Citroën C4 Aircross

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tly">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikipedija</sitename>
    <dbname>tlywiki</dbname>
    <base>https://tly.wikipedia.org/wiki/S%C9%99rlovh%C9%99</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medja</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Xususi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">No-pegət</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Okoədə</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Okoədə no-pegət</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vikipedija</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Vikipedija no-pegət</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fajl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fajli no-pegət</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki no-pegət</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Šablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Šabloni no-pegət</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Dastək</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dastəki no-pegət</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorijə</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategorijə no-pegət</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Moduli no-pegət</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Citroën C4 Aircross</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5171</id>
    <revision>
      <id>126309</id>
      <parentid>97531</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T13:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43291-49</username>
        <id>54192</id>
      </contributor>
      <origin>126309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="415" sha1="2whlkbwj5xir9tjqsrm2c73hbqmh3i5" xml:space="preserve">[[Fajl:Citroën C4 Aircross HDi 150 Stop &amp; Start Exclusive – Frontansicht, 28. April 2012, Düsseldorf.jpg|miniatyur|343x343px|Citroën C4 Aircross]]
'''Citroën C4 Aircross''' — cy [[Fyrəngyston]]i avtomobile. Ym avtomobili [[Urusijət]]ədə, [[Japonijə]]də vadoəšone. Ym avtomobili 2012-2015-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[Peugeot]] širkəti vadoəše.

[[Tispir:Citroën avtomobilon‎]]</text>
      <sha1>2whlkbwj5xir9tjqsrm2c73hbqmh3i5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Franz Josef Popp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5700</id>
    <revision>
      <id>126312</id>
      <parentid>114786</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T22:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zındənim</username>
        <id>57304</id>
      </contributor>
      <origin>126312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10041" sha1="3w49wsooy47mqioewuy80k0oowazn96" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Franz Josef Popp''' (14 janvar 1886, [[Vjana]], [[Avstrijə-Macarıston]] — 29 iyul 1954, [[Stuttgart]], [[Qərbi Almani]]) — avstrijəyi mühəndis iyən sənaye rəhbəri. Bəy [[BMW|Bayerische Motoren Werke AG]] şirkəti bino kardə iyən inkişaf doə əsos odəmonədə qıləy bıə. Popp 1922–1942-nə soron arədə BMW rəhbəri bıə iyən şirkəti əvvəlinə Generaldirektor hisob be.&lt;ref name=&quot;BMWHistory&quot;&gt;[https://www.bmwgroup.com/en/company/history.html BMW Group History], BMW Group.&lt;/ref&gt;

Franz Josef Popp rəhbərliki vaxtədə BMW təyyarə motoron istehsol kardə şirkətədə motosiklet iyən avtomobil istehsol kardə yolə sənaye şirkəti bə dəqarde. Bəy BMW tarixi ən mühüm rəhbəronədə qıləy hisob be.

== Əvvəlinə həyoti ==
Franz Josef Popp 14 janvar 1886-nə sori [[Vjana]]ədə bə dunyo ome. Bəyni bə dunyo omey vaxtədə Vjana [[Avstrijə-Macarıston]] imperijə pajtaxt bıə.

Popp əvvəlinə təhsili Vjanaədə vind. 1901-nə sori çəy ailə [[Brno]] şəhəri koç karde. Bəy Brnoədə məktəbi tamom karde iyən sonə alman texniki ali məktəbədə mexaniki mühəndislik iyən elektrik mühəndislik omute. Popp 1909-nə sori mühəndislik təhsili tamom karde.

== Əvvəlinə karijeri ==
Təhsili tamom kardero son Popp Vjanaədə '''AEG-Union''' şirkətədə elektrik mühəndisi kimi kar karde. Bəy elektrik qataron iyən lokomotivon bəpeyvənd texniki layihəvon səpe kar karde. Sonə Popp şirkəti elektrik qataron iyən lokomotivon şöbə rəhbəri bə.

1914-nə sori [[Əvvəlinə cıhonə cəng]] bino bıə vaxti Popp Avstrijə-Macarıston hərbi xidmətədə daxil bə. Bəy Adriatik dənizi kinorədə ca bıə [[Pula]] hərbi bazədə dəniz aviasijə mühəndisi kimi xidmət karde.

== Təyyarə motoron istehsoli ==
Əvvəlinə cıhonə cəngi vaxtədə Avstrijə-Macarıston hərbi rəhbərliyi təyyarə motoron istehsol karde ro Almani şirkəton bəpeyvənd imkanon axtardeybi. Popp 350 at qüvvə doə '''Austro-Daimler''' təyyarə motori [[München]]ədə ca bıə '''Rapp Motorenwerke''' şirkətədə istehsol karde təklif karde.

Avstrijə-Macarıston dəniz qüvvəvon in təklif qəbul karde iyən Poppi motoron istehsoli nəzorət karde ro München bə göndərde. Popp Rapp Motorenwerke şirkəti texniki iyən idarə vəziyyəti qənaətbəxş nıbo vind. Çəy fikriro şirkəti istehsoli yenidən təşkil karde lazım bıə.

Popp təcrübəli konstruktor [[Max Friz]]i şirkətədə kar karde ro dəvət karde. Max Friz yeni təyyarə motoron layihə karde iyən şirkəti texniki inkişafədə mühüm rol vinde. Avstrijəyi sərmayədo [[Camillo Castiglioni]] həm şirkəti maliyyə imkənon gücləndarde.

== BMW şirkəti formalaşey ==
1917-nə sori Karl Rappi Rapp Motorenwerke şirkətədə rəhbər vəzifədə uzaq kardeşone. Həmən sori şirkəti nom '''Bayerische Motoren Werke GmbH''' bə dəyişə bıə. Şirkət qısə nomiro '''BMW''' adlandırdə bıə.

Franz Josef Popp yeni şirkəti idarə rəhbəri təyin bıə. Max Friz şirkəti əsos konstruktor bıə. Camillo Castiglioni isə maliyyə iyən sərmayə məsəlonədə mühüm rol vinde.&lt;ref name=&quot;BMWHistory&quot;/&gt;

Max Friz layihə kardə '''BMW IIIa''' təyyarə motori şirkəti əvvəlinə uğurlu məhsulonədə qıləy bıə. Motor bılınd havoədə yaxşı kar karde qabiliyyəti bəpeyvənd tanınmış bıə. In motor BMW şirkəti texniki şöhrəti ziyod karde.

== Cəngədə sonə istehsol ==
1918-nə sori Əvvəlinə cıhonə cəng tamom bə. [[Versal müqavilə]] Almaniyədə təyyarə motoron istehsoli məhdud karde. In səbəbro BMW başqa məhsulon istehsol karde məcbur bə.

Şirkət qatar əyləcon, sənaye motoron, kənd təsərrüfati avadanlığon iyən motosiklet motoron istehsol karde bino karde. Popp cəhd karde ki, şirkəti texniki bilik iyən təcrübə hifz bıbe iyən BMW fəaliyyət karde dəvom bıdo.

1919-nə sori BMW '''Knorr-Bremse AG''' şirkəti bəpeyvənd qataronro hava əyləcon istehsol karde bino karde. Tədricən BMW motor istehsolədə dıj bəka.

== BMW AG bino bey ==
1922-nə sori Camillo Castiglioni BMW nomi, motor istehsoli patenton, avadanlığon iyən mühəndison Knorr-Bremse şirkətədə əldə karde. İn əmlok iyən hüquqon '''Bayerische Flugzeugwerke AG''' şirkəti bə dəvarde bıən. Həmən şirkəti nom sonə '''Bayerische Motoren Werke AG''' bə dəyişə bıə.

Franz Josef Popp yeni BMW AG şirkəti rəhbəri bə. Bəy şirkəti inkişaf strategijə, maliyyə, istehsol iyən idarə məsəlon səpe yolə təsir vinde. 1925-nə sori Popp Generaldirektor təyin bıə. In vəzifə əro müasir şirkəti idarə heyəti sədri vəzifə bə oxşə bıə.&lt;ref&gt;[https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/Bayerische_Motoren_Werke_AG_(BMW),_1917-1945 Bayerische Motoren Werke AG (BMW), 1917–1945], Historisches Lexikon Bayerns.&lt;/ref&gt;

== Motosiklet istehsoli ==
1922–1923-nə soronədə Max Friz BMW əvvəlinə motosikleti layihə karde. '''BMW R 32''' nominə in motosiklet 1923-nə sori Berlin avtomobil sərgiyədə təqdim bıə.

BMW R 32 motosikleti boxer tipinə du silindrli motor iyən val vasitə arxonə çərxi hərəkət doə sistem hestbı. In texniki quruluş sonə BMW motosikleton tanınmış xüsusiyyətonədə qıləy bə.

Popp motosiklet istehsoli şirkəti gələcəyi ro mühüm sahə hisob karde. BMW motosikleton keyfiyyət, davamlılıq iyən texniki yenilikonro tanınmış bıən.

== Təyyarə motoron dıbarə istehsoli ==
1920-nə soronə miyonedə BMW təyyarə motoron istehsoli dıbarə bino karde. Şirkət '''BMW V''', '''BMW VI''' iyən başqa motoron istehsol karde.

BMW VI duvozə silindrli motor bıə iyən müxtəlif təyyaronədə istifadə bıə. In motor BMW aviasijə sənayeədə mövqeyi dıbarə gücləndarde.

1927–1928-nə soronədə BMW Amerikə '''Pratt &amp; Whitney''' şirkəti Wasp iyən Hornet motoron lisenziro istehsol karde bino karde. Təyyarə motoron BMW fəaliyyətədə mühüm hissə təşkil kardeybi.

== Avtomobil istehsoli ==
1928-nə sori BMW [[Eisenach]] şəhəri avtomobil zavodi əldə karde. In zavod əvvəlinədə '''Dixi''' markinə kiçik avtomobilon istehsol kardeybi. Zavodi əldə kardero son BMW avtomobil istehsol kardə şirkət bə.

Əvvəlinə BMW avtomobilon Britanijə '''Austin Seven''' modeli lisenzi əsosədə istehsol bıən. Sonə şirkət öz avtomobil modellon layihə iyən istehsol karde bino karde.

1930-nə soronədə BMW idman avtomobilon, minik avtomobilon, motosikleton iyən təyyarə motoron istehsol kardə mühüm Almani şirkəti bə. Popp şirkəti in inkişaf dövri əsos rəhbəri bıə.

== Milli sosializm dövri ==
Franz Josef Popp 1 may 1933-nə sori [[Milli Sosialist Alman Fəhlə Partijə|NSDAP]] üzv bə. [[Nasist Almani]] silahlanma siyasəti səbəbro BMW hərbi təyyarə motoron istehsoli sürətlə ziyod karde.

İkinci cıhonə cəngi vaxtədə BMW Almani hərbi sənaye sistemədə mühüm şirkətonədə qıləy bıə. Şirkəti zavodonədə hərbi təyyarə motoron iyən başqa texniki məhsulon istehsol bıən.

Popp iyən Almani Hava Nazirliyi nümayəndon arədə istehsol miqdori, xammal çatışmazlığı iyən şirkəti idarə bəpeyvənd ziddiyəton əmələ ome. Popp şirkəti istehsoli yalnız hərbi məhsulon səpe yönə karde əleyhinə bıə. Bəyni idarə üsuli həm BMW idarə heyəti daxilədə ziddiyəton səbəb bə.

1942-nə sori BMW nəzorət şura Poppi şirkəti gündəlik rəhbərlikədə uzaq karde. Bəy nəzorət şura üzv nomi vind, əmma BMW gündəlik idarə səpe təsir karde imkan əvay çəy dəstədə nıbi.

== İkinci cıhonə cəngədə son ==
[[İkinci cıhonə cəng]] tamom bardero son, may 1945-nə sori Popp dıbarə BMW idarə heyəti üzv təyin bıə. Əmma qıləy manqi son müttəfiq qüvvəvon bəyi dəst bəqəte.

Popp nasist hakimiyyəti dövrədə '''Wehrwirtschaftsführer''', yəni hərbi iqtisod rəhbəri unvon vindəbı. Buna görə bəy nasizmdən təmiz karde prosesi daxilədə araşdırə bıə.

Popp əvvəlinədə nasist rejimi tərəfdor kimi qiymətləndirilə bıə. Bəy qərori səpe şikayət karde. Sonə araşdırə nəticədə Popp siyasi məsuliyyətədə ozod kardə bıə.

Cəngədə son Popp BMW rəhbərliyə oqarde ro çand kərə cəhd karde. Əmma çəy cəhdon nəticə nıdoşe. Bəy sonə Stuttgartədə jiyə.

Franz Josef Popp 29 iyul 1954-nə sori, 68 sor sinnədə Stuttgartədə marde.

== Əhəmiyyəti ==
Franz Josef Popp BMW tarixi ən mühüm rəhbəronədə qıləy hisob be. [[Karl Rapp]], [[Gustav Otto]], [[Camillo Castiglioni]] iyən [[Max Friz]] bənavo bəy BMW bino karde iyən inkişaf doə əsos odəmonədə qıləy bıə.

Popp rəhbərliki vaxtədə BMW kiçik təyyarə motori şirkətədə yolə sənaye şirkəti bə dəqarde. Şirkət təyyarə motoron bənavo motosiklet iyən avtomobil istehsol karde bino karde.

Bəyni rəhbərliki vaxtədə BMW R 32 motosikleti, BMW VI təyyarə motori iyən şirkəti əvvəlinə avtomobilon istehsol bıən. In məhsulon BMW sonə inkişafiro mühüm əsos bino kardışone.

== Əlaqəli məqaləvon ==
* [[BMW]]
* [[BMW tarixi]]
* [[BMW R 32]]
* [[Karl Rapp]]
* [[Gustav Otto]]
* [[Camillo Castiglioni]]
* [[Max Friz]]
* [[Əvvəlinə cıhonə cəng]]
* [[İkinci cıhonə cəng]]

== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}

== Mənbəvon ==
{{İstinadon}}

== Xarici bəstonon ==
* [https://www.bmwgroup.com/en/company/history.html BMW Group rəsmi tarixi]
* [https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/Bayerische_Motoren_Werke_AG_(BMW),_1917-1945 Bayerische Motoren Werke AG (BMW), 1917–1945 — Historisches Lexikon Bayerns]

{{DEFAULTSORT:Popp, Franz Josef}}

[[Tispir:1886-də bə dunyo omə odəmon]]
[[Tispir:1954-də mardə odəmon]]
[[Tispir:Avstrijə mühəndison]]
[[Tispir:Avstrijə sənaye rəhbəron]]
[[Tispir:BMW]]
[[Tispir:Avtomobil sənayesi]]
[[Tispir:Vjanaədə bə dunyo omə odəmon]]
[[Tispir:Şəxsijəton]]</text>
      <sha1>3w49wsooy47mqioewuy80k0oowazn96</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126313</id>
      <parentid>126312</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T22:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zındənim</username>
        <id>57304</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zındənim номи овахте сәһифә [[Frans Čozef Popp]] бә [[Franz Josef Popp]]: Misspelled title</comment>
      <origin>126312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10041" sha1="3w49wsooy47mqioewuy80k0oowazn96" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Franz Josef Popp''' (14 janvar 1886, [[Vjana]], [[Avstrijə-Macarıston]] — 29 iyul 1954, [[Stuttgart]], [[Qərbi Almani]]) — avstrijəyi mühəndis iyən sənaye rəhbəri. Bəy [[BMW|Bayerische Motoren Werke AG]] şirkəti bino kardə iyən inkişaf doə əsos odəmonədə qıləy bıə. Popp 1922–1942-nə soron arədə BMW rəhbəri bıə iyən şirkəti əvvəlinə Generaldirektor hisob be.&lt;ref name=&quot;BMWHistory&quot;&gt;[https://www.bmwgroup.com/en/company/history.html BMW Group History], BMW Group.&lt;/ref&gt;

Franz Josef Popp rəhbərliki vaxtədə BMW təyyarə motoron istehsol kardə şirkətədə motosiklet iyən avtomobil istehsol kardə yolə sənaye şirkəti bə dəqarde. Bəy BMW tarixi ən mühüm rəhbəronədə qıləy hisob be.

== Əvvəlinə həyoti ==
Franz Josef Popp 14 janvar 1886-nə sori [[Vjana]]ədə bə dunyo ome. Bəyni bə dunyo omey vaxtədə Vjana [[Avstrijə-Macarıston]] imperijə pajtaxt bıə.

Popp əvvəlinə təhsili Vjanaədə vind. 1901-nə sori çəy ailə [[Brno]] şəhəri koç karde. Bəy Brnoədə məktəbi tamom karde iyən sonə alman texniki ali məktəbədə mexaniki mühəndislik iyən elektrik mühəndislik omute. Popp 1909-nə sori mühəndislik təhsili tamom karde.

== Əvvəlinə karijeri ==
Təhsili tamom kardero son Popp Vjanaədə '''AEG-Union''' şirkətədə elektrik mühəndisi kimi kar karde. Bəy elektrik qataron iyən lokomotivon bəpeyvənd texniki layihəvon səpe kar karde. Sonə Popp şirkəti elektrik qataron iyən lokomotivon şöbə rəhbəri bə.

1914-nə sori [[Əvvəlinə cıhonə cəng]] bino bıə vaxti Popp Avstrijə-Macarıston hərbi xidmətədə daxil bə. Bəy Adriatik dənizi kinorədə ca bıə [[Pula]] hərbi bazədə dəniz aviasijə mühəndisi kimi xidmət karde.

== Təyyarə motoron istehsoli ==
Əvvəlinə cıhonə cəngi vaxtədə Avstrijə-Macarıston hərbi rəhbərliyi təyyarə motoron istehsol karde ro Almani şirkəton bəpeyvənd imkanon axtardeybi. Popp 350 at qüvvə doə '''Austro-Daimler''' təyyarə motori [[München]]ədə ca bıə '''Rapp Motorenwerke''' şirkətədə istehsol karde təklif karde.

Avstrijə-Macarıston dəniz qüvvəvon in təklif qəbul karde iyən Poppi motoron istehsoli nəzorət karde ro München bə göndərde. Popp Rapp Motorenwerke şirkəti texniki iyən idarə vəziyyəti qənaətbəxş nıbo vind. Çəy fikriro şirkəti istehsoli yenidən təşkil karde lazım bıə.

Popp təcrübəli konstruktor [[Max Friz]]i şirkətədə kar karde ro dəvət karde. Max Friz yeni təyyarə motoron layihə karde iyən şirkəti texniki inkişafədə mühüm rol vinde. Avstrijəyi sərmayədo [[Camillo Castiglioni]] həm şirkəti maliyyə imkənon gücləndarde.

== BMW şirkəti formalaşey ==
1917-nə sori Karl Rappi Rapp Motorenwerke şirkətədə rəhbər vəzifədə uzaq kardeşone. Həmən sori şirkəti nom '''Bayerische Motoren Werke GmbH''' bə dəyişə bıə. Şirkət qısə nomiro '''BMW''' adlandırdə bıə.

Franz Josef Popp yeni şirkəti idarə rəhbəri təyin bıə. Max Friz şirkəti əsos konstruktor bıə. Camillo Castiglioni isə maliyyə iyən sərmayə məsəlonədə mühüm rol vinde.&lt;ref name=&quot;BMWHistory&quot;/&gt;

Max Friz layihə kardə '''BMW IIIa''' təyyarə motori şirkəti əvvəlinə uğurlu məhsulonədə qıləy bıə. Motor bılınd havoədə yaxşı kar karde qabiliyyəti bəpeyvənd tanınmış bıə. In motor BMW şirkəti texniki şöhrəti ziyod karde.

== Cəngədə sonə istehsol ==
1918-nə sori Əvvəlinə cıhonə cəng tamom bə. [[Versal müqavilə]] Almaniyədə təyyarə motoron istehsoli məhdud karde. In səbəbro BMW başqa məhsulon istehsol karde məcbur bə.

Şirkət qatar əyləcon, sənaye motoron, kənd təsərrüfati avadanlığon iyən motosiklet motoron istehsol karde bino karde. Popp cəhd karde ki, şirkəti texniki bilik iyən təcrübə hifz bıbe iyən BMW fəaliyyət karde dəvom bıdo.

1919-nə sori BMW '''Knorr-Bremse AG''' şirkəti bəpeyvənd qataronro hava əyləcon istehsol karde bino karde. Tədricən BMW motor istehsolədə dıj bəka.

== BMW AG bino bey ==
1922-nə sori Camillo Castiglioni BMW nomi, motor istehsoli patenton, avadanlığon iyən mühəndison Knorr-Bremse şirkətədə əldə karde. İn əmlok iyən hüquqon '''Bayerische Flugzeugwerke AG''' şirkəti bə dəvarde bıən. Həmən şirkəti nom sonə '''Bayerische Motoren Werke AG''' bə dəyişə bıə.

Franz Josef Popp yeni BMW AG şirkəti rəhbəri bə. Bəy şirkəti inkişaf strategijə, maliyyə, istehsol iyən idarə məsəlon səpe yolə təsir vinde. 1925-nə sori Popp Generaldirektor təyin bıə. In vəzifə əro müasir şirkəti idarə heyəti sədri vəzifə bə oxşə bıə.&lt;ref&gt;[https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/Bayerische_Motoren_Werke_AG_(BMW),_1917-1945 Bayerische Motoren Werke AG (BMW), 1917–1945], Historisches Lexikon Bayerns.&lt;/ref&gt;

== Motosiklet istehsoli ==
1922–1923-nə soronədə Max Friz BMW əvvəlinə motosikleti layihə karde. '''BMW R 32''' nominə in motosiklet 1923-nə sori Berlin avtomobil sərgiyədə təqdim bıə.

BMW R 32 motosikleti boxer tipinə du silindrli motor iyən val vasitə arxonə çərxi hərəkət doə sistem hestbı. In texniki quruluş sonə BMW motosikleton tanınmış xüsusiyyətonədə qıləy bə.

Popp motosiklet istehsoli şirkəti gələcəyi ro mühüm sahə hisob karde. BMW motosikleton keyfiyyət, davamlılıq iyən texniki yenilikonro tanınmış bıən.

== Təyyarə motoron dıbarə istehsoli ==
1920-nə soronə miyonedə BMW təyyarə motoron istehsoli dıbarə bino karde. Şirkət '''BMW V''', '''BMW VI''' iyən başqa motoron istehsol karde.

BMW VI duvozə silindrli motor bıə iyən müxtəlif təyyaronədə istifadə bıə. In motor BMW aviasijə sənayeədə mövqeyi dıbarə gücləndarde.

1927–1928-nə soronədə BMW Amerikə '''Pratt &amp; Whitney''' şirkəti Wasp iyən Hornet motoron lisenziro istehsol karde bino karde. Təyyarə motoron BMW fəaliyyətədə mühüm hissə təşkil kardeybi.

== Avtomobil istehsoli ==
1928-nə sori BMW [[Eisenach]] şəhəri avtomobil zavodi əldə karde. In zavod əvvəlinədə '''Dixi''' markinə kiçik avtomobilon istehsol kardeybi. Zavodi əldə kardero son BMW avtomobil istehsol kardə şirkət bə.

Əvvəlinə BMW avtomobilon Britanijə '''Austin Seven''' modeli lisenzi əsosədə istehsol bıən. Sonə şirkət öz avtomobil modellon layihə iyən istehsol karde bino karde.

1930-nə soronədə BMW idman avtomobilon, minik avtomobilon, motosikleton iyən təyyarə motoron istehsol kardə mühüm Almani şirkəti bə. Popp şirkəti in inkişaf dövri əsos rəhbəri bıə.

== Milli sosializm dövri ==
Franz Josef Popp 1 may 1933-nə sori [[Milli Sosialist Alman Fəhlə Partijə|NSDAP]] üzv bə. [[Nasist Almani]] silahlanma siyasəti səbəbro BMW hərbi təyyarə motoron istehsoli sürətlə ziyod karde.

İkinci cıhonə cəngi vaxtədə BMW Almani hərbi sənaye sistemədə mühüm şirkətonədə qıləy bıə. Şirkəti zavodonədə hərbi təyyarə motoron iyən başqa texniki məhsulon istehsol bıən.

Popp iyən Almani Hava Nazirliyi nümayəndon arədə istehsol miqdori, xammal çatışmazlığı iyən şirkəti idarə bəpeyvənd ziddiyəton əmələ ome. Popp şirkəti istehsoli yalnız hərbi məhsulon səpe yönə karde əleyhinə bıə. Bəyni idarə üsuli həm BMW idarə heyəti daxilədə ziddiyəton səbəb bə.

1942-nə sori BMW nəzorət şura Poppi şirkəti gündəlik rəhbərlikədə uzaq karde. Bəy nəzorət şura üzv nomi vind, əmma BMW gündəlik idarə səpe təsir karde imkan əvay çəy dəstədə nıbi.

== İkinci cıhonə cəngədə son ==
[[İkinci cıhonə cəng]] tamom bardero son, may 1945-nə sori Popp dıbarə BMW idarə heyəti üzv təyin bıə. Əmma qıləy manqi son müttəfiq qüvvəvon bəyi dəst bəqəte.

Popp nasist hakimiyyəti dövrədə '''Wehrwirtschaftsführer''', yəni hərbi iqtisod rəhbəri unvon vindəbı. Buna görə bəy nasizmdən təmiz karde prosesi daxilədə araşdırə bıə.

Popp əvvəlinədə nasist rejimi tərəfdor kimi qiymətləndirilə bıə. Bəy qərori səpe şikayət karde. Sonə araşdırə nəticədə Popp siyasi məsuliyyətədə ozod kardə bıə.

Cəngədə son Popp BMW rəhbərliyə oqarde ro çand kərə cəhd karde. Əmma çəy cəhdon nəticə nıdoşe. Bəy sonə Stuttgartədə jiyə.

Franz Josef Popp 29 iyul 1954-nə sori, 68 sor sinnədə Stuttgartədə marde.

== Əhəmiyyəti ==
Franz Josef Popp BMW tarixi ən mühüm rəhbəronədə qıləy hisob be. [[Karl Rapp]], [[Gustav Otto]], [[Camillo Castiglioni]] iyən [[Max Friz]] bənavo bəy BMW bino karde iyən inkişaf doə əsos odəmonədə qıləy bıə.

Popp rəhbərliki vaxtədə BMW kiçik təyyarə motori şirkətədə yolə sənaye şirkəti bə dəqarde. Şirkət təyyarə motoron bənavo motosiklet iyən avtomobil istehsol karde bino karde.

Bəyni rəhbərliki vaxtədə BMW R 32 motosikleti, BMW VI təyyarə motori iyən şirkəti əvvəlinə avtomobilon istehsol bıən. In məhsulon BMW sonə inkişafiro mühüm əsos bino kardışone.

== Əlaqəli məqaləvon ==
* [[BMW]]
* [[BMW tarixi]]
* [[BMW R 32]]
* [[Karl Rapp]]
* [[Gustav Otto]]
* [[Camillo Castiglioni]]
* [[Max Friz]]
* [[Əvvəlinə cıhonə cəng]]
* [[İkinci cıhonə cəng]]

== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}

== Mənbəvon ==
{{İstinadon}}

== Xarici bəstonon ==
* [https://www.bmwgroup.com/en/company/history.html BMW Group rəsmi tarixi]
* [https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/Bayerische_Motoren_Werke_AG_(BMW),_1917-1945 Bayerische Motoren Werke AG (BMW), 1917–1945 — Historisches Lexikon Bayerns]

{{DEFAULTSORT:Popp, Franz Josef}}

[[Tispir:1886-də bə dunyo omə odəmon]]
[[Tispir:1954-də mardə odəmon]]
[[Tispir:Avstrijə mühəndison]]
[[Tispir:Avstrijə sənaye rəhbəron]]
[[Tispir:BMW]]
[[Tispir:Avtomobil sənayesi]]
[[Tispir:Vjanaədə bə dunyo omə odəmon]]
[[Tispir:Şəxsijəton]]</text>
      <sha1>3w49wsooy47mqioewuy80k0oowazn96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vijana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9201</id>
    <revision>
      <id>126311</id>
      <parentid>124968</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T22:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zındənim</username>
        <id>57304</id>
      </contributor>
      <origin>126311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8508" sha1="lqo2iuwwd4lm9hoimmwb4qcvkkohp2s" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Vjana''' (alm.: ''Wien'') — [[Avstrijə]] [[Pajtaxt|pajtaxti]] iyən ən qıləy yolə şəhəri. Şəhər həmən vaxtədə Avstrijə 9 federativ əyaləti sıədə qıləy ayrı əyalət hesab be. Vjana [[Dunoy]] ruy kinorədə, Avropə mərkəzi hissədə ca be. Şəhəri ərozi 414,9 km²-e. 1 janvar 2026-nə sori Vjanaədə 2.040.914 kas jiyə.&lt;ref name=&quot;ehali&quot;&gt;[https://www.wien.gv.at/statistik/bevoelkerungsstand Bevölkerungsstand – Statistiken der Stadt Wien], Vjana şəhəri rəsmi statistikə.&lt;/ref&gt;

[[Fajl:Collage von Wien.jpg|thumb|çəpo|282x282px|Vjana, [[Avstrijə]]]]

Vjana Avropə siyasi, iqtisodi iyən mədəni mərkəzonədə qıləye. Şəhərədə [[Birləşmiş Milləton Təşkiloti]] iyən çand beynəlxalq təşkiloti idarəvon ca bəka. Vjana öz tarixi memarlığı, musiqi ənənə, muzeyon, saroyon iyən universitetonro məşhur-e.

== Nomi ==
Şəhəri alməni nomi '''Wien'''-e. Vjana nomi qədim formon Vindobona iyən Wenia nomon bəpeyvənd-e. ''Wenia'' nomi yazılı mənbəonədə 881-nə sori qejd bıə. [[Qədim Roma]] dövrədə şəhəri əroziədə '''Vindobona''' nominə hərbi düşərgə iyən məskunqah bıə.

== Coğrafijə ==
Vjana Avstrijə Şərq hissədə, [[Dunoy]] ruy hərdu kinorədə ca be. Şəhər Avstrijə iyən ümumən Avropə mühüm nəqliyyat rahonədə qıləy mərkəz-e. Vjana Qərb tərəfdən [[Alpon]] Şərq ətəgon bəpeyvənd be. Şəhəri ən bılınd nöqtə Hermannskogel-e.

Vjanaədə mülayim iqlim hest. Zımıstonon adətən sard, bəzi vaxton isə vəş iyən qarlı ben. Tovıstonon qarm iyən bəzi rujon vey qarm ben. Dunoy ruy şəhəri coğrafijə iyən iqtisodi inkişafədə mühüm rol bəka.

== Tarix ==
Odəmon Vjana əroziədə qədim zamonədə məskun bıən. Erə əvvəl 1-nə əsrədə [[Roma imperijə]] Dunoy sərhədi mıhafizə karde ro in əroziədə '''Vindobona''' nominə hərbi düşərgə bino karde. Düşərgə həndəvədə tədricən mülki məskunqah əmələ ome.

Orta əsronədə Vjana mühüm ticarət şəhər bə. 1155-nə sori şəhər Babenberqon hakimiyyəti mərkəz bə. Sonə əsronədə Vjana [[Habsburqon]] sülalə siyasi mərkəzi bə iyən Avropə ən mühüm şəhəronədə qıləy bə.

1529 iyən 1683-nə soronədə [[Osmanlı imperijə]] qoşunon Vjana mıhasirə kardışone, əmma şəhəri zəbt karde nızoneston. 1683-nə sori Vjana vey tez inkişaf karde iyən Habsburq imperijə siyasi iyən mədəni mərkəzi bə.

1804-nə sori Vjana [[Avstrijə imperijə]] pajtaxt bə. 1867–1918-nə soron arədə şəhər [[Avstrijə-Macarıston]] imperijə pajtaxt bıə. In dövrədə Vjana əholi tez ziyod bə, yolon, dəmirə rahon, ictimoi binon iyən yaşayış məhəllon bino bıən.

1918-nə sori Avstrijə-Macarıston imperijə dağıjə iyən Vjana Avstrijə Respublika pajtaxt bə. [[İkinci cıhonə cəng]]ədə şəhər bəzi ziyanon vind. 1945–1955-nə soron arədə Vjana müttəfiq dövləton tərəfdən işğal zonon bə bölə bıə. 1955-nə sori şəhər dıbarə müstəqil Avstrijə pajtaxt kimi inkişaf karde.

== İdaro böləvon ==
Vjana 23 inzibati rayoni bə bölə be. Rayoni talış dilədə şəhəri inzibati hissə məno doydə. Hər rayoni öz nömrə, nom iyən yerli idarə hest. Tarixi şəhər mərkəzi 1-nə rayon — '''Innere Stadt'''-e.

Şəhəri tanınmış rayononədə Leopoldstadt, Landstraße, Wieden, Mariahilf, Neubau, Favoriten, Döbling iyən Hietzing nomon karde bəbe. Şəhəri sərhədon daxilədə həm sıx tikili mərkəzi məhəllon, həmənzı meşəvon, parkon iyən kənd təsərrüfati ərozijon heston.

== Əholi ==
1 janvar 2026-nə sori Vjanaədə 2.040.914 kas jiyə.&lt;ref name=&quot;ehali&quot;/&gt; Əholi sayinə görə Vjana Avstrijə ən yolə şəhəri iyən [[Avropa İttifoqi]] yolə şəhəronədə qıləye.

Vjana tarixən müxtəlif xəlqon iyən mədəniyyəton bəham omey məkan bıə. Şəhərədə avstrijəvon bənavo Avropə, Asijə iyən cıhonə başqa hissonədə omə vey odəmon jiyedən. Rəsmi zıvon [[Almani zyvon|alməni zıvon]]-e.

== Siyasət iyən idarə ==
Vjana həm şəhər, həmənzı Avstrijə federativ əyaləti status hest. Şəhəri şura həm bələdiyyə şura, həm əyalət parlamenti vəzifə icra bəka. Şəhəri bələdiyyə rəisi eyni vaxtədə Vjana əyaləti hökuməti rəhbəri hesab be.

Avstrijə parlamenti, federal hökuməti idarəvon iyən ölkə prezidenti iqamətqohi Vjanaədə ca bəka. In səbəbro Vjana ölkə siyasi həyoti əsos mərkəz-e.

== İqtisod ==
Vjana Avstrijə iqtisodi mərkəzi hesab be. Şəhəri iqtisodədə xidmət sahə, bankon, sığorta şirkəton, ticarət, turizm, sənaye, informasiya texnologijə iyən elmi tədqiqoton mühüm rol heston.

Vey milli iyən beynəlxalq şirkəti mərkəzi idarə Vjanaədə ca bəka. Turizm şəhəri iqtisodədə xüsusi əhəmiyyət hest. Hər sor milyonon səjoh Vjana tarixi binon, muzeyon, saroyon iyən konserton vindero omeydən.

== Nəqliyyat ==
Vjana Avropə mühüm dəmirə rah, avtomobil iyən hava nəqliyyati mərkəz-e. '''Wien Hauptbahnhof''' şəhəri əsos dəmirə rah stansijəye. In stansijə Vjana Avstrijə başqa şəhəron iyən qonşi ölkəvonro bəpeyvənd karde.

Şəhəri ictimoi nəqliyyat sistemədə metro (''U-Bahn''), tramvay, avtobus iyən şəhərətrafı qataron (''S-Bahn'') daxil ben. Vjana tramvay şəbəkə cıhonədə ən yolə tramvay şəbəkonədə qıləye.

'''Vjana Beynəlxalq Hava Limanı''' şəhəri Şərq-Cənub tərəfdə, Schwechat həndəvədə ca be. Hava limanı Vjana vey Avropə iyən cıhonə şəhəronro bəpeyvənd bəka.

== Mədəniyyət ==
Vjana Avropə klassik musiqi mərkəzonədə qıləy hesab be. [[Volfqanq Amadey Motsart]], [[Lüdviq van Bethoven]], [[Frans Şubert]], [[İohann Ştraus]] iyən bəzi başqa məşhur bəstəkar Vjanaədə jiyə iyən ijən əsər bəvırdəşone.

Şəhərədə Vjana Dövlət Operə, Burgtheater, Musikverein iyən vey konsert zali hest. Vjana Filarmoni Orkestri cıhonədə ən məşhur orkestronədə qıləye. Hər sori 1 janvarədə Vjana Filarmoni Yeni Sor konserti bəka.

Şəhəri yolə muzeyon sıədə İncəsənət Tarixi Muzeyi, Təbiət Tarixi Muzeyi, Albertina, Belvedere iyən MuseumsQuartier nomon karde bəbe.

== Memarlıq iyən vindemon məkanon ==
Vjana tarixi mərkəzədə vey memarlıq abidə hest. Ən tanınmış abidon sıədə inon daxil ben:

* '''Stephansdom''' — Vjana əsos kilsə iyən şəhəri rəmzonədə qıləy;
* '''Hofburg''' — Habsburqon tarixi qış saroyi;
* '''Schönbrunn''' — Habsburqon yay saroyi;
* '''Belvedere''' — barokko üslubədə bino bıə saroy kompleksi;
* '''Vjana Dövlət Operə''' — şəhəri məşhur operə binoyi;
* '''Rathaus''' — Vjana bələdiyyə binoyi;
* '''Parlament''' — Avstrijə parlamenti binoyi;
* '''Prater''' — yolə park iyən əyləncə məntəqə.

Vjana tarixi mərkəz 2001-nə sori [[UNESCO]] Cıhonə Mədəni İrsi sijohiyə daxil karde bıə.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1033 Historic Centre of Vienna], UNESCO World Heritage Centre.&lt;/ref&gt;

== Elm iyən təhsil ==
Vjana Avstrijə ən mühüm elm iyən təhsil mərkəzi hesab be. '''Vjana Universiteti''' 1365-nə sori bino bıə iyən alməni zıvoni ölkəvonədə ən qədim universitetonədə qıləye.

Şəhərədə Vjana Texniki Universiteti, Vjana Tibb Universiteti, Vjana İqtisod Universiteti, Musiqi iyən İfaçılıq Sənəti Universiteti iyən başqa ali məktəbon fəaliyyət kardedən. Vjana universitetonədə Avstrijə iyən xarici ölkəvonədə omə vey tələbə təhsil giredə.

== Beynəlxalq əhəmiyyəti ==
Vjana [[Nyu-York]], [[Cenevrə]] iyən [[Nayrobi]] bənavo Birləşmiş Milləton Təşkiloti əsos mərkəzonədə qıləye. '''Vienna International Centre''' binon kompleksi BMT vey idarə iyən təşkiloti yerləşmə məkan-e.

[[Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi]], [[Birləşmiş Milləton Sənaye İnkişafı Təşkiloti]] iyən [[Neft İxrac Kardə Ölkəvon Təşkiloti]] mərkəz Vjanaədə ca bəka. Şəhər vey beynəlxalq görüş, konfrans iyən diplomatik danışıqi məkan bıə.

== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}

== Mənbəvon ==
{{İstinadon}}

== Xarici bəstonon ==
* [https://www.wien.gv.at/ Vjana şəhəri rəsmi sayt]
* [https://www.wien.info/ Vjana turizm rəsmi sayti]

{{Avropə pajtaxton}}

[[Tispir:Avropə pajtaxton]]
[[Tispir:Avstrijə]]
[[Tispir:Şəhron]]
[[Tispir:Dunoy kinorədə şəhəron]]</text>
      <sha1>lqo2iuwwd4lm9hoimmwb4qcvkkohp2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diabet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20518</id>
    <revision>
      <id>126310</id>
      <timestamp>2026-09-12T21:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zındənim</username>
        <id>57304</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Wp/tly/Infobox noxoşi | nom                   = Diabet | ğəyri-nom             = Şəkərli diabet | şəkil                 = Blue circle for diabetes.svg | şəkil-izoh            = Diabeti dynjovi nişon | sahə                  = Endokrinoloğijə | əsosi nişonon         = Zijo təşnelığ, zijo idro karde, zijo ac bıə, yorğunijət, vazni kəm bıə | mumkin komplikasjonon = Ürək-damar noxoşijon, böyrəki zədəbıə, retinopatijə, nevropatijə, diabe...&quot;</comment>
      <origin>126310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6854" sha1="hrs54m5jdgurt84pd8jy29jjg28epbj" xml:space="preserve">{{Wp/tly/Infobox noxoşi
| nom                   = Diabet
| ğəyri-nom             = Şəkərli diabet
| şəkil                 = Blue circle for diabetes.svg
| şəkil-izoh            = Diabeti dynjovi nişon
| sahə                  = Endokrinoloğijə
| əsosi nişonon         = Zijo təşnelığ, zijo idro karde, zijo ac bıə, yorğunijət, vazni kəm bıə
| mumkin komplikasjonon = Ürək-damar noxoşijon, böyrəki zədəbıə, retinopatijə, nevropatijə, diabeti pə
| dijagnoz              = Xunda qlükoza, HbA1c, oral qlükoza tolerans testi
| mualicə               = Həyot tərzi dəğiş kardə, doruon, insulin
}}

'''Diabet''' və ya '''şəkərli diabet''' xroniki [[Wp/tly/Metabolizm|metabolik]] noxoşijə. Əm noxoşiyo [[Wp/tly/Xun|xunda]] qlükoza səviyyə normadan zijo be. Əğər xunda qlükoza uzun müddət zijo bımonde, ürək, damar, böyrək, çəş və əsəbon zədə bedən.&lt;ref name=&quot;WHO&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes World Health Organization: Diabetes]. 14 noyabr 2024-də dəğiş kardə bıə; 12 sentyabr 2026-də dəstres bıə.&lt;/ref&gt;

[[Wp/tly/İnsulin|İnsulin]] mədəaltı vəzi hasil kardə hormon-e. Əm hormon qlükoza xundən bədəni hüceyrəvon daxıl bıkardə koməq karde. Diabeti də bədən insulin kifayət hasil nıkarde, ya hasil kardə insulin düzgün təsir nıkarde.

== Diabeti növon ==

Diabeti əsosi növon tip 1 diabet, tip 2 diabet və hamiləlik diabetidən.

=== Tip 1 diabet ===

Tip 1 diabeti də bədəni immun sistemi insulin hasil kardə hüceyrəvon zədə karde. Əm səbəbdən bədən insulin vey kəm hasil karde ya həç hasil nıkarde. Tip 1 diabeti olan odəmon həyat boyu insulin qabul karde lozıme. Əm növ hər sinədə bəbe, amma vey vaxt uşağon və cəvonon də aşkor be.

=== Tip 2 diabet ===

Tip 2 diabet diabeti ən zijo bə bıə növ-e. Əm noxoşiyo bədən insulinə düzgün cavob nıdoe və vaxti rə insulin hasil kardə də kəm be. Tip 2 diabet artıq vazn, kəm fiziki fəallığ, qeyri-sağlam ğəzo, sin və irsi amilon ilə əlaqədor bəbe. Noxoşi bəzən uzun müddət aşkor niyəbə.

=== Hamiləlik diabeti ===

Hamiləlik diabeti bəzi zənon də [[Wp/tly/Hamiləlik|hamiləlik]] vaxti peydo be. Əm hal adətən hamiləliği bəpeşt aradan şe, amma zən və bəğə də gələcəkdə tip 2 diabeti risk zijo be.

== Nişonon ==

Diabeti mumkin nişonon:

* zijo təşnelığ;
* tez-tez idro karde;
* zijo ac bıə;
* səbəbsiz vazni kəm bıə;
* yorğunijət;
* çəş rovşə həz nıvinde;
* yarəvon gec sağ bıə;
* əlon və pəvon də key bıə ya sanci;
* tez-tez infeksijon.

Tip 1 diabeti nişonon adətən tez peydo bedən. Tip 2 diabeti nişonon isə yavaş peydo bəben və bəzən zəif bəben.

== Səbəbon və risk amilon ==

Tip 1 diabeti də immun sistemi səhvən mədəaltı vəzi insulin hasil kardə hüceyrəvon zədə karde. Əm prosesin də irsi və mühit amilon rol doydən.

Tip 2 diabeti əsosi risk amilon:

* artıq vazn və [[Wp/tly/Piylənmə|piylənmə]];
* kəm fiziki fəallığ;
* qeyri-sağlam ğəzo;
* ailədə diabet bıə;
* sin zijo bıə;
* zijo xun təzyiq;
* lipid metabolizmi pozğun bıə;
* hamiləlik diabeti tarixçə.

== Dijagnoz ==

Diabeti dijagnoz xunda qlükoza səviyyə ölç kardə ilə noə be. Əsosi teston:

* acqarına qlükoza;
* təsadüfi vaxtdə qlükoza;
* HbA1c;
* oral qlükoza tolerans testi.

HbA1c axırın iki-üç mohi də xunda qlükoza orta səviyyə həxədə məlumat doə. Dijagnoz üçün test nəticəvon kliniki vəziyyət ilə birgə qiymətləndırniye lozıme.

== Mualicə ==

Diabeti mualicə məqsəd xunda qlükoza səviyyə nəzorət də vində və komplikasjonon risk kəm karde. Mualicə diabeti növ və odəmi vəziyyətə görə fərğ karde.

Mualicə daxil be:

* sağlam və balanslı ğəzo;
* müntəzəm fiziki fəallığ;
* artıq vazni kəm karde;
* xunda qlükoza nəzorət karde;
* diabet doruon qabul karde;
* insulin qabul karde;
* xun təzyiq və xolesterin nəzorət karde;
* çəş, böyrək və pəvon müntəzəm müayinə karde.

Tip 1 diabeti də insulin zəruri-e. Tip 2 diabeti də həyat tərzi dəğiş kardə, doruon və bəzi hallon də insulin istifadə be. Dünya Səhiyyə Təşkilati məlumatə görə, diabeti olan odəmon də ürək-damar risk kəm kardeyro xun təzyiq və xolesterin də nəzorət karde əhəmiyyətli-e.&lt;ref name=&quot;WHO&quot; /&gt;

== Komplikasjonon ==

Xunda qlükoza uzun müddət zijo bımonde müxtəlif orğanon zədə bəben. Diabeti əsosi komplikasjonon:

* [[Wp/tly/Ürək|ürək]] və damar noxoşijon;
* infarkt və insult;
* böyrəki funksijə kəm bıə;
* diabeti retinopatijə və vinde kəm bıə;
* periferik nevropatijə;
* pə də yarə və infeksijə;
* ağır hallon də amputasijə;
* infeksijon risk zijo bıə.

Qlükoza vey kəm bıə '''hipoqlikemijə''' nom doə be. Əm hal tərləmə, larzə, ac bıə, başgicəllənmə və huş pozğun bıə peydo kardə bəzne. Ağır hipoqlikemijə təcili tibbi koməq tələb karde.

== Profilaktika ==

Tip 1 diabeti qarşısəpe etibarlı profilaktika usul hələ məlum ni. Tip 2 diabeti riski isə sağlam həyat tərzi ilə kəm kardə bəbe:

* normal vazn vində;
* həftə də müntəzəm fiziki fəallığ karde;
* tərəvəz, meyvə və lifli ğəzo zijo istifadə karde;
* şəkərli içkion və vey emal bıə ğəzo kəm istifadə karde;
* tütün istifadə nıkarde;
* risk amilon bıə odəmon də qlükoza müntəzəm yox kardə.

== Epidemioloğijə ==

Beynəlxalq Diabet Federasijə 2025-ci il Atlasə görə, 2024-ci ildə dynjo də 20–79 sinədə təxminən 589 milyon odəmi diabet bıə. Əm təxminən hər doqquz böyük odəmdən i nəfər-e. Proqnozə görə, diabeti olan odəmon say 2050-ci ildə 853 milyona rəsə bəzne.&lt;ref name=&quot;IDF&quot;&gt;[https://diabetesatlas.org/resources/idf-diabetes--atlas-2025/ International Diabetes Federation: IDF Diabetes Atlas, 11-ci nəşr, 2025]. 12 sentyabr 2026-də dəstres bıə.&lt;/ref&gt;

Əm rəqəmon həm dijagnoz noə bıə, həmən dijagnoz noə nıbıə diabet hallon daxil karden. Müxtəlif kişvəron və regionon də diabeti yayılma səviyyə fərğ karde.

== Bəvinən həm ==

* [[Wp/tly/İnsulin|İnsulin]]
* [[Wp/tly/Qlükoza|Qlükoza]]
* [[Wp/tly/Mədəaltı vəzi|Mədəaltı vəzi]]
* [[Wp/tly/Piylənmə|Piylənmə]]
* [[Wp/tly/Ürək-damar noxoşijon|Ürək-damar noxoşijon]]
* [[Wp/tly/Böyrək|Böyrək]]
* [[Wp/tly/Xun təzyiq|Xun təzyiq]]

== Mənbəon ==

&lt;references /&gt;

== Xarici linkon ==

* [https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes Dünya Səhiyyə Təşkilati — Diabetes]
* [https://diabetesatlas.org/ International Diabetes Federation — Diabetes Atlas]

[[Category:Wp/tly/Tibb]]
[[Category:Wp/tly/Endokrinoloğijə]]
[[Category:Wp/tly/Metabolik noxoşijon]]</text>
      <sha1>hrs54m5jdgurt84pd8jy29jjg28epbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frans Čozef Popp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20519</id>
    <redirect title="Franz Josef Popp" />
    <revision>
      <id>126314</id>
      <timestamp>2026-09-12T22:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zındənim</username>
        <id>57304</id>
      </contributor>
      <comment>Zındənim номи овахте сәһифә [[Frans Čozef Popp]] бә [[Franz Josef Popp]]: Misspelled title</comment>
      <origin>126314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="ciln06vuo7ohg5tshpyfplwurf23693" xml:space="preserve">#TOJƏDƏN_İSTİĞOMƏT_DOY [[Franz Josef Popp]]</text>
      <sha1>ciln06vuo7ohg5tshpyfplwurf23693</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>