grəmatikə umute dəǧandyše. Hələ yštə tələbə vaxtonədə əv iminə odəm be ki tolyšə zyvoni grəmatikə nyvyšte bino kardyše, ym grəmatikə ve vaxt bənə dastənyvyštəj mandəbe. Əj cap karde bedənybe kali kərə bə sijosəti gornə, hərdəm de malijə səbəbon<ref>[https://avestatalysh.com/2017/01/14/talis-dilini-beynind%c9%99-dasiyan-professor-%c9%99v%c9%99z-sadixov/ Talış dilini beynində daşıyan professor – Əvəz Sadıxov/]</ref>. Sadyxzodə kitob «Талыш дилинин грамматикасы (морфологија вә синтаксис)» («Tolyšə zyvoni grəmatikə (morfologijə ijən sintaksis)») capiku beše Sankt-Peterburg šəhərədə tyrkə zyvonədə 2002 sorədə peš myəllifi marde. Sadyxzodə 60 gyləjsə ve elmə kitobi myəllife, ve kərə [[Məskova|Məskovədə]], [[Sankt-Peterburg|Sankt-Peterburgədə]], Užgorodədə ijən Alma-Atədə elmi konfransonədə ištirok kardəše<ref name=":1" />. Syvoj tolyši ijən tyrki, əv ərəbi ijən farsi zyvonon zynejdəbe. 1992 soriku tosə oktjəbr 1993 sor cy «Tolyši sədo» ružnomə iminə redaktor ko kardəbe. Pešo əcəj dumo redaktor [[Fəxrəddin Aboszodə]] be<ref>[https://web.archive.org/web/20251208113350/https://regnum.ru/news/3162464 Жизнь и смерть Фахраддина Абосзода]</ref>. 9 nojəbr 1999 sorədə Sadyxzodə marde. Tosə yštə žimoni oxoj əv cy Nasimi nomədə zyvonəvonəti instituti azərbojčonə zyvoni tarixi šobə navəžənə elmijə əməkdoš be. 2019 sorədə [[Tolyši Millijə Akademijə|Tolyši millijə akademijə]] bə məjdon bekardyše kitob — ədəbijə tolyšə zyvoni grəmatikə barədə «Tolyšə zyvon: fonetikə, morfologijə, sintaksis» cy Fəxrəddin Əbosxodə ijən Əvəz Sadyxovi tolyšə zyvonədə, končo cy grəmatikə həmmə əsosə ǧysmon təsvir kardə bin. Ədəbijə zyvoni əsosədə myəllifon kobəsonə ləhcə pegətəšone, kom pevylo byə cy Azərbojčonə Respublikə tolyšəzyvonə rəjononədə, ijən kali Ironi tolyšon žijə vyronədə. Ən dyždə tolyšə syxangyrdon myəllif Fəxrəddin Əboszodə yštə tədǧyǧotədə cy Əvəz Sadyxovi əsəri nyǧyl ijən ozavzin kardyše. Cy kitobi elmijə redaktor – tolyšə šair ijən publisist [[Čamal Lələzoə]] (Əǧəjev)<ref>[https://kavkazgeoclub.ru/content/talyshskiy-yazyk-fahraddina-aboszoda-vyshel-v-svet «Талышский язык» Фахраддина Абосзода вышел в свет]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240111131326/https://regnum.ru/news/2569783 Опубликована грамматика талышского языка]</ref>. == Bibliografijə == * Talış dilinin grammatikası (morfologiyə və sintaksis). — Sankt-Peterburg, 2002. — 80 s. * Tolyšə zyvon: fonetikə, morfologijə, sintaksis / Fərmoni Fəxrəddin Əboszodə, Širi Əvəz Sadyxzodə. — Minsk: Medisont, 2019. — 233 s. ==== Məǧolon ==== * Талыш дилиндә исми бирләшмәләр. — Tolyši Sədo cy 20.03.1992 soriku. — s. 6 * Размышления о литературном талышском языке. — Tolyši Sədo * Талыш дилинин фонетикасы вә алифбасы һаггындә бәзи мулаһизәләр (Некоторые дискуссии о фонетике и алфавите талышского языка). — Tolyši Sədo * Талыш дилиндә дәрслик вә дәрс вәсаитләринин һазырланмәсыны өзфәалијјәтин умудинә гојмаг олмаз (Нельзя недооценивать развитие учебников и учебников талышского языка). — Tolyši Sədo == Linkon == [https://www.youtube.com/watch?v=JS09SStMv70&t=602s Hilal Məmmədov cy Əvəz Sadyxovi barədə] == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Tolyšə zyvon]] [[Tispir:Tolyšə millijə lyvemon]] [[Tispir:Tolyššynoson]] ex04v424dxy8z942c3f9v9iqk55g6yx 0 11426 125882 106247 2026-08-23T09:10:49Z ~2026-46001-16 56094 /* Səvonon */ 125882 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Bengalispeaking region.png|miniatyur|Bengali zyvoni pevylo kardə zəminon]] '''Bengali zyvon''' (beng. বাংলা, [ˈbaŋla]) — bengalon zyvon, gyləj hindoarijə xycədə zyvon cy [[Hind-Avropə zyvonon]] xyjzonədə. [[Banglədeš|Bangladešədə]] ijən cy [[Hindyston]]i Həšinyštə Bengalijə štatədə pevylo byə. Bengali zyvonədə umumi gəp žəkəson — təxminən 250 mln odəm (2009), dynjoədə 6-minə vyrə. == Ləhcon == Bengali zyvoni ləhcon bə həšipemə ijən həšinyštə gylon čo bejdən, ijən heste tikəj tono mandə cy Cittagongi ləhcə<ref>''Зограф Г. А.'' Бенгальский язык // Лингвистический энциклопедический словарь. — 1990. — С. 72.</ref>. Zyvoni standartizasijə kardejədə XIX əsri oxojədə — XX əsri əvvələdə həmmə vilojəti mədənijə mərəngo Kalkutta be. Ysət zyvoni standartə formə cy nadia ləhcə səpe ogətə byə. Əmma standartə bengali zyvoni ǧajdon Hindistonədə ijən Bangladešədə fərǧ dojdən. Nymunə bybu, həšinyštədə gəp žəkəs bə nemeki votejdə ''nun'', əmma həšipemədə — ''lôbon''. == Nyvyštej == Nyvyštejədə bengali bongakkhor nyvyštə sistemi oko dojdə, kom bə (devangari, guhmukhi ijən bə [[Hindyston]]<nowiki/>i kali čo nyvyštə sistemon neze) bə brahmi grafikə. Ym nyvyštej sistem de kali gədəlijə ovaxtətijon bo [[Assami zyvon|assami]] ijən silheti zyvoni oko odə bejdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Hind-Avropə zyvonon]] cshf1io2170kykt4op1eyyqd2c4v5gw 0 12167 125884 125123 2026-08-23T09:15:27Z ~2026-46001-16 56094 /* Səvonon */ 125884 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Вестник Талышской Национальной Академии.jpg|miniatyur|355x355px|Tolyšə Millijə Akademijə Xəbon 2-minə bešə numrə]] '''Tolyši Millijə Akademijə''' (tolyši kiril Толыши Миллијә Академијә, [[Inglisi zyvon|ingl]]. Talysh National Academy) — [[Tolyšon|tolyšə]] tədǧyǧ bardəkəson təškilot, kom 2010 sorədə [[Riga]] [[Šəhər|šəhərədə]] ǧejd kardə byə bo tolyšə mədənijəti ijən ədəbijoti ogətejro. == Akademijə məǧsəd == Ce Tolyšə Millijə Akademijə (TMA) məǧsəd [[Tolyšiston]]<nowiki/>i ičtimoi-iǧtisodi, taryxə-etnografikə, arxeoločijə, ədəbijotə ijən zyvonəzynə sahonədə umute ijən tədǧyǧ kardeje. Bo ywtə məǧsədon rəsejro akademijə elmijə ekspedisijon bə Tolyš vyǧandə, konferensijon təškil kardejdə, ekskursijon, leksijon dəvonijedə, dastrək kardejdə bo elmijə əsəron tolyššynosəti sahədə nyvyštə bybun<ref name=":0">''Абилов И.Ш.'' Вестник Талышской Национальной Академии. — ТНА. - № 1. — Минск: Медисонт, 2011. — С. 10—11. — 200 с.</ref><ref>Введение в историю и культуру талышского народа / под ред. Г. С. Асатряна. — Ереван: «Кавказский центр иранистики», 2011. — С. 109. — 200 с. — ISBN <nowiki>ISBN 978-99930-69-69-0</nowiki>.</ref>. Ce TMA əsosə ofis [[Minsk|Minskədəje]] ([[Belarus]]). Ce TMA prezident taryxə elmon doktor Elnur Aǧajeve. == Struktur == TMA dy gylə ǧysmyš heste (Tolyši elmi akademijə, Tolyši nəčiməsənəti akademijə) ijən 5 gylə buro (ičtimoi-iǧtisodi, taryxə-etnografikə, zyvoni ijən adəbijoti, folklori ijən mahnejon, redaktorəti). Akademijə dylədə hestin šərəfmandə ijən həǧiǧijə uzvon ijən uzvon-korrespondenton. Bənə šərəfmandə uzvi vyžnije bəzynen be alimon komon de yštə Tolyšistoni barədə əsəron zynə bejdən<ref name=":1">''Асатрян Гарник.'' Армения, Иран и регион: Популярные статьи, очерки, эссе, научная и общественно-политическая публицистика.. — Ереван: Асогик, 2014. — С. 395. — 516 с. — <nowiki>ISBN 978-9939-50261-8</nowiki>.</ref>. == Mətbuoti organ == Ce TMA mətbouti organ «Tolyši Millijə Akademijə Xəbonin»<ref>''Али Абдоли.'' История талышской прессы = Tarikche-ye matbuat-e Talesh (перс.). — Тегеран: Jameeh Negar, 2013. — С. 41. — 96 с. — <nowiki>ISBN 97-86-00-10-13-42-3</nowiki>.</ref><ref>''Талышская национальная академия (Рига).'' Вестник Талышской национальной академии: научное издание. - Минск : [б. и.], 2011― <small>(неопр.)</small>. ''e-catalog.nlb.by'' (2011). Дата обращения: 12 ноября 2020.</ref>. 2011 sorədə ce «Tolyši Millijə Akademijə Xəbon» iminə umrə beše, iminə bejnəlxəlǧə elmijə nəštijoti, kom təmom bə Tolyšistoni umute həsr kardə byə<ref>[https://web.archive.org/web/20240207143900/https://regnum.ru/news/1480893 ''Абилов И.'' В Минске вышел первый номер «Вестника Талышской национальной академии»]</ref><ref name=":1" />. Ko kardə zyvonon - tolyši, urusije ijən inglisi. Ce xəbon sərredaktor Igbal Əbilove. Xəbonədə cap bejdən: ce tolyši folklori nymunon, cap kardə nybyə taryxi sənədon, komon de Tolyši əloǧə hestyšone, ijən navkonə tədǧyǧ bardəkəson cap nybyə əsəron<ref name=":0" />. == TMA kardə əməlon == Ce TMA uzvon bejnəlxəlǧə elmijə konferensijonədə ištirok kardejdən ijən TMA kitobon nəšr kardejdə. 2010 sorədə TMA ičo de «Bejnəlxəlǧ tolyši mədənijəti ovči fondi» ce F. Əboszodə Tolyšə-tyrkə luǧəti (50 000 syxan ijən ifodə) cap kardyšone, ijən 2011 sorədə həminə myəllifi — Urusə-tolyšə luǧət (60 000 syxan) ijən Tolyšə-tyrkə luǧət (107 570 sexan ijən ifodə). 19 nojabr 2010 sorədə «Peterburgi fəlsəfə ružon» tədbirədə fəlsəfə ijən sijosəti fakultədə ce Sankt-Peterburgi kišvərə universitetədə konferensijə dəvardəbe «Millijə irsi fəlsəfə». By konferensijədə ce TMA uzv ištirok kardyše de šygo myžori ''«Taryxə-mədənijətə iras bənə etnkikə yžtəni ogəte iškil (tolyšə milləti nymunəjsə)»'', končo myəllif guš doəkəson de tolyšon ošno kardyše ijən de assimiləsijə təsiri, ijən ce Tolyšistoni taryxə-mədənijətə əbidon bevəčə holi barədə. Ce Tolyšistoni umute barədə XX əsrədə ijən Tolyšistoni regionədə əhmijətinə vyrə<ref>[https://web.archive.org/web/20200923082757/http://tolishpress.org/news/1348.html Участие талышских ученых в международной научной конференции]</ref>. 2011 sorədə TMA ce F. Əboszodə iminə kitobyš «Tolyši bə vyrə nyrəsə ənəšykyrəti» cap karde ce Tolyšə xanəti barədə ijən de I. Əbilovi, I. Mirxəlizodə taryxə-etnogragijə ocerkon<ref>[https://web.archive.org/web/20201026194050/http://tolishpress.org/news/1397.html Первое научное издание Талышской Академии]</ref>. 4 tosə 8 ijuli 2011 sorədə [[Petrozavodsk]] šəhərədə Urusijəti etnografon ijən antropologon IX kongress dəvarde. 6 ijuli kongressədə ce TMA uzvi I. Əbilovi məruzə guš doə be «Folklor bənə səvon bo tolyšə xəlǧi taryxinə viri bərpo kardejro''»''. Əsərədə ce dy gylə mifikə vyžudon barədə votə bejdə — «Sijo Cyxo», kom Azərbojčoni Tolyšədə pevylo byə, ijən «Sijah Galeš», kom Ironi Tolyšədə heste.Guš doəkəson tolyšon holiku ve maraǧin bin, iškilon barədə, komon mandə ce ce zyvoni ijən mədənijə irsi ogəte vədə<ref>''Альманах русской традиционной культуры.'' IX Конгресс этнографов и антропологов России в Петрозаводске с 4 по 8 июля 2011 <small>(рус.)</small>. ''Русские традиции. - Альманах русской традиционной культуры''</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20111229060825/http://tolishpress.org/news/1515.html Талышская Национальная Академия на IX Конгрессе этнографов и антропологов России]</ref>. 2012 sorədə ce TMA nəšrtiku ce F.F. Əboszodə kitobon bešin «Urusə-tolyšə luǧət» (60 000 syxan ijən ifodə) ijən «Ingilisi-tolyšə luǧət» (250 000 syxan ijən ifodə) nominə akademijə nəšrədə «LINCOM academic publishers» [[Munhen|Munhenədə]]<ref>[https://iarex.ru/articles/75747.html ПАМЯТИ КАХИНА АБИЛОВА]</ref>. 25 apreliku tosə 5 maj 2012 sorədə TMA ičo de Urusijəti Elmon Akademijə Jolə Pjotri nomin Antropologijə ijən etnografijə muzeji (Kunstkamera) ijən Urusijəti Etnogragijə muzeji Nysoə (Ironə) Tolyšədə ekspedisijə dəvonijəše. Ekspedisijə jol ce TMA uzv I. Əbilov be. Ce TMA Nysoə Tolyšədə nymojəndə Armin Fəridi ce tolyšə musiǧijə adəton tədǧyǧ kardəkəse, folklori gyrdə kardəkəse, «Tolyšə musiǧi» kitobi myəllife, končo ce həmmə Tolyšiku 100 gylə millijə mahne nyvyštə byə. Urusəzyvonə etnografijə elmədə ym iminə kərə be žygo ekspedisijə bo Ironi Tolyši umutejro. Rəšti šəhəristoni dijonədə kali tolyšonku intervju pegətə byəbe; Bə tolyšə [[Muslə]] šəhər šəbin ijən [[Gilan|Gilani]] dijovyžə irsi muzej, konč buminə arxitekturə 20 gylə čurbəčurə nymunə gyrdə kardə byən, ijən Femanədə Aljand rəjon; bə Rəšti vyžor šəbin, ijən šəhəri muzej, končo syvo buminə məišəti barədə, ce Marlik, Tul-e Talyš, Amlaš, Ag evlar arxeologijə kandə artefakton nišon doə byən. Ekspedisijədə xajli ce tolyšon identifikasijə barədə məlumot gyrdə kardə byəbe, de gyrdo-kəno xəlǧon əloǧə, byrz kašte, mol ogəte barədə, təǧvimə sikli barədə, panteoni barədə<ref>[https://web.archive.org/web/20201127201126/http://tolishpress.org/news/1702.html Этнографическая экспедиция в Южный Талыш]</ref>. Gyrdə kardə materialon dastək kardyšone bo məruzon nyvyšte, komon pešo cap bin<ref>[https://web.archive.org/web/20201026184912/http://www.kunstkamera.ru/science/konferencii_i_seminary/2012/lavrovskie_sredneaziatskokavkazskie_chteniya Лавровские (Среднеазиатско-Кавказские) чтения]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20201026191650/http://www.kunstkamera.ru/science/konferencii_i_seminary/2015/lavrovskie_2015 Лавровский (Среднеазиатско-Кавказские) чтения - 2015]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20201026184535/http://www.kunstkamera.ru/science/konferencii_i_seminary/conf_2019/xliii_lavrovskie_chteniya_kavkaz_i_centralnaya_aziya_etnografiya_antropologiya_folkloristika XLIII ЛАВРОВСКИЕ ЧТЕНИЯ Кавказ и Центральная Азия: этнография, антропология, фольклористика]</ref>. 2019 sorədə bə dynjo dim beše ce ədəbijə tolyšə zyvoni grammətikə ce Fəxrəddini Əboszodə ijən Əvəz Sadyxovi «Tolyšə zyvon: fonetikə, morfologijə, sintaksis». Kitobi TMA cap kardyše tolyši zyvondə, kitobədə ce grammətikə vejni əsosə ǧysmon soxtə byən. Myəllifon tərəfiku bənə ədəbijoti zyvon pegətə byə ce zyvoni kobəsonə ləhcə. By əsərədə dyždə tolyšə luǧəton myəllif Fəxrəddin Əboszodə ozavzijəše ijən nyǧyl kardəše ce tolyšə filologi Əvəz Sadyxovi (1942−1999) əməli, komi peš əcəj marde 2002 sorədə [[Sankt Peterburg|Sankt-Peterburgədə]] tyrki zyvonədə cap kardə byəbe. Kitobi elminə redaktor tolyšə šair, ənyvyšt [[Čamal Lələzoə]] (Aǧajev) be<ref>[https://web.archive.org/web/20240111131326/https://regnum.ru/news/2569783 Опубликована грамматика талышского языка]</ref>. Ce akademijə uzvo tərəfo ve-vinə məǧolo cap kardə byən ce tolyši taryxi, etnografijə ijən zyvoni barədə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Tolyšə zyvonədə həmməjəvo informasijə vositon]] [[Tispir:Tolyšon]] mgwck8jpt1jdr3p3q3dwf8hyc3cjp5c 0 12821 125892 114583 2026-08-23T09:28:00Z ~2026-46001-16 56094 /* Səvonon */ 125892 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Bananes (baie dHalong terrestre) (4369177548).jpg|miniatyur|264x264px|Banani perəsə tum ([[Vjetnam]])]] '''Banan''' — cy '''Banan''' ('''Musa''') perosnijə rəsəjonədə, hardəninə mivə nome; vejni dərəsejdən ymon ''Musa acuminata'' ijən ''Musa × paradisiaca'', həmən ''Musa balbisiana'', ''Musa fehi'', ''Musa troglodytarum'' ijən čo gylon. Botənikə nəzərədə banan bə gylon mandə, vejdonənine ijən syrafəpustin<ref>[https://web.archive.org/web/20111120221956/http://waynesword.palomar.edu/fruitid1.htm Fruit Identification Outline]</ref>. Kaštəninə gylonku rəjrə donə bejdəni, lozim nybyə gylon vegetətivə pevylo bejədə. Tum dyrozi 6—30 sm bejdə ijən diametrədə 2—5 sm<ref>[https://bigenc.ru/c/banan-7bb3ef <nowiki>Банан / А. К. Раджабов // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — </nowiki><abbr>М.</abbr> : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.]</ref>. == Perosnije == === Taryx === [[Fajl:Bananas.JPG|miniatyur|268x268px|Həvatə bananon nymunə|çəpo]] Banan — ən ǧədimə perosnijə rəsəjonədəj<ref>''Pillay, Michael (Editor); Tenkouano, Abdou (Editor).'' Banana Breeding: Progress and Challenges. — CRC Press, 2011. — P. 24—26. — 383 p. — <nowiki>ISBN 1439800170</nowiki>.</ref>. Əcəj vətən Malaj arxipelag hisob bejdə, končo alimon fik kardejdən ki ǧədimə žijəkəson perosnijedəbin əvoni bo harde de mojə pərizi ičo<ref>Bananas and plantains (Musa spp.). ''Hands with yellow fingers.''. Mildred E. Mathias Botanical Garden.</ref>. === Jol kardej === [[Fajl:Banana plantation.jpg|çəpo|miniatyur|269x269px|Bananə hi]] Bənə harde məhsul banan perosnijə bejdə tropikədə — təxminən 30° k. h. mijono ijən 30° n. h.<ref>''Morton, Julia F.'' Fruits of Warm Climates. — Florida Flair Books, 1987. — P. 29–46. — 505 p. — ISBN 978-0961018412</ref>, tosə 2000 m ovi səpe barzətijətə. Bo rəsə perosnije ən cokə hol hisob kardə bejdə cy 26 tosə 35 °C bə ruž ijən cy 22 tosə 28 °C bə šəv<ref>''Meiser, G. Gaelen.'' Musa "Banana". texasriviera.com</ref>. == Oko doj == === Hardejro === Xəjli [[Kišvəron|kišvəronədə]] banan bənə əsosə hardə xorəkije — məsələn, javli [[Ekvador|Ekvadorədə]] sorədə 73,8 kilo hardejdən bə i gylə odəmi sorədə omejdə (Rusijəsə čəmi 7,29 kilo). [[Fajl:Fryingplantains10-28-06.jpg|miniatyur|Byštə plantan]] Banani hardynə tispiron vejni bə dy gylə grup čo bejdən: '''desertə gylon''', komon kol-koli ja hyšk kardə byə harde bəbe ijən '''plantanon''' (ja '''platano'''), komon harde bə nav lozime sy karde ja gylovnije. === Xorəkon === Kali motədilə iǧlimə [[Kišvəron|kišvəronədə]] banan bənə desertə xorəki hisob bejdə, ijən səǧ, kol təmiz kardə hardə bejdə jaan ki bl šinijə patə cijon əlovə kardə bejdə ijən bə šinə bijə. Əmma tropikədə plantanon - bananon oko dojdən, əvoni harde bə nav sy kardən. Bəbe vote ki təxminən 80% perosnijə bananon by kategorijədən<ref>[https://web.archive.org/web/20121105201101/http://www.banana.com/farming.html How to Grow Bananas. ''Complete Guide to Bananas''.]</ref>. [[Karibi ləpəkon|Karibi ləpəkonədə]] əvoni de lu gylovnijedən, ijən čurbəčurə ədvijəton əlovə kardən — nemek, syrkə, sijo bibər, zejtunə rujən, pijoz, si ijən čo. Kostə-Rikədə əj vej-vinə gylovnijedən ijən bənə myrəvo gyləj hardə cij patejdən. Zejtunə rujənədə byštə banon bənə sojə xorəki hisob bejdən. Vejni Latynə Amerikə [[Kišvəron|kišvəronədə]] ([[Honduras]], [[Dominikan Respublika]], [[Kolumbijə]], Kostə-Rikə, [[Kubə]], [[Nikaragua]], [[Panama]], [[Peru]], Puerto-Riko, Trinidad ijən Tobago, [[Ekvador]] ijən [[Jamajka]]) vej məšhure '''maduros''' xorək — rəsə ijən təmiz kardə byə plantanon poə-poə kardejdən bə 3—4 mm hisson, žəjdən nemek ijən rujənisə byštejdən tosə syə be kyrcənə. Harde bə nav əj nojdən nimcəsə de koǧəzə təlisi bo zijodə rujəni bešejro<ref>''Rosengarten, David.'' It's All American Food: The Best Recipes for More than 400 New American Classics. — Little, Brown and Company, 2005</ref>. [[Venesuela|Venesueladə]] heste millijə xorək '''jo-jo''' (''Yo-Yo'') — dy gylə byštə banani baxšon mijono namə sipijə pəni poə nojdən, ijən ičo kardejdən de culə. [[Peru|Peruədə]] məšhure ha ružnə xorək — '''cappo'''. Havzə plantanon lu kardejdən, 20 dəǧiǧə gylovnijedən, pešo šyrt kardejdən. By pure hežo cappo votejdən. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Hardemonə rəson]] [[Tispir:Bananə gylon]] [[Tispir:Tropikə rəson]] ada7h98wl3c1i58hdy85lvoeypflitk 0 12822 125887 124131 2026-08-23T09:23:17Z ~2026-46001-16 56094 /* Səvonon */ 125887 wikitext text/x-wiki {{Šəxsijət|nom='''Pir Šərəfšah Dulai Taleši'''|zandružə taryx=XIV əsri mijonə|zandružə zəmin=d. Dərsərə, Tolyšiston|mardə taryx=XV əsri mijonə|fəolijət=Sufijə dəvuš ijən mistik, tolyšə šair|millət=tolyš|din=Islam|čo nom=Šojə dəvuš|pyə=Abdullah|Syftəjnə nom=Səjd Šərəfəddin}} '''Pir Šərəfšah Dulai Taleši''' (XIV əsri mijonə, d. Dərsərə, [[Tolyšiston]] — XV əsri mijonə, d. Dərsərə, [[Tolyšiston]]) — məšhurə sufijə dəvuš ijən mistik, [[Tolyšon|tolyšə]] šair, Šərəfšahon šeirə səmti soxtəkəs<ref name=":0">''Алиев Д. А.'' Tolyšə klassik ədəbijoti tarixiku. Pir Šərəfšəh Dulai Taleši / Из истории классической талышской литературы. Пир Шерефшах Дулаи Талеши // Молодой учёный : журнал. — 2023. — Апрель (№ 15 (462)). — С. 258-259. — ISSN 2072-0297 ISSN-L 2072-0297</ref>. == Biografijə == Movardə ružiku nomyš Səjd Šərəfəddin be, pyəš Abdullah. Pešo məšhur be de yštə dubəjton bənə Pir Šərəfšah Dulai. Ijən bəj "Šojə dəvuš" əvotin. Səjd Šərəfšah yštə əǧyləti ijən čyvonəti yštə dijədə Dərsərədə dəvoniše. Əfsononku zyne bedə ki əv cocinə cijon, mečuzon karde zynejdəbe, ijən čubəčurə əfsononədə nyvyštə bejdə ki əv bečəvobə ešǧyš dəvoni. Ijən ve məšhurə hodisəje kejnə Šərəfšah bo recinə Hirusə hošte šedəbe, Hurisə ce Gəskari joli Amir Sasani hovə be. Gilani tarixiku zyne bejdə ki Amir Sasan bə hakimijət oməj 1389 sorədə. Cyjo bešedə ki Pir Šərəfšah žijedəbe, nyvyštejdəbe XIV əsri mijonədə ijən ce XV əsri mijonədə<ref name=":0" />. Iminə təhsil Xoraskədə səše, pešo bə Nəčəf ijən bə čo šəhəron še yštə təhsili dəvom kardejro, dini-fəlsəfə elmon umutyše, ijən pešo bə Dərsərə ogarde, Dərsərə ce Rezvašəhri nezijədə, əjoən tosə žimoni oxoj mande<ref name=":1">''Əliyev C.'' Klassik ədəbiyyat tariximizdən Pir Şərəfşah Dulayi Taleşi // Məşəl. — 2023. — № 3. — С. 35-37.</ref>. Šərəgšah bənə əcəj divožon ja de zəmini kašte ko kardəbe jaan ki de ǧyjmətinə syǧon ov kardej ijən həvate məšǧul be. Əcəj movardə ruž ijən marde ruž zyne bejdəni. Gyləj əfsonədə vote bejdə ki əv Dərsərədə kyštə be bə əcəj kali sufijə fikron gornə. === Šairəti === Bə vaxtonədə čurbəčurə sufijə daston soxtə bybin. Šairon bino kardyšone əsəron nyvyšte buminə zyvononədə, komon farsi zyvoniku fərǧ hestyšone, kom bəvədə hisob bejdəbe bənə ədəbijotə zyvon, bo xəlǧi mistikə parson ijən dini mistikə izoh kardejro. Hežo bəvədə Šərəfšah bə nətičə omedə ki dubəjton bə tolyši nyvyšte ijən həšinyštə giləki ləhcə komi əv zynejdəbe. Əcəj əsəronədə arxaikə syxanon vejin, komon ysətnə tolyšə ijən giləkə zyvonədə oko doə bejdənin, əvoni javli zyxonəzynon izoh karde bəzynen<ref name=":1" />. ==== Dubəjti nymunə<ref name=":0" /> ==== {| class="wikitable" |+ !Bə tolyši |- |Mynim Šərəfšah, del bəty ešǧi nalešim, Məhbubane səru dim dəsun-balešim. Bə gəz kam, vəli bə pənha cəndin alešim, Həman be Dula, gujedin jek in talešim. |} ==== Pəjdo kardej ==== 1970–1976 soronədə [[Buxarest]] šəhərədə Ironi tələbə Əli Suti ce [[Rumynijə]] elmon akademijə kitobxonədə təsodufədə bə Pir Šərəfšahi nevyštəj pegyni, končo 788 dubəjti heste. Pešo yn «Divan» Teǧeronədə 2005-nə dorədə cap be. Cerə ym nyvyštəj bə Buxarest egyni ysətən syre. ==== Šərəfšahon ==== Šairi hənijən 54 gylə dubəjti cap bin «Gədəlijə divan» kitobədə. Ym dybəjton məšhur byə əruz səmtədə nyvyštə byənin, əmma hyčəjnə žanrədə bin. Ironə ədəbijotšynosədə by žygo širon šairi nomi noəšone «Šərəfšahon». «Šərəfšahon» vejni yštə məzmunədə əxloǧinə, mistikə ijən dini xosjətšon heste<ref name=":0" />. == Xotirə == Əvəsori oxojədə ijən tovystoni əvvələdə xəjli odəmon bə Haft-Dəgənəni višə omejdən, mandejdən ijən šairi tarif kardejro əcəj šərəfsahon handejdən. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Tolyšə šairon]] 3k1nd9f17zrcje8gb7cab20yp98pdz5 0 12829 125895 124709 2026-08-23T09:29:22Z ~2026-46001-16 56094 /* Səvonon */ 125895 wikitext text/x-wiki '''Tolyšon assimiljasijə''' — ičtimoiji və mədəni hodison təsiri žijo tolyš yštəni tolyš təki hisob kardejdəni ijən nətičədə yštə tarixi, milliəti və [[Tolyšə zyvon|moə zyvoni]] gin kardejdə. == Assimiljasijə == [[Tolyšə xanəti]] Ironi ku čo bəpeštə, bə tolyšon sə vej hodison omən. Xanəti bə urusi dasti omə vaxti bə peštə cy tolyšə xanəti ləǧv be və oxonəni xanən kyštə be. Soveti imperijə bə əməl omə peštə tolyšə zyvoni tikə ozavzijə be, 1928 sorədə bo tolyšon əlifbo ofəjə be, pešo tosə bə 1938 sor xəjli tolyšon ystənən bə tolyšə zyvon ve kitobon pegordınijəšon be. [[Dyminə Dynjo čang|Dyminə Dynjo Čəngi]] bəpeštə tolyšon taleh bə cətino ružon dəgynin. Syftə soveti rəhbərəti yštən cic de tolyson bastəjəti hestbe əvonyš ləǧv karde və tolyšon cy [[Azərbojčon|Azərbojčoni]] milləton sijohiku molə bin və əvonyšon bynə azərbojčonyž təki nyvyštəšon be<ref>''Жирохов М.А.'' Меч и огонь Карабаха. Хроники незнаменитой войны. 1988-1994. — Москва: ЗАО Издательство Центрполиграф, 2012. — С. 126-127. — 283 с. — <nowiki>ISBN 9785227032270</nowiki>.</ref>. 1937 sorədə cy ičlosi səj vaxtədə bə Mirčəfər Baǧirovi pars doəšon be ki <nowiki>''</nowiki>Azərbojčonədə žiyə ironi zyvonədə gəp žə milləton talehi cic cəš kardejdə<nowiki>''</nowiki> və ym parsijən Mirčəfəri žygo čəvobyš doəšbe: <nowiki>''</nowiki>tolyši, tati və [[kurdi zyvon]] bə kəno noj lozime və bə tyrki jəni azərbojčoni zyvoni umutej lozime<nowiki>''</nowiki><ref>''Исмаилов Эльдар.'' История «большого террора» в Азербайджане.. — Москва:: Политическая энциклопедия,, 2015.. — С. С. 155—156.. — 239 с. с. — <nowiki>ISBN 978-5-8243-1943-9</nowiki>..</ref>. Tolyson nom, zyvon ləǧv kardə bəpeštə Azərbojčoni tarixšynoson cy tolyšon tarix ǧəlp kardə be. [[Kadusijon]], [[kaspijon]] və [[gelon]] bynə ǧəfǧazi ǧəbilon təki nyvyštə bəbin, bə cəj gornə ki tolyšon rišə ironiku bəvon pesyndynej lozim be. Babək və xorrəmdinon bynə tyrki mysohidə kardəšon be. Soveti imperijə vylo bəpeštə tolyšon de [[Ələkrəm Hummətov]] və Fəxrəddin Əboszodə koməgi muxtarijət ofəjəšone. [[Hejdər Əlijev]] bə sijosət omə bəpeštə cy tolyšon ve saxtə ružon bino bin. Cy tolyši muxtarijəti muxbiron nimə kyštə bin və nimə zindonədə dustəǧ bin. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Tarix]] [[Tispir:Tolyšon]] [[Kategorijə:Tolyšon taryx]] rcpu9wdy4bci3i9pfr5z0cw20u57q7h 0 13992 125891 121922 2026-08-23T09:26:36Z ~2026-46001-16 56094 125891 wikitext text/x-wiki '''Ukrajnə ədəbijot''' — [[Ukrajni zyvon|ukrajni zyvonədə]] [[ədəbijot|ədəbijotə]] əsəron čəme<ref name="Britannica">Britannica, The Editors of Encyclopaedia. "[https://www.britannica.com/art/Ukrainian-literature Ukrainian literature]". [[Encyclopædia Britannica]].</ref>. Ukrajnə ədəbijot yštə ozavzijejədə ve cətinətijon dəvonijəše. Nyvyštə zyvon bə [[Ukrajnə]] zəminon de xacpərəstəti oməj X əsrədə, ijən cy xəlǧi zyvoniku fərǧyš hestbe ijən vaxton bəpeštə əcəjku hənijən dijəro mande. XIX əsrədə de ədəbijə zyvoni ǧəbul kardejədə kom gəpžə ukrajnə zyvoniku bynə pegətəšbe, bəvədə nyvyštə zyvon ijən gəpžə zyvon hənijən dijəro bin bə ijəndy. Bəžijə ukrajnə zyvonədə ədəbijoti bešeku ukrajnə millijə yštəni fikir karde rost karde dastək kardyše. [[Ivan Kotljarevskij]], [[Taras Ševcenko]], [[Panas Mirnij]], [[Ivan Franko]] ijən [[Lesija Ukrainka]] ən əsosə ukrajnə ədəbijə klassikonədən<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. == Zyvon == [[Fajl:First Eneyida.jpg|thumb|Cy [[Ivan Kotljarevskij]] 1798 sori «Eneida» iminə nəšr — təmom ukrajnə zyvonədə nyvyštə byə iminə əsər<ref name="BritannicaKotljarevskij">[https://www.britannica.com/biography/Ivan-Petrovich-Kotlyarevsky Ivan Kotlyarevsky]. Encyclopedia Britannica.</ref>]] X əsrədə bə Ukrajnə vəomə zəminon Kijevi Rusijə de xacpərəstəti [[kilsə-slavjanə zyvon]] oməj, kom bənə dini ijən ədəbijoti zyvoni ǧəbul be. Əv hic vaxt gəpžə zyvon byəni ijən [[Makedoni zyvon|makedoni]] de [[Bolgari zyvon|bolgari]] zyvonon bynədə be de buminə kijevə xətton. Nyvyštə kilsə-slavjanə zyvon gədə-gədə ovaxtejdəbe, əmma buminə Rusijə əholi gəpžə zyvon əksinə. Vaxton bəpeštə cy gəpžə ijən nyvyštə zyvoni mijono fərǧon hənijən ve bin cumcuko sijosijə hodison təsir hestbe, bənə mongolon ijən tataron hučumi, cy Ukrajnə bə Litvə, Polša, Urusijəti, Avstro-Vengrijə tabejəti gornə, ijən mətbuotədə ukrajnə zyvoni ǧədəǧən karde gornə. Ym nyvyštə ijən gəpžə zyvonon fərǧon nətičədə XIX əsrədə ukrajnəvyžon ədəbijotə zyvon gəpžə zyvoni bynəku ǧəbul kardyšone. Maǧyl ym bo ukrajnəvyžon millijə yštəni fikir karde xəjrin be, əmma ym XIX əsr bə nav ijən bəpeštə ukrajnə zəminonədə ədəbijoti vorisəti gin kardyše<ref name="EncyclopediaOfUkraine"> Danylo Husar Struk, [https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CL%5CI%5CLiterature.htm Literature]. [[Ukrajnəšynosəti ensiklopedijə|Encyclopedia of Ukraine]].</ref><ref>[https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CC%5CH%5CChurchSlavonic.htm Church Slavonic]. [[Ukrajnəšynosəti ensiklopedijə|Encyclopedia of Ukraine]].</ref>. Ukrajnəvyžon millijə zyvonədə ədəbijoti bə əməl beše bəvədə be kejnə Ukrajnə cy urusi ijən avstrijə imperijon mijono čo kardə byəbe. Ym cətinə hol bə vilojətə zyvonə fərǧon vardyše ijən bərobər nybə ədəbijə ozavzije<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. [[Ukrajni zyvon]] — ym həšipemə slavjanə zyvone, kom cy 10–13 əsron Kijevi Rusijə gəpžə zyvoni rostə nətičəje ijən de kirill əlifbo nyvyštə bejdə. Tosə XII—XIII əsron ukrajnə zyvon cy [[Belarusi zyvon|belarusi]] ijən [[Urusi zyvon|urusi]] zyvononku fərǧyš nybe. Esə boj Kijevi Rusijə vylo be bəpeštə XIII əsrədə mongolə gətymi gornə, bə dynjo dim xəjli dialektə xosjəton bešin, komon nətičədə ukrajnə zyvoni cy čo doǧmə slavjanə zyvononku čo kardyšone<ref name="BritannicaLanguage">[https://www.britannica.com/topic/Ukrainian-language Ukrainian language]. Britannica</ref>. Mongolon gətymi bəpeštə buminə milləti ukrajnə zyvon xəjli sasoronədə ədəbijə ifodə bəbe vote ki nybeše, cumcyko Ukrajnə xəjli vaxt bə čo kišvəron sijosijə tabejəti egyni. Polša hakimijəti gornə ukrajnə hežo bənə belarusi zyvoni ve syxanyš cy [[Poljaki zyvon|poljaki zyvono]] pegətyše ijən urusi zyvonisən kam syxan cy kilsə-slavjanə zyvoniku. Iglə XVIII əsri oxojədə gəpžə ukrajnə zyvon bino kardyše bə ysətnə ədəbijə ukrajnə zyvon ovašte<ref name="BritannicaLanguage" />. == Taryx == Nyfuzinə [[Ukrajnəšynosəti ensiklopedijə]] ukrajnə ədəbijoti taryxi bə žygo dovron čo kardejdə: * Kijevi dovr, * Kazakon dovr, * Millijə ədəbijoti dovr, * 1920-nə soron renesansi dovr, * Ənəšykyrəti bə nav dovr ijən, * Ysətnə dovr<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. === Kijevi dovr === Nyvyštə ədəbijot bə [[Ukrajnə]] zəminon bino kardyše de xacpərəstəti ome bə Kijevi Rusijə X əsrədə ijən ǧədimə slavjanə zyvoni dəǧande bənə dini zyvoni ijən ədəbijoti<ref name="BritannicaCulturalLife">Stebelsky, Ihor; Makuch, Andrij; Yerofeyev, Ivan Alekseyevich; Zasenko, Oleksa Eliseyovich; Hajda, Lubomyr A. and Kryzhanivsky, Stepan Andriyovich. "[https://www.britannica.com/place/Ukraine Ukraine]". [[Encyclopædia Britannica]].</ref>. Iminə nyvyštəjon Ukrajnə zəminonədə, komon cy XI tosə XIII əsrədə nyvyštə byən Kijevi Rusijədə, nyvyštə byəbin [[kilsə-slavjanə zyvon]]ədə ijən umumijə irse ukrajnəvyžon, belaruson ijən uruson<ref name="Britannica" />. Cəvon əsosə žanronədə — xytbon, hikojon ijən myǧəddəsə odəmon žimoni barədə<ref name="BritannicaCulturalLife" />. Kijevi Rusijədə ədəbijoti barədə dijəkə [[Kijevi Rusijə ədəbijot]]. === Kazakon dovr === [[Fajl:Meletij Smotrickij.jpeg|thumb|[[Meletij Smotritskij]]]] [[Fajl:Petro Mohyla- big.jpg|thumb|Mitropolit [[Petro Mogila]]]] [[Fajl:Григорий Сковорода.jpg|thumb|[[Grigorij Skovoroda]]]] [[Fajl:1622 roku na herb VZ.jpg|thumb|Страница из соченения [[Kasijan Sakovic|Касияна Саковича]] "Стихи к тяжким похоронам рыцаря Петра Конашевича Сагайдачного", 1622]] Kijevi Rusijə vylo be bəpeštə XIII əsrədə mongolə gətymi gornə, ədəbijotə fəolijət ukrajnə zəminonədə bə dəsgirəti mande. Kijevi dəryžnije bəpeštə cy ukrajnə zəminon sijosijə ijən mədənijə žimoni mərəngo Galitsk-Volynə knjazəti mande, lakin əcəj zəminon bə Jolə Litvə knjazəti dylə dəǧande bəpeštə 1340 sorədə vejni ədəbijə fəolijəton orəxəjn. Hic gylə dyždə ədəbijoti abidon cy XIV ijən XV əsronku bəmə rəsəni<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Ədəbijot xəjli bərpo be bino kardyše XVI əsrədə, kejnə bə poljakon dastədə Ukrajnə kitob cap karde oməj, həmən Reformatəti idejon, pešoən bə nav doə Kontrreformatəti<ref name="BritannicaCulturalLife" />. Kazakon dovrədə ja ukrajnə ədəbijoti mijonə dovrədə bino bedə XVI əsrədə ijən dəvom bejdə tosə XVIII əsri. Əcəj oxoj egyni bə kazakon ənəšykyrəti gin karde vaxti kom urusijəti sijosəti nətičə be. Ym dovri syftədə Ukrajnə cy Rec Pospolitaja hissə be ijən cy katolikə Həšinyštə hiss kardejdəbe, ən ve hežo təhsilədə. By vaxtədə cok ozavzijedəbin pravoslavə byvətijon, komon məktəbon soxtejdəbin. Ym məktəbon dastək kardejdəbin ijən pravoslavə ukrajnəvyžon poljak karde vəjnə gətejdəbe ijən Ukrajnədə ədəbijə ofəjevonəti mərəngo hisob bejdəbin. Žygo, ən məšhurə ijən əhmijətinə məktəb Kijev-Mogila kollegijə be (kom pešo Kijev-Mogila akademijə be), mitropolit [[Petro Mogila]] onoəšbe 1632 sorədə<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. 1596 sori Beresti kilsə unijə cy uniaton ijən pravoslavon mijono dini myborizə eǧandyše. Əcəj nətičonədə gənčinə polemikə ədəbijot be, əhmijətinə figuronədə pravoslavəti ijən həšipemə asketizmi mydofijəkəs Ivan Vyšenskij. Hežo həminə səvijədə ozavzijedəbe xytbə nəčiməsənət. Ən ve məšhur byə xətibonədə [[Meletij Smotritskij]], Petro Mogila, Lazar Baranovic, Kirill Stavrovetskij-Trankiljon, Antin Radivilovskij, Dimitrij Tuptalo ijən Stefan Javorskij bin. Cəvon xytbonədə ve cokə vyrə bə formə ijən stili čo kardə byəbe, ijən ve-vinə allegorijə, alluzijə oko doə bejdəbe, čurbəčurə hikojon, pegordynon, lətifon ijən apokrifikə nyvyštəjon dəǧandə bin. Xətibon xəjli cocinə ijən fantastikə votəjon vej məšhur bin ijən bə myǧəddəsə odəmon žimoni ijən mečuzon barədə təsvir kardə edaštə byə məčmuonədə təsiryš karde ijən ukrajnəvyšonku oǧo kardyše maraǧ bə yštə taryxi, kom dastək kardyše taryxnyvyštə žanri ozavzijero<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Bogdan Xmelnitskij kazakon usjon bə polša hakimijəti əlejh ve jolə taryxə mənoš hestbe cy ysətnəni odəmon cašonədə. Cə vaxtonədə kazakonku kali sornomon mandən, komon bə taryxumuti dəxylyšon heste, bə ədəbijoti ne. Əmma kazakon sornomon de yštə stili ve təsiryšon karde bə romantizmi dovri ukrajnə myəllifon u pešo bə xəlǧə ukrajnə ədəbijoti ozavzijejədə ve əhmijətinə rol bardyšone. Cəvonədə de yštə maraǧinəti u zyvoni recinəti bə məjdon bešedə cy [[Samuil Velicko]] sornomə, kom 1720 sori bəpeštə oryxnijə be, končo myəllif syvoj hodison ǧejd kardej barədə, cəvon səbəbon barədə u bo vəomə ukrajnəəvyžon əxloǧi izoh kardejdə<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Pokə holədə Ukrajnədə ədəbijot poezijədə u dramədə ozavzijəj. Ym dovri ən mənojnə šair — səjjohə filosof [[Grigorij Skovoroda]], kom dini u əxloǧə-didaktikə šeiron nyvyštəbe. Vej məšhur be əcəj «Recinə mahnejon boǧ» məčmuə, kali gylon cəjo xəlǧə mahne bin. Skovoroda həmən ukrajnə ədəbijotədə basnjə žanri bino kardyše de yštə «Басни Харьковскія» («Xarkovi basnjon», 1774 sor) əsəri. Xəjli dini šairon dylədə ve bə məjdon bešedəbim Kirill Stavrovetskij-Trankiljon, Ioann maksimovic u Klimentij Zinovij zoə<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Dini nybə šeironən hestbin, cəvon dylədə zəjli panegerikon bin. Məsələm, [[Kasijan Sakovic]] bo hetman Petr Konaševic-Sagajdaci tarifəkə nytǧ nyvyštyše əcəj jasədə (Вірші на жалоcний погреб зацного рицера Петра Конашевича Сагайдачного ... [Šeir bo hetman Petr Konaševic-Sagajdaci gonə jasi, 1622]), končo cy Ukrajnə mydofijə karde kazakon barzə rolyš vote cy tataron dastonku. Semen Dikovic «Velikorossijə de Malorossijə gəp» (1762 sor) əsər de separatistə məsəlon nomine. Kali gylə šeiron myəllifəti bə hetman Ivan Mazepa dəcoknijedən, əvon de yštə lirikə u kazakə xəlǧi noǧo doj barədə okyrnijedə<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Drama žanrən ozavzijedəbe. 1616 sori cy Pamva Berinda miladə ruži šeiron məčmuə dramatikə gəpi iminə nymunonədəje. Tikəj vaxt bəpeštə dyždə dramən nyvytyšə bejdəbin. Cə vaxti ən məšhurə pjes cy Feofan Prokopovici «Vladimir» (1705) be. Əjo Prokopovic cy syrəjnə u čiddijə mijono marzon moledə, u žəgo bə tragikomedijə žanri bino dojdə<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Kazakon dovr bino kardyše okyšije Perejaslavl myǧovilə bəpeštə 1654 sorədə, kejnə Ukrajnə cy urusijə zumand byə podšoəti žijo mande. 1667 sorədə Andrusovi myǧovilə Ukrajnə bə dy hissə čo kardyše cy Urusijəti u [[Polša]] mijono. Hetman Ivan Mazepa dast-pocə kardəbe de isvecə krali XII Karli Ukrajnə cy I Pjotri Urusijəti dastiku səj, əmma ovandin nybe. 1720 sorədə I Pjotri hykm ǧadaǧan kardyše har gylə kilsə ədəbijoti nəšr ukrajnə ("malorossijə") zyvonədə, u 1723 sorədə Hetmanshina kazakon yštə hetmanon vyžnije həxi gin kardyšone. 1775 sorədə II Jekaterina hykm doše ki Zaporožje Seci ləǧv karde, u 1783 sorədə əv ukrajnə zəminonədə krepostnojon həxi dəǧandyše<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Большая часть того, что писалось в Украине в этот период, было написано книжным языком на основе церковнославянского языка. В XVIII веке он стал находиться под сильным влиянием русского языка и последовательно удалялся от народного языка украинцев<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Народный разговорный язык украинцев постепенно начал ставать всё более заметным в литературных произведениях XVI века. Однако этот процесс был остановлен в XVII и XVIII веках, когда многие украинские авторы начали отдавать предпочтение русскому (на подвласных России землях) или польскому (на подвласных Польше землях) языкам для своих сочинений<ref name="BritannicaCulturalLife" />. Вместе с вхождением в состав России сильнейший удар развитию казацкого переода украинской литературы нанёс подъем западного литературного классицизма, влияние которого стало ощущаться в Российской империи во второй половине XVIII века. Одним из главных принципов классицизма было разделение литературы на три стиля: высокий, средний и низкий. Так как большинство украинских земель теперь были частью России, то научным книжным языком и языком "высокой" литературы признавался русский язык, на котором предписывалось писать научные сочинения, оды и трагедии. К "среднему" стилю относились драма и проза, которые писали смесью книжного и просторечного языка грамотных людей. К "низкому" стилю относились комедия, бурлеск и травестия. Язык украинцев, так как был языком крестьянсва, а не элиты, был признан языком "низкого" стиля<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. === Millijə ədəbijoti === [[Fajl:Іван Котляревський.jpg|thumb|[[Ivan Kotljarevskij]], первый современный украинский писатель<ref name="BritannicaCulturalLife" />]] [[Fajl:Charkow.jpg|thumb|[[Xarkiv|Xarkov]] XIX əsrədə]] ==== Bino: Kotljarevskij ==== Ukrajnə ədəbijot XIX века на подвластной России территории шла вместе и отражала стремительное развитие украинского национального самосознания<ref name="Britannica" />. Отцом современой украинской литературы считается поэт и драматург [[Ivan Kotljarevskij]], классик украинской литературы. Его прозведение «Энеида» (1798) — бурлескная травестия (пародия) на античную «Энеиду» [[Vergilius|Вергилия]], где античные герои переделаны в лишённых собственности украинских казаков после подавления Запорожской Сечи Российской имприей — является первой литературной работой, написанной полностью на украинском языке<ref name="BritannicaKotljarevskij" />. Такие переложеня высоких серьезных произведений античности на «низкий» язык простого украинского народа было популярно в 18 веке и до Котляревского, который просто следовал моде и не ставил перед собой задачу создавать литературу на украинском «просторечии». Однако соченение преобрело большой успех среди украинцев благодаря его юмору и таланту Котляревского живописно использовать разговорный украинский язык. Котляревский был удивлён своим успехом и поэтому придал последним разделам своей «Энеиды» серьёзный тон. Потом в 1819 году он написал две пьесы на украинском языке — «Наталка Полтавка» и «Москаль-волшебник»<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Современная украинская проза начинается с классицистического романа [[Grigorij Kvitka-Osnovjanenko|Григория Квитки-Основьяненко]] «Маруся» (1834)<ref name="Britannica" />. К началу XIX века украинский народный разговорный язык стал основным средством литературного выражения в Украине, и наступила эпоха активного литературного творчества<ref name="BritannicaCulturalLife" />. В условиях российского господства украинские писатели XIX века внесли значительный вклад в пробуждение украинского национального самосознания<ref name="Britannica" /><ref name="BritannicaCulturalLife" />. ==== Romantizm: Ševcenko ==== [[Fajl:Markian Shashkevych.jpg|thumb|[[Markijan Šaškevic]]]] [[Fajl:Латинський кафедральний собор (Львів) 16.jpg|thumb|[[Lvov]] — həšinyštə Ukrajnə ən dyždə šəhər, Galicinə mərəhgo]] [[Fajl:Taras Shevchenko - portrait by Ivan Kramskoi.jpg|thumb|[[Taras Ševcenko]], 1871]] [[Fajl:Валуєвський циркуляр. Valuev Circular.jpg|thumb|Cy Valujevskij sərənčomi dastxətt 1863 sor]] На смену классицизму пришёл романтизм, который развеял представление про "высокие" и "низкие" языки и стили. Романтики интересовались героическим прошлым своего народа, народными песнями, легендами и мифами. В начале 19 века анонимным автором было написано историческое сочинение «История Русов», которое распространилось в рукописном виде. Хотя «История Русов» была написана на русском, её главная идея заключалась в украинском патриотизме. Начали появляться сборники украинских народных песен и дум<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Около 1830 года восточноукраинский город [[Xarkiv|Харьков]], находящийся под властью Российской империи, стал центром украинского романтизма. В Харьковском университете группа молодых учёных (известная как Харьковская романтическая школа) образовалась вокруг Измаила Срезневского — русского этнографа и учёного-украинофила. Самые известные ёё представители были [[Levko Borovikovskij]], [[Amvrosij Metlinskij]] и Николай Костомаров и остальные. Они публиковали работы, в которых признавали особенность украинской культуры и истории: этнографические материалы, отечественные интерпретации украинской истории, сборники народных легенд и казачьих летописей. Они писали свои сочинения в новых жанрах, переводили и имитировали роботы зарубежных литератур и убеждали, что разговорный язык украинцев можно использовать не только для юмористической литературы. В то же время крупный романтик-украинец Николай Гоголь писал только на русском языке и в «панрусском» духе, но на украинские темы<ref name="Britannica" /><ref name="BritannicaCulturalLife" /><ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. К началу XIX века русификация в центральной Украине продвинулась далеко. В то же время на западной Украине, в регионе Галичине, ещё дальше шла другая ассимиляция — полонизация. Однако национальное пробуждение украинцев как на российских, так и на австрийских территориях, происходило почти одновременно и украинцы постепенно обращались к народному языку. Главными представителями романтизма в западной Украине была «Рутенская троица»: три [[Lvov|львовских]] семинариста [[Markijan Šaškevic]], [[Jakov Golovatskij]] и [[Ivan Vagilevic]]. В 1837 году они положили начало украинской народной литературы в Галичине публикацией сборника стихов на народном украинском языке «Русалка Дністровая» («Русалка Днестровая»). Сборник был издан в венгерском городе [[Budapešt|Буда]], так как авторам не разрешили печать его в их родной Галичине<ref name="Britannica" /><ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Своего пика романтическое движение достигло в литературе киевских романтиков и Братства святых Кирилла и Мефодия<ref name="Britannica" />. В 1840-х годах [[Kijev]] стаёт центром украинского романтизма, так как в нём действовало Братство святых Кирилла и Мефодия, в котором состояли Тарас Шевченко, Пантелеймон Кулиш, Николай Костомаров и другие. В отличие от харьковской школы у киевского братства была политическая и национальная программа с призывом к созданию славянской федерации, в которой будущая Украина должна обеспечить лидерство<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Самым выдающимся украинским поэтом XIX века и украинского романтизма является [[Taras Ševcenko]]. Его ранняя поэзия отражала интересы романтиков, однако вскоре он перешёл к более мрачному изображению украинской истории, как в его поэме «Гайдамаки» (1841; «Гайдамаки»). Также Шевченко обратился к высмеиванию притесненяющей власти Российской импреии, например, в таких произведениях как «Сон» («Сон»), «Кавказ» («Кавказ») и «Посланіє» («Послание»). Его поздние стихи написаны после его освобождения в 1857 году из ссылки, затрагивают более широкий круг тем. Его поэзия проникнута бунтарским духом и использованием простых слов для выражения глубоких мыслей. С публикацией «Кобзаря» («Кобзарь», 1840 г.) и «Гайдамаков» («Гайдамаки», 1841 г.) Шевченко полностью развеял сомнения в пригодности украинского просторечия для полноценной литературы. Он обрёл большую популярность ещё при своей жизни и стал отцом украинского национального возрождения<ref name="Britannica" /><ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. После Шевченко [[Pantelejmon Kuliš]] был крупнейшим романтиком и писал как поэзию, так и прозу, был переводчиком и историком. В 1857 году он написал первый исторический роман на украинском языке — «Чёрная рада»<ref name="Britannica" /><ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. На западной Украине [[Jurij Fedkovic]] своей романтической лирикой добился возрождения украинской литературы в регионе Буковина<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Во второй половине XIX века российский царский режим сильно ограничил литературную деятельность в Украине. Литература на украинском языке в большинстве сферах была запрещена Валуевским циркуляром 1863 года и Эмским указом 1876 года. Эти указы не были отменены до 1905 года, вследствие чего многие украинские произведения оставались неопубликованными или были опубликованы за пределами России. Чаще всего они публиковались в западноукраинском регионе Галичина, где подобных ограничений власти не вводили. Некоторые украинские писатели и учёные, как историк Михаил Грушевский, даже покинули российскую Украину и перебрались в Галичину<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. ==== Realizm: Ivan Franko, Panas Mirnij ==== [[Fajl:Іван Якович Франко.jpg|thumb|[[Ivan Franko]], 1898]] Украинский реализм начался с [[Marko Vovcok]] (псевдоним Марии Вилинской) и её сборника «Народные повести» («Народні оповідання», 1857) и долгое время ограничивался народническими темами и изображением деревенской жизни. [[Stepan Rudanskij]] и [[Leonid Glebov]] своим творчеством развивали реалистическую поэзию. Романы писателя [[Ivan Necuj-Levitskij|Ивана Нечуй-Левицкого]] изображали как жизнь в селе («Кайдашева сім'я», 1879; «Кайдашевая семья»), так украинскую интеллигенцию («Хмари», 1908; «Облака»). Крупнейшим представителем украинского реализма стал [[Panas Mirnij]] (псевдоним Панаса Рудченко), который в своём романе «Хіба ревуть воли, як ясла повні?» (1880; «Разве ревут волы, когда ясли полны?») изобразил социальную несправедливость и зарождение общественного, придавая им новое психологическое измерение. Работы реалистов описывали деревенскую жизнь и современное украинское общество<ref name="Britannica" /><ref name="BritannicaCulturalLife" />. Украинский классик из Галичины [[Ivan Franko]] был главным украинским литературным деятелем последней четверти XIX века. В его время в Галичине русофильские авторы пропагандировали вариант книжного языка, который был известный как «язычие». «Язычие» было сочетанием церковнославянского и русского языков с западноукраинскими народными элементами и полонизмами и использовалось в ряде львовских периодических изданий. Франко был радикалом и осудил использование «язычия». Выбор Франко украинского литературного языка вместо «язычия» безвозвратно закончило использование последнего. Франко был универсальным писателем. В своих натуралистических романах он описал современное ему галицкое общество. Однако вершиной творчества Ивана Франко являются его длинные поэмы «Мойсей» («Моисей»), «Панські жарти» («Панские шутки») и «Іван Вишенський» («Иван Вышенский»). Также Франко писал повести, драму, эссе, модернистские стихи, политические брошюры и переводы зарубежной литературы. Кроме того он был авторитетным филологом и литературным критиком, плодовитым собирателем и каталогизатором украинского фольклора<ref name="Britannica" /><ref name="BritannicaCulturalLife" /><ref name="EncyclopediaOfUkraine" /><ref>[https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CY%5CA%5CYazychiieIT.htm Yazychiie], [[Ukrajnəšynosəti ensiklopedijə|Encyclopedia of Ukraine]].</ref>. Из-за царских запретов украинских изданий и желания реалистов охватить широкую аудиторию, большого развития получил украинский театр и драматургия. Самими известными украинскими драматургами стали [[Mixailo Staritskij]], [[Marko Kropivnitskij]] и [[Ivan Karpenko-Karij]]. Все трое соединяли реализм с этнографическим романтизмом. Ivan Karpenko-Karij добился успехов в украинской исторической драме и размывал грань между комедией и трагедией в своих работах<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. В конце 19 и начале 20 веков несколько конкурирующих литературных движений возникло, хотя реализм оставался важным. Примером реализма того времени является проза [[Volodimir Vinnicenko|Володимира Винниченко‎]], которой был присущ явно выраженный декадентский уклон<ref name="Britannica" /><ref name="BritannicaCulturalLife" />. ==== Modernizm: Lesija Ukrainka ==== [[Fajl:Леся Українка.2.jpg|thumb|[[Lesija Ukrainka]], 1896]] К концу XIX века в украинской литературе модернизм сменил реализм, а повесть уступила место рассказу. В поэзии стал доминировать символизм. Переход от реализма к модернизму знаменует творчество прозаика [[Mixajlo Kotsjubinskij|Михайла Коцюбинского]]. [[Vasil Stefanik]] из Галичины является мастером очень короткого импрессионистического рассказа. Его рассказы насыщены драматизмом и местным диалектом, на котором говорят его герои. На российских террриториях Украины самым популярным автором был [[Oleksander Oles]]<ref name="Britannica" /><ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Ведущим писателем-модернистом (конец 19 — начало 20 веков) была [[Lesija Ukrainka]] со своими поэтическими драмами и диалогами. Ее тексты романтические по стилю и выражают боевой дух борьбы украинцев за свою самореализацию. Наибольшого успеха она достигла в области поэтической драмы<ref name="Britannica" /><ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. === Rostbemon 1920-nə soronədə === [[Fajl:Pavlo Tychyna.jpg|thumb|[[Pavlo Tycina]], tobə 1924]] Ukrajnə ədəbijot в первые три десятилетия ХХ века пережила период возрождения. Распад Российской империи и Австро-Венгерской империи дали возможность существованию на очень короткое время независимой Украины. С приходом СССР, в период украинизации 1920-х годов большевики предоставили относительную свободу и украинская литературная деятельность пережила колоссальное возрождение. Появлялось десятки новых украинских писателей. Писатели создавали литературные группы и организации, издавали альманахи и журналы. Это время характеризовалось разнообразием литературных течений: символизм, экспрессионизм, импрессионизм, футуризм, неоклассицизм, неореализм и др. Украинская литературная критика и наука развились максимально, писались новые книги по истории украинской литературы. Это был один из двух самых важных периодов в истории украинской литературы после романтизма. Поэт-символист [[Pavlo Tycina]] был самым известным украинским поэтом того времени, новатором стихотворной формы, ритма и образности<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. В стиле неоклассицизма творили поэты [[Maksim Rylskij]], [[Mikola Zerov]] и [[Mixajlo Draj-Xmara]], а [[Mixajl Semenko]] положил начало украинскому футуризму. Элементы футуризма использовал и [[Mikola Bažan]], один из выдающихся поэтов Украины ХХ века<ref name="Britannica" /><ref name="BritannicaCulturalLife" />. Украинский театр достиг своего пика в творчестве [[Mikola Kuliš|Мыколы Кулиша]], Леся Курбаса и театра «Березиль»<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Самым важным прозаиком был новеллист и литературный критик [[Mikola Xvyljovij]]. Xvyljovij сперва превозносил революцию в своей прозе, проникнутой национальным романтизмом, но затем перед своей смертью стал более критически настроен к советской политике. [[Grigorij Kosynka]] писал импрессионистическую прозу, [[Jurij Janovskij]] — рассказы и романы в стиле романтизма, а [[Valerijan Pidmogilnij]] придерживался принципов литературы реализма<ref name="Britannica" /><ref name="BritannicaCulturalLife" /><ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. Однако в 1932 году Коммунистическая партия начала навязывать социалистический реализм как обязательный литературный стиль. Много украинских писателей, которые его не придерживались, были заключены в тюрьму или казнены. В особенности [[Iosif Stalin|сталинский]] Большой террор в 1933–38 годах опустошили ряды украинских писателей. Многие из них были заключены в тюрьму, казнены или были вынуждены покинуть страну. В 1930-х погибло более 250 выдающихся украинских писателей. Самый короткий, но самый интенсивный период украинской литературы подошёл к концу<ref name="Britannica" /><ref name="BritannicaCulturalLife" /><ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. === Tosə xəlǧi ənəšykyrəti səj === [[Fajl:Mykola Bazhan.jpg|thumb|[[Mikola Bažan]]]] В период между мировыми войнами доминирующей темой литературы в западной Украине оставалась национальная борьба украинцев. В украинской эмиграции самым видным автором был [[Jevgen Malanjuk]] со своей националистической и романтической поэзией. После прихода советской власти и влияния на западные земли Украины и в европейские страны будущего Варшавского договора большинство украинских авторов либо умерли или эмигрировали в Северную Америку, где продолжали писать на украинском языке<ref name="EncyclopediaOfUkraine" />. В постсталинский период возникло новое поколение, известное как «шестидесятники». Шестидесятники отвергали социалистический реализм. Но в 1970-х годах Коммунистической партией были приняты новые репрессивные меры, которые заставили многих из этих новых авторов замолчать, или же вынудили их вернуться обратно к соцреализму<ref name="Britannica" /><ref name="BritannicaCulturalLife" />. === Ənəšykyrəti səj === [[Fajl:Yurii Andrukhovych 2015.jpg|thumb|[[Jurij Andruxovic]], 2015]] С преобретением Украиной независимости в 1991 году, украинцы обрели беспрецедентную свободу литературного самовыражения. Появилось множество литературных журналов, а прежние авторитетные литературные журналы продолжили публиковаться с гораздо более свободной редакционной политикой<ref name="Britannica" /><ref name="BritannicaCulturalLife" />. Среди значимых украинских писателей современности выделяются прозаик [[Valerij Ševcuk]] и поэт [[Jurij Andruxovic]]<ref name="BritannicaCulturalLife" />. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} 4zo141uakudzat3r8pka17r4rf3vrw2 0 14673 125886 124929 2026-08-23T09:22:57Z ~2026-46001-16 56094 125886 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Jəhudijon'''<ref><nowiki>Талышско-русско-азербайджанский словарь. (10 000 слов) - Баку. "Нурлан". - c.208. - 2006. - 440 c.</nowiki></ref><ref>[[Lija Pirejko|<nowiki>Пирейко Л. А.</nowiki>]] <nowiki>«Талышско-русский словарь. Толышә үрүсә лүғәт». 1976, c. 280</nowiki></ref> — semitə xəlǧin. Žijedən [[Israil|Israilədə]] və əmandə [[Kišvəron|kišvəronədə]]. Rəsmi [[Zyvon|zyvonyš]] [[jəhudijə zyvon]]. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Jəhudijon| ]] [[Tispir:Xəlǧon]] i5690d4go3tsz43ik33rbxy2amosyme 0 14791 125881 110636 2026-08-23T09:10:22Z ~2026-46001-16 56094 /* Səvonon */ 125881 wikitext text/x-wiki '''Tolyšə teətr''' — [[Tolyšon|tolyšə]] mədənijəti sahəje, kom [[Tolyšə zyvon|tolyšə zyvonədə]] səhnə nəčiməsənəti nišon kardejdə. == Taryx == 1930-nə soronədə xəjli ko kardə byə bo tolyšə xəlǧi ozavzijero. Besəvodəti ləǧv kardejro tolyšon dylədə 1928 sorədə latynə grafikə bynovrədə tolyšə zyvoni əlifbo soxtə be. By dovrədə tolyšə zyvonədə məktəbon okardə byəbin, [[Lankon]]ədə Tolyšə pedəgoži texnikum təškil kardə byəbe. Tolyšə məktəbonədə tosə 6-nə sinifi bo notəmomə mijonə təhsili dərskitobon nyvyštə byəbin. 1920-nə soron oxoj tolyšə zyvonədə kitobon nəšr karde cəmisə noə be, cy [[Boku]] «Azernəšr» nəšrədə, tolyšə teətr soxtə byəbe<ref name=":2">''Отв. ред.: Н.Н. Дьяков, А.С. Матвеев.'' XXX Международный конгресс по источниковедению и историографии стран Азии и Африки: К 150-летию академика В.В. Бартольда (1869-1930).. — Санкт-Петербург: Студия "НП-Принт", 2019. — Т. 1. — С. 63—64. — 528 с. — ISBN 978-5-901724-94-1.</ref>. Tolyšə teətri soxte cy [[Lankoni rəjon]]i iminə kotibi Bekəǧə Mirsalajevi jolə orzu be ijən əv bo əcəj obe ve dast-pocə kardyše<ref name=":0" />. [[14 Fevrál|14 fevral]] [[1935]] sorədə Lankonədə «Tolyšə koəkə-kolxozə teətr» obəj. Tolyšə teətri obe ružədə «Syə Tolyš» ružnomədə cy Mirsalajevi de «I gylən ǧələbə» nomi məktub cap kardə byəbe. Əv «Tolyšə teətri» obe tolyšə xəlǧi ǧələbə hisob kardejdəbe ijən təxmin kardejdəbe ki teətr bəpe [[tolyšə folklor]]i gyrdə karde mərəngo bybu. Teətr de ičlosi obəj, končo elon kardə be ki bə Tolyšə koəkə-kolxozə teətr cy Čəfər Čəbbarly nom doə bejdə ijən təšəkkuron bəpeštə əcəj «Almas» pjes nišon kardə be<ref name=":0">{{Статья|автор=Агаев Эльнур|заглавие=Толышиәдә театр|год=2015|язык=tly|издание=Tolışon Sado|тип=газета|месяц=04|число=29|номер=04 (73)|страницы=7}}</ref>. Teətri repertuarədə cy Čəfər Čəbbarly, M.F. Axundovi, Mirzə Čamalovi, Husejn Čavidi əsəron bin. 30 mart ǧurultaj vang kardə be končo tolyšə aktiviston, rušinfikon ištirok kardyšone. Ǧurultaj əsosə nətičə əv be ki elon kardyšone ki bo teətri səhnə bə tolyši əsəron nyvyšte lozime ijən cy tyrkiku bə tolyši kyrtə əsəron pegordynije. Ym ǧurultaj ve əhmijətinə rolyš be tolyšə teətri taryxədə. Ǧurultaj ym mə.sədonyš vədə noj: 1.) Vyšnijə komitə bəpe bə tolyši pegordynijə «Otəši kinə» pjesi dijə bykə. 2.) Tolyšon žimoni barədə kyrtə əsəron nyvyštejro konkurs elon karde. Iminə vyrə gətəkəsi baxšə 500 mənot, bəs dyminə vyrə 300 mənot. Konkursi oxoj 1935 sori ijulə mangədə. 3.) Tolyšə kadron čəlb karde bə teətr cy Pedəgoži texnikumiku ijən məktəbonku. 4.) Čyvonon bə Boku teətrə texniku vyǧande bo təhsil səjro. 5.) Lankonədə Ənyvyšton Ittifoǧi ǧysmi təškil karde. 6.) Teətrədə folklorə dərnəki təškil karde. Ižən Boku koəkə teətr «Tolyšə koəkə-kolxozə teətri» bə yštə posibonəti pegəte dəspardəšonbe, bəj mali ijən texniki dastək karde. Ǧurultaj bəpeštə cy Bokuku teətron rəjrə bino kardyšone ome bə Lankon ijən yetə təčrubə pevylo karde<ref name=":1">{{Статья|автор=Агаев Эльнур|заглавие=Толышиәдә театр|год=2015|язык=tly|издание=Tolışon Sədo|тип=газета|месяц=05|число=13|номер=05 (75)|страницы=7}}</ref>. Aprelədə omə ǧurultajədə bo səhnə bə tolyši pegordynijə cy «Syə Tolyši» koəkə M.A. Gulijevi tərəfiku Aǧasalimi Manafly «Otəši kinə» əsəri ǧəbul kardyšone. Pešo tolyšə zyvonədə pjes bə teətr vyǧandə be<ref name=":1" />. Представления на азербайджанском языке продолжились и театр ездил по деревням. 16 июня 1935 года «Талышский рабоче-колхозный театр» был в деревне Шурук, 17 числа в деревне Мамуста. Народу очень понравился театр. 16 июля в деревне Болади, 18 числа в деревне Гарматук показывали пьесу «Алмас». А 25 сентября были в деревне Холмили и здесь на просмотр собралось 450 человек. [[5 ноября]] 1935 года «Талышский рабоче-колхозный театр» Ленкорани открыл свой зимний сезон с пьесы на талышском языке «Отәши кинә» («Әловә кинә»). Художественное оформление делал художник Джалил Мамедов, а режиссёром стал Ш. Ибрагимов. Показ пьесы был важным событием. Талыши впервые на своём родном талышском языке могли смотреть профессиональные театральные представления. В последующие годы многие произведения были переведены на талышский язык и поставлены на сцене. При этом также ставились и исполнялись образцы талышской культуры и фольклора<ref name=":1" />. Первым директором «Талышского театра» был Гусейн Атакишиев, основатель и руководитель газеты «Джанлы»<ref>{{Статья|автор=Ахадов Этибар|заглавие=Talış teatrının ilk direktoru|год=2016|издание=Məşəl|тип=журнал|номер=1|страницы=6-7}}</ref>. После пленума ЦК, состоявшегося 6 июня 1937 года, накануне XIII съезда Компартии Азербайджана, где обсуждался вопрос о содержании предстоящего отчета ЦК съезду в числе других был затронут вопрос об очищении азербайджанского языка. Один из участников обсуждения заговорил о необходимости «очищения татского языка». На что [[Багиров, Мир Джафар Аббас оглы|Мирджафар Багиров]] сказал — «Я думаю, пора перейти от татского, курдского, талышского языков к азербайджанскому языку. Наркомпрос должен проявить инициативу, все они азербайджанцы»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://regnum.ru/news/2504611.html|title=Репрессированное талышеведение|author=Абилов И.|website=ИА REGNUM|access-date=2022-12-18|archive-date=2022-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218151652/https://regnum.ru/news/2504611.html|deadlink=no}}</ref><ref>''Исмаилов Эльдар.'' История «большого террора» в Азербайджане. — Политическая энциклопедия. — Москва, 2015. — С. С. 155-156. — 239 с. — ISBN 978-5-8243-1943-9.</ref>. После данного пленума было принято решение об отходе от обучения на иных языках и перехода на азербайджанский язык. К 1936—1938 годам талышская интеллигенция была подвергнута репрессиям, талышские школы, театр и педагогический техникум закрыты, издание книг и газет прекращено<ref name=":2" />. [[28 мая]] [[1990 год|1990 года]] в Ленкоранском Государственном Драматическом театре имени Наджаф бека Везирова на талышском языке было выпущено одно представление. Название было таким: «Быбәмәмон, ја бысырәмон» («Поплачем или посмеёмся»). В представлении были показаны смешные ситуации из жизни восточных шутников [[Ходжа Насреддин|Моллы Насреддина]] и Бахлулу Даненде. Представление это поставил режиссер Баба Рзаев. Над текстом на талышском языке работал Фикрат Исмаилов. О представлении было сообщено в Ленкоранской газете «Ленинчи»<ref name=":0" />. В 2017 году народный театр села Какалос имени М.Шахрияра, организованный артистами, работающими в «Доме народного творчества» села Какалос, Астаринского района, подготовил оперетту [[Гаджибеков, Узеир Абдул-Гусейн оглы|Узеира Гаджибекова]] «Аршин мал алан» на талышском языке. В спектакле диалоги всех персонажей поставлены на талышском языке, а песни поются на азербайджанском, как и в спектакле<ref>{{Cite web|lang=az|url=https://sputnik.az/20170529/arsin-mal-alan-talis-dilinde-seslenecek-410491156.html|title=Üzeyir bəyin ölməz əsəri bu dəfə tamamilə fərqli dildə səslənəcək|author=Sputnik Azərbaycan|website=Sputnik Azərbaycan|date=20170529T2018+0400|access-date=2022-12-18|archive-date=2022-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218210710/https://sputnik.az/20170529/arsin-mal-alan-talis-dilinde-seslenecek-410491156.html|deadlink=no}}</ref>. Народный театр имени Шахрияра действует с 1976 года как драмкружок при Доме культуры села Какалос<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://medeniyyet.az/page/news/37016/Astarada-Xalq-teatrinin-yeni-tamasasi-teqdim-olunub.html|title=Astarada Xalq teatrının yeni tamaşası təqdim olunub|website=medeniyyet.az|access-date=2022-12-18|archive-date=2022-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218210711/https://medeniyyet.az/page/news/37016/Astarada-Xalq-teatrinin-yeni-tamasasi-teqdim-olunub.html|deadlink=no}}</ref>. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Teətr]] [[Tispir:Tolyšə fərhəng]] 4y67q93kp1ndo7b9m11mxm26q0cot68 0 17062 125919 114631 2026-08-23T10:39:54Z Гусейнага 51 125919 wikitext text/x-wiki {{Šəxsijət|nom=Məsudi Dovran|movarda zəmin=Šahǧəc di, Ostoro rəjon|faolijət=zyvonšynos, professor, filologijə elmon doktor|zandružə taryx=27.07.1937|mardə taryx=02.02.2026}} '''Məsudi Dovran''' ([[27 Ijul|27 ijul]] [[1937]] sor, [[Šahǧəč]], [[Ostoro rəjon]]) — zyvonšynos, filologijə elmon doktor, propessor, bə [[Tolyšə zyvon|tolyši]] šeiron nyvyštəkəs<ref>XX-XXI əsron Tolyšə poezija antologijə. Boku, Mutərčim, 2021. 432 səh.</ref>. == Biografijə == Məsud Əliaǧa zoə Məmmədov (Məsudi Dovran) 27 ijul 1937-nə sorədə Ostoro rəjoni, Šahǧəči dijədə bə dynjo caš okardəše. Azərbojčoni Devlət Pedagoži Zyvonon Instituti urusi zyvoni ijən ədəbijoti fakultə (1962-1967) oryxynijəše, I. Nəsimi nomədə Zyvonšunosəti Institutədə Iron u Ǧafǧazi zyvonon šobədə elmi koəkə vəzifədə ko kardəše. “Xələči zyvon” myžorədə nəmizədəti mudafiə kardəše, 1973-nə sorədə filologija elmon fəlsəfə doktor nom səše. 1992-nə sorədə [[Gazaxyston]]<nowiki/>i Cimkənd vilajətədə onoəbə “Tyrkyston” tyrk-gazax Bejnəlxalg Universitetiku dəvət səše. 1994-nə sorədə Lankoi Devlət Universiteti təsis beədə, ijo təjinat səše və syftə dekan, pešo elmi koon prorektor vəzifonədə ko kardəše. Zyvonšynosəti kafedrə professore. “Azərbojčoni Tolyši zonə čoǧrafi nomon lingvistə təhlil” nomədə doktorəti mudafiə kardəše (1994), filologija elmon doktore. Professor Məsud Məmmədov (Məsudi Dovran) 300-sə vej elmi məgalə, 5 monografija, 6 šeirə kitobi xyvande. Cəj “Az tolyšim” (Lankon, 2004) šeirə kitobon capo bešən. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Tolyšə šairon]] b7dw3g2l3im32yd3wi035pw621fs54c 0 20279 125880 124406 2026-08-23T00:07:33Z InternetArchiveBot 125 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 125880 wikitext text/x-wiki '''Ha hoštə''' — tolyšə vəjədə handə mahnejon. Cosətyrinə mahnejon komon xyjnərəžonədə handə bejdən bo hoštə byə kinə. == Žanri barədə == Xyjnərəžoni dəvonije vaxtədə adətən tolyšə ženon «Ha hoštə» mahnejon handejdən<ref name=":0">Tolışə xəlqi folklor. 3-nə to. — Баку: Apostrof-A, 2022. — С. 24-25. — 640 с. — ISBN 978-9952-527-62- 9</ref>. «Xyjnərəžon» —xysusijətinə šojə-šotkoməje končo vəju hožy kardejdən bə bəgi kəj dəvonije, kejnə xorək, šini harde bəpeštə vəju pyə kədə ǧomə ženon bə əcəj daston u nyngon xyjnə nojdən<ref>Абилов И, Мирзализаде И. Очерки по истории и этнографии Талыша. — Минск: «Медисонт», 2011. С.202-206. — 224 с.</ref>. Ym cy kinə vəjə oxonə etap bejdə cy bəgi vəjə i šəv bə nav. Adətən, bə bəgiən xyjnə hissə vyǧandejdən, u bə əcəjən dasti xyjnə nojdən<ref>Джавадов Г.Д. Талыши (Историко-этнографическое исследование). — Баку: Elm, 2004. С. 456-487. -— 616 с.</ref><ref>Tolışə xəlqi folklor / Bağırzodə B.. — Баку: Apostrof-A, 2021. — С. 362-369. — 440 с. — <nowiki>ISBN 978-9952-527-62-9</nowiki>.</ref>. «Ha hoštə» mahnejon myžor<ref name=":0" /><ref>[https://web.archive.org/web/20260215205926/https://dodoqezeti.az/2021/11/25/ha-host%C9%99-xiyn%C9%99j%C9%99d%C9%99-vot%C9%99yon/ Ha Hoştə- Xıynəjədə votəyon]</ref>: * vəju čehizon, * pijemoni, * pəvandijon həsrət, * vəju recinəti, * bəgi hynə u čigəmandəti barədə. Ysətnə tolyšə ənyvyšton u šairon dylədə ən aktiv byə ym žanri ozavzijə odəmon šair [[Ajtən Ejvazon|Ajtən Ejvəzon]], [[Xanəli Tolyš]], Baləddin Vešo<ref name=":0" />. == Ha hoštə nymunon<ref>Tolışə xəlqi folklor. 3-nə to. — Баку: Apostrof-A, 2022. — С. 144-158. — 640 с. — ISBN 978-9952-527-62- 9</ref> == {| class="wikitable" |+ !Mətn |- |Həši bešə Kaspisə, ha hoštə, Ruž damə šoj taspisə, ha hoštə. Čonym bə jari ǧybon, ha hoštə, Boməj sipijə aspisə, ha hoštə. Cəšon i gitə hyndyl, ha hoštə, Bəstem bəty syə vyl, ha hoštə, Cymy azizə boli, ha hoštə, Byvot de kij yštı dyl, ha hoštə. Osmoni dim rangine, ha hoštə, Cymy pijmon sangine, ha hoštə, I ruže jo vindənim, ha hoštə, Dynjo bomy tangine, ha hoštə. Fikym komčo latə be, ha hoštə, Zeranə nun tatə be, ha hoštə, Ve tynd məkə həsrəti, ha hoštə, Zilisəš dyl patə be, ha hoštə. |} == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} == Ədəbijot == * İradə Məlikova “Əlolon” Bakı, “Ecoprint”, 2023, S. 245-258, - 436 s. [[Tispir:Tolyšə vəjə]] [[Tispir:Tolyšə mahne]] optn4e8qsntx2f1uoh29uv2lgagnvxo