Vikipedija
tlywiki
https://tly.wikipedia.org/wiki/S%C9%99rlovh%C9%99
MediaWiki 1.47.0-wmf.18
first-letter
Medja
Xususi
No-pegət
Okoədə
Okoədə no-pegət
Vikipedija
Vikipedija no-pegət
Fajl
Fajli no-pegət
MediaWiki
MediaWiki no-pegət
Šablon
Šabloni no-pegət
Dastək
Dastəki no-pegət
Kategorijə
Kategorijə no-pegət
TimedText
TimedText talk
Modul
Moduli no-pegət
Event
Event talk
Dmitrij Mendelejev
0
5334
126237
102744
2026-09-07T14:14:21Z
Гусейнага
51
126237
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dmitrij Ivanovic Mendeleev''' (27 janvar [8 fevral] 1834 sor, Tobolsk — 20 janvar [2 fevral] 1907 sor, Sankt-Peterburg) — urusə alim-ensiklopedist: kimjəvon, fizikəkimijəvon, fizik, metrolog, iǧtisodəvon, texnolog, geolog, meteorolog, nati koəkə, miəllim, yštənəpərəvon, čihozsoxtəvon.
Imperatorə Sankt-Peterburgi universiteti professor; cy Imperatorə Sankt-Peterburgi elmon Akademijə uzv-myxbir (de «fizikə» səvijə). Ən məšhurə okardə cijon mijono — kimijə elementon dovrinə ǧanun, umumdynjo gyləj bynovrinə ǧanun. Cy klassikə əsəri «Kimijə bynovron» myəllif. Nijonijə məslohatəvoni rytbədə be.
== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}
[[Tispir:Ususijəti kimjəvonon]]
k4gon0y6u2lf8zx628hhg2hr5298efu
126238
126237
2026-09-07T14:15:38Z
Гусейнага
51
126238
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dmitrij Ivanovic Mendelejev''' ([[27 Janvar|27 janvar]] [8 fevral] [[1834]] sor, [[Tobolsk]] — [[20 Janvar|20 janvar]] [2 fevral] [[1907]] sor, [[Sankt-Peterburg]]) — urusə alim-ensiklopedist: kimjəvon, fizikəkimijəvon, fizik, metrolog, iǧtisodəvon, texnolog, geolog, meteorolog, nati koəkə, miəllim, yštənəpərəvon, čihozsoxtəvon.
Imperatorə Sankt-Peterburgi universiteti professor; cy Imperatorə Sankt-Peterburgi elmon Akademijə uzv-myxbir (de «fizikə» səvijə). Ən məšhurə okardə cijon mijono — kimijə elementon dovrinə ǧanun, umumdynjo gyləj bynovrinə ǧanun. Cy klassikə əsəri «Kimijə bynovron» myəllif. Nijonijə məslohatəvoni rytbədə be.
== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}
[[Tispir:Ususijəti kimjəvonon]]
183ozeiwo6lkohidynmmecfi4uzz7nv
Vikipedija:Məǧolon sijohi, komon bəpe har zyvonədə bybun
4
10302
126239
126073
2026-09-07T14:16:41Z
Гусейнага
51
126239
wikitext
text/x-wiki
Bə har gylə [[Vikipedija]] lozimin bynəjnə məǧolon. Əvon hežo ve kyrtən bəzynen be.
Ym sijohijədə '''1000 gylə''' məǧoləje, komon bəpe har gylə Vikipedijədə bybun. By səhifədə bəpe bybun hežo həminə məǧolon komon [[metawiki:List_of_articles_every_Wikipedia_should_have/Version_1.4|Meta-də]] hestin.
Kali məǧolon de '''ǧalinə''' šrifti nyvyštə byən. Ym nišon dojdə ki əvon ve əhmijətinin bo nyvyšte.
== Šəxsijəton ==
=== Aktjoron, raxsəvonon ijən modelon ===
# [[Sara Bernar]]
# '''[[Carlz Caplin]]'''
# [[Marlen Ditrix]]
# [[Merilin Monro]]
=== Rəssamon ijən memaron ===
# [[Le Korbuzje]]
# [[Salvador Dali]]
# [[Albrext Durer]]
# '''[[Vinsent Van Gog]]'''
# [[Fransisko de Gojə]]
# [[Katsušika Xokusaj]]
# [[Frida Kahlo]]
# '''[[Leonardo da Vinci]]'''
# [[Anri Matiss]]
# '''[[Mikelančelo]]'''
# '''[[Pablo Pikasso]]'''
# [[Rafael]]
# '''[[Rembrandt]]'''
# [[Piter Paul Rubens]]
# [[Sinan]]
# [[Dijego Velaskes]]
# [[Endi Uorxol]]
# [[Frenk Llojd Rajt]]
=== Ənyvyšton, dramaturgon ijən šairon ===
# [[Abu Nuvas]]
# [[Hans Kristian Andersen]]
# [[Matsuo Basjo]]
# [[Xorxe Luis Borxes]]
# [[Čorč Gordon Bajron]]
# '''[[Migel de Servantes]]'''
# [[Čefri Coser]]
# [[Anton Cexov]]
# '''[[Dante Aligjeri]]'''
# [[Carls Dikkens]]
# [[Fjodor Dostojevskij]]
# [[Gabriel Garsia Markes]]
# '''[[Johan Volfgang von Gjote]]'''
# [[Hafiz Širazi]]
# '''[[Homer]]'''
# '''[[Viktor Hugo]]'''
# [[Čejms Čojs]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Kalidasa]]
# [[Li Bo]]
# [[Nagib Mahfuz]]
# '''[[Molijer]]'''
# [[Ovid]]
# [[Marsel Prust]]
# [[Aleksandr Puškin]]
# '''[[Villiam Šekspir]]'''
# [[Sofokl]]
# [[Rabindranat Tagor]]
# '''[[Lev Tolstoj]]'''
# [[Mark Tven]]
# [[Vergilius]]
=== Bəstəkoron ijən musiǧijəvonon ===
# [[Lui Armstrong]]
# '''[[Johann Sebastian Bax]]'''
# '''[[The Beatles]]'''
# '''[[Ludvig van Bethoven]]'''
# [[Johanes Brams]]
# [[Frederik Šopin]]
# [[Antonin Dvoržak]]
# [[Georg Fridrix Hendel]]
# [[Jozef Hajdn]]
# [[Umm Kulsum]]
# [[Gustav Maler]]
# '''[[Volfgang Amadej Mozart]]'''
# [[Čovanni Pjerludži da Palestrina]]
# [[Majkl Čekson]]
# [[Čiakomo Puccini]]
# [[Franz Šubert]]
# [[Igor Stravinskij]]
# [[Pjotr Cajkovskij]]
# [[Čuzeppe Verdi]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# '''[[Rixard Vagner]]'''
=== Tədǧyǧotəvonon ijən səjohətəvonon ===
# [[Rual Amundsen]]
# [[Nil Armstrong]]
# [[Žək Kartje]]
# '''[[Xristofor Kolumb]]'''
# [[Čejms Kuk]]
# [[Hernan Kortes]]
# '''[[Jurij Gagarin]]'''
# [[Vasko da Gama]]
# [[Ibn Battuta]]
# '''[[Ferdinand Magellan]]'''
# [[Marko Polo]]
# [[Ženg He]]
=== Režissoron, ssenariston ijən aktjoron ===
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Volt Disnej]]
# [[Sergej Ejzenštejn]]
# [[Federiko Fellini]]
# [[Alfred Xickok]]
# [[Stenli Kubrik]]
# [[Akira Kurosava]]
# [[Satjəčit Raj]]
# [[Stiven Spilberg]]
=== Alimon, ixtirovonon ijən rijozijotəvonon ===
# '''[[Arximed]]'''
# [[Ibn Sina]]
# [[Tim Berners-Li]]
# [[Brahmagupta]]
# '''[[Nikolaj Kopernik]]'''
# '''[[Maria Kuri]]'''
# '''[[Carls Darvin]]'''
# '''[[Tomas Edison]]'''
# '''[[Albert Ejnštejn]]'''
# '''[[Euklid]]'''
# [[Leonard Ejler]]
# [[Majkl Faradej]]
# [[Enriko Fermi]]
# '''[[Henri Ford]]'''
# [[Galen]]
# '''[[Galileo Galilei]]'''
# [[Karl Fridrix Gauss]]
# '''[[Johann Gutenberg]]'''
# '''[[David Hilbert]]'''
# [[Čejms Čoul]]
# [[Johann Kepler]]
# [[Al Xorezmi]]
# [[Gotfrid Vilhelm Lejbniz]]
# [[Karl Linnej]]
# [[Čejms Maksvell]]
# [[Dmitrij Mendelejev]]
# '''[[Isaak Njuton]]'''
# '''[[Lui Paster]]'''
# '''[[Maks Plank]]'''
# [[Ernest Rezerford]]
# '''[[Ervin Šredinger]]'''
# '''[[Nikola Tesla]]'''
# '''[[Alan Tjuring]]'''
# '''[[Čejms Vatt]]'''
=== Filosofon ijən humanitarə xodimon ===
# '''[[Aristotel]]'''
# [[Simonə de Bovuar]]
# [[Canakjə]]
# [[Noam Xomskij]]
# '''[[Konfusij]]'''
# '''[[Rene Dekart]]'''
# '''[[Zigmund Frejd]]'''
# [[Georg Vilhelm Fridrix Hegel]]
# [[Ibn Xaldun]]
# '''[[Immanuil Kant]]'''
# [[Čon Mejnard Kejns]]
# '''[[Lao Zi]]'''
# '''[[Čon Lokk]]'''
# [[Nikkolo Makiavelli]]
# [[Karl Marks]]
# '''[[Fridrix Nitsše]]'''
# '''[[Platon]]'''
# [[Žan-Žak Russo]]
# [[Žan-Pol Sartr]]
# [[Symə Cien]]
# [[Adam Smit]]
# '''[[Sokrat]]'''
# '''[[Volter]]'''
# [[Maks Veber]]
# [[Ludvig Vitgenštejn]]
# [[Cžu Si]]
=== Sijosijə lideron ===
# [[Akbar I Jol]]
# '''[[Iskəndər Makedonijəvyž]]'''
# [[Ašoka]]
# [[Mustafa Kamal Atatyrk]]
# '''[[Oktavian Avgust]]'''
# [[Otto fon Bismark]]
# [[Simon Bolivar]]
# '''[[Napoleon I]]'''
# [[Gaj Julij Kesar]]
# [[Karl Jol]]
# [[Vinston Cercil]]
# [[Konstantin I Jol]]
# '''[[Karl II Jol]]'''
# [[Šarl de Goll]]
# [[Elizaveta I]]
# [[Mahatma Gandi]]
# '''[[Cingisxan]]'''
# [[Ce Gevara|Ernesto Ce Gevara]]
# '''[[Adolf Hitler]]'''
# [[Žanna d’Ark]]
# [[Martin Luter King]]
# '''[[Vladimir Lenin]]'''
# [[Abraham Linkoln]]
# [[Ludovik XIV]]
# [[Roza Luksemburg]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Mao Tsedun|Mao Tzedun]]
# [[Čəvəharlal Neru]]
# [[Kvame Nkruma]]
# [[Pjotr I]]
# '''[[Tsin Ši Huang]]'''
# [[Franklin Delano Ruzvelt]]
# [[Salah ad-Din]]
# [[Iosif Stalin]]
# [[Selejman I]]
# [[Sun Jatsen]]
# [[Tamerlan]]
# [[Umar ibn al-Xattab]]
# '''[[Čorč Vašington]]'''
=== Dini šəxsijəton ===
# [[Abraham]]
# [[Tomas Akvinyž]]
# [[Avrelij Avgustin]]
# '''[[Budda Šəkjəmuni]]'''
# [[Abu Həmid al Gəzəli]]
# '''[[Isa Pejğəmbər]]'''
# [[Martin Luter King|Martin Luter]]
# '''[[Musa]]'''
# '''[[Məhəmməd]]'''
# [[Nəgərčunə]]
== Fəlsəfə ==
# [[Ateistəti]]
# [[Recinəti]]
# [[Dialektikə]]
# [[Etikə]]
# [[Epistemologijə]]
# [[Ixtijori ozodəti]]
# '''[[Zynəj]]'''
# [[Mәntyǧ|Məntyǧ]]
# [[Materijəlizm]]
# '''[[Fəlsəfə]]'''
# [[Realəti]]
# [[Həǧiǧət]]
== Din ==
# [[Fundamentəlizm]]
# '''[[Xydo]]'''
## [[Igyləxydoəti]]
## [[Vejxydoəti]]
# '''[[Mifologijə]]'''
# '''[[Reinkarnasijə]]'''
# '''[[Din]]'''
# '''[[Čon]]'''
# Kali dinon
## '''[[Buddizm]]'''
## '''[[Xacpərəstəti]]'''
### [[Katolikə kilsə]]
### [[Protestantizm]]
## '''[[Induizm]]'''
## '''[[Islam]]'''
### [[Šijəti]]
### [[Synnijəti]]
## [[Čəjnizm]]
## '''[[Iudaizm]]'''
## [[Sikxizm]]
## [[Daosizm]]
## [[Zərduštiəti]]
## [[Sintoizm]]
== Čəmjət ==
# '''[[Čəmjət]]'''
# [[Sivilizasija]]
# '''[[Təhsil]]'''
=== Psixologijə ===
# '''[[Əxloǧ]]'''
# '''[[Emosijə]]'''
# [[Pijemon]]
# [[Aǧyl]]
# [[Psixologijə]]
# '''[[Təfəkkur (psixologijə)]]'''
=== Xyjzon ===
# '''[[Xyjzon]]'''
# '''[[Hyrdən]]'''
# [[Merd]]
# '''[[Kəbin]]'''
# [[Žen]]
=== Sijosət ===
# '''[[Sijosət]]'''
# [[Mystəmləkəvonəti]]
# [[Diplomatijə]]
# '''[[Hukmət]]'''
## [[Demokratijə]]
## [[Diktaturə]]
## [[Monarxijə]]
## [[Respublikə]]
# [[Ideologijə]]
## [[Anarxizm]]
## [[Kommunizm]]
## [[Konservatizm]]
## [[Fašizm]]
## [[Liberalizm]]
## [[Marksizm]]
## [[Millətəvonəti]]
## [[Sosializm]]
# [[Imperalizm]]
# '''[[Kišvər]]'''
# [[Sijosijə partijə]]
# [[Təbliǧot]]
=== Biznes ijən iǧtisodijot ===
# '''[[Iǧtisodijot (elm)]]'''
# [[Kapital]]
# [[Kapitalizm]]
# [[Valjutə]]
## [[Avro]]
## '''[[AIŠi dollar]]'''
# [[Sənoje]]
# '''[[Pul]]'''
# [[Dojənə]]
# [[Savdo]]
=== Huǧuǧ ===
# '''[[Huǧuǧ]]'''
# [[Konstitusijə]]
=== Bejnəlxəlǧə təškiloton ===
# [[Afrikə ittifoǧ]]
# [[Ərəb kišvəron čəmjət]]
# [[Nyso-həšipemə Asijə kišvəron təškilot]]
# [[Milləton ibejəti]]
# [[Avropə ittifoǧ]]
# '''[[Syə Xacə ijən Syə Niməovšumə Bejnəlxəlǧə Lyvemon]]'''
# [[NATO]]
# [[Nobeli myždəvoni]]
# [[Kišvəron təškilot — nati eksportəvonon]]
# '''[[Ikardə byə Milləton Təškilot]]'''
## [[IMT Bejnəlxəlǧə məhkəmə]]
## [[Bejnəlxəlǧə valjutə fond]]
## [[JUNESKO]]
## [[Səhijjə umumdynjo təškilot]]
# [[Umumdynjo bank]]
# [[Umumijə savdo təškilot]]
=== Čang ijən avžorinə ǧyvvon ===
# '''[[Ləšǧər]]'''
# '''[[Sulhi vaxt]]'''
# [[Terrorizm]]
# '''[[Čang]]'''
## [[Šəhvandə čang]]
=== Ičtimoijə ryxnə ===
# [[Abort]]
# '''[[Marde čəzo]]'''
# [[Diskriminasijə]]
## [[Rasizm]]
# [[Feminizm]]
# [[Globalizəsijə]]
# '''[[Odəmi həxon]]'''
# [[Ninibəti]]
# '''[[Ǧolaməti]]'''
== Zyvon ijən ədəbijot ==
# '''[[Zyvon]]'''
# Zyvonon:
## [[Ərəbi zyvon]]
## [[Bengali zyvon]]
## [[Cini zyvon]]
## [[Korejə zyvon]]
## [[Inglisi zyvon]]
## [[Fyrəngi zyvon]]
## [[Almani zyvon]]
## [[Junani zyvon]]
## [[Jəhudijə zyvon]]
## [[Hindustani zyvon]]
## [[Japoni zyvon]]
## [[Latyni zyvon]]
## [[Farsi zyvon]]
## [[Portugalə zyvon]]
## [[Urusi zyvon]]
## [[Sanskrit]]
## [[Ispani zyvon]]
## [[Suahili zyvon]]
## [[Tyrkijə zyvon]]
# [[Zyvonšynosəti]]
# [[Grəmatikə]]
# '''[[Syxan]]'''
## [[Fonem]]
## [[Hyčə]]
# '''[[Nyvyštəj]]'''
## [[Ərəbi nyvyštəj]]
## [[Cini nyvyštəj]]
## [[Kirili nyvyštəj]]
## [[Junani əlifbo]]
## [[Latynə əlifbo]]
# [[Səvodinəti]]
# '''[[Pegordynije]]'''
# '''[[Ədəbijot]]'''
## [[Nəsr]]
### [[Čangi nəčiməsənət]]
## [[Bədii xyjol]]
### [[Həzo ijən i gylə šəv]]
## [[Roman]]
### [[Gendzi barədə hikojə]]
## '''[[Poezijə]]'''
### [[Gilgameši daston]]
### [[Iliada]]
### [[Šahnomə]]
## Dini mətnon:
### [[Mahabharata]]
### [[Inčil]]
== Pamje sistemon ==
# '''[[Pamje]]'''
# [[Igləlijon bejnəlxəlǧə sistem]]
=== Goni, həčm ijən məsofə===
# [[Kilogram]]
# [[Litr]]
# [[Metr]]
=== Vaxt ===
# '''[[Təǧvim]]'''
## [[Gregori təǧvim]]
# [[Saat]]
# [[Sanijə]]
# '''[[Šəvruž]]'''
# '''[[Sor]]'''
# [[Saati kyšti]]
== Elm ==
# '''[[Elm]]'''
# '''[[Təbijət]]'''
=== Astronomijə ===
# '''[[Astronomijə]]'''
# [[Asteroid]]
# '''[[Dyždə typəj]]'''
# [[Sijo hyl]]
# [[Kometa]]
# '''[[Galaktika]]'''
## [[Šytə ro]]
# '''[[Ovšum]]'''
# '''[[Planet]]'''
## '''[[Zəmin]]'''
## [[Jupiter]]
## [[Mars]]
## [[Merkuri]]
## [[Neptun]]
## [[Saturn]]
## [[Uran (planet)]]
## [[Venera]]
# [[Həšijə sistem]]
# [[Kosmikə pəremon]]
# '''[[Astovə]]'''
## '''[[Həši]]'''
# [[Kəinot]]
=== Biologijə ===
# '''[[Biologijə]]'''
# Biologijə materiəlon
## '''[[Dezokskiribonukleinə tyršə]]'''
## [[Fermenton]]
## [[Hormonon]]
## [[Zulolon]]
# [[Botanikə]]
# '''[[Mag]]'''
## [[Yštəni kyšte]]
# [[Ekologijə]]
## [[Ǧyr byə čuron]]
# '''[[Žimon]]'''
# [[Organik dynjo sistem]]
## [[Biologijə čins]]
==== Biologijə proseson ====
# '''[[Maddon mybodilə]]'''
## [[Vyǧvonije]]
## [[Fotosintez]]
## [[Nəfəsi fizioloži]]
# '''[[Fatxəš]]'''
# '''[[Hejve bej]]'''
## [[Dyčonəti]]
## [[Čoninə vyčudon čins]]
==== Čoninə vyčud ====
# '''[[Čoninə vyčud]]'''
# '''[[Həyvonon|Həjvonon]]'''
## [[Gyrdulə Melyjon]]
## [[Muliskon]]
## [[Picinəgyron]]
### '''[[Həžəmoton]]'''
#### [[Mužonon]]
#### [[Mešon]]
#### [[Mucəkon]]
### [[Korətənon]]
## Xyrtənəjnə həjvonon
### '''[[Ovədə-hyškijədə žijəjon]]'''
### '''[[Pərəndon]]'''
#### [[Kag]]
#### [[Kaftejon]]
### '''[[Mojon]]'''
#### [[Akulon]]
### '''[[Šytəhon]]'''
#### [[Dəvəjon]]
#### [[Balinaoxšəron]]
#### [[Kyty]]
#### [[Zandəgo]]
#### [[Sypə]]
#### [[Kə asp]]
#### [[Pəs]]
#### [[Morymušon]]
#### [[Kəj xug]]
#### [[Primaton]]
##### '''[[Odəm]]'''
### '''[[Luzəfyrs kardə həjvonon]]'''
#### [[Dinozavron]]
#### [[Moron]]
# [[Arxejon]]
# '''[[Bakterijon]]'''
# '''[[Gobələkon]]'''
# '''[[Rəson]]'''
## [[Vyl]]
## [[Do]]
# [[Protiston]]
# [[Kəzon]]
==== Anatomijə ====
# '''[[Anatomijə]]'''
# '''[[Hučejrə]]'''
# [[Xuni dovran]]
## [[Xun]]
## [[Dyl]]
# [[Ce endokrinə vəzon sistem]]
# [[Odəmi vyǧvonije sistem]]
## [[Syrafə rujə]]
## [[Nozykə rujə]]
## [[Čəǧə]]
# [[Əzəlon]]
# [[Əsəbon sistem]]
## [[Mazg]]
## [[Əsəb]]
## [[Hissəkə sistem]]
### [[Guš]]
### [[Vyni]]
### [[Caš]]
### [[Təm]]
# [[Reproduktivə sistem]]
# [[Čəni sistem]]
# [[Kəfə]]
# [[Pust]]
=== Xəšəčoni ijən təbobət ===
# '''[[Təbabət|Təbobət]]'''
# [[Stomatologijə]]
# '''[[Noxəši]]'''
# [[Dəvo]]
## [[Antibiotikon]]
# '''[[Xəšəčoni]]'''
# [[Immun sistem]]
# [[Mangəsə]]
# [[Pandemijə]]
# '''[[Vaksinə]]'''
# [[Viruson]]
==== Noxəšon/hol ====
# [[Addiksijə]]
## [[Etanol]]
## [[Tənbəku]]
# [[Altzhejmer noxəši]]
# '''[[Jamənə pandom]]'''
# [[Šyšon xronik obstruktivə noxəši]]
# [[Sardgynijəj]]
# [[Šykəstəti]]
## [[Kujəti]]
## [[Korəti]]
# [[Psixi nosozəti]]
# [[Peǧandə]]
# [[Gastroenterit]]
# [[Sədož]]
# [[Miokardi infarkt]]
# [[Grip]]
# '''[[Maljarijə]]'''
# [[Sičoni naharde]]
# [[Pi gəte]]
# [[Pnevmonijə]]
# [[Poliomielit]]
# [[De činsi ro ovoštynijə noxəšon]]
## '''[[Pəjdo byə immun nyrəse sindrom]]'''
# [[Ovələ (noxəši)|Ovələ]]
# [[Insult]]
# [[Sil]]
# [[Šəkə diabet]]
=== Kimjə ===
# '''[[Kimjə]]'''
# [[Uzvi nybə kimjə]]
# [[Biokimjə]]
# [[Kimjə angyl]]
## [[Tyršəjon]]
## [[Bynə (kimjə)]]
## [[Nemykon]]
# '''[[Kimjə element]]'''
## '''[[Kimjə elementon vaxtbəmijonə sistem]]'''
## [[Aluminium]]
## [[Karbon]]
## [[Mys]]
## '''[[Zər]]'''
## '''[[Hidrogen]]'''
## '''[[Osyn]]'''
## [[Azot]]
## '''[[Oksigen]]'''
## [[Nyǧə]]
## [[Ǧələj]]
# [[Uzvijə kimjə]]
## [[Spirton]]
## [[Karbohidraton]]
## [[Lipidon]]
# '''[[Molekulə]]'''
# [[Analitik kimjə]]
# [[Fizikijə kimjə]]
=== Iǧlim ijən geologijə ===
# '''[[Iǧlim]]'''
# [[Təbiətədə ovi dovran]]
# [[El-Ninjo]]
# [[Global gam be]]
# [[Buməlarzə]]
# '''[[Geologijə]]'''
## '''[[Mineral]]'''
### [[Əlmos]]
## [[Tektonik pliton]]
## [[Bandə sang]]
# [[Təbiijə hodisə]]
## [[Ovəjz]]
## [[Tsunami]]
# [[Vəšəband]]
# '''[[Həvosot]]'''
## [[Avəjon]]
## [[Voš]]
## [[Voa]]
## [[Tornado]]
## [[Tropikə siklon]]
## [[Vavaz]]
=== Fizikə ===
# '''[[Fizikə]]'''
# [[Təčil]]
# '''[[Atom]]'''
# '''[[Enerži]]'''
## [[Enerži ogəte ǧanun]]
# '''[[Elektromagnitə vadoj]]'''
## [[Infrasyə vadoj]]
## [[Ultrəvənəšə vadoj]]
## [[Rušnə]]
### '''[[Rang]]'''
# [[Klassik mexanikə]]
# '''[[Ǧyvvə]]'''
## [[Elektromagnitə vəjnə təsir]]
### [[Magniti sahə]]
## [[Gravitas]]
## [[Zumandə vəjnə təsir]]
## [[Zəifə vəjnə təsir]]
# [[Magnit]]
# '''[[Čəbbə]]'''
# '''[[Metalon]]'''
## [[Pulo]]
# [[Nuvə čo kardə be]]
# '''[[Agregatə hol]]'''
## [[Ǧaz]]
## [[Maje]]
## [[Plasma]]
## [[Ǧojmə čisim]]
# [[Kvant mexanikə]]
# [[Rədioaktivə vylo be]]
# '''[[Umumijə nisbijəti nəzərijə]]'''
# [[Xysusijə nisbijəti nəzərijə]]
# [[Nimənagil]]
# '''[[Vang]]'''
# '''[[Tov]]'''
## [[Rušnə tov]]
# [[Temperatur]]
# '''[[Vaxt]]'''
# [[Termodinamikə]]
# [[Vakuum]]
=== Rijozijot ===
# '''[[Rijozijot]]'''
# '''[[Hisob]]'''
## [[Logarifm]]
## '''[[Ədəd]]'''
## [[Ədədon nəzərijə]]
# '''[[Čəbr]]'''
## [[Kompleksə ədəd]]
## [[Bərobərin]]
## [[Rijə čəbr]]
# '''[[Həndəsə]]'''
## [[Gul]]
## [[Dimə]]
## [[Koordinaton sistem]]
## [[Pi (ədəd)]]
## [[Pifagori teorem]]
## [[Simmetrijə]]
## [[Trigonometrijə]]
# [[Analiz (rijozijoti ǧysm)]]
## [[Diferensialə bərobərin]]
## [[Ədədi cəm]]
# Ehtimol ijən statistikə
## [[Ehtimol]]
## [[Statistikə]]
# Məntyǧ ijən rijozijoti bynə
## [[Funksijə (rijozijot)]]
## [[Besəbynəti]]
## [[Rijozijə sybut]]
## [[Vejəti nəzərijə]]
== Hard ijən dij maš ==
=== Dij maš ===
# '''[[Dij maš]]'''
## [[Došte]]
## [[Hiš]]
## [[Həmul karde]]
=== Hard ===
# '''[[Hard]]'''
# [[Nun]]
# [[Doninə kaštemon]]
## [[Čəv]]
## [[Məkə]]
## [[Byrz (don)]]
## [[Kalyš]]
## [[Gandym]]
# [[Pənir]]
# [[Šokolat]]
# [[Angivin]]
# [[Mivə]]
## [[Sef]]
## [[Banan]]
## [[Angy (gyləmivə)]]
## [[Lagə]]
## [[Sitrus]]
## [[Viz (tum)]]
# [[Gužd]]
# [[Ǧənd]]
# [[Xorəkə nemyk]]
# [[Ədvijoton]]
# [[Havzəvot]]
## [[Buməsef]]
=== Pešoməjon ===
# [[Ovčo]]
# [[Ǧəhvə]]
# [[Širə]]
# '''[[Šyt]]'''
# [[Caj]]
# '''[[Ov]]'''
# [[Šərov]]
== Texnologijə ==
# '''[[Texnologijə]]'''
# [[Biotexnologijə]]
# [[Olət]]
## [[Pambə]]
# [[Myhəndisəti]]
## [[Mašin]]
## [[Robot]]
## [[Vint]]
## [[Cəx]]
# [[Metallurgijə]]
# [[Nənotexnologijə]]
=== Pebemon ===
# '''[[Miž]]'''
# [[Kitob]]
# '''[[Məlumot]]'''
## [[Ensiklopedijə]]
# [[Žurnalistikə]]
## [[Ružnomə]]
# [[Kitobxonə]]
# [[Kitob cap karde]]
# [[Telefon]]
=== Elektronikə ===
# [[Elektronikə]]
## [[Elektrikə čərəjon]]
## [[Pyndəti]]
# Komponenton
## [[Elektrikə kondensator]]
## [[Induktivəti vilə]]
## [[Tranzistor]]
## [[Diod]]
## [[Rezistor]]
## [[Transformator]]
==== Kompjuter ijən internet ====
# '''[[Kompjuter]]'''
## [[Saxtə disk]]
## [[Mərəngoə prosessor]]
# [[Sunijə intellekt]]
# [[Məlumotinə texnologijon]]
## [[Algoritm]]
# [[Internet]]
## [[Elektronə poct]]
## [[Umudynjo korətəni kor]]
# [[Əməlijoti sistem]]
# [[Programəvonəti zyvon]]
# [[Programə təminot]]
=== Materialon ijən enerži ===
# [[Bərpo kardə byə enerži]]
# [[Elektrik]]
## [[Nuvə enerži]]
# [[Zəmini žijo bešə sutemon]]
# Myhərrikon
## [[Dylətonə sutə myhərrik]]
## [[Rahanə mašin]]
# [[Otəš]]
=== Materialon ===
# [[Šišə]]
# [[Koǧəz]]
# [[Plastmasson]]
# [[Docu]]
=== Nəǧlijot ===
# [[Nəǧlijot]]
# [[Həvo gəmi]]
# [[Avtomobil]]
# [[Veləsiped]]
# [[Žijədəovi kulos]]
# [[Gəmi]]
# [[Ǧatər]]
=== Avžor ===
# [[Avžor]]
## [[Šymši]]
## [[Otəšinə avžor]]
### [[Pulemjot]]
## [[Nuvə avžor]]
# [[Tank]]
# [[Typnijə maddon]]
## [[Dujəvulinə borut]]
== Nəčiməsənət ijən dinči səj ==
# '''[[Mədənijət]]'''
# '''[[Nəčiməsənət]]'''
## [[Komiks]]
## [[Rəssaməti]]
## [[Fotografijə]]
## [[Hejkəltərošəti]]
## [[Dizəkəti]]
# [[Raxs]]
# [[Dəb]]
# [[Teətr]]
# [[Kalligrafijə]]
=== Memarəti ===
# '''[[Memarəti]]'''
# [[Təǧtəvon]]
# [[Pard]]
# [[Kanal]]
# [[Bənd]]
# [[Gynbəz]]
# '''[[Kə]]'''
# Soxtəjon
## [[Angkor Vat]]
## [[Kolizej]]
## [[Cini dyždə divo]]
## [[Ejfeli ǧələ]]
## [[Empajr stejt bilding]]
## [[Aja Sofijə]]
## [[Parfenon]]
## [[Gizə nekropol]]
## [[Pokə Pjotri jolə kilsə]]
## [[Ozodi byrhoz]]
## [[Tač Mahal]]
## [[Se gylə də (elektrostansijə)]]
# [[Piramidə (memarəti)]]
# [[Ǧələ]]
=== Film, rədio, televizijə ===
# '''[[Film]]'''
## [[Animasijə]]
# '''[[Rədio]]'''
# '''[[Televizijə]]'''
=== Musiǧi ===
# '''[[Musiği|Musiǧi]]'''
# [[Mahne]]
# Žanron
## [[Bjuz]]
## [[Klassik musiǧi]]
### [[Operə]]
### [[Simfonijə]]
## [[Elektronə musiǧi]]
## [[Flamenko]]
## [[Hip-hop]]
## [[Čaz]]
## [[Reggi]]
## [[Rok musiǧi]]
## [[Samba (musiǧi)]]
# Žə diləgon
## [[Dymbək]]
## [[Flejtə]]
## [[Gitarə]]
## [[Fortepiano]]
## [[Trubə (musiǧi diləg)]]
## [[Skripkə]]
=== Dinči səj ===
# '''Hənək'''
## [[Nərd]]
## [[Šahmot]]
## [[Go]]
## [[Kompjuterə hənək]]
# [[Azartinə hənək]]
# [[Čangi nəčiməsənəton]]
## [[Čudo]]
# [[Olimpik hənəkon]]
# '''[[Vərzyš]]'''
## [[Syvykə atletikə]]
## De ləpi hənəkon
### [[Bejsbol]]
### [[Basketbol]]
### [[Kriket]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Regbi]]
### [[Tennis]]
## [[Synov žəj]]
# '''[[Gulməcə]]'''
== Taryx ==
# '''[[Taryx]]'''
==== Ǧədimə ijən antik taryx ====
# [[Ibtidoi čəmjət]]
# [[Syǧi dovr]]
# [[Byrynčə dovr]]
# [[Osynə dovr]]
# [[Mesopotəmijə]]
# [[Šumer]]
# [[Ǧədimə Misir]]
# [[Ǧədimə Junanyston]]
# [[Romə Imperijə]]
# [[Han Imperijə]]
# [[Guptə Imperijə]]
==== Mijonə əsron ====
# [[Abbason xyləfət]]
# [[Maarifi dovr]]
# [[Atstekon]]
# [[Bizans imperijə]]
# [[Xacə šemonon]]
# [[Myǧəddəsə Romə imperijə]]
# [[Inkon imperijə]]
# [[Mali imperijə]]
# [[Majjə (sivilizasijə)]]
# [[Mijonə əsron]]
# [[Mongol imperijə]]
# [[Min imperijə]]
# [[Osman imperijə]]
# [[Reformasijə]]
# [[Intibohi Dovr|Intiboh]]
# [[Tan imperijə]]
# [[Vikingon]]
==== Nujə vaxt ijən ən nujə taryx ====
# [[Ərəb-Israil mylxətə]]
# [[AIŠ šəhrvandə čang]]
# [[Aparteid]]
# '''[[Britanijə imperijə]]'''
# '''[[Sardynə čang]]'''
# '''[[Fyrəngystoni jolə inǧylob]]'''
# [[Jolə depresijə]]
# [[Holokost]]
# '''[[Sənoje inǧylob]]'''
# [[Seminə rejx]]
# [[Mejdzi bərpo]]
# [[Rusijədə 1917 sori inǧylob]]
# [[Tsin imperijə]]
# [[Sovet Sosialist Respublikon Ibemon]]
# [[Vjetnami čang]]
# '''[[Iminə Dynjo čang]]'''
# '''[[Dyminə Dynjo čang]]'''
== Čoǧrafijə ==
# '''[[Čoǧrafijə]]'''
# '''[[Šəhər]]'''
# '''[[Kontinent]]'''
# [[Višə]]
# [[Band]]
# [[Səhro]]
# [[Kobistonə gutb]]
# '''[[Okeanon|Okean]]'''
# [[Ru]]
# '''[[Dyjo]]'''
# [[Nysoə gutb]]
=== Giton ijən regionon ===
# '''[[Afrikə]]'''
# '''[[Antraktidə|Antarktidə]]'''
# '''[[Asijə]]'''
# '''[[Ávropa|Avropə]]'''
# [[Mijonə Həšipemə]]
# '''[[Kobəsonə Amerikə]]'''
# '''[[Avstralijə de Okeanijə]]'''
# '''[[Nyso Amerikə]]'''
=== Kišvəron ===
: ''Oxojədə bəpe vejni ja ce [[Kišvəron sijohi|sijohiku]] həmmə kišvəron bybun. Bo Vikipedia gədəlijə ǧysmon žintono kišvəron doə byən, komon barədə məǧolon ve prioritetšon bəpe bybu:''
# [[Əfǧanistan]]
# [[Əlčəzajir]]
# [[Argentinə]]
# '''[[Avstralijə]]'''
# [[Avstrijə]]
# [[Banglədeš]]
# '''[[Brazilijə]]'''
# [[Kanada]]
# '''[[CXR|Cin]]'''
# [[Kongo Demokratikə Kišvər]]
# [[Kolumbijə]]
# [[Kubə]]
# [[Misir]]
# [[Efiopijə]]
# '''[[Fyrəngyston]]'''
# '''[[Almanijə]]'''
# '''[[Hindystan]]'''
# '''[[Indonezijə]]'''
# '''[[Iron]]'''
# [[Irag]]
# [[Israil]]
# '''[[Italijə]]'''
# '''[[Japonijə]]'''
# [[Meksikə]]
# [[Niderland]]
# [[Nigerijə]]
# [[Pakistan]]
# [[Filippin]]
# [[Polša]]
# [[Portugalijə]]
# '''[[Urusijət]]'''
# [[Səudi Ərəbistan]]
# [[Nyso Afrikə Respublikə]]
# [[Nyso Korejə]]
# '''[[Ispanijə]]'''
# [[Sudan]]
# [[Isvecrə]]
# [[Tənzənijə]]
# [[Tailənd]]
# [[Tyrkijə]]
# [[Ukrajnə]]
# '''[[Dyždə Britanijə]]'''
# '''[[AIŠ|Amerikə Ibyə Štaton]]'''
# [[Vatikan]]
# [[Vjetnam]]
=== Šəhəron ===
# [[Amsterdam]]
# [[Afina]]
# [[Baǧdad]]
# [[Bangkok]]
# '''[[Pekin]]'''
# [[Berlin]]
# [[Bogotə]]
# [[Brussel]]
# [[Buenos Ajres]]
# '''[[Kahirə]]'''
# [[Kejptaun]]
# [[Dəməšk]]
# [[Dehli]]
# [[Dəkkə]]
# [[Dubaj]]
# [[Hong Kong]]
# [[Istanbul]]
# [[Čakartə]]
# '''[[Ǧuds]]'''
# [[Karaci]]
# [[Kinšasə]]
# [[Kolkətə]]
# [[Lagos]]
# '''[[London]]'''
# [[Los Ančeles]]
# [[Madrid]]
# [[Məkkə]]
# [[Mexiko]]
# '''[[Məskova]]'''
# [[Mumbəj]]
# [[Najrobi]]
# '''[[Nju-Jork (šəhər)|Nju Jork]]'''
# '''[[Paris]]'''
# [[Rio-de-Žənejro]]
# '''[[Roma]]'''
# [[Sankt-Peterburg]]
# [[San Paulo]]
# [[Seul]]
# [[Šanxaj]]
# [[Singapur]]
# [[Sidnej]]
# [[Tehron]]
# '''[[Tokio]]'''
# [[Vijana]]
# [[Vašington]]
=== Rujon, dyjon ijən čo ovon ===
# '''[[Amazonə ru]]'''
# [[Kobəsonə Bijəjnə okean]]
# '''[[Atlantikə okean]]'''
# [[Baltikə dyjo]]
# [[Sijo dyjo]]
# [[Karibi dyjo]]
# [[Kaspi dyjo]]
# [[Kongo ru]]
# [[Dunaj]]
# [[Gang]]
# [[Dyždə Cəpə rif]]
# [[Dyždə istilon]]
# '''[[Hind okean]]'''
# [[Hind ru]]
# [[Baykal|Bajkal]]
# [[Nyso-Cini dyjo]]
# [[Viktorijə istil]]
# [[Mijonzəminə dyjo]]
# [[Missisipi ru]]
# [[Niger ru]]
# '''[[Nil]]'''
# [[Kobəsonə dyjo]]
# '''[[Ašišə okean]]'''
# [[Panama kanal]]
# [[Rejn]]
# [[Suvajsi kanal]]
# [[Nysoə okean]]
# [[Volgə]]
# [[Jandzy]]
# [[Huanhe]]
=== Bandon ijən səhron ===
# [[Alpi bandon]]
# [[Andi bandon]]
# '''[[Himalaj]]'''
## [[Čomolungmə]]
# [[Kilimənčəro]]
# [[Tavinə bandon]]
# '''[[Sahara]]'''
[[Tispir:Vikipedia:Pegordyn|Məǧolon sijohi, komon bəpe har zyvonədə bybun]]
[[Tispir:Vikipedia:Məǧolon de əhmijəti]]
jeixpcx9opbzqdh9uujhr5lm0zqmqf5
Čejms Maksvell
0
20513
126235
126234
2026-09-07T12:00:22Z
Гусейнага
51
126235
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Čejms Klerk Maksvell''' ([[Inglisi zyvon|ing]]. ''James Clerk Maxwell''; [[13 Ijun|13 ijun]] [[1831]] sor, [[Edinburg]], [[Šotlandijə]] — [[5 Nojabr|5 nojabr]] [[1879]] sor, Kembrič, [[Ingiltərə]]) — britanijə (šotlandijə) fizik, rijozijotəvon u mexanik. [[London]]<nowiki/>i kralə čəmjəti uzv (1861). Maksvell ysətnə klassikə elektrodinamikə bynovron onoše (Maksvelli bərobərəkəjon), bə fizikə elektromagnitə sahə u čərəjon vyrəku lyve ifodon dəǧandyše, yštə nəzərijəku kali nətičon səše (elektromagnitə ləpon barədə, ružnə elektromagnitə təbiət, ružnə təzjyǧ u čo). Ǧazon kinetikə nəzərijə gyləj banijonədəj (de tovi vyrəbəvyrə kardyše cy ǧazon molekulon). Iminə be ki bə fizikə statikə təmšon dəǧandyše, cy termodinamikə dyminə bino statikə təbiəti nišon kardyše («Maksvelli čyn»), termodinamikə u molekuljarə fizikədə kali əhmijətinə nətičon səše (Maksvelli termodinamikə pebemonon, Maksvelli ǧajdə boovinə cijon fazədə dəvarde bə — ǧaz u čo). Rangon ašmardə nəzərijə banije; ranginə fotografijə seranginə prinsipi myəllif. Maksvelli čo əsəronədə — mexanikə tədǧyǧoto, optikədə, rijozijətədə. Əv cy Henri Kavendiši nyvyštə əsəron bo nəšri hozy kardyše, xəjli vaxt bo elmi pevylo karde kulšijedəbe, kali elminə diləgon təškil kardyše.
== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}
[[Tispir:Dyždə Britanijə fizik]]
[[Tispir:Šotlanidijə rijozijotəvon]]
l9zzwibfn6lhrnvce6nyp5tp0geaqsz