Vikipedija tlywiki https://tly.wikipedia.org/wiki/S%C9%99rlovh%C9%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Medja Xususi No-pegət Okoədə Okoədə no-pegət Vikipedija Vikipedija no-pegət Fajl Fajli no-pegət MediaWiki MediaWiki no-pegət Šablon Šabloni no-pegət Dastək Dastəki no-pegət Kategorijə Kategorijə no-pegət TimedText TimedText talk Modul Moduli no-pegət Event Event talk 0 5171 126317 126309 2026-09-15T07:40:43Z Гусейнага 51 126317 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Citroën C4 Aircross''' — cy [[Fyrəngyston]]i avtomobile. Ym avtomobili [[Urusijət]]ədə, [[Japonijə]]də vadoəšone. Ym avtomobili 2012-2015-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[Peugeot]] širkəti vadoəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Citroën avtomobilon‎]] jut09lzfwum5y90kbt05vzsvw0koqhh 0 5421 126315 125094 2026-09-15T07:15:34Z Patriot Kor 3 126315 wikitext text/x-wiki {{Šəxsijət}} '''Elcin Əlijev''' — [[Azərbojčon]]i sijosətəvon<ref>[https://aia.az/103902-elcin-eliyev-yeni-dunya-duzeninde-azerbaycanin-iradesi-ile-hesablasmamaq-mumkun-deyil.html Elçin Əliyev: "Yeni dünya düzənində Azərbaycanın iradəsi ilə hesablaşmamaq mümkün deyil"]</ref>. Cy [[Fidan Hačijevə]] nomi Vokal Musigi məktəbi iminə mudir<ref>[https://web.archive.org/web/20171031183851/http://oxu.az/oxu.az/culture/218732 Xalq artistinin tələbəsi: Bizə şərt qoydu – FOTO]</ref>. == Biografijə == Elcin Fəzoili zoə Əlijev 31 oktjabr [[1993]]-inə sorədə çı Ostoro Korəobə ''(ısətinə Tuləkuvan)'' diədə moəku byə. 2000-2011-minə sorunədə çı Boku şəhəri 226 numrə miyonə məktəb, 2005-2007-minə sorunədə çı Boku 7-minə mahnı məktəbədəş handəşe. 2011-2014-minə sorunədə Hardımun Sənaye Kollecədə "Turizmi təşkil karde" ixtisas, 2016-2020-minə soronədə Turkiyə Anadolu Universitetədə "Biznesi pıyone" aid ixtisasış handə. 2014-2025-minə sorunədə informasiyə texnoloqiyə sahədə məşğulbə kali şirkətonədə həm texniki, həmən rəhbər vəzifonədə ko kardenə bumıj iən beynəlxalq əhəmiyyətinə layihanədəş iştirokış kardə. Hal-hozıədə çı yurdi qıləy naədəşə texnoloqiyə şirkətədə ko kardedə. 2017-minə sorədə ıştə muəllim, xəlği hınəmand Fidan Haciyevənə ivırədə bəçəy nom bə vokal mahnı məktəbi muəsər karde fik bə na doə kəs bıynə çı həminə məktəbi direktore bə. 2020-minə sori 44 ruj dəvom kardə "Yurdi Canq"-i pevıjardəkəs iən Kəlbəcəri ozod kardə roədə şə canqonədə bə. Peşoən, çı işğoliko ozod bə vıranədə minə otırniyə konədəş ko kardəşe. 2024-nə sorədə çı Ostoro 79-minə qırdəko bə Ozərboyconi Respublikə MM-i namizəd bə na doən bıbu, müraciət ğəbul kardə bə ni. Əv "Ozərboyconədə koməndə idmanon" Ensiklopediya muəllife. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Šəxsijəton]] bewuak365z1kjraqa8tlwn30ndrpop4 126316 126315 2026-09-15T07:18:00Z Patriot Kor 3 126316 wikitext text/x-wiki {{Šəxsijət}} '''Elcin Əlijev''' — [[Azərbojčon]]i sijosətəvon.<ref>[https://aia.az/103902-elcin-eliyev-yeni-dunya-duzeninde-azerbaycanin-iradesi-ile-hesablasmamaq-mumkun-deyil.html Elçin Əliyev: "Yeni dünya düzənində Azərbaycanın iradəsi ilə hesablaşmamaq mümkün deyil"]</ref><ref>[https://www.elchinali.com/haqqinda Elçin Əliyev haqqında]</ref> Cy [[Fidan Hačijevə]] nomi Vokal Musigi məktəbi iminə mudir<ref>[https://web.archive.org/web/20171031183851/http://oxu.az/oxu.az/culture/218732 Xalq artistinin tələbəsi: Bizə şərt qoydu – FOTO]</ref>. == Biografijə == Elcin Fəzoili zoə Əlijev 31 oktjabr [[1993]]-inə sorədə çı Ostoro Korəobə ''(ısətinə Tuləkuvan)'' diədə moəku byə. 2000-2011-minə sorunədə çı Boku şəhəri 226 numrə miyonə məktəb, 2005-2007-minə sorunədə çı Boku 7-minə mahnı məktəbədəş handəşe. 2011-2014-minə sorunədə Hardımun Sənaye Kollecədə "Turizmi təşkil karde" ixtisas, 2016-2020-minə soronədə Turkiyə Anadolu Universitetədə "Biznesi pıyone" aid ixtisasış handə. 2014-2025-minə sorunədə informasiyə texnoloqiyə sahədə məşğulbə kali şirkətonədə həm texniki, həmən rəhbər vəzifonədə ko kardenə bumıj iən beynəlxalq əhəmiyyətinə layihanədəş iştirokış kardə. Hal-hozıədə çı yurdi qıləy naədəşə texnoloqiyə şirkətədə ko kardedə. 2017-minə sorədə ıştə muəllim, xəlği hınəmand Fidan Haciyevənə ivırədə bəçəy nom bə vokal mahnı məktəbi muəsər karde fik bə na doə kəs bıynə çı həminə məktəbi direktore bə. 2020-minə sori 44 ruj dəvom kardə "Yurdi Canq"-i pevıjardəkəs iən Kəlbəcəri ozod kardə roədə şə canqonədə bə. Peşoən, çı işğoliko ozod bə vıranədə minə otırniyə konədəş ko kardəşe. 2024-nə sorədə çı Ostoro 79-minə qırdəko bə Ozərboyconi Respublikə MM-i namizəd bə na doən bıbu, müraciət ğəbul kardə bə ni. Əv "Ozərboyconədə koməndə idmanon" Ensiklopediya muəllife. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Šəxsijəton]] 44spyov4zdv8wldejm2dubs5uv7kc8f 126323 126316 2026-09-15T08:10:48Z Гусейнага 51 126323 wikitext text/x-wiki {{Šəxsijət|zandružə taryx=31.10.1993}} '''Elcin Əlijev''' — [[Azərbojčon]]i sijosətəvon.<ref>[https://aia.az/103902-elcin-eliyev-yeni-dunya-duzeninde-azerbaycanin-iradesi-ile-hesablasmamaq-mumkun-deyil.html Elçin Əliyev: "Yeni dünya düzənində Azərbaycanın iradəsi ilə hesablaşmamaq mümkün deyil"]</ref><ref>[https://www.elchinali.com/haqqinda Elçin Əliyev haqqında]</ref> Cy [[Fidan Hačijevə]] nomi Vokal Musigi məktəbi iminə mudir<ref>[https://web.archive.org/web/20171031183851/http://oxu.az/oxu.az/culture/218732 Xalq artistinin tələbəsi: Bizə şərt qoydu – FOTO]</ref>. == Biografijə == Elcin Fəzoili zoə Əlijev 31 oktjabr [[1993]]-inə sorədə cy Ostoro [[Korəobə]] ''(ysətinə [[Tuləkuvon]])'' diədə moəku byə. 2000-2011-minə sorunədə cy Boku šəhəri 226 numrə mijonə məktəb, 2005-2007-minə soronədə cy Boku 7-minə mahne məktəbədəš handəše. 2011-2014-minə sorunədə Hardymun Sənaje Kollečədə "Turizmi təškil karde" ixtisas, 2016-2020-minə soronədə Turkijə Anadolu Universitetədə "Biznesi pyjone" aid ixtisasyš handə. 2014-2025-minə sorunədə informasijə texnologijə sahədə məšğulbə kali širkətonədə həm texniki, həmən rəhbər vəzifonədə ko kardenə bumyj iən bejnəlxalg əhəmijjətinə lajihanədəš ištirokyš kardə. Hal-hozyədə cy jurdi gyləj naədəšə texnologijə širkətədə ko kardedə. 2017-minə sorədə yštə muəllim, xəlği hynəmand Fidan Hačijevənə ivyrədə bəcəj nom bə vokal mahny məktəbi muəsər karde fik bə na doə kəs byjnə cy həminə məktəbi direktore bə. 2020-minə sori 44 ruj dəvom kardə "Jurdi Čang"-i pevyjardəkəs iən Kəlbəčəri ozod kardə roədə šə čangonədə bə. Pešoən, cy išğaliko ozod byə vyronədə minə otyrnijə koonədəš ko kardəše. 2024-nə sorədə cy Ostoro 79-minə gyrdəko bə Azərbojčoni Respublikə MM-i nomizəd bə na doən bybu, muračiət ğəbul kardə bə ni. Əv "Azərbojčonədə koməndə idmanon" Ensiklopedija muəllife. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Šəxsijəton]] 6h9clvzbcdoiljmvpmw1yapeyc2328x 126327 126323 2026-09-15T09:42:35Z ~2026-49915-09 58363 126327 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{Šəxsijət|zandružə taryx=31.10.1993}} '''Elcin Əlijev''' — [[Azərbojčon]]i sijosətəvon.<ref>[https://aia.az/103902-elcin-eliyev-yeni-dunya-duzeninde-azerbaycanin-iradesi-ile-hesablasmamaq-mumkun-deyil.html Elçin Əliyev: "Yeni dünya düzənində Azərbaycanın iradəsi ilə hesablaşmamaq mümkün deyil"]</ref><ref>[https://www.elchinali.com/haqqinda Elçin Əliyev haqqında]</ref> Cy [[Fidan Hačijevə]] nomi Vokal Musigi məktəbi iminə mudir<ref>[https://web.archive.org/web/20171031183851/http://oxu.az/oxu.az/culture/218732 Xalq artistinin tələbəsi: Bizə şərt qoydu – FOTO]</ref>. == Biografijə == Elcin Fəzoili zoə Əlijev 31 oktjabr [[1993]]-inə sorədə cy Ostoro [[Korəobə]] ''(ysətinə [[Tuləkuvon]])'' diədə moəku byə. 2000-2011-minə sorunədə cy Boku šəhəri 226 numrə mijonə məktəb, 2005-2007-minə soronədə cy Boku 7-minə mahne məktəbədəš handəše. 2011-2014-minə sorunədə Hardymun Sənaje Kollečədə "Turizmi təškil karde" ixtisas, 2016-2020-minə soronədə Turkijə Anadolu Universitetədə "Biznesi pyjone" aid ixtisasyš handə. 2014-2025-minə sorunədə informasijə texnologijə sahədə məšğulbə kali širkətonədə həm texniki, həmən rəhbər vəzifonədə ko kardenə bumyj iən bejnəlxalg əhəmijjətinə lajihanədəš ištirokyš kardə. Hal-hozyədə cy jurdi gyləj naədəšə texnologijə širkətədə ko kardedə. 2017-minə sorədə yštə muəllim, xəlği hynəmand Fidan Hačijevənə ivyrədə bəcəj nom bə vokal mahny məktəbi muəsər karde fik bə na doə kəs byjnə cy həminə məktəbi direktore bə. 2020-minə sori 44 ruj dəvom kardə "Jurdi Čang"-i pevyjardəkəs iən Kəlbəčəri ozod kardə roədə šə čangonədə bə. Pešoən, cy išğaliko ozod byə vyronədə minə otyrnijə koonədəš ko kardəše. 2024-nə sorədə cy Ostoro 79-minə gyrdəko bə Azərbojčoni Respublikə MM-i nomizəd bə na doən bybu, muračiət ğəbul kardə bə ni. Əv "Azərbojčonədə koməndə idmanon" Ensiklopedija muəllife. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Šəxsijəton]] tagmk69plio4qaztdrotd5lm3lu0azq 126334 126327 2026-09-15T11:35:36Z Гусейнага 51 126334 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Elcin Əlijev''' — [[Azərbojčon]]i sijosətəvon.<ref>[https://aia.az/103902-elcin-eliyev-yeni-dunya-duzeninde-azerbaycanin-iradesi-ile-hesablasmamaq-mumkun-deyil.html Elçin Əliyev: "Yeni dünya düzənində Azərbaycanın iradəsi ilə hesablaşmamaq mümkün deyil"]</ref><ref>[https://www.elchinali.com/haqqinda Elçin Əliyev haqqında]</ref> Cy [[Fidan Hačijevə]] nomi Vokal Musigi məktəbi iminə mudir<ref>[https://web.archive.org/web/20171031183851/http://oxu.az/oxu.az/culture/218732 Xalq artistinin tələbəsi: Bizə şərt qoydu – FOTO]</ref>. == Biografijə == Elcin Fəzoili zoə Əlijev 31 oktjabr [[1993]]-inə sorədə cy Ostoro [[Korəobə]] ''(ysətinə [[Tuləkuvon]])'' diədə moəku byə. 2000-2011-minə sorunədə cy Boku šəhəri 226 numrə mijonə məktəb, 2005-2007-minə soronədə cy Boku 7-minə mahne məktəbədəš handəše. 2011-2014-minə sorunədə Hardymun Sənaje Kollečədə "Turizmi təškil karde" ixtisas, 2016-2020-minə soronədə Turkijə Anadolu Universitetədə "Biznesi pyjone" aid ixtisasyš handə. 2014-2025-minə sorunədə informasijə texnologijə sahədə məšğulbə kali širkətonədə həm texniki, həmən rəhbər vəzifonədə ko kardenə bumyj iən bejnəlxalg əhəmijjətinə lajihanədəš ištirokyš kardə. Hal-hozyədə cy jurdi gyləj naədəšə texnologijə širkətədə ko kardedə. 2017-minə sorədə yštə muəllim, xəlği hynəmand Fidan Hačijevənə ivyrədə bəcəj nom bə vokal mahny məktəbi muəsər karde fik bə na doə kəs byjnə cy həminə məktəbi direktore bə. 2020-minə sori 44 ruj dəvom kardə "Jurdi Čang"-i pevyjardəkəs iən Kəlbəčəri ozod kardə roədə šə čangonədə bə. Pešoən, cy išğaliko ozod byə vyronədə minə otyrnijə koonədəš ko kardəše. 2024-nə sorədə cy Ostoro 79-minə gyrdəko bə Azərbojčoni Respublikə MM-i nomizəd bə na doən bybu, muračiət ğəbul kardə bə ni. Əv "Azərbojčonədə koməndə idmanon" Ensiklopedija muəllife. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Šəxsijəton]] 2qlst0h51l0bw4763tgpc0lo4ih09wp 126336 126334 2026-09-15T11:37:55Z Гусейнага 51 126336 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Elcin Əlijev''' — [[Azərbojčon]]i sijosətəvon.<ref>[https://aia.az/103902-elcin-eliyev-yeni-dunya-duzeninde-azerbaycanin-iradesi-ile-hesablasmamaq-mumkun-deyil.html Elçin Əliyev: "Yeni dünya düzənində Azərbaycanın iradəsi ilə hesablaşmamaq mümkün deyil"]</ref><ref>[https://www.elchinali.com/haqqinda Elçin Əliyev haqqında]</ref> Cy [[Fidan Hačijevə]] nomi Vokal Musigi məktəbi iminə mudir<ref>[https://web.archive.org/web/20171031183851/http://oxu.az/oxu.az/culture/218732 Xalq artistinin tələbəsi: Bizə şərt qoydu – FOTO]</ref>. == Biografijə == Elcin Fəzoili zoə Əlijev 31 oktjabr [[1993]]-inə sorədə cy Ostoro [[Korəobə]] ''(ysətinə [[Tuləkuvon]])'' diədə moəku byə. 2000-2011-minə sorunədə cy Boku šəhəri 226 numrə mijonə məktəb, 2005-2007-minə soronədə cy Boku 7-minə mahne məktəbədəš handəše. 2011-2014-minə sorunədə Hardymun Sənaje Kollečədə "Turizmi təškil karde" ixtisas, 2016-2020-minə soronədə Turkijə Anadolu Universitetədə "Biznesi pyjone" aid ixtisasyš handə. 2014-2025-minə sorunədə informasijə texnologijə sahədə məšğulbə kali širkətonədə həm texniki, həmən rəhbər vəzifonədə ko kardenə bumyj iən bejnəlxalg əhəmijjətinə lajihanədəš ištirokyš kardə. Hal-hozyədə cy jurdi gyləj naədəšə texnologijə širkətədə ko kardedə. 2017-minə sorədə yštə muəllim, xəlği hynəmand Fidan Hačijevənə ivyrədə bəcəj nom bə vokal mahny məktəbi muəsər karde fik bə na doə kəs byjnə cy həminə məktəbi direktore bə. 2020-minə sori 44 ruj dəvom kardə "Jurdi Čang"-i pevyjardəkəs iən Kəlbəčəri ozod kardə roədə šə čangonədə bə. Pešoən, cy išğaliko ozod byə vyronədə minə otyrnijə koonədəš ko kardəše. 2024-nə sorədə cy Ostoro 79-minə gyrdəko bə Azərbojčoni Respublikə MM-i nomizəd bə na doən bybu, muračiət ğəbul kardə bə ni. Əv "Azərbojčonədə koməndə idmanon" Ensiklopedija muəllife. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Šəxsijəton]] 92fpl5lu8tud7djiygxd6xcwsz6i4lf 0 5700 126318 126313 2026-09-15T07:42:54Z Гусейнага 51 Гусейнага номыш овахте че сәһифә [[Franz Josef Popp]] бә [[Frans Čozef Popp]] сәмти сәпе 126312 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Franz Josef Popp''' (14 janvar 1886, [[Vjana]], [[Avstrijə-Macarıston]] — 29 iyul 1954, [[Stuttgart]], [[Qərbi Almani]]) — avstrijəyi mühəndis iyən sənaye rəhbəri. Bəy [[BMW|Bayerische Motoren Werke AG]] şirkəti bino kardə iyən inkişaf doə əsos odəmonədə qıləy bıə. Popp 1922–1942-nə soron arədə BMW rəhbəri bıə iyən şirkəti əvvəlinə Generaldirektor hisob be.<ref name="BMWHistory">[https://www.bmwgroup.com/en/company/history.html BMW Group History], BMW Group.</ref> Franz Josef Popp rəhbərliki vaxtədə BMW təyyarə motoron istehsol kardə şirkətədə motosiklet iyən avtomobil istehsol kardə yolə sənaye şirkəti bə dəqarde. Bəy BMW tarixi ən mühüm rəhbəronədə qıləy hisob be. == Əvvəlinə həyoti == Franz Josef Popp 14 janvar 1886-nə sori [[Vjana]]ədə bə dunyo ome. Bəyni bə dunyo omey vaxtədə Vjana [[Avstrijə-Macarıston]] imperijə pajtaxt bıə. Popp əvvəlinə təhsili Vjanaədə vind. 1901-nə sori çəy ailə [[Brno]] şəhəri koç karde. Bəy Brnoədə məktəbi tamom karde iyən sonə alman texniki ali məktəbədə mexaniki mühəndislik iyən elektrik mühəndislik omute. Popp 1909-nə sori mühəndislik təhsili tamom karde. == Əvvəlinə karijeri == Təhsili tamom kardero son Popp Vjanaədə '''AEG-Union''' şirkətədə elektrik mühəndisi kimi kar karde. Bəy elektrik qataron iyən lokomotivon bəpeyvənd texniki layihəvon səpe kar karde. Sonə Popp şirkəti elektrik qataron iyən lokomotivon şöbə rəhbəri bə. 1914-nə sori [[Əvvəlinə cıhonə cəng]] bino bıə vaxti Popp Avstrijə-Macarıston hərbi xidmətədə daxil bə. Bəy Adriatik dənizi kinorədə ca bıə [[Pula]] hərbi bazədə dəniz aviasijə mühəndisi kimi xidmət karde. == Təyyarə motoron istehsoli == Əvvəlinə cıhonə cəngi vaxtədə Avstrijə-Macarıston hərbi rəhbərliyi təyyarə motoron istehsol karde ro Almani şirkəton bəpeyvənd imkanon axtardeybi. Popp 350 at qüvvə doə '''Austro-Daimler''' təyyarə motori [[München]]ədə ca bıə '''Rapp Motorenwerke''' şirkətədə istehsol karde təklif karde. Avstrijə-Macarıston dəniz qüvvəvon in təklif qəbul karde iyən Poppi motoron istehsoli nəzorət karde ro München bə göndərde. Popp Rapp Motorenwerke şirkəti texniki iyən idarə vəziyyəti qənaətbəxş nıbo vind. Çəy fikriro şirkəti istehsoli yenidən təşkil karde lazım bıə. Popp təcrübəli konstruktor [[Max Friz]]i şirkətədə kar karde ro dəvət karde. Max Friz yeni təyyarə motoron layihə karde iyən şirkəti texniki inkişafədə mühüm rol vinde. Avstrijəyi sərmayədo [[Camillo Castiglioni]] həm şirkəti maliyyə imkənon gücləndarde. == BMW şirkəti formalaşey == 1917-nə sori Karl Rappi Rapp Motorenwerke şirkətədə rəhbər vəzifədə uzaq kardeşone. Həmən sori şirkəti nom '''Bayerische Motoren Werke GmbH''' bə dəyişə bıə. Şirkət qısə nomiro '''BMW''' adlandırdə bıə. Franz Josef Popp yeni şirkəti idarə rəhbəri təyin bıə. Max Friz şirkəti əsos konstruktor bıə. Camillo Castiglioni isə maliyyə iyən sərmayə məsəlonədə mühüm rol vinde.<ref name="BMWHistory"/> Max Friz layihə kardə '''BMW IIIa''' təyyarə motori şirkəti əvvəlinə uğurlu məhsulonədə qıləy bıə. Motor bılınd havoədə yaxşı kar karde qabiliyyəti bəpeyvənd tanınmış bıə. In motor BMW şirkəti texniki şöhrəti ziyod karde. == Cəngədə sonə istehsol == 1918-nə sori Əvvəlinə cıhonə cəng tamom bə. [[Versal müqavilə]] Almaniyədə təyyarə motoron istehsoli məhdud karde. In səbəbro BMW başqa məhsulon istehsol karde məcbur bə. Şirkət qatar əyləcon, sənaye motoron, kənd təsərrüfati avadanlığon iyən motosiklet motoron istehsol karde bino karde. Popp cəhd karde ki, şirkəti texniki bilik iyən təcrübə hifz bıbe iyən BMW fəaliyyət karde dəvom bıdo. 1919-nə sori BMW '''Knorr-Bremse AG''' şirkəti bəpeyvənd qataronro hava əyləcon istehsol karde bino karde. Tədricən BMW motor istehsolədə dıj bəka. == BMW AG bino bey == 1922-nə sori Camillo Castiglioni BMW nomi, motor istehsoli patenton, avadanlığon iyən mühəndison Knorr-Bremse şirkətədə əldə karde. İn əmlok iyən hüquqon '''Bayerische Flugzeugwerke AG''' şirkəti bə dəvarde bıən. Həmən şirkəti nom sonə '''Bayerische Motoren Werke AG''' bə dəyişə bıə. Franz Josef Popp yeni BMW AG şirkəti rəhbəri bə. Bəy şirkəti inkişaf strategijə, maliyyə, istehsol iyən idarə məsəlon səpe yolə təsir vinde. 1925-nə sori Popp Generaldirektor təyin bıə. In vəzifə əro müasir şirkəti idarə heyəti sədri vəzifə bə oxşə bıə.<ref>[https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/Bayerische_Motoren_Werke_AG_(BMW),_1917-1945 Bayerische Motoren Werke AG (BMW), 1917–1945], Historisches Lexikon Bayerns.</ref> == Motosiklet istehsoli == 1922–1923-nə soronədə Max Friz BMW əvvəlinə motosikleti layihə karde. '''BMW R 32''' nominə in motosiklet 1923-nə sori Berlin avtomobil sərgiyədə təqdim bıə. BMW R 32 motosikleti boxer tipinə du silindrli motor iyən val vasitə arxonə çərxi hərəkət doə sistem hestbı. In texniki quruluş sonə BMW motosikleton tanınmış xüsusiyyətonədə qıləy bə. Popp motosiklet istehsoli şirkəti gələcəyi ro mühüm sahə hisob karde. BMW motosikleton keyfiyyət, davamlılıq iyən texniki yenilikonro tanınmış bıən. == Təyyarə motoron dıbarə istehsoli == 1920-nə soronə miyonedə BMW təyyarə motoron istehsoli dıbarə bino karde. Şirkət '''BMW V''', '''BMW VI''' iyən başqa motoron istehsol karde. BMW VI duvozə silindrli motor bıə iyən müxtəlif təyyaronədə istifadə bıə. In motor BMW aviasijə sənayeədə mövqeyi dıbarə gücləndarde. 1927–1928-nə soronədə BMW Amerikə '''Pratt & Whitney''' şirkəti Wasp iyən Hornet motoron lisenziro istehsol karde bino karde. Təyyarə motoron BMW fəaliyyətədə mühüm hissə təşkil kardeybi. == Avtomobil istehsoli == 1928-nə sori BMW [[Eisenach]] şəhəri avtomobil zavodi əldə karde. In zavod əvvəlinədə '''Dixi''' markinə kiçik avtomobilon istehsol kardeybi. Zavodi əldə kardero son BMW avtomobil istehsol kardə şirkət bə. Əvvəlinə BMW avtomobilon Britanijə '''Austin Seven''' modeli lisenzi əsosədə istehsol bıən. Sonə şirkət öz avtomobil modellon layihə iyən istehsol karde bino karde. 1930-nə soronədə BMW idman avtomobilon, minik avtomobilon, motosikleton iyən təyyarə motoron istehsol kardə mühüm Almani şirkəti bə. Popp şirkəti in inkişaf dövri əsos rəhbəri bıə. == Milli sosializm dövri == Franz Josef Popp 1 may 1933-nə sori [[Milli Sosialist Alman Fəhlə Partijə|NSDAP]] üzv bə. [[Nasist Almani]] silahlanma siyasəti səbəbro BMW hərbi təyyarə motoron istehsoli sürətlə ziyod karde. İkinci cıhonə cəngi vaxtədə BMW Almani hərbi sənaye sistemədə mühüm şirkətonədə qıləy bıə. Şirkəti zavodonədə hərbi təyyarə motoron iyən başqa texniki məhsulon istehsol bıən. Popp iyən Almani Hava Nazirliyi nümayəndon arədə istehsol miqdori, xammal çatışmazlığı iyən şirkəti idarə bəpeyvənd ziddiyəton əmələ ome. Popp şirkəti istehsoli yalnız hərbi məhsulon səpe yönə karde əleyhinə bıə. Bəyni idarə üsuli həm BMW idarə heyəti daxilədə ziddiyəton səbəb bə. 1942-nə sori BMW nəzorət şura Poppi şirkəti gündəlik rəhbərlikədə uzaq karde. Bəy nəzorət şura üzv nomi vind, əmma BMW gündəlik idarə səpe təsir karde imkan əvay çəy dəstədə nıbi. == İkinci cıhonə cəngədə son == [[İkinci cıhonə cəng]] tamom bardero son, may 1945-nə sori Popp dıbarə BMW idarə heyəti üzv təyin bıə. Əmma qıləy manqi son müttəfiq qüvvəvon bəyi dəst bəqəte. Popp nasist hakimiyyəti dövrədə '''Wehrwirtschaftsführer''', yəni hərbi iqtisod rəhbəri unvon vindəbı. Buna görə bəy nasizmdən təmiz karde prosesi daxilədə araşdırə bıə. Popp əvvəlinədə nasist rejimi tərəfdor kimi qiymətləndirilə bıə. Bəy qərori səpe şikayət karde. Sonə araşdırə nəticədə Popp siyasi məsuliyyətədə ozod kardə bıə. Cəngədə son Popp BMW rəhbərliyə oqarde ro çand kərə cəhd karde. Əmma çəy cəhdon nəticə nıdoşe. Bəy sonə Stuttgartədə jiyə. Franz Josef Popp 29 iyul 1954-nə sori, 68 sor sinnədə Stuttgartədə marde. == Əhəmiyyəti == Franz Josef Popp BMW tarixi ən mühüm rəhbəronədə qıləy hisob be. [[Karl Rapp]], [[Gustav Otto]], [[Camillo Castiglioni]] iyən [[Max Friz]] bənavo bəy BMW bino karde iyən inkişaf doə əsos odəmonədə qıləy bıə. Popp rəhbərliki vaxtədə BMW kiçik təyyarə motori şirkətədə yolə sənaye şirkəti bə dəqarde. Şirkət təyyarə motoron bənavo motosiklet iyən avtomobil istehsol karde bino karde. Bəyni rəhbərliki vaxtədə BMW R 32 motosikleti, BMW VI təyyarə motori iyən şirkəti əvvəlinə avtomobilon istehsol bıən. In məhsulon BMW sonə inkişafiro mühüm əsos bino kardışone. == Əlaqəli məqaləvon == * [[BMW]] * [[BMW tarixi]] * [[BMW R 32]] * [[Karl Rapp]] * [[Gustav Otto]] * [[Camillo Castiglioni]] * [[Max Friz]] * [[Əvvəlinə cıhonə cəng]] * [[İkinci cıhonə cəng]] == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} == Mənbəvon == {{İstinadon}} == Xarici bəstonon == * [https://www.bmwgroup.com/en/company/history.html BMW Group rəsmi tarixi] * [https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/Bayerische_Motoren_Werke_AG_(BMW),_1917-1945 Bayerische Motoren Werke AG (BMW), 1917–1945 — Historisches Lexikon Bayerns] {{DEFAULTSORT:Popp, Franz Josef}} [[Tispir:1886-də bə dunyo omə odəmon]] [[Tispir:1954-də mardə odəmon]] [[Tispir:Avstrijə mühəndison]] [[Tispir:Avstrijə sənaye rəhbəron]] [[Tispir:BMW]] [[Tispir:Avtomobil sənayesi]] [[Tispir:Vjanaədə bə dunyo omə odəmon]] [[Tispir:Şəxsijəton]] 3w49wsooy47mqioewuy80k0oowazn96 126320 126318 2026-09-15T07:46:15Z Гусейнага 51 Dərəse bedəni, nimə tolyšije, nimə tyrki, rostə əlofbo oko doə bejdəni 126320 wikitext text/x-wiki '''Frans Cozef Popp''' (''Franz Josef Popp'', [[14 Janvar|14 janvar]] [[1886]] sor, [[Vijana]], [[Avstrijə]] — [[29 Ijul|29 ijul]] [[1954]] sor, [[Štutgart]], [[Almanijə]]) — [[Almanijə]] biznesvon byə. [[BMW]] ofajə kardəkəsonədə gyləje. [[Tispir:Šəxsijəton]] dqb54fs18van7s03ph8yo21aff70wv5 126321 126320 2026-09-15T07:46:29Z Гусейнага 51 126321 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Frans Cozef Popp''' (''Franz Josef Popp'', [[14 Janvar|14 janvar]] [[1886]] sor, [[Vijana]], [[Avstrijə]] — [[29 Ijul|29 ijul]] [[1954]] sor, [[Štutgart]], [[Almanijə]]) — [[Almanijə]] biznesvon byə. [[BMW]] ofajə kardəkəsonədə gyləje. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Šəxsijəton]] looa96hb8wuscjjpuitcj7ulqck618t 0 6765 126326 114669 2026-09-15T09:39:39Z ~2026-49915-09 58363 126326 wikitext text/x-wiki {{Databox }} [[Fajl:Liverpool city centre.jpg|thumb|Liverpul, [[Dyždə Britanijə]]]] '''Liverpul''' (Liverpool) — [[Dyždə Britanijə]] šəhəronədə gyləje. Cy [[Ingiltərə]] šəhəronədə gyləje. Ym [[Šəhər|šəhəri]] 1190-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 118,84 кm²-e. Əholiš 498 həzoje.<ref>[http://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/populationestimatesforukenglandandwalesscotlandandnorthernireland http://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity]</ref> == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Dyždə Britanijə]] [[Tispir:Şəhron]] bcmzhk7xlbztjr64v70wigmljeak3ql 0 7463 126330 112721 2026-09-15T10:37:50Z Гусейнага 51 126330 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Nujə Zelandijə''' (''New Zealand'') — cy [[Okeanijə]] [[Kišvəron|kišvəronədə]] gyləje. Ləpəkə [[Kišvər|kišvəre]]. 26 sentjabr 1907-inə sorədə ozod byə. Rəsmi [[Inglisi zyvon|zyvonyš ingilise]]. Əroziš 268 680&nbsp;km²-e. Əholiš 4,54 milione. [[Pajtaxt|Pajtaxtyš]] [[Vellington]]e. [[Fajl:Flag of New Zealand.svg|thumb|Cy Nujə Zelandijə parcəm|çəpo]] == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Nujə Zelandijə| ]] [[Tispir:Kišvəron]] b8d8eu8bw3kgke9tcndymy38mnqlpy7 0 8903 126322 72620 2026-09-15T08:07:48Z Гусейнага 51 126322 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Tuləkuvon''' — [[Ostoro rəjon]]ədə di. {{Ostoro žimon kardə di nomon}} == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Ostoro rəjon]] eabwtxa9gwtuh4ko21lg72tzdwzy3g5 0 8955 126335 96442 2026-09-15T11:36:12Z Гусейнага 51 126335 wikitext text/x-wiki {{Šəxsijət}} '''Umər Osmani zoə Əlijev''' (10 mart 1900-minə) — Ostoro [[Korəobə]] dijədə moəku byə. Dyrozəžij, Jolə Vətən Čangi ištirokəkə və xejirxahə Umər Əlijevi II – nə dərəčə Vətəni Čangi Orden və čo mukafaton edaštə byən. Əj, 2004-minə sor 8 ijunədə vəfot kardəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Šəxsijəton]] 8gx5jw1zexx54hpyyhr5zmijjsoccch 126337 126335 2026-09-15T11:39:36Z Гусейнага 51 126337 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Umər Osmani zoə Əlijev''' ([[10 Mart|10 mart]] [[1900]] sor) — Ostoro rəjonədə [[Korəobə]] dijədə moəku byə. Dyrozəžij, [[Dyminə Dynjo čang|Dyminə Dynjo Čang]]<nowiki/>i ištirokəkə və xejirxahə Umər Əlijevi II – nə dərəčə Vətəni Čangi Orden və čo mukafaton edaštə byən. Əj, 2004-minə sor 8 ijunədə vəfot kardəše. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Šəxsijəton]] mvrfpcqbmu8laebdfurdm57gz9qpzev 0 9201 126325 126311 2026-09-15T08:43:20Z Гусейнага 51 126325 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Vjana''' ([[Almani zyvon|alm]]. ''Wien'') — [[Avstrijə]] [[Pajtaxt|pajtaxti]] ijən ən gyləj jolə šəhəri. Šəhər həmən vaxtədə Avstrijə 9 federativ əjaləti syədə gyləj ajry əjalət hesab be. Vjana Dunaj ruj kənoədə, Avropə mərkəzi hissədə ca be. Šəhəri ərozi 414,9 km²-e. 1 janvar 2026-nə sori Vjanaədə 2.040.914 kas žijə<ref name="ehali">[https://www.wien.gv.at/statistik/bevoelkerungsstand Bevölkerungsstand – Statistiken der Stadt Wien], Vjana şəhəri rəsmi statistikə.</ref>. [[Fajl:Collage von Wien.jpg|thumb|çəpo|282x282px|Vjana, [[Avstrijə]]]] Vjana Avropə sijasi, igtisodi ijən mədəni mərkəzonədə gyləje. Šəhərədə [[Ikardə byə Milləton Təškilot]]<nowiki/>i ijən çand bejnəlxalg təškiloti idarəvon ca bəka. Vjana oz tarixi memarlyǧy, musigi ənənə, muzejon, sarojon ijən universitetonro məšhur-e. == Nomi == Šəhəri alməni nomi '''Wien'''-e. Vjana nomi gədim formon Vindobona ijən Wenia nomon bəpejvənd-e. ''Wenia'' nomi jazyly mənbəonədə 881-nə sori gejd byə. [[Qədim Roma|Ǧədim Roma]] dovrədə šəhəri əroziədə '''Vindobona''' nominə hərbi düšərgə ijən məskungah byə. == Coǧrafijə == Vjana Avstrijə Šərg hissədə, [[Dunoy|Dunoj]] ruj hərdu kinorədə ca be. Šəhər Avstrijə ijən ümumən Avropə mühüm nəglijjat rahonədə gyləj mərkəz-e. Vjana Ǧərb tərəfdən [[Alpon]] Šərg ətəgon bəpejvənd be. Šəhəri ən bylynd nogtə Hermannskogel-e. Vjanaədə mülajim iglim hest. Zymystonon adətən sard, bəzi vaxton isə vəš ijən garly ben. Tovystonon garm ijən bəzi ružon vej garm ben. Dunoj ruj šəhəri coǧrafijə ijən igtisodi inkišafədə mühüm rol bəka. == Tarix == Odəmon Vjana əroziədə gədim zamonədə məskun byən. Erə əvvəl 1-nə əsrədə [[Roma imperijə]] Dunoj sərhədi myhafizə karde ro in əroziədə '''Vindobona''' nominə hərbi düšərgə bino karde. Düšərgə həndəvədə tədricən mülki məskungah əmələ ome. Orta əsronədə Vjana mühüm ticarət šəhər bə. 1155-nə sori šəhər Babenbergon hakimijjəti mərkəz bə. Sonə əsronədə Vjana [[Habsburqon|Habsburgon]] sülalə sijasi mərkəzi bə ijən Avropə ən mühüm šəhəronədə gyləj bə. 1529 ijən 1683-nə soronədə [[Osmanijon Imperijə|Osmanijon imperijə]] gošunon Vjana myhasirə kardyšone, əmma šəhəri zəbt karde nyzoneston. 1683-nə sori Vjana vej tez inkišaf karde ijən Habsburg imperijə sijasi ijən mədəni mərkəzi bə. 1804-nə sori Vjana [[Avstrijə imperijə]] pajtaxt bə. 1867–1918-nə soron arədə šəhər [[Avstrijə-Macarıston|Avstrijə-Macaryston]] imperijə pajtaxt byə. In dovrədə Vjana əholi tez zijod bə, jolon, dəmirə rahon, ictimoi binon ijən žijə məhəllon bino byən. 1918-nə sori Avstrijə-Macaryston imperijə daǧyžə ijən Vjana Avstrijə Respublika pajtaxt bə. [[İkinci cıhonə cəng|İkinci cyhonə cəng]]ədə šəhər bəzi zijanon vind. 1945–1955-nə soron arədə Vjana müttəfig dovləton tərəfdən išǧal zonon bə bolə byə. 1955-nə sori šəhər dybarə müstəgil Avstrijə pajtaxt kimi inkišaf karde. == Idorə == Vjana 23 inzibati rajoni bə bolə be. Rajoni talyš dilədə šəhəri inzibati hissə məno dojdə. Hər rajoni oz nomrə, nom ijən jerli idarə hest. Tarixi šəhər mərkəzi 1-nə rajon — '''Innere Stadt'''-e. Šəhəri tanynmyš rajononədə Leopoldstadt, Landstraße, Wieden, Mariahilf, Neubau, Favoriten, Dobling ijən Hietzing nomon karde bəbe. Šəhəri sərhədon daxilədə həm syx tikili mərkəzi məhəllon, həmənzy mešəvon, parkon ijən kənd təsərrüfati ərozijon heston. == Əholi == 1 janvar 2026-nə sori Vjanaədə 2.040.914 kas žijə.<ref name="ehali"/> Əholi sajinə gorə Vjana Avstrijə ən jolə šəhəri ijən [[Avropa İttifoqi|Avropa İttifogi]] jolə šəhəronədə gyləje. Vjana tarixən müxtəlif xəlgon ijən mədənijjəton bəham omej məkan byə. Šəhərədə avstrijəvon bənavo Avropə, Asijə ijən cyhonə bašga hissonədə omə vej odəmon žijedən. Rəsmi zyvon [[Almani zyvon|alməni zyvon]]-e. == Sijosət ijən idorə == Vjana həm šəhər, həmənzy Avstrijə federativ əjaləti status hest. Šəhəri šura həm bələdijjə šura, həm əjalət parlamenti vəzifə icra bəka. Šəhəri bələdijjə rəisi ejni vaxtədə Vjana əjaləti hokuməti rəhbəri hesab be. Avstrijə parlamenti, federal hokuməti idarəvon ijən olkə prezidenti igamətgohi Vjanaədə ca bəka. In səbəbro Vjana olkə sijasi həjoti əsos mərkəz-e. == Iǧtisod == Vjana Avstrijə igtisodi mərkəzi hesab be. Šəhəri igtisodədə xidmət sahə, bankon, syǧorta širkəton, ticarət, turizm, sənaje, informasija texnologijə ijən elmi tədgigoton mühüm rol heston. Vej milli ijən bejnəlxalg širkəti mərkəzi idarə Vjanaədə ca bəka. Turizm šəhəri igtisodədə xüsusi əhəmijjət hest. Hər sor miljonon səjoh Vjana tarixi binon, muzejon, sarojon ijən konserton vindero omejdən. == Nəǧlijjat == Vjana Avropə mühüm dəmirə rah, avtomobil ijən hava nəglijjati mərkəz-e. '''Wien Hauptbahnhof''' šəhəri əsos dəmirə rah stansijəje. In stansijə Vjana Avstrijə bašga šəhəron ijən gonši olkəvonro bəpejvənd karde. Šəhəri ictimoi nəglijjat sistemədə metro (''U-Bahn''), tramvaj, avtobus ijən šəhərətrafy gataron (''S-Bahn'') daxil ben. Vjana tramvaj šəbəkə cyhonədə ən jolə tramvaj šəbəkonədə gyləje. '''Vjana Bejnəlxalg Hava Limany''' šəhəri Šərg-Cənub tərəfdə, Schwechat həndəvədə ca be. Hava limany Vjana vej Avropə ijən cyhonə šəhəronro bəpejvənd bəka. == Mədənijət == Vjana Avropə klassik musigi mərkəzonədə gyləj hesab be. [[Volfqanq Amadey Motsart|Volfgang Amadej Motsart]], [[Lüdviq van Bethoven|Lüdvig van Bethoven]], [[Frans Şubert|Frans Šubert]], [[İohann Ştraus|İohann Štraus]] ijən bəzi bašga məšhur bəstəkar Vjanaədə žijə ijən ijən əsər bəvyrdəšone. Šəhərədə Vjana Dovlət Operə, Burgtheater, Musikverein ijən vej konsert zali hest. Vjana Filarmoni Orkestri cyhonədə ən məšhur orkestronədə gyləje. Hər sori 1 janvarədə Vjana Filarmoni Yeni Sor konserti bəka. Šəhəri jolə muzejon syədə İncəsənət Tarixi Muzeji, Təbiət Tarixi Muzeji, Albertina, Belvedere ijən MuseumsQuartier nomon karde bəbe. == Memari ijən vindemon məkanon == Vjana tarixi mərkəzədə vej memarlyg abidə hest. Ən tanynmyš abidon syədə inon daxil ben: * '''Stephansdom''' — Vjana əsos kilsə ijən šəhəri rəmzonədə gyləj; * '''Hofburg''' — Habsburgon tarixi gyš saroji; * '''Schonbrunn''' — Habsburgon jaj saroji; * '''Belvedere''' — barokko üslubədə bino byə saroj kompleksi; * '''Vjana Dovlət Operə''' — šəhəri məšhur operə binoji; * '''Rathaus''' — Vjana bələdijjə binoji; * '''Parlament''' — Avstrijə parlamenti binoji; * '''Prater''' — jolə park ijən əjləncə məntəgə. Vjana tarixi mərkəz 2001-nə sori [[UNESCO]] Cyhonə Mədəni İrsi sijohijə daxil karde byə.<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1033 Historic Centre of Vienna], UNESCO World Heritage Centre.</ref> == Elm ijən təhsil == Vjana Avstrijə ən mühüm elm ijən təhsil mərkəzi hesab be. '''Vjana Universiteti''' 1365-nə sori bino byə ijən alməni zyvoni olkəvonədə ən gədim universitetonədə gyləje. Šəhərədə Vjana Texniki Universiteti, Vjana Tibb Universiteti, Vjana İgtisod Universiteti, Musigi ijən İfaçylyg Sənəti Universiteti ijən bašga ali məktəbon fəalijjət kardedən. Vjana universitetonədə Avstrijə ijən xarici olkəvonədə omə vej tələbə təhsil giredə. == Bejnəlxəlǧ əhmijəti == Vjana [[Nju-Jork (šəhər)|Nju-York]], [[Cenevrə]] ijən [[Nayrobi|Najrobi]] bənavo Birləšmiš Milləton Təškiloti əsos mərkəzonədə gyləje. '''Vienna International Centre''' binon kompleksi BMT vej idarə ijən təškiloti jerləšmə məkan-e. [[Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi|Bejnəlxalg Atom Eneržisi Agentliji]], [[Birləşmiş Milləton Sənaye İnkişafı Təşkiloti|Birləšmiš Milləton Sənaje İnkišafy Təškiloti]] ijən [[Neft İxrac Kardə Ölkəvon Təşkiloti|Neft İxrac Kardə Ölkəvon Təškiloti]] mərkəz Vjanaədə ca bəka. Šəhər vej bejnəlxalg gorüš, konfrans ijən diplomatik danyšygi məkan byə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} == Xaričijə linkon == {{Xaričijə linkon}} * [https://www.wien.gv.at/ Vjana šəhəri rəsmi sajt] * [https://www.wien.info/ Vjana turizm rəsmi sajti] {{Avropə pajtaxton}} [[Tispir:Avropə pajtaxton]] [[Tispir:Avstrijə]] [[Tispir:Šəhəron]] 6ff3qb5jlhnd4e3rj9bbiirtgpwlkwm 0 20518 126324 126310 2026-09-15T08:29:30Z Гусейнага 51 126324 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Diabet''' və ja '''Šəkəri diabet''' xroniki [[Wp/tly/Metabolizm|metabolik]] noxošijə. Əm noxošijo [[Wp/tly/Xun|xunda]] glukoza səvijjə normadan zijo be. Əǧər xunda glukoza uzun muddət zijo bymonde, dyl, damar, bojrək, cəš və əsəbon zədə bedən<ref name="WHO">[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes World Health Organization: Diabetes]. 14 noyabr 2024-də dəğiş kardə bıə; 12 sentyabr 2026-də dəstres bıə.</ref>. [[Wp/tly/İnsulin|İnsulin]] mədəalty vəzi hasil kardə hormon-e. Əm hormon glukoza xundən bədəni hučejrəvon daxyl bykardə koməg karde. Diabeti də bədən insulin kifajət hasil nykarde, ja hasil kardə insulin duzgun təsir nykarde. == Diabeti čuron == Diabeti əsosi čuron tip 1 diabet, tip 2 diabet və hamilə diabet. === 1 diabet === Tip 1 diabeti də bədəni immun sistemi insulin hasil kardə hučejrəvon zədə karde. Əm səbəbdən bədən insulin vej kəm hasil karde ja həc hasil nykarde. Tip 1 diabeti olan odəmon həjat boju insulin gabul karde lozyme. Əm nov hər sinədə bəbe, amma vej vaxt ušaǧon və čəvonon də aškor be. === 2 diabet === Tip 2 diabet diabeti ən zijo bə byə nov-e. Əm noxošijo bədən insulinə duzgun čavob nydoe və vaxti rə insulin hasil kardə də kəm be. Tip 2 diabet artyg vazn, kəm fiziki fəallyǧ, gejri-saǧlam ǧəzo, sin və irsi amilon ilə əlagədor bəbe. Noxoši bəzən uzun muddət aškor nijəbə. === Hamilə diabet === Hamiləl diabet kali zənon də hamilə vaxti pəjdo bejdə. Əm hal adətən hamilə bəpeštə mijono še, əmma zən və bəǧə də gələčəkdə tip 2 diabeti risk zijo be. == Nyšonon == Diabeti mumkin nyšonon: * zijo təšnelyǧ; * rəjrə idro karde; * zijo vəši byə; * besəbəbi vazni kəm byə; * jorǧunijət; * cəš rovšə həz nyvinde; * jarəvon di səǧ byə; * əlon və pəvon də kej byə ja sanču; * rəjrə infeksijon. Tip 1 diabeti nyšonon adətən rə pəjdo bejdən. Tip 2 diabeti nyšonon isə javaš pəjdo bəben və kali zəjif bəben. == Səbəbon və risk amilon == Tip 1 diabeti də immun sistemi səhvən mədəalty vəzi insulin hasil kardə hučejrəvon zədə karde. Əm prosesin də irsi və muhit amilon rol dojdən. Tip 2 diabeti əsosi risk amilon: * artyg vazn və [[Wp/tly/Piylənmə|pijlənmə]]; * kəm fiziki fəallyǧ; * gejri-səǧ ǧəzo; * xyjzonədə diabet byə; * sin zijo byə; * zijo xun təzyjig; * lipid metabolizmi pozǧun byə; * hamilə diabeti tarixcə. == Diagnoz == Diabeti diagnoz xunda glukoza səvijə olc kardə ilə noə be. Əsosi teston: * vəšiluzinə glukoza; * təsodufi vaxtədə glukoza; * HbA1c; * oral glukoza tolerans testi. HbA1c oxonədy-se mohi də xunda glukoza orta səvijjə həxədə məlumot doə. Dijagnoz ucun test nətičəvon kliniki vəzijət ilə birgə gijmətləndyrnije lozyme. == Myoličə == Diabeti myoličə məgsəd xunda glukoza səvijjə nəzorət də vində və komplikasjonon risk kəm karde. Myoličə diabeti nov və odəmi vəzijjətə gorə fərǧ karde. Myoličə daxil be: * saǧlam və balansly ǧəzo; * muntəzəm fiziki fəallyǧ; * artyg vazni kəm karde; * xunda glukoza nəzorət karde; * diabet doruon gabul karde; * insulin gabul karde; * xun təzjig və xolesterin nəzorət karde; * cəš, bojrək və pəvon muntəzəm muajinə karde. Tip 1 diabeti də insulin zəruri-e. Tip 2 diabeti də həjat tərzi dəǧiš kardə, doruon və bəzi hallon də insulin istifadə be. Dunja Səhijjə Təškilati məlumatə gorə, diabeti olan odəmon də dyl-damar risk kəm kardejro xun təzjig və xolesterin də nəzorət karde əhəmijjətli-e<ref name="WHO" />. == Komplikasjonon == Xunda glukoza uzun muddət zijo bymonde muxtəlif orǧanon zədə bəben. Diabeti əsosi komplikasjonon: * dyl və damar noxošijon; * infarkt və insult; * bojrəki funksijə kəm byə; * diabeti retinopatijə və vinde kəm byə; * periferik nevropatijə; * pə də jarə və infeksijə; * aǧyr hallon də amputasijə; * infeksijon risk zijo byə. Qlukoza vej kəm byə '''hipoglikemijə''' nom doə be. Əm hal tərləmə, larzə, vəši byə, bašgičəllənmə və huš pozǧun byə pəjdokardə bəzne. Aǧyr hipoglikemijə təčili tibbi koməg tələb karde. == Profilaktika == Tip 1 diabeti garšysəpe etibarly profilaktika usul hələ məlum ni. Tip 2 diabeti riski isə saǧlam həjat tərzi ilə kəm kardə bəbe: * normal vazn vində; * həftə də muntəzəm fiziki fəallyǧ karde; * tərəvəz, mejvə və lifli ǧəzo zijo istifadə karde; * šəkərli ickion və vej emal byə ǧəzo kəm istifadə karde; * tutun istifadə nykarde; * risk amilon byə odəmon də glukoza muntəzəm jox kardə. == Epidemiologijə == Bejnəlxalg Diabet Federasijə 2025-či il Atlasə gorə, 2024-či ildə djnjo də 20–79 sinədə təxminən 589 miljon odəmi diabet byə. Əm təxminən hər dogguz bojuk odəmdən i nəfər-e. Prognozə gorə, diabeti olan odəmon saj 2050-či ildə 853 miljona rəsə bəzne.<ref name="IDF">[https://diabetesatlas.org/resources/idf-diabetes--atlas-2025/ International Diabetes Federation: IDF Diabetes Atlas, 11-ci nəşr, 2025]. 12 sentyabr 2026-də dəstres bıə.</ref> Əm rəgəmon həm dijagnoz noə byə, həmən dijagnoz noə nybyə diabet hallon daxil karden. Muxtəlif kišvəron və regionon də diabeti jajylma səvijjə fərǧ karde. == Bəvinən həm == * Insulin * Glukoza * Mədəalty vəzi * Pijlənmə * Dyl-damar noxošijon * Bojrək * Xun təzjig == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} == Xaričijə linkon == {{Xaričijə linkon}} * [https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes Dunja Səhijjə Təškilati — Diabetes] * [https://diabetesatlas.org/ International Diabetes Federation — Diabetes Atlas] [[Category:Wp/tly/Tibb]] [[Category:Wp/tly/Endokrinoloğijə]] [[Category:Wp/tly/Metabolik noxoşijon]] 02pajy2dvxnix0x84jzel6nj679szao 0 20521 126328 2026-09-15T10:34:15Z Гусейнага 51 Created page with "{{Databox}} '''Ernest Rezerford'''; '''1-nə Rezerford Nelsoninə baron''' (ing. ''Ernest Rutherford'', ''1st Baron Rutherford of Nelson''; [[30 Avgust|30 avgust]] [[1871]] sor, Spring-Gruv, Nujə Zelandijə — [[19 Oktjabr|19 oktjabr]] [[1937]] sor, Kemrič) — britanijə fikiəvon. Bənə nuvə fizikə pyə zyne bejdə. Kimjədə Nobeli premijə laureate 1908 sorədə. 1911 sorədə de yštə nominə təčrubə alfa-puršon pevylo karde təsdyǧ kardyše ki atomonə..." 126328 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ernest Rezerford'''; '''1-nə Rezerford Nelsoninə baron''' (ing. ''Ernest Rutherford'', ''1st Baron Rutherford of Nelson''; [[30 Avgust|30 avgust]] [[1871]] sor, Spring-Gruv, Nujə Zelandijə — [[19 Oktjabr|19 oktjabr]] [[1937]] sor, Kemrič) — britanijə fikiəvon. Bənə nuvə fizikə pyə zyne bejdə. Kimjədə Nobeli premijə laureate 1908 sorədə. 1911 sorədə de yštə nominə təčrubə alfa-puršon pevylo karde təsdyǧ kardyše ki atomonədə mysbətə ko kardə byə lesy u əcəj gyrdo mənfijə ko kardə byə elektronon hestin. De əcəj təčrubə nətičədə cy atomi planerə model soxtyše. Uzv (1903) u prezident (1925—1930) be cy Londoni kralə čəmjəti, Parisi elmon akademijə xaričijə uzv (1927; 1921-ku myxbir be), cy Russijə elmon akademijə xaričijə uzv-myxbir (1922) u šərəfinə uzv (1925). == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Kategorijə:Dyždə Britanijə fizikəvon]] pvb26p0nizrg92qkqbpcg1ar4dq7rwm 126329 126328 2026-09-15T10:35:40Z Гусейнага 51 126329 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ernest Rezerford'''; '''1-nə Rezerford Nelsoninə baron''' (ing. ''Ernest Rutherford'', ''1st Baron Rutherford of Nelson''; [[30 Avgust|30 avgust]] [[1871]] sor, Spring-Gruv, [[Nujə Zelandijə]] — [[19 Oktjabr|19 oktjabr]] [[1937]] sor, Kembrič) — britanijə fikiəvon. Bənə nuvə fizikə pyə zyne bejdə. Kimjədə Nobeli premijə laureate 1908 sorədə. 1911 sorədə de yštə nominə təčrubə alfa-puršon pevylo karde təsdyǧ kardyše ki atomonədə mysbətə ko kardə byə lesy u əcəj gyrdo mənfijə ko kardə byə elektronon hestin. De əcəj təčrubə nətičədə cy atomi planerə model soxtyše. Uzv (1903) u prezident (1925—1930) be cy Londoni kralə čəmjəti, Parisi elmon akademijə xaričijə uzv (1927; 1921-ku myxbir be), cy Russijə elmon akademijə xaričijə uzv-myxbir (1922) u šərəfinə uzv (1925). == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Kategorijə:Dyždə Britanijə fizikəvon]] h2jp8jqruhdnu38mr0a68t6me2j340m 0 20522 126331 2026-09-15T11:31:23Z Гусейнага 51 Created page with "{{Databox}} '''Ervin Rudolf Jozef Aleksandr Šredinger''' (alm. ''Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger''; 12 avgust 1887 sor, [[Vijana]] — 4 janvar 1961 sor, hežo əjo) — avstrijəvyžə fizikəvon-nəzərijəvon, kvantinə mexanikə soxtəkəsonədə gyləje. Nobeli premijə laureate (1933). Avstrijə elmon akademijə uzv (1956), u həmən dynjo čo elmon akademijon, həmən cy SSRI elmon Akademijə xaričijə uzv (1934). Šredinger kali fundamentalə nətič..." 126331 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ervin Rudolf Jozef Aleksandr Šredinger''' (alm. ''Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger''; 12 avgust 1887 sor, [[Vijana]] — 4 janvar 1961 sor, hežo əjo) — avstrijəvyžə fizikəvon-nəzərijəvon, kvantinə mexanikə soxtəkəsonədə gyləje. Nobeli premijə laureate (1933). Avstrijə elmon akademijə uzv (1956), u həmən dynjo čo elmon akademijon, həmən cy SSRI elmon Akademijə xaričijə uzv (1934). Šredinger kali fundamentalə nətičonyš heste kvantinə nəzərijədə, komon bə ləpəjnə mexanikə bynovrə mandin: əv ləpəjnə bərobərinon xylosə kardyše (mandəjnə u vaxtiku əloǧəjn byə Šredingeri bərobərinon), matriksə mexanikə u formalizmi mijono bərobərinəti nišon kardyše, cy hiddətinon ləpəmexanikəjnə nəzərijə soxtəše, kali konkretə məsəlon həl kardyše. Šredinger cy ləpəjnə funskijon fizikəjnə məno orižinalə izoh tovsijə kardyše; pešonə vaxtonədə cand kərə cy kvantinə mexanikə umumijə ǧəbul kardə byə kopenhagenə izohi tənǧyd kardəbe (cy «Šredingeri kyty» paradoks u čo). Cymi bə kəno, əv fizikə čurbəčurə sahonədə xəjli əsəron myəllife: statikə mexanikədə u termodinamikədə, dielektrikon fizikədə, rangi nəzərijədə, elektrodinamikədə, umumi [[Nisbijəti nəzərijə|nisbijəti nəzərijə]]də u kosmologijədə; kali kərə kulšijə be cy sahə jaliə nəzərijə nyvyšte. «Žimon cice?» kitobədə Šredinger cy genetikə problemon barədə nyvyštyše, u bə žimoni fenomeni cy fizikə nəzərinə noxtəku dijə kardyše. Əv xəjli dyǧǧətəti dojdəbe bə elmon fəlsəfə aspekton, antikə u həšipemə fəlsəfə konsepsijon, cy etikə u dini parson barədə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Kategorijə:Avstrijə fizikəvon]] fdirans9xsuuaf3l7elkyxp88wwfoza 126332 126331 2026-09-15T11:32:35Z Гусейнага 51 126332 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ervin Rudolf Jozef Aleksandr Šredinger''' ([[Almani zyvon|alm]]. ''Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger''; [[12 Avgust|12 avgust]] [[1887]] sor, [[Vijana]] — [[4 Janvar|4 janvar]] [[1961]] sor, hežo əjo) — [[avstrijə]]<nowiki/>vyžə fizikəvon-nəzərijəvon, kvantinə mexanikə soxtəkəsonədə gyləje. Nobeli premijə laureate (1933). Avstrijə elmon akademijə uzv (1956), u həmən dynjo čo elmon akademijon, həmən cy SSRI elmon Akademijə xaričijə uzv (1934). Šredinger kali fundamentalə nətičonyš heste kvantinə nəzərijədə, komon bə ləpəjnə mexanikə bynovrə mandin: əv ləpəjnə bərobərinon xylosə kardyše (mandəjnə u vaxtiku əloǧəjn byə Šredingeri bərobərinon), matriksə mexanikə u formalizmi mijono bərobərinəti nišon kardyše, cy hiddətinon ləpəmexanikəjnə nəzərijə soxtəše, kali konkretə məsəlon həl kardyše. Šredinger cy ləpəjnə funskijon fizikəjnə məno orižinalə izoh tovsijə kardyše; pešonə vaxtonədə cand kərə cy kvantinə mexanikə umumijə ǧəbul kardə byə kopenhagenə izohi tənǧyd kardəbe (cy «Šredingeri kyty» paradoks u čo). Cymi bə kəno, əv fizikə čurbəčurə sahonədə xəjli əsəron myəllife: statikə mexanikədə u termodinamikədə, dielektrikon fizikədə, rangi nəzərijədə, elektrodinamikədə, umumi [[Nisbijəti nəzərijə|nisbijəti nəzərijə]]də u kosmologijədə; kali kərə kulšijə be cy sahə jaliə nəzərijə nyvyšte. «Žimon cice?» kitobədə Šredinger cy genetikə problemon barədə nyvyštyše, u bə žimoni fenomeni cy fizikə nəzərinə noxtəku dijə kardyše. Əv xəjli dyǧǧətəti dojdəbe bə elmon fəlsəfə aspekton, antikə u həšipemə fəlsəfə konsepsijon, cy etikə u dini parson barədə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Kategorijə:Avstrijə fizikəvon]] g7enbb536mwvvgjt61klz1k0nb1n1pg 126333 126332 2026-09-15T11:33:06Z Гусейнага 51 126333 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ervin Rudolf Jozef Aleksandr Šredinger''' ([[Almani zyvon|alm]]. ''Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger''; [[12 Avgust|12 avgust]] [[1887]] sor, [[Vijana]] — [[4 Janvar|4 janvar]] [[1961]] sor, hežo əjo) — [[avstrijə]]<nowiki/>vyžə fizikəvon-nəzərijəvon, kvantinə mexanikə soxtəkəsonədə gyləje. Nobeli premijə laureate (1933). Avstrijə elmon akademijə uzv (1956), u həmən dynjo čo elmon akademijon, həmən cy SSRI elmon Akademijə xaričijə uzv (1934). Šredinger kali fundamentalə nətičonyš heste kvantinə nəzərijədə, komon bə ləpəjnə mexanikə bynovrə mandin: əv ləpəjnə bərobərinon xylosə kardyše (mandəjnə u vaxtiku əloǧəjn byə Šredingeri bərobərinon), matriksə mexanikə u formalizmi mijono bərobərinəti nišon kardyše, cy hiddətinon ləpəmexanikəjnə nəzərijə soxtəše, kali konkretə məsəlon həl kardyše. Šredinger cy ləpəjnə funskijon fizikəjnə məno orižinalə izoh tovsijə kardyše; pešonə vaxtonədə cand kərə cy kvantinə mexanikə umumijə ǧəbul kardə byə kopenhagenə izohi tənǧyd kardəbe (cy «'''Šredingeri kyty'''» paradoks u čo). Cymi bə kəno, əv fizikə čurbəčurə sahonədə xəjli əsəron myəllife: statikə mexanikədə u termodinamikədə, dielektrikon fizikədə, rangi nəzərijədə, elektrodinamikədə, umumi [[Nisbijəti nəzərijə|nisbijəti nəzərijə]]də u kosmologijədə; kali kərə kulšijə be cy sahə jaliə nəzərijə nyvyšte. «Žimon cice?» kitobədə Šredinger cy genetikə problemon barədə nyvyštyše, u bə žimoni fenomeni cy fizikə nəzərinə noxtəku dijə kardyše. Əv xəjli dyǧǧətəti dojdəbe bə elmon fəlsəfə aspekton, antikə u həšipemə fəlsəfə konsepsijon, cy etikə u dini parson barədə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Kategorijə:Avstrijə fizikəvon]] e3xbioy9nb2xkhkusnawabs1ywyaeaj