Vikipedija tlywiki https://tly.wikipedia.org/wiki/S%C9%99rlovh%C9%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Medja Xususi No-pegət Okoədə Okoədə no-pegət Vikipedija Vikipedija no-pegət Fajl Fajli no-pegət MediaWiki MediaWiki no-pegət Šablon Šabloni no-pegət Dastək Dastəki no-pegət Kategorijə Kategorijə no-pegət TimedText TimedText talk Modul Moduli no-pegət Event Event talk 0 4597 126043 96378 2026-08-30T09:36:15Z ~2026-46849-65 56682 126043 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''BMW F20''' — [[Almanijə]] avtomobile. Ym avtomobili cy Almanijədə vadojdən. Ym avtomobili 2011-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[BMW]] širkat vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:BMW avtomobilon]] 5tzrea8ncyalxjdmcupircrri502bdt 0 4608 126041 115686 2026-08-30T09:34:14Z ~2026-46849-65 56682 126041 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''BMW 7''' — [[Almanijə]] avtomobile. Ym avtomobili cy [[Almanijə|Almanijədə]] vadojdən. Ym avtomobili 1977-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[BMW]] širkət vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:BMW avtomobilon]] 7fqdbz4ympwq09mcf8np2vz55jzkxqp 0 4610 126042 115669 2026-08-30T09:35:08Z ~2026-46849-65 56682 126042 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''BMW 8''' — [[Almanijə]] avtomobile. Ym avtomobili cy [[Almanijə|Almanijədə]] vadoəšone. Ym avtomobili [[1989]]-[[1999]]-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[BMW]] širkət vadoəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:BMW avtomobilon]] quv5z75by0hu00wysqr3ciqnicn8131 0 4639 126045 114864 2026-08-30T09:38:21Z ~2026-46849-65 56682 126045 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''BMW M1''' — [[Almanijə]] avtomobile. Ym avtomobili [[Almanijə|Almanijədə]] vadoəšone. Ym avtomobili 1978-1981-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[BMW]] širkət vadoəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:BMW avtomobilon]] 1kjfxvgy6qse69m6ll8x75tvpsopnhm 0 4652 126047 115696 2026-08-30T09:40:09Z ~2026-46849-65 56682 126047 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''BMW X6''' — cy [[Almanijə]] avtomobile. Ym avtomobili [[Almanijə|Almanijədə]] vadojdən. Ym avtomobili 2008-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[BMW]] širkət vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:BMW avtomobilon]] 6xmil35s94az3bxm5fsgfeldvw5snev 0 4653 126050 114858 2026-08-30T11:09:10Z ~2026-46849-65 56682 126050 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''BMW Z1''' — [[Almanijə]] avtomobile. Ym avtomobili [[Almanijə|Almanijədə]] vadoəšone. Ym avtomobili 1986-1991-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[BMW]] širkət vadoəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:BMW avtomobilon]] pjo5iw5ag1ri0yy5zdwwx817d2eu6g1 0 4655 126046 115772 2026-08-30T09:39:18Z ~2026-46849-65 56682 126046 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''BMW Z8''' — cy [[Almanijə]] avtomobile. Ym avtomobili [[Almanijə|Almanijədə]] vadoəšone. Ym avtomobili 1999-2003-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[BMW]] širkət vadoəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:BMW avtomobilon]] l4n4pj4srvsjua28r0fovoyoemrxvh5 0 4656 126044 115681 2026-08-30T09:37:26Z ~2026-46849-65 56682 126044 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''BMW i8''' — cy [[Almanijə]] avtomobile. Ym avtomobili [[Almanijə|Almanijədə]] vadojdən. Ym avtomobili 2014-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[BMW]] širkət vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:BMW avtomobilon]] 81se4zifs96t2803ikagsigiiw0qjqp 0 6917 126031 100906 2026-08-29T14:58:31Z ~2026-46849-65 56682 /* Səvonon */ 126031 wikitext text/x-wiki {{Šəxsijət}} '''Mao Tsedun''' (26 dekabr 1893 — 9 sentjabr 1976) — [[Cin]]ədə bə dynjo omə. Əcəj pyə byə [[Konfusij|konfutsi]], inə byə [[Buddizm]]i bovə kardəše. Əv boštə inə nez be goroš buddist byə. Pešo əv cy buddizmikujən bešə. Ateist byə. Cini ofajə kardəkəse. 1919-inə soriku əv de be həggə hukuməti čang kardəše. Čohilətiku fəlsəfə umutəše. 20 mart 1943-inə sorədə əj cy Cin rəhbər səcynjedən. Əv det bə marde ym vəzifədə mandedə. 27 sentjabr 1954 — 27 aprel 1959-ədə Cini rəhbər bejdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Šəxsijəton]] n3ezddmck5bydkcn2gzpy64aw8skf3y 0 7319 126029 126024 2026-08-29T14:53:37Z ~2026-46849-65 56682 /* References */ 126029 wikitext text/x-wiki {{Punktuasyonə işoron|©}} '''Myəllifəti ǧejd/išorə''' ('''copyright symbol'''/ '''copyright sign'''), bənə '''©''' (dairə dılədə kəšə bə jolə "[[C]]" hərf), - ǧərəz cy sədo nyvyštə kardəbə kon (ke, əvon dy [[Sədo nıvıştə karde simvol/Sound recording copyright symbol|{{Unicode|℗}} symbol]], əsəron, kon [[muəllifəti ğeyd|myəllifəti ǧejd]] kardejro istifodə byə [[işorə, simvol|išorə, simvol]]. Simvoli istifodə dy [[Amerika İbə Dovləton Muəllifəti Ğanuni|Amerikə Ibyə Štaton Muəllifəti ǧanuni]]<ref name="notice">[[17 U.S.C.]] {{UnitedStatesCodeSec|17|401}}</ref> və beynəlxalǧ ən dy [[Universal Muəllifəti Konvensiyə|Universal Muəllifəti Konvensijə]] nyvyštə byə.<ref>[[s:Universal Copyright Convention#Article III|Universal Copyright Convention, Article III, §1]]. (Paris text, July 24, 1971.)</ref> The '''C''' stands for [[copyright]]. ==Taryx== Myəllifəti ǧejd iminə kərəm AIŠ-i 1802 sori Myəllifəti Həxon Aktədə tələb kardə byə.<ref>{{Cite web|title=Copyright Law Revision Study Number 7, page 6|url=http://www.copyright.gov/history/studies/study7.pdf|work=United States Copyright Office|publisher=United States Government Printing Office|accessdate=14 June 2013}}</ref> Cəj mətn jgo byə: "Bə Kongresi Əkti ujǧun, <u>{{quad}}{{quad}}</u> sorədə, A.&nbsp;B. tərəfədə, Kongresi Kitobxonə ofisədə, Vašingtonədə. "Umumən, ym ǧejd (nišon) myəllifi əsəri štənədə nıšo bənine. Ənčəxən, "təsviri sənətə (beaux art) əsər", məsələn ki, bənə rəsmə əsər beədə, cəj cərcivə "on the face of the substance on which [the work of art] shall be mounted".<ref>Copyright Act of 1870, §97.</ref> The Copyright Act was amended in 1874 to allow a much shortened notice: "Copyright, 18<u>{{Quad}}{{Quad}}</u>, by A.&nbsp;B."<ref>1874 Amendment to the Copyright Act of 1870, §1.</ref> The copyright symbol © was introduced in the United States [[Copyright Act of 1909]], section 18.<ref name="wikisource">[[:s:Copyright Act of 1909#Sec. 18.|Copyright Act of 1909, §18]].</ref> The Copyright Act of 1909 was meant to be a complete rewrite and overhaul of existing copyright law. As originally proposed in the draft of the bill, copyright protection required putting the word "copyright" or a sanctioned abbreviation on the work of art itself, also for paintings, the argument being that the frame was detachable. In conference sessions among copyright stakeholders on the proposed bill, conducted in 1905 and 1906, representatives of artist organizations objected to this requirement, wishing to put no more on the work itself than the artist's name. As a compromise, the possibility was created to add a relatively unintrusive mark, the capital letter C within a circle, to appear on the work itself next to the artist's name, indicating the existence of a more elaborate copyright notice elsewhere that was still to be allowed to be placed on the mounting.<ref>{{Cite book |title=Arguments before the Committees on Patents of the Senate and House of Representatives, conjointly, on the bills S. 6330 and H.R. 19853, to amend and consolidate the acts respecting copyright. June 6–9, 1906 |publisher=[[Government Printing Office]] |year=1906 |page=68 | url=http://books.google.com/books?id=ZlA-AAAAYAAJ&pg=PA68&cd=2#v=onepage}}</ref> Indeed, the version of the bill that was submitted to Congress in 1906, compiled by the Copyright Commission under the direction of the [[Librarian of Congress]], Herbert Putnam, contained a provision that a special copyright symbol, the letter C inclosed within a circle, could be used instead of the word "copyright" or the abbreviation "copr.", but only for a limited category of copyrightable works, including works of art but not ordinary books or periodicals.<ref>{{Cite journal |title=Proposed Copyright Legislation |journal=[[The Writer]] |volume=XVIII |number=6 |date=June 1906 |page=87 |url=http://books.google.com/books?id=fEhppVLGxR0C&pg=PA87&dq=%22proposed+copyright+legislation%22&lr=&ei=5XL3StfCJKO8zgSt2dW5Aw#v=onepage&q=%22proposed+copyright+legislation%22}}</ref> The formulation of the 1909 Act was left unchanged when it was incorporated in 1946 as title 17 of the [[United States Code]]; when that title was amended in 1954, the symbol © was allowed as an alternative to "Copyright" or "Copr." in all copyright notices.<ref>[[Act of Congress|Public Law]] 743—August 31, 1954. 68 [[United States Statutes at Large|Stat.]] 102.</ref> Prior symbols indicating a work's copyright status are seen in Scottish [[almanac]]s of the 1670s; books included a printed copy of the local [[coat-of-arms]] to indicate their authenticity.<ref>{{Cite book|title=Privilege and property: essays on the history of copyright|url=https://archive.org/details/8c4476de-67ab-47d1-a06f-557fa74ba0e5|year=2010|publisher=Open Book Publishers|isbn=978-1-906924-18-8|author=Mann, Alastair J.|chapter=A Mongrel of Early Modern Copyright|coauthors=Kretschmer, Martin, Bently, Lionel|editor=Deazley, Ronan}}</ref> In countries party to the [[Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works]], including the modern-day U.S., a copyright notice is not required to be displayed in order for copyright to be established; rather, the creation of the work automatically establishes copyright.<ref name="NYT1988">{{Cite news | url=http://www.nytimes.com/1988/10/21/arts/senate-approves-joining-copyright-convention.html | title=Senate Approves Joining Copyright Convention | first=Irvin | last=Molotsky | work=[[The New York Times]] | date=October 21, 1988 | accessdate=September 22, 2011}}</ref> == US copyright notice == {{Main|United States copyright law#Copyright notices}} In the [[United States]], the copyright notice consists of:<ref>{{Usc|17|401(b)}}</ref> * the © symbol, or the word "Copyright" or abbreviation "Copr."; * the year of first publication of the copyrighted work; and * an identification of the owner of the copyright, either by name, abbreviation, or other designation by which it is generally known. e.g. © 2011 John Smith The notice was once required in order to receive copyright protection in the United States, but in countries respecting the [[Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works|Berne convention]] this is no longer the case. The United States joined the Berne Convention in 1989.<ref name="NYT1988" /> == Digital representation == Because the © symbol has long been unavailable on [[typewriter]]s and [[ASCII]]-based computer systems, it has been common to approximate this symbol with the characters '''(C)'''. The character is mapped in [[Unicode]] as {{unichar|00A9|COPYRIGHT SIGN|html=}}.<ref>http://www.unicode.org/charts/PDF/U0080.pdf</ref> Unicode also has {{Unichar|24b8|CIRCLED LATIN CAPITAL LETTER C|html=}} and {{Unichar|24D2|CIRCLED LATIN SMALL LETTER C|html=}}.<ref>http://www.unicode.org/charts/PDF/U2460.pdf</ref> They are sometimes used as a substitute copyright symbol where the actual copyright symbol is not available in the font or in the character set, for example, in some Korean code pages. On [[Microsoft Windows|Windows]] it máy be entered by holding the {{Key press|Alt}} while typing the numbers {{Nowrap|{{Key press|0}} {{Key press|1}} {{Key press|6}} {{Key press|9}}}} on the [[numeric keypad]]. It can be entered on a [[Apple Mac|Mac]] by holding the [[Option key]] and then pressing the "g" key. On [[Linux]], it can be obtained with the {{Key press|<compose key>}} {{Key press|O}} {{Key press|C}} ComposeKey sequence. ==Related symbols== * The [[sound recording copyright symbol]] is the symbol {{Unicode|℗}} (the capital letter ''[[P]]'' enclosed by a circle), and is used to designate copyright in a sound recording.<ref>{{Citation |url=http://books.google.co.uk/books?id=4WKTNLRtUAsC&pg=PA356 |title=The Public Domain |author=Stephen Fishman |chapter=The Copyright Symbol |page=356 |year=2010 |isbn=978-1-4133-1205-8}}</ref> * The [[copyleft]] symbol is a backwards capital letter C in a circle (copyright symbol © mirrored). Because it is unavailable on [[Unicode]], it can be approximated with character {{Unichar|2184|LATIN SMALL LETTER REVERSED C}} between parentheses '''(ↄ)''' or, if supported by the application, by combining it with the character {{Unichar|20DD|COMBINING ENCLOSING CIRCLE}} '''ↄ⃝'''.<ref>{{Cite web |url=http://unicode.org/mail-arch/unicode-ml/Archives-Old/UML022/0846.html|title=Unicode copyleft inquiry}}</ref> It has no legal meaning.<ref>{{Cite book|first=G. Brent|last=Hall|year=2008|publisher=Springer|title=Open Source Approaches in Spatial Data Handling|page=29|isbn=3-540-74830-X}} Additional ISBN 978-3-540-74830-4. See {{Google books|JZNuu8XODQMC|Open Source Approaches in Spatial Data Handling}}, [http://books.google.com/books?id=JZNuu8XODQMC&pg=PA29&lpg=PA29&dq=copyleft+symbol+legal+meaning&source=web&ots=bE0wM2RMra&sig=uFpATomM0vQ7yYGNoKMmSERdRpk&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=6&ct=result page 29].</ref> * The [[registered trademark symbol]] is the symbol ® (the capital letter ''[[R]]'' enclosed by a circle), and is used in some jurisdictions to designate a [[trademark]] that has been registered in an official office of record (such as the [[U.S. Patent and Trademark Office]] in the United States). * The non-obligatory symbol used in a [[mask work]] protection notice is Ⓜ (capital letter [[M]] enclosed in a circle.) * In Japan, Ⓧ is used too.{{Citation needed|date=August 2012}} == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} == External links == * [https://web.archive.org/web/20130505124648/http://copyrightsymbol.info/ How to make copyright symbol on Windows/Mac/Linux/iPhone] jlt5fz15vugtj1flrbrcfi1e32hry0y 0 7501 126048 98255 2026-08-30T10:49:06Z ~2026-46849-65 56682 126048 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Nissan Caravan Elgrand''' — cy [[Japonijə]] avtomobile. Ym avtomobili 1997-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[Nissan]] širkət vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Nissan avtomobilon]] 3sldoctslzrv5ph3a3pmm0zpp4zixdq 0 8289 126033 123537 2026-08-29T15:04:32Z ~2026-46849-65 56682 /* Səvonon */ 126033 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Adriaen van Ostade 006.jpg|thumb|Adrian van Ostade. Cy rəssami emalatxana. 1663. Drezden šəkilə galerejə.]] '''Rəssaməti'''<ref name=":0">F.F. Əbbaszodə. Urusə-tolyšə luǧət. - Moskva. s 120. - 2011</ref>''',''' '''nəggošəti'''<ref name=":0" /> — təsviri inčəsənəti ən ǧədimə nuvonədə gyləj. Bə hyšk ijən namə kətoni rangon kəše, de rəǧəmə texnologijə ijən de xysusi texnologijon bə real predmeti, jaan ki bə čoninon oxšər vizual təsviri nyvyšte. Rəssamətiədə real aləmi həčm, rang, məkon, predmeton maddi formə, rušnə həvo myhit ijən čo. De caši vində objektiv movčud byə əlaməton kəšə bedən. Rəssamə sənəti əsas əlaməton obrazəti ijən emosionalətije. Kəšə əsəron obrazəti ideja ijən myžor, bə sužeti ijən bə xarakteron vəhdəti pemandedə. Cy bədii obrazi yn komponenton bənə rəsmi, kompozisija, koloriti, rušnə-soǧnə, perspektivi, ritmi təsviri ijən de ifodə vasiton bə sə omedən. Rəssamə sənət de bədii-estetik funksijon vexoləjəti angyl bə čurbəčurə nuvon čo bedə: * Monumentalə rəssaməni; * dekorativə rəssaməti; * teətr-dekorativ rəssaməti; * miniaturə rəssaməti; * dəzgahə rəssaməti. Har nuvi məxsusi texniki ifodə usulon ijən materialonyš heste. Cy Rəssaməti ən ve oko byə formə dəzgahə rəssamətije. Kəton ijən cu səpe de ruənə rangi kəšəjnə žygo əsəron "molbert"ə nominə dəzgahonədə soxtə bedən. Syvoj ruənə rangon, rəssamətiədə tempera, pastel, akvarel, guašə texnikonən tətbig bedən. Cy monumentalə rəssamə əsəronku fərgin, dəzgahə rəssaməti əsəron sərbəstin, əvoni har vyrədə ehašte bedə. Bə yštə məzmuni goroš rəssamə sənət by žanron čo bedə * taryxi rəssaməti; * mifoloži rəssaməti; * məišəti rəssaməni; * portreti rəssaməti; * mənzərə rəssaməti; * naturmorti rəssaməti i.i.č. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Rəssaməti]] [[Tispir:Mədənijət]] [[Tispir:Təsvirijə nəčiməsənəti čuron]] cbdyu6cp0mynf9s7l0oppmwk4qckz8f 0 9223 126049 116123 2026-08-30T10:50:38Z ~2026-46849-65 56682 126049 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Volkswagen Up''' — [[Almanijə]] avtomobile. Ym avtomobili Almanijədə vadojdə. Ym avtomobili 2011-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili [[Volkswagen]] širkəti vadojdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Volkswagen avtomobilon]] l6wgpzseab685hjb8bjts0m2mhwvef8 0 9663 126034 123625 2026-08-29T15:05:29Z ~2026-46849-65 56682 126034 wikitext text/x-wiki [[Fajl:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|250px|Ǧədimə Misir]] '''Ǧədimə Misir''' — cy [[Afrikə]] xəremi-xəšəxuni səmtisə cy Niləru ovəjzi orəxədə kišvəre. == Taryx == Cy kišvəri taryx bə 6 gyləj vaxti daire: # Rəbədəliə podšoəti (e.b.n (eraku bə nav) 2800-3000 sor) # Ǧədimə podšoəti (e.b.n 2800-2250 sor) # Mijonə podšoəti (e.b.n.2050-1750 sor) # Nujə podšoəti (e.b.n.1580-1070 sor) # Livija-Sais ijan İroni vaxt (e.b.n. 1070-332 sor) # Ce Junan-Roma vaxt (e.b.n.332-395 sor) [[Fajl:Hitt Egypt 1450 bc.svg|thumb|250px|Ǧədimə Misir e.b.n 1450)]] Bə [[Misir]]<nowiki/>i žimon doə Niləru cy Mijonə Afrikədə byə istilonku səš pegətəše. Ym ru 700&nbsp;km ro šure-šure de šami bə Mjonə dyjo emedə. Bə dyjo emə vyrədə Niləru bə dy xycə poə bedə ǧəč bedə. Penə vyronku bino pegətə Niləru šamadə vyrə gətə zaminonədə Misir vyrə gətedəbe. Cəmə e.b.n. V-IV həzosoronədə ce žimoni binoə onemoni vylobəpešt Misirədə gədə-gədə hyrdə kešvəron onej bino bedə. Bənəj Šumeron ijo har gylə məhol yštən–boštə səbəsožbej Cəvon mərəngoə šəhər kešvəri bə ro noə rijə, ləškər ijən yštən əlejdə Xydošon hestbešone. Ym məholon de jəndy dastbədast dojdəbin i bedəbin jaən ki, dejəndy dave (čang) kardəbin. Mande pešo ičonəti bej havər še-še ve bej bə - Penə (Xəremi) ijən Žinə (Nyso) latə čo-čo bin. Ce latə-laton jolon de dave eǧandejro, hežo dylošon bə ičonəti bon. By vaxti ce Misiri “oroǧ-toroǧi navonə vaxt” votə bejdə. E.b.n. III həzominə sori dair bə syǧə vəslonədə ce ǧədimə Misiri xəremi podšon nomə ašmard nyvyštə byə. Mande be bəzyne ymon podšo nin, gasbuən ce gylə oroǧ-toroǧi siprišoninbu. Mylxəs cə vaxton barədə bəməku zynəj kame ijan “oroǧ-toroǧi navonə vaxt”-i canədə žimonyş kardəše, əjən zyndənimon. Mande e.b.n III həzosoronədə igləlijə kešvəri bej votejdən cəjoən ijo 2 gylə podšo oroǧ-toroǧ byə. Ce Misiri tarix cyjo bino bejdə. Bə Misiri podšon “firon”-on votə byən. Ašmardə bedə ki, ce Misiri bə 30 gylə nezi podşoə oroǧ-toroǧyş bəše. === İgləlijə kešvəri bə mijon omej === Ce Misiri xərem ijən nyso bə ičo omə bəpešt, ym ičonə kešvəri fironon bə ro dodəbin. Əvoni ve vaxt bənəj Xydo zyndəbin ijan əvoni ce Horus nomədə xydo vyrədə famedəbin. Fironon bəštə sə noə sərpuši ce kešvəri de toni bənəj simvoli bə sy ijən sipijə rangisə əbi. Cəvon i ləškər nokə, dylmož, dastəgətyšon hestbešone. Ə odəmon kešvəri koj əbəjn. De votəjon žygo bəsə dəše bedə ki, ce ičonə Misiri iminə podšo Manes byə. Gasbuən əv ce iiminə oroǧ-toroǧi bino noəkəs byə. Mande čo votəjonədə žygo votejdən, hələ 1-nə oroǧ-toroǧe nybə Misir i bəbe. Be bəzyne ce oroǧ-toroǧisə bə nav ičonəti bino byə, omə iminə fironon vaxtədə bə sə gynjə. Ijən de votəjonro Menesi ce Misiri mərəngo Menfesyš ežəše. Mande ǧədimə gylə byrhozi kuti nyvyštəjədə, bə xəremi Misiri bač omə cəjoən kešvəri ičonəti bino ənə Narmerd nomədə odəmijən votejdən. Gasbuən Manesi dyminə nom Narmer byəbu. Ym ko hələn səhe zyne bedəni. II oroǧ-toroǧi fironon yštəni həni bənəj Horusunə xydo soǧnə nej, bənəj Set nomədə xydo soǧnə səlo žedəbin. Ce oroǧ-toroǧi orəxnə fironon ysət bo yštəni ce ha dyjnən xydo soǧnə bej votedəbin. Misir coknəj bə ičonə kešvər pegarde, ym fironon binošon kardyšone hukmətədə yštə po ǧojm karde. Əvon by roədə de hamusijon čangonyšon karde. III oroǧ-toroǧiku bə Zoserin nomədə fironi (e.b.n 2635-2611) vaxti Misir ve zumand bəbe. Əj de mysi ijən de osoni bol bə Sinaj ǧəči roədə de cə vyrə bynəjnə tojfonyš čangyš bardyše, ə zaminonyš həmmə bəštə kešvəriš omužənyş kardyše, cəjo əjo yštə odəmyš jolyš noše. Nysoədə ysə bə həbəšon bač oməj. De votəjonro Zoseri ce čurbəčurə xydon kahinon dylonyš bə dastyš səše, bəvonyš baxšonyş doəše. Zoseri dastəgət nominə vəzir Imhoter byə. Əv həmən ce Misiri sər kahin bejro peš marde əvyšon xydošon zynəšone. Votejdən Imhoter bə mu kardə fironon piramidadə noj, ə piramidon soxte barədə jolə koonyš vindəše. Iminə piramida bo Zoser nomədə fironi dutə byə. Ə piramidə ymružən Gahirə nezi Saggara nomədə gylə diədə mandə. By žygo ənhorə soxtemonon dutejro čangi vaxti bə myti egynijə odəmon bə ko dənəjn. Həzo-həzo myti mandə nokon by žygo gonə koon dənəjn cəvon čon əjo ko karde-karde beəši. Əvon by žygo ənhorə soxtemoni dutejro dyždə syǧon dijəroku de kuli əkyrnin. Herodoti (tarix.II.124-125) ce žygo nokon sahəzosə ve be, cəvon šəv bə ruž ko karde barədə nyvyštəše. == Igtisadijatyš == Cand gylə zyvonondə oko doə byə “Egipt”-ə syxan ce Misiri kešvəri ǧədimə mərəngo bə Xikurta (Xet-Ka-Ptax — "Ka-Ptaxi kə", yun. — Memfis) nomiku pegətə byə. Bə junanon zyvon ym syxan bənəj "Ajgjuptos"-i dəšə cəjoən bə čo Avropə zyvonon ovaštə. Misirižon yštən bəštə vyrə “Ta Kamet” - “Sijo Zamin” votejdən. De Herodoti votəj ”Misir ce Nili baxšəj”. Bəcəjro be Niləru ym vyrə fame əbyni. Ce Niləru kəno šamon ijən bandy-ku de čurbəčurə syxan pur bin. Misiri yštənədə oson nybe. Oson hamusijə kešvəronədə vardə bedəbe. Sinaj ǧəčiku mys, Nili ijən ce Syə dyjo mijono byə kəfšəniku tely (ǧyzyl), Syə dıjo kənondə sylf ijən sink bə dast vardə bedəbe. Nyǧə ijən sofə oson Rukə Asijəku vardə bedəbe. De əsron tovostoni navonə mangonədə vojə vošiku bə Niləru emə ovon hučobətədə ovəjz rost əbi, məholi ejəgəti. Ovəjzi bəpešt silə əžəni bə dašti, ym silə sijo əbi, yštənən ve lonə zamin bejro cokə kaštegyl əbi. Hežo bəcəjro bə ǧədimə Misiri Sijo zaminə vyrə əvotin. Kanə misirəvyžon de hušəzamini ijən de aǧanəǧi arəšon bənišone. Ce misirəvyžon ko zaminkašte bə. Sovy ymi əvon de moldoəti (gološəti) ijən kali čo sənətyšonən bə rijə eǧandyšone, ohočyšon kardešone. Myxəs odəmon kardə ko, ce Niləru šamonyš de tovi ovaxtyše. Vote bəbe ki bo žimoni fər nybyə Misir e.b.n IV həzosorondə məxloǧyš hejve byə, bə gylə jolə kešvər ogardə. Hežo həminə vaxtonku Misirədə nokəti, cəj dumo nokəmandə kešvər bə mijon oməj. Ce Misiri fironon, ce podšon hukməti žintono dəšin. Ce podšon gyləjni ce Misiri xərem, əgyləjni ce kešvəri nyso, Niləru šamonyš bəštəš tabeš kardyše. Misirədə həndəsə, astronomija, təbabəti binoš kardyše ohoč karde. Har omə ovəjzi mijono bə vaxti 1 sor ašmardin. Ə ašmardə sorijən bə 12 mangon baxš əkəjn. Misirədə ce həši ijən ovi saatyšon bə məjdonyšon vardəšone. [[Fajl:DSC 0088 Sphinx01.JPG|thumb|250px|Ǧədimə Misir]] Mylxəs zynemoni bə kaštegyli, sənətkoəti, moldoəti, soxtemonəti, savdykorti ijən čo kardəjonro ohočətiš kardyše. Nyvyštemoni, čo əsəron ogətero, cəvon ce udumiku bə udum ovoštynej dastyš doše. == Rəbədəlijə podšoəti == By vaxtonədə iminə de gylə oroǧ-toroǧi hukmətətyš kardə. Ce Misiri Narmer nomədə fironi (ǧədimə Misiri taryxənyvšt Manefojni nyvyštə Mina) bə Žinə Misiri bač oməj cəjo kešvəryš bə i čoš vardyše. Iminə Misiri oroǧ-toroǧi vaxti, Misirədə ovijoəti bino bej ohočyš kardyše, səǧ ijən mysədə nujə ǧabon tumo kardə bin, ce Memfis šəhəri bino noə bej, mərəngoədə gırd byə kešvəryšon bə mijonyšon vardyšone, bə gətym kardə čangon dəšin. E.b.n 3000-nə sorədə Nyso podšoəti potošo ce Xəremi potošoš čangədəš bardyše deltaš gətyše. Žygo-žygo gylə zumandə kešvəryš soxtyše. Ce kešvəri mərəngo Memfis nomədə šəhər bej. Pešo by koj, gətym kardə hurəčon bino bin. Xəremi Afrika i poə gətym kardən, cəjoən bino kardən əjo sərdəbon ijən čo soxtemonon eǧande. Ce har gylə podšo joləti de əcəy dutəjon joləti zyne bedəbe. Ən dyždə ehram cəmə e.b.n. 2600–nə soribo Xeops nomədə fironi Memfisi nezi dutə byə. Cə ehrami bylyndi 150 gəz byə. Əcəj kəno gardero 1&nbsp;km ro šə bedə. By soxtemonədə 2300 syǧ oko doə byə. Cə syǧonsə gyrd hyrdi 2.5 tone. 1889-nə sori hələ Ejfeli lulə enyžə ce Xeopsi ehram zamini kuti gyrd dyždə soxtemoni nomi bardəbe. Ce ehramon nezi gylə jolə sfinks-haləsə odəm, andomyš šir bə byrhozi ətošin ənəjn. Ce sfinksi bylyndi 20 gəzisə byə peje. Fironondə gyləjni bənəj sfinksi tošə byə. Ym syǧə byrhoz odəmi bə užə-užə vardejro junanon taryxənyvyşt Herodoti bəjyš ”dəhšəton dədə” nomyš noše. Ehramon ijən sfinkson fironon bə misirižon, sojə odəm ne bənəj jolə xydo famevonidəbe. Sovy əjən ym soxtemonon ijən byrhozon ce Misiri fironon ce čurə noinsof bej, cəvon hukməti məxloǧe hyrd karde ysətən de bezyvonə soxtemono by daštonədə nišo dojdə. Se həzo sor cymi bə nav ce Finikiya podšo žygoš votəš be: “Amoni həmə zaminonyš ofəjəše. Mande ce Misiri zamin cənsə həməjsə bə nav ofəjə byə. Həminə vyrədə iminə naməluə sənəj ijən čo pandon bə mijon omən”. Fiva ce Misiri podšo toə mərəngo beədəj, Misir həni bəštə ohoči bəš rəsəbe. Zumandə hukmətəti vaxtədə Misirədə zynəj (elm) ijən fərhəngi binoš karde ohoč karde. Herogif, hərfon, šikilon, papirusi kuti nyvyštəjon bə məjdon bešin. == Bymijən dijəkə == == Linkon == == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} == Xariči dəvardon == [[Tispir:Misir]] [[Tispir:Tarix]] [[Tispir:Taryxi kišvəron]] j8d5crwjp937kv94wyonksw00o1ye0o 0 9876 126051 114834 2026-08-30T11:13:06Z ~2026-46849-65 56682 126051 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Škoda Yeti''' — [[Cexijə]] avtomobile. Ym avtomobili [[Cexijə|Cexijədə]] vadoəšone. Ym avtomobili 2009-2018-inə soronə də vadoəšone. Ym avtomobili [[Volkswagen]] širkəti vadoəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Škoda avtomobilon]] 5d2iwcwiaifr25ok1bb7db4gygzbl2g 0 10517 126037 120843 2026-08-29T15:10:16Z ~2026-46849-65 56682 /* Səvonon */ 126037 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Ser '''Carlz Spenser Caplin''' (ing. ''Charles Spencer «Charlie» Chaplin''; [[16 Aprel|16 aprel]] [[1889]], Uolvort, Dyždə [[London]] — [[25 Dekabr|25 dekabr]] [[1977]], Korsje-sur-Veve, [[Isvecrə]]) — [[Dyždə Britanijə|britanijə]] ijən [[AIŠ|amerikə]] aktjor<ref>[https://bigenc.ru/c/chaplin-charli-a59ac8 Carli Caplin]</ref>, kinorežissjor, ssenarist, prodjuser, bəstəkor ijən montažəvon. Kinematogrəfi universalə usto, dynjo kinoədə ən nominə simo soxtəkəs — cy sərsəri Carli simo, kom kyrtəmetražə komedijonədə be, komon ve-vinə «Kistoun» kinostudijə 1910 sorədə soxtedəbe<ref>''Blanke, David.'' The 1910s. — illustrated. — Westport, CT: Greenwood Publishing Group, 2002. — С. 226. — (American popular culture through history). — <nowiki>ISBN 0313312516</nowiki>.</ref>. Caplin aktiv pantomimə ijən buffonədə cəmon oko dojdəbe, maǧyl 1920 soronədə bino kardejdə əcəj nəčiməsənətədə ve əhmijətinə, čiddi čəmijətə myžoron bino kardyšone be, əmma navko kyrtəmetražə kinoədə žəgo nybe. 1914 sori bino beku Caplin bənə režissjori bino kardyše ištirok karde ijən bənə səhnə myəllif cy vejni de əcəj ištiroki filmon, cy 1916 soriku əv hežo filmon prodjuser be, ijən cy 1918 — musiǧi nyvyštəbe. De Meri Pikford, Duglasi Ferbenksi ijən Devidi Griffiti Carlz Caplin 1919 sorədə United Artists kinostudijə okardyše<ref>''Haupert, Michael.'' The Entertainment Industry. — Westport, CT: Greenwood Publishing Group, 2006. — С. 242. — <nowiki>ISBN 0313321736</nowiki>.</ref>. 1973 sorədə cy Amerikə Kinoakademijə laureat be ijən dy kərə bekešə «Oskari» xyvande 1929 ijən 1972 soronədə. 1972 sori «Oskar» səjədə de šygo syxanon səše — «''bo misl nybə tohfə gornə, cumcyko by əsrədə kinematograf nəčiməsənət be''». Ce Sidno Caplini rukə byvəje. Carli Caplin cy lolə kino vaxti ofəjevonə ijən nyfuzinə odəmondə gyləj be. Bə əcəj nəčiməsənəti ve təsiryš kardəbe firəngijə komik ijən kinoaktjor Maks Linder, bo əj Carli gyləj yštə kino həsr kardəšbe. Əcəj ko-sənət viktorianə dovrədə bino be, kejnə gədə Carli iminə kərə bə səhnə beše musikl-hollədə [[Dyždə Britanijə|Dyždə Britanijədə]] ijən idomə be 75 sor, tosə əcəj marde 88 sinnədə. Peš ve ovandəti Hollivudədə Caplin məčbur be AIŠ-ku beše, cumcyko əvyšon xəjli tənǧid karde binošon karde bə gornə ki əv 1950 soron syftədə bə kommunizmi idejon nez byəbe. 1999 sorədə Amerikə kinonəčiməsənəti institut Carli Caplini 10-minə vyrədə «Oxonə 100 sorədə kinoədə merdon dylədə 100 gylə ən jolə astovə» sijohijədə nišon doše<ref>[https://web.archive.org/web/20080822055357/http://www.afi.com/tvevents/100years/stars.aspx AFI's 100 YEARS...100 STARS]</ref>. == Biografijə == === Əǧyləti Ingiltərədə (1889—1909) === Carli Capli bə dynjo Londonədə omə 16 apreli 1889 sorədə, saat 8 šango, musikl-holl artiston xyjzonədə. Pyə — Carls Spenser Caplin - joli, moə — Hanna Caplin. Moə de mahnejon, raxson bə teətrə səhnon bešedəbe. Carli Capli-joli — baritonə sədo xyvand be ijən 1880 sorədə ve nomin be londonə musikl-hollonədə. Avropədə gasrol kardəbe, [[Nju-Jork (šəhər)|Nju-Jorkədən]]. Əcəj səhnə sənət ve bevəč orəxəj, əv bino kardyše alkohol pešome ijən 9 maj 1901 sorədə londoni gospitələdə bə rəhmət še 37 sinnədə. [[Fajl:Charlie Chaplin in unknown year.jpg|çəpo|miniatyur|Carli Caplin (1907-1910)]] Carli iminə kərə bə səhnə 194 sorədə beše, kejnə penč sinnyš hestbe. Gədə Carli ve cok beše səhnədə, bo əj pul šodojdəbin bə səhnə. Əvən bino kardyše šodoə pulon gyrdə karde ijən hənijən ve xoš oməj bə təmšoəkon, ižən pešo səhnədə hande oryxniše yštə moə handə mahne. Əcəj moə Hanna pešo nyhandyše, xyrtədə iškilyš hest be. 1896 sorədə Hanna ǧojm noxəš gyni, səš gin karde, ijən pešo bə psixik noxəšxonə dəǧandə be. Pešo əv kali vaxt yštə pyə kədə žijəj ijən pešoən bə koəkə ko Lambetədə egyni, Carli, əcəj boə ijən əcəj moə. Pešo əvon bə jətimon ijən ninbətijon məktəb šin. Əvon məčbur bin yštən boštə bo šimoniro pul ǧəzənč karde. 1898 sorədə Caplin dəše bə əǧylə rəxs kardə dastə «Həšt gylə lankaširi zoon»<ref>[https://web.archive.org/web/20110708135415/http://www.charliechaplininmusichall.com/photopages.html PHOTO PAGES from CHAPLIN STAGE BY STAGE]</ref>. Carli kyty olətədə iminə kərə təmšoəkon syrvoniše. 1902 sori əvəsorədə Caplin cy «Lankaširi zoon»-ku beše. Carli bə məktəb kam šedəbe, ružnomə əhvat, həkimi dastgət, tipogrəfijədə ko kardə be, əmma hic vyrədə ve mandə nybe kam sinni gornə. 1903 sorədə (14 sinnədə) əv daimi ko səše teətrədə, ijən dastəkyrtəǧə rol «Šerlok Holms» pjesədə səše. Bəvədə Caplin hic səvodin nybe. Kejnə bəj cy roli mətn došone, əv tarsedəbe ki bəj bəvoten kali sətyron hande de sədo. Roli bəj umute dastək kardyše əcəj boə Sidni. 16 sinniku hežo skripkə əžəni ružədə cand saat, cy teətri dirižoriku dərs pegətejdəbe. Ve əhmijətinə vaxt bedə kejnə Caplin 21 fevralədə 1908 sorədə aktjori vyrə səjdə cy Fred Karno teətrə təškilədə. Tikəj vaxt bəpeštə əv kali teətrə təmšononədə əsosə aktjor be (kali žygo təmšon əv pešo bə ekran dəbəǧande). === Amerikədə iminə soron === Caplin de Karno truppə AIŠ-ədə be cy 1910 sori sentjəbrə mangiku tosə 1912 sori ijunə mang. Gyləj təmšoədə Caplini gyləj kinoprodjuser Mak Sennet vindyše. Ce Carli təmšo bəj xoš oməj ijən əv əj dəvət kardyše bə yštə «Kistoun» studijə bənə artisti. Iminəni bo čyvonə aktjori cətin be bo kinematrografi tələbon pemužije. Xəjli vaxt bəpeštə, xəjli kino bəpeštə Caplin nominə aktjor be. Əmo Capli ve tasyb kardəbe kali cijon kəšejədə bə cəj gornə ki əv hežo pidəšbe yštən kino kəše<ref>''Chaplin, Charles.'' My Autobiography. — Penguin, 1964. — С. 149—150. — <nowiki>ISBN 978-0-14-101147-9</nowiki>.</ref>. === Sərsəri simo ome, məšhur be (1914—1918) === [[Fajl:Chaplin The Kid.jpg|miniatyur|Carli Caplin ijən Čeki Kugan «Əǧyl» filmədə|çəpo]] Iminəni Caplin cy čo simoonku boštə xysusi simo nəvejdəbe, čo gylon kopijə kardəbe. Pešo əv məšhurə akjor be ijən bino kardyše yštə ekranə simo soxte ijən təkmil karde. Syftə əcəj ekranə personəž Cez bənə behəjo xəspuši be, esə boj pešo əv nam bedə bəvədə odəmə rəhm vinde bedə. Sərsəri iminə kərə vində bejdə bə «Əǧylə avtomobilə tožnije» komediədə 7 fevrali 1914 sori<ref>''Чаплин, Чарльз.'' Перевод: З. Гинзбург // Моя биография. — Москва: Вагриус, 2000. — 343 с. — <nowiki>ISBN 5-264-00127-8</nowiki>.</ref>. Bo Sərsəri oləti Carli tikəj bə nav pesoxtəše. Mak Sennet xajš kardyše Caplini byši cerəjsə grimm bynə, Caplinən žygo votyše ym simo soxtejədə:<blockquote>Az zyndənybim cerə grimm bynəm. Cymy reporjori olət xoš omedənybe. Əv bə ǧəror oməj hovužə šavlo tan karde, əvon mynədə bənə kisə bin, ve dyždə məšo ijən kylo, bə dastən gyləj ləvo pegəryme. Pidəmbe bydə cymy simoədə harci bə ijəndy ujǧun nyomo: bənə kisə šavlo ijə, kylo, kom gədəli be, ijən ve dyždə məšo. Bə i ləz nyzynəme čyvon ja pi yštəni nišon bykəm, əmma bə vir vardyme ki Sennet myni ve čyvon hisob ksrdyše, əve gədə byǧ dəcoknime, kom myni tikəj jol nišon bəkarde ijən cymy dimi mimikə nijo nybəka. Olət tan kardejədə az bə dumot šedəbim cy xosijətyš bəpe bybu odəm de žygo oləti, əmma kejnə hozy bim, olət ijən grim bə nijoni votyšone simo barədə. Az əvym hiss karde ijən kejnə ogardim bə pavilon, cymy personaž bə dynjo oməj.</blockquote>«Sərsəri» hartərəfin ijən bə ijəndy vəjnə omə simoədə — de simo nomi dijə nykarde əv yštəni bənə čentlmeni bardejdəbe. 1914 sorədə Caplin yštən yštə iminə film kəšəše («Bə voš egynijə kəs»), končo əv yštən bənə akyjori, režissjori ijən ssenariste be. Ce Carli mangə maašon xəjli rə rost bejdən, əgəm «Kistounədə» əv həftədə 150 dollər əstəni, ijo ysət 1915 sorədə «Essenej Film» studijədə - 1250 dollər həftədə ijən 1000 bənə bonusi myǧovilə gornə. === United Artists širkətədə ko (1919—1939) === Vaxt bəpeštə Caplin pijəše yštə nəčiməsənət ənəšykyrəti səj ijən 1919 sorədə de šərikon «Junajted Artists» studijə soxtejdə. Carlz by stedijədə tosə 1950-nə soron ko kardəbe kejnə cy Amerikəku beše. Tosə 1922 sori Caplin yštə xysusi kəš nybe — bə kirə nyštəbe, mehmonxononədə mandejdəbe. 1922 sorədə Caplin Beverli-Hillsədə boštə kəš onoj. Kədə syvoj cyl gylə cašmə hestbe kinozal. Caplini məšhur kardyše lolə kino ijən kejnə vang filmonədə hestbe 1927 sorədə, Caplin da sori dylədə hežo lolə kino bekardə. Iminə təmom de vangi əcəj film be «Jolə diktator» — bə Hitleri əlejh kəšə byə 1940-nə sori film. Ym filməm hežo oxonə film be končo cy sərsəri simo hestbe. === Əj ǧəbul kardej ijən marde === 1952 sorədə Caplin jolə əfsəri orden «Ce Italijə Respublikə ǧollyǧədə be gornə» səše<ref>[https://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=263567 Grande Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana Chares Spencer Chaplin]</ref>, ijən 1971 sorədə — Hurmətinə legioni ordeni komandor təjin be<ref>[https://web.archive.org/web/20200809081925/https://www.legiondhonneur.fr/fr/decores/charlie-chaplin/762 Portraits de décorés — Charlie Chaplin]</ref>. 1972 sorədə dyminə kərə Oskari səše. 4 mart 1975 sorədə kralicə Elizaveta II Caplini bə rytsar təjin kardyše. Carlz Spenser Caplin 25 dekabrədə 1977 sorədə hanədə bə rəhmət še, 89-nə sinnəsə be. Isvecrədə, Korsje-sur-Veve yštə kədə marde, dəkandə byə buminə tybəsoədə. == Virədə == * Carli Caplini xotirə gornə bə gyləj asteroidi (3623) Caplin nom doə byə, ym ateroidi pəjdo kardəše 1981 sorədə sovet kišvəri astronom L.G. Karackina. * Moris Bežər xoreograf bo Carli Caplini hərs kardəše balet ''Mr. C''. Iminə kərə əj nišon doəšone La Fenice teətrədə ([[Venesijə]]) 1993 sorədə de Caplini kinə Anna-Emilijə dastəki. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:AIŠi kinoaktjoron]] [[Tispir:Dyždə Britanijə kinoaktjoron]] d4ejzl0yzah4zo8ghplygawjpnc81mh 0 10722 126040 112669 2026-08-29T15:15:03Z ~2026-46849-65 56682 /* Səvonon */ 126040 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Καδούσιοι.jpg|miniatyur|337x337px|Kadusijon žijə zəmin]] '''Kadusijon''' (jun. ''Καδούσιοι'', lat. ''Cadusii,'' ingl''. Kadousian'', erm. ''Katišk'') — xəjli ǧədimə ǧəbilonədən gyləj bin. Əvon čə [[Kaspi dyjo]] ijan Midijə kišvəri mijono bə Paraxoafr bandi žijədə žijedən<ref>....'''''кадусии''' граничат с мидийцами и матианами у подошвы '''Парахоафры'''.'' // Материалы по истории СССР. Для семинарских и практических занятий. Вып. 1. Древнейшие народы и государства на территории СССР. — М.: Высшая школа, 1985. — с. 109 — 303 с.</ref>. Vasilij Bartoldi votə syxanon gorə əvon pijodə de nizə čəng kardə ǧəbilə byən<ref>Бартольд. В. В. Работы по исторической географии и истории Ирана. Том 7. Москва: Наука, 1974. — 215 с.— 667 с.</ref>. Agafij yštə əsəronədə nyvytəš be ki Sasan cəvon kišvəriku davardə be<ref>''Агафий.'' О царствовании Юстиниана / Пер., статья и примеч. М. В. Левченко.. — М. – Л.: Изд-во Академии наук СССР, 1953. — С. 62. — 232 с.</ref>. == Əsyl == Kadusijon ǧədimədə ce Gilani zəminədə žijə ǧəbilə byən. Cəvon barədə ve taryxəvonon kitobšon nyvoštə. Čozef Markvart əvoni cə massəgeti ǧəbiləkü bešə eftaliton i gylə hissə hisob kardejdəbe<ref>''Нина Викторовна Пигулевская.'' Сирийские источники по истории народов СССР. — Москва: Изд-во Академии наук СССР, 1941. — С. 48. — 170 с.</ref>. Vasilij Tatišev əvoni junani ǧəbilə təki hisob kardejdəbe<ref>''Василий Никитич Татищев.'' Избранные произведения / Отв. ред. Валк С.Н.. — Ленинград: Наука, 1979. — С. 304. — 470 с.</ref>. Edvin Grantovskij bə kadusijon ironi ǧəbilə təki dijə kardejdəbe<ref>''Эдвин Арвидович Грантовский.'' Ранняя история иранских племен Передней Азии / Отв. ред. Дандамаев М. А.. — Москва: Наука, 1970. — С. 374. — 395 с.</ref>. Bə jolə Plinij nyvyštənomə gorə kadusijon cə iskiton gel ǧəbilə nom byə<ref>''Игорь Годович Семенов.'' Сведения Псевдо-Бардесана Эдесского о Кавказе: III-первая половина IV в.. — Махачкала: АЛЕФ, 2011. — С. 6. — 109 с. —</ref>. Ernst Herzfeld cəvon šahi Pərsondi de šahnomə gəhrəmoni Əfrasiabi bərobər kardəšbe<ref>''Władysław Dulęba.'' The Cyrus Legend in the Šāhnāme. — Enigma Press, 1995. — С. 63, 80. — 116 с. — <nowiki>ISBN 978-83-86110-19-3</nowiki>.</ref>. == Podšon == * [[Parsond]] * [[Gadar]] == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Kadusijon| ]] [[Tispir:Xəlǧon]] [[Tispir:Tolyšon tarix]] bvpy0o15oyou0etfv4rxankszerayk6 0 12614 126030 90703 2026-08-29T14:57:37Z ~2026-46849-65 56682 /* Səvonon */ 126030 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Incubator-tahrir.jpg|miniatyur|273x273px|Kuvezədə hyrdən]] '''Hyrdən''' ja '''əǧyl''' ('''hyrdənon''', '''əǧylon''') — odəm yštə hyrdənəti vaxtədə. Hyrdənəti vaxti marzon čurbəčurin xəlǧonku. Umumi votejədə hyrdən odəme ce yštə movardə rušiku tosə pubertatə (nuperəsəti oxoj) vaxti. Kinə — ženə činsədə hyrdəne, zoə — merdə činsədə hyrdəne. [[Təbobət|Təbobətədə]] bə hyrdənə xəšəčoni həsr kardə byə ǧysmi votejdən pediatrijə<ref>Педиария (руководство) / Под ред. Р. Е. Бергмана, В. К. Вогана. — Пер. с англ. под ред. Воронцова И. М — 2-е изд., перераб. и доп. — <abbr>М.</abbr>: «Медицина», 1991. — Т. 1 (Общие вопросы). — С. 15—26. — 704 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-225-00537-3 0-03 011442-X.</ref>. == Jol be myddəton == === Korpə === Korpə votejdən bə tosə 1 sori hyrdəni<ref>''А. В. Мазурин, И. М. Воронцов.'' Пропедевтика детских болезней. — 1-е изд. — <abbr>М.</abbr>: Медицина, 1986. — С. 6—19. — 432 с. — 100 000 экз.</ref>. === Nuperəs === 12-17 sinədə byə zoə ja kinə hyrdən. === Galerejə === <gallery mode="nolines" widths="150" heights="150" caption="De sini cešidin kardə byən"> Fajl:One Year Old Toddler.JPG|1 sin Fajl:1 of Korea's 1st redheads-Terry W. mom Korean (black hair), dad Canadian (brown hair).jpg|2 sin Fajl:"1" Girl in India, October 2013.jpg|3 sin Fajl:Child-Caspian Sea.JPG|4 sin Fajl:Colony For Artists Under Six- Evacuees To Dartington Hall, Totnes, Devon, England, 1941 D3089.jpg|5 sin Fajl:Bororo003.jpg|7 sin Fajl:PortraitGirl2005-2.jpg|8 sin Fajl:Chicken and Dumplings by David Shankbone.jpg|9 sin Fajl:James Eighsti In Tiskilwa, Illinois (6899120036).jpg|10 sin Fajl:Portrait eines selbstbewussten Burschen.jpg|11 sin Fajl:Femalechild.jpg|12 sin Fajl:Franklin D. Sergent who is 13 years old and in the fifth grade does his homework - NARA - 541349.tif|13 sin Fajl:Georg Olden 1982.jpg|14 sin </gallery> == Tərbijə == De tərbijə hyrdən hozy bejdə bo jolon žimoni. == Xəšəčoni == == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Xyjzon]] [[Tispir:Hyrdəni həxon]] lewqfny4q1gl86iw3mys4nrazl5x07y 0 13497 126028 125010 2026-08-29T14:52:34Z ~2026-46849-65 56682 126028 wikitext text/x-wiki [[Fajl:ThinkCentre S50.jpg|rosto|frameless|233x233px]] '''Kompjuter''' ([[Inglisi zyvon|ing.]] computer, [kəmˈpjuː.tə(ɹ)] — «hisob kardəkəs», ce [[Latyni zyvon|lat]]. computare — ašmarde, hisob karde) — funksionalə diləge, kom zynejdə be odəmi dastəki vej həčmə hisobon karde, končo hisobinə ijən məntyǧinə əməlijoton hestin. Kompjuter bəzyne bənə čojlinə bloki be ijən de čurbəčurə əloǧəjnə hisson be. Kompjuter de kompjuterə programon idorə kardə bejdə. == Tarix == * 3000 sor ce e.b.n — votejdən ki ǧədimə Babilonədə iminə hisobon soxtəšone — abak. * 2 əsr erəku bə nav — Junanystonədə<ref>The History of the Antikythera Mechanism. ''www.antikythera-mechanism.com''.</ref> «antikiterə mexanizm» — mexanikə diləg, astronomikə hisob kardə cije.[[Fajl:Arts et Metiers Pascaline dsc03869.jpg|miniatyur|254x254px|Paskali čəm kardə mašin]] * XIII əsrədə — Lullij Rajmund məntyǧinə mašin soxtyše bənə koǧəzinə sulijon. * 1492 sorədə — [[Leonardo da Vinci]] yštə nyvyštəjonədə 13-dərəčəjnə čəm kardə diləgi kəšəše. * XVI əsr — Rusijədə hisobəkə bə məjdon beše, končo 10 gylə cujə gyrdulə šaron maftulədə. * 1642 sorədə — Blez Paskal «Paskalina» — imimə mexanilə rəǧəminə ašmardə diləg soxtyše. * 1840 sorədə — Tomas Fauler cujo ceminəjə hisobə mašini soxtyše<ref>[https://www.mortati.com/glusker/fowler/ The ternary calculating machine of Thomas Fowler]</ref>. * 1855 sorədə — Georg ijən Edvard Šuts boon (ing. ''George & Edvard Scheutz'') Stokholmiku iminə fərǧə mašin soxtyšone ce Carlsi Bebbiči əməlon əsosədə[[Fajl:Glen Beck and Betty Snyder program the ENIAC in building 328 at the Ballistic Research Laboratory.jpg|miniatyur|242x242px|ENIAK kompjuter]] * 1927 sorədə — Massacusets texnologikə institutədə mexanikə analogə kompjuter soxtyšone<ref>[http://web.mit.edu/klund/www/analyzer/ Vannevar Bush’s Differential Analyzer]</ref>. * 1941 sorədə — Konrad Tsuze iminə ašmardə mašini Z3 soxtejdə, končo ysətnə kompjuteri həmmə funksijon hestin. * 1942 sorədə — Čon Atanasov ijən əcəj aspirant Klifford Berri soxtyšone AIŠədə iminə elektronə rəǧəminə komčjuter ABC. * 1944 sorədə — Konrad Tsuze soxtyše hənijən ve tovinə kompjuter Z4, həmən iminə program nyvyšte zyvon Plankalkul. * 1946 sorədə — bə čəmati edaštə be iminə universalə elektronə rəǧəminə ašmardə mašin ENIAK. * 1950 sorədə — Lebedevi dastə Kijevədə soxtəšone iminə sovetə elektronə ašmardə mašin MESM. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Kompjuter| ]] [[Tispir:Kompjuteri elm]] li2pfvvcgu9d6gekcr3wu7fhcegsq5k 0 15962 126039 112664 2026-08-29T15:14:44Z ~2026-46849-65 56682 /* Səvonon */ 126039 wikitext text/x-wiki '''Parsond''' — cy [[kadusijon]] podšo, kom ki əslyš fars byə<ref>Вестник древней истории №3. — Москва: Наука, 1960. — С. 251—253. — 278 с.</ref>. == Taryx == Cy Midija kišvəri zəmonədə cy Arteji vaxtədə gyləj merd heste be, kom ki nomyš Parsond be. Əv pidəš be cy Nanari səltənəti cəj dastiku səj, fəǧət ym ko bə əməl omədəni və Parsond vitejdə bə [[kadusijon]] pali, əjo əv xyjzonsohib bedə. Pešo əv de Midija dave bino kardejdə Midjia kišvəri dəryžnijedə. Mardeəsə vəsijət kardə ki kadusijon də Midija kišvəri hečvaxt həmroəti nykən<ref>''Дандамаева Мириам Магомедовна.'' Легенда о трех ассирийских владыках (ран​няя гре​ческая традиция о Нине, Семирамиде и Сарданапале) / Вестник древней истории №4 (215). — Москва: Наука, 1995. — С. 31. — 256 с. </ref>. Bə Ernst Herzfeldi vytəmoni gorə Parsondi nom bə [[Šahnomə]] gəhrəmoni Əfrasiabi nomi mandejdə<ref>''Władysław Dulęba.'' The Cyrus Legend in the Šāhnāme. — Enigma Press, 1995. — С. 63, 80. — 132 с. — <nowiki>ISBN 978-83-86110-19-3</nowiki>.</ref>. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Kadusijon| ]] lgv9dn77lpknugd529mvr3znil7hm6g 0 16881 126032 107692 2026-08-29T15:02:54Z ~2026-46849-65 56682 126032 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mirzəjev Šahverdi Allahverdi zoə''' (2 janvar 1929 sor, [[Tangəru]] di, Lankoni ǧəzo — 5 dekabr 2007 sor, [[Taškənt]], [[Uzbəkistan]]) — kolxozəkə, «Nujə ro» («Novıй putь») kolxozi koəkə, Sosializmə Zəhməti Ǧəhrəmon (1948)<ref name=":0">[https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=27420 Мирзаев Шахверды Аллахвердыевич] Сайт «[https://warheroes.ru/ Герои страны]»</ref>. == Biografijə == 2 janvar 1929 sorədə tolyšə xyjzonədə Tangəru dijədə bə dynjo omə. === Surgun === 1937 sorədə [[Sovet Sosialist Respublikon Ibemon|SSRI]] Sovnarkom [[tolyšon surgun]] karde ǧəror bekardyše (Azərbojčoni marzi nezi žijə odəmon surgun) u Surǧə de yštə xyjzoni ičo surgun kardyšone. Xyjzon cy [[Gazaxyston|Gazaxston]] SSRi Nyso-Gazaxystonə (1939 soriku Čambulə) vilojəti Cujskij rəjonədə vyrəbəvyrə kardyšone (ysət Gazaxystonə Respublikə Žambylə vilojət)<ref name=":0" />. === Hande u ko karde === Di məktəbədə 7 sinifyš oryxni, u 1944 soriku kolxozədə ko kardəbe, pešo «Nujə ro» kolxozədə hisobəkə be; 1947-nə soriku — cəǧyndejəvonə ǧysmi joljəti kardəbe. 1947 sorədə de əcəj joljəti cəǧyndejəvonə ǧysm 2 hektariku 813 sentner šəkərə cəǧynde gyrdə kardyše u cy zəmini 4 hektariku — 583 sentner. By šoninə zəhməti gornə əv 1948 sorədə Sosializmə Zəhməti Ǧəhrəmon rytbə səše u Lenini orden de «Cin u Cəkuč» ǧyzylə medali došone. 1951 sorədə Novotroitski mijonə məktəbi oryxniše u bə Alma-Ata huǧuǧšynosə institut ǧəbul be. Kurdaj šəhərədə polisədə jolə mystəntyǧ ko kardəbe. 1964 soriku Taškəntədə žijedəebe, milisijədə ko kardəbe tosə bə pensijə beše vaxti. 5 dekabr 2007 sorədə marde. Taškənti tybəsoədə dəkandə byə<ref name=":0" />. == Xotirə == [[Gazaxyston]]ədə Tole Bi dij Mijonə parkədə «Šərəfi Čadə»-ədə əcəj bust noə byə<ref name=":0" />. == Myždijon == * Sosializmə Zəhməti Ǧəhrəmon * Lenin orden (28 mart 1948 sori hykm, medal № 1517, Lenini orden № 70163) * «Cin u Cəkuč» medal (28.03.1948) == Ədəbijot == * Герои Социалистического труда по полеводству Казахской ССР. — Алма-Ата, 1950. — 412 с. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Tolyšon surgun]] 1kjbupu84gq10jnwd7le17nc6lhmukv 0 17068 126038 112668 2026-08-29T15:13:15Z ~2026-46849-65 56682 /* Səvonon */ 126038 wikitext text/x-wiki '''Gadar''' — cy [[kadusijon]] podšo, kom ki by [[Farson|farsono]] sardorətiš kardə<ref>''Нина Викторовна Пигулевская.'' Сирийские источники по истории народов СССР / Отв. ред. Струве В. В.. — Москва: Изд-во Академии наук СССР, 1941. — С. 162. — 172 с.</ref>. == Taryx == Cy Vizantijə [[Kišvər|kišvəri]] zəmonədə bə cəvon podšo Velizarij tono cəji Arzanenə əjolətyš dešmenenku myhofizə kardejo komək kardəše. Cy Fərati ru nezədə čəngi zəmonədə həlok byə<ref>Мишин Д. Е. Хосров I Ануширван (531–579), его эпоха и его жизнеописание и поучение в истории Мискавейха / Институт востоковедения РАН. – М.: ИВ РАН, 2014. – 334 с. – 696 с.</ref>. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Kadusijon| ]] ke3hes3hr3kydofa20qfo65rsfee392 0 19089 126036 121272 2026-08-29T15:08:26Z ~2026-46849-65 56682 126036 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Zyvonon bəjži bej''' (''revitalizasija'', həmən ''bəjži bej'' ja ''zyvonon bərpo karde'') — [[zyvonə aktivəti]] formon, proses, kom dy gylə məno hestyše: # Mardə zyvoni bəjži karde (jəni žəgo zyvoni kom hic i gylə gəp žəkəsyš mandəni) u əj bə bəjži gylə ovaštynije, hic nybu bənə gədə dastə gəp žə zyvoni pegordynije; # Hələ bəjžijə zyvoni marde həmuš karde, əmma gədə-gədə gin byə zyvoni, ən cokə holədə žəgo ki, bydə gəp žəkəson ašmard kam nybu, ve bybu u oxojədə bə žəgo səvijə dərəso ki, kejnə bo zyvoni ogətejro məxsusijə ǧyvvon lozim nybəben. Ym məsəlon həl kardejro čurbəčurə corə bəzne be. Nymunə, kišvər bəjži byə zyvoni bənə rəsmi edaštejdə ja məktəbonədə əcəj dərs doj hukman kardejdə (pešoən de zyvoni təhsil səj). Əmma vejni žygo dəvinon entuaziaston/aktiviston kardejdən u pešo bəzne be kišvər bə əvon dastək dojdə. Bo zyvoni bəjži bej Internetədə zyvoni ve bej dastək kardejdə. Vikipedijən by žygo bəjži bej koədə dastək bejdə, «Vikidərsonə» gyləj žəgo projekte, kom mymkunot dojdə handə materialon soxte čurbəčurə zyvononədə; «Vikiambo» čurbəčurə zyvononədə videofajlon daxyl kardejdə. Iminə tispirədə ən ovandə nymunə - jahudi zyvone - təmom bəjži byə zyvon, əv 2 həzo sor bə nav mardəbe u čəmi kitobonədə mandəbe u ysət cy kišvəri zyvon byə u bənə moə zyvon hisob bejdə bo million odəmon. Zyvoni bəjži bej bəbe vote ki vejni əloǧəš heste de xəlǧi myborizə, bo yštə milli-fərhəngə muxtarijəti səjro ja nujə kišvəri soxtejro. Bo zyvonon bəjži bejro, xysusən girəm xyjzonədə odəmon moə zyvonədə gəp žəjdənin, «[[zyvonə lonə]]» cəm oko doə bejdə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Zyvonon bəjži bej]] ojqj8enannp9scaibrjz7mxwbo1c9gk 0 19094 126035 121287 2026-08-29T15:07:47Z ~2026-46849-65 56682 126035 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Zyvonə lonə''' — bo zyvonon umutejro gyləj cəme končo əsos idejəje bə zyvoni ǧərǧ be u iminə nubədə bo nav məktəbi to əǧylonro. Cəm žygoje təhsil səj vyrədə tərbijəəkə gəpon həmmə fəǧət moə zyvonədə dəvardejdə, u žygo bešedə ki bə əǧylon lap əǧylətiku zyvoni zynə jolon de moə zyvoni gəp žəjdən, zyvon bə əvon ovaštejdə. «Zyvonə lonə» cəm iminəni bo zyvonon bəjži karde oko doə bejdə. Təčrubə nišon kardejdə ki ym cəm ve effektive kejnə lozime rəjrə gədə xəlǧon zyvonon xylos karde, xysusən girəm xyjzoni dylədə moə zyvonədə gəp žəjdənin. Ym cəmi gyləj iškilo əve ki bo əj oko dojro lozimin xəjli barzə ixtisosinə mytəxəssison — miəllimon u metodiston. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Zyvonon bəjži bej]] 53j7zrmbgcn2h83o8n4qqphnhw9dv1h