Bangkok

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tly">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikipedija</sitename>
    <dbname>tlywiki</dbname>
    <base>https://tly.wikipedia.org/wiki/S%C9%99rlovh%C9%99</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medja</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Xususi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">No-pegət</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Okoədə</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Okoədə no-pegət</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vikipedija</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Vikipedija no-pegət</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fajl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fajli no-pegət</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki no-pegət</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Šablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Šabloni no-pegət</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Dastək</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dastəki no-pegət</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorijə</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategorijə no-pegət</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Moduli no-pegət</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Bangkok</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4710</id>
    <revision>
      <id>126825</id>
      <parentid>126814</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T08:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гусейнага</username>
        <id>51</id>
      </contributor>
      <origin>126825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="335" sha1="hy77bv3u08myngzmc1cqq8anxdfg1eb" xml:space="preserve">{{Databox}}
[[Fajl:Flag of Bangkok.svg|thumb|Cy Bangkoki parcəm]]
'''Bangkok''' (กรุงเทพฯ) — cy [[Tailənd]]i [[pajtaxt]]e. Ym [[šəhər]]i 21 aprel 1782-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 1568,737&amp;nbsp;km²-e. Əholiš 5,6 miljone.
== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}
[[Tispir:Coğrafiya]]
[[Tispir:Tailənd]]</text>
      <sha1>hy77bv3u08myngzmc1cqq8anxdfg1eb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126826</id>
      <parentid>126825</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T08:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гусейнага</username>
        <id>51</id>
      </contributor>
      <origin>126826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="342" sha1="n6vldnhsfma9ht19m19qz9rx1rzij1z" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Bangkok''' (กรุงเทพฯ) — cy [[Tailənd]]i [[pajtaxt]]e. Ym [[šəhər]]i 21 aprel 1782-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 1568,737&amp;nbsp;km²-e. Əholiš 5,6 miljone.
[[Fajl:Flag of Bangkok.svg|thumb|Cy Bangkoki parcəm|çəpo]]
== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}
[[Tispir:Coğrafiya]]
[[Tispir:Tailənd]]</text>
      <sha1>n6vldnhsfma9ht19m19qz9rx1rzij1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hindyston</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6021</id>
    <revision>
      <id>126820</id>
      <parentid>126752</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>125</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>126820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4209" sha1="7u0c1842vfztm31pddh691a6xe4puo5" xml:space="preserve">{{Databox}} 
'''Hindyston'''&lt;ref&gt;[[Lija Pirejko|&lt;nowiki&gt;Пирейко Л. А.&lt;/nowiki&gt;]] &lt;nowiki&gt;«Талышско-русский словарь. Толышә үрүсә лүғәт». 1976, c. 238&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;, '''Hind'''&lt;ref&gt;[[Lija Pirejko|&lt;nowiki&gt;Пирейко Л. А.&lt;/nowiki&gt;]] &lt;nowiki&gt;«Талышско-русский словарь. Толышә үрүсә лүғәт». 1976, c. 238&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;, '''Hynd'''&lt;ref&gt;[[Lija Pirejko|&lt;nowiki&gt;Пирейко Л. А.&lt;/nowiki&gt;]] &lt;nowiki&gt;«Талышско-русский словарь. Толышә үрүсә лүғәт». 1976, c. 283&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; – [[Asijə]]də [[kišvər]]. Hindyston de 6 gylə [[Kišvər|kišvəri]] həmmarze – de [[Pakistan]]i, [[CXR|Cini]], [[Nepal]]i, [[Butan]]i, [[Banglədeš]]i, [[Mjanmə]], oviku – de [[Maldiv ləpəkon]], [[Šri-Lankə]] və [[Indonezijə]].

Əroziš jolijəti gornə haftminə ən jolə kišvəre. Ərožis 3,287,240 km² – e&lt;ref&gt;[http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_glance/area.aspx Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner , India : Area of India : 3,287,240 Sq km.*]&lt;/ref&gt;. Dynjo dimi ən ve əholiš bə dyminə kišvəre.

== Nomi etimologijə ==
Hindystoni nom Indiku bə məjdon omə nome, &quot;hindu&quot; - kanə Farsi syxaniku, sanskriti zyvonədə &quot;sindhu&quot;ku omedə.

== Taryx ==
=== Myosirə tarix ===
[[Dyminə Dynjo čang]] oxo bə nez [[Dyždə Britanijə]] mustəmləkə Hindystonədə milli-ozodəti hərəkat rost be. Britanijə bə Hindyston dominionə huǧuǧə doj məčbur be. Həminə sori avǧustədə, [[Čəvahirləl Nehru]] sədorətədə Myvəǧǧəti hukumət təškil be. Lakin ym təmomə ozod be nybe. Xəlǧi myborizə dəvom kardə bedəbe. Ym myborizə nətičədə 1947-minə sorədə Hindystonədə bə ingilisi aǧəti oxo be. Həminə sori avgusti 15-də Hindystoni ərozijədə, de dini əloməton əsasjon pegəte, de gylə mustəgilə dovlətjon, hinduson veni təškil kardə Hindyston və əholiš vejni mysylmononku iborət bə [[Pakistan]] kišvəri soxtə be.

== Fiziki-coǧrafi xarakteristika ==

== Iǧtisodijət ==

== Əholi == 
=== Zyvon ===
Hindystonədə ən ve pevylo bə zyvon [[hindi zyvon]]e&lt;ref&gt;{{cite web |title=Languages by number of speakers according to 1991 census|publisher= Central Institute of Indian Languages|url=http://www.ciil.org/Main/Languages/map4.htm|accessmonthday=August 2 |accessyear=2007}}&lt;/ref&gt; və rəsmi zyvononədə gyləj hisob bedə&lt;ref&gt;Mallikarjun, B. (Nov., 2004), [https://web.archive.org/web/20081224084645/http://www.languageinindia.com/nov2004/mallikarjunmalaysiapaper1.html Fifty Years of Language Planning for Modern Hindi-The Official Language of India], [https://web.archive.org/web/20081212153207/http://www.languageinindia.com/index.html ''Language in India''], Volume 4, Number 11. ISSN 1930—2940.&lt;/ref&gt;. Biznes və inziboti konədə ve istifodə bə ingilisi zyvon &quot;dastək doə zyvon&quot; statusədəj&lt;ref name=English-subsidiary&gt;{{cite web |title=Notification No. 2/8/60-O.L. (Ministry of Home Affairs), dated 27 April, 1960||url=http://www.rajbhasha.gov.in/preseng.htm|accessmonthday=July 4 |accessyear=2007}}&lt;/ref&gt;; Hindystoni Konstitusijəro kišvərədə 21 rəsmi zyvon heste. Hinsitonədə zyvonon 1 652 dialekton heste&lt;ref name=&quot;Manorama&quot;&gt;{{cite book |first=K.M. |last=Matthew |title=Manorama Yearbook 2003 |publisher=[[Malayala Manorama]] |year=2006 |id=ISBN 81-89004-07-7 |pages=g 524}}&lt;/ref&gt;.

=== Din ===
Hindystoni əholi 83 faiz induiste.

=== Mədənijət ===

== Həmən, dijə bykə ==

== Forogalerijə ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Fajl:Bombay Stock Exchange 3.jpg|Bombaj
Fajl:Pfau imponierend.jpg|Vətəni Hindyston byə tovuz
Fajl:Puvar 20080220-1.jpg|Nyso Hindystoni dyjokənon
Fajl:Karakoram-West Tibetan Plateau alpine steppe.jpg|Kobəsonə Hindystoni bandon
Fajl:Parliament of India.JPG|Hindystoni parlament
&lt;/gallery&gt;

== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}

== Linkon ==
[http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_glance/religion.aspx Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner , India : Religious Composition of India by 2001 census]

{{Asijə kišvəron}}
[[Tispir:Hindyston| ]]
[[Tispir:Asijə kišvəron]]</text>
      <sha1>7u0c1842vfztm31pddh691a6xe4puo5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ZIL-4105</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9462</id>
    <revision>
      <id>126833</id>
      <parentid>125576</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:15:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54996-58</username>
        <id>61506</id>
      </contributor>
      <origin>126833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="339" sha1="ts4ve9oj8klwwprervg3yi64kxe359u" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ZIL-4105''' (ЗИЛ-4105 («Бронекапсула») — cy [[Sovet Sosialist Respublikon Ibemon|Sovet Ibemon]]i [[Urusijət]]i avtomobile. Ym avtomobili 1983-2000-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[Məskova]] [[Šəhər|šəhərədə]] vadoəšone.
== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}
[[Tispir:ZiL avtomobilon]]</text>
      <sha1>ts4ve9oj8klwwprervg3yi64kxe359u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IŽ-2125</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9671</id>
    <revision>
      <id>126835</id>
      <parentid>125296</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55158-85</username>
        <id>61512</id>
      </contributor>
      <origin>126835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="301" sha1="bdzmlsav6mpblg70ja4d3yhndhz3bk1" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''IŽ-2125''' (Иж-27175 ) — cy [[Urusijət]]i [[Sovet Sosialist Respublikon Ibemon|Sovet Ibemon]]i avtomobile. Ym avtomobili 1973-1997-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[Iževsk]] [[šəhər]]ədə vadoəšose.

== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}

[[Tispir:IŽ avtomobilon]]</text>
      <sha1>bdzmlsav6mpblg70ja4d3yhndhz3bk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IŽ-2715</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9674</id>
    <revision>
      <id>126834</id>
      <parentid>125311</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55158-85</username>
        <id>61512</id>
      </contributor>
      <origin>126834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="325" sha1="8fwtekzo8d9w8ry6srtxvr6wo7b662r" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''IŽ-2715''' (Иж-27175) — cy [[Urusijət]]i, [[Ukrajnə]] [[Sovet Sosialist Respublikon Ibemon|Sovet Ibemon]]i avtomobile. Ym avtomobili 1972-2014-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili [[Iževsk]] [[šəhər]]ədə Ukrajnədə vadoəšose.

== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}
[[Tispir:IŽ avtomobilon]]</text>
      <sha1>8fwtekzo8d9w8ry6srtxvr6wo7b662r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əvəz Sadyxov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9929</id>
    <revision>
      <id>126824</id>
      <parentid>125890</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>44</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Əvəz_Sadıxov.jpg|Əvəz_Sadıxov.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 5 October 2026.</comment>
      <origin>126824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5521" sha1="c4ras1nnqlwa8oofe59llnohnb614ig" xml:space="preserve">'''Əvəz Sadyxov''' ([[18 Avgust|18 avgust]] [[1942]] sor, [[Byləband]] di, [[Liki rəjon]], Azərbojčoni SSR — [[9 Nojabr|9 nojabr]] [[1999]] sor, [[Boku]], [[Azərbojčon]]) — [[Tolyšon|tolyšə]] zyvonšynos, tolyššynos, miəllim. Filologijə elmon doktor, professor. Cy «[[Tolyši sədo]]» ružnomə iminə redaktor&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;F. Əboszodə, Ə. Sadyxzodə. Tolyšə zyvon: fonetikə, morfologijə, sintaksis. — Minsk: Medisont, 2019. — 233 s.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;''Xalid Məhmud.'' Har žimoniku gyləj sətyr = Hər ömürdən sətirlər. — UniPrint, 2019. — S. 170-171. — 472 s.&lt;/ref&gt;.

== Biogrəfijə ==
Sadyxov Əvəz Širi zoə bə dynjo omə 18 avgust 1942 sorədə, Byləband dijədə, Leriki rəjoni. Iminə təhsilyš sə 8-sinifinə Byləbandi məktəbədə, 1959 sorədə Lerikədə mijonə məktəbyš oryxni.

1962 sorədə bə Azərbojčoni kišvər universiteti filologijə fakultə dəše, ijən 1967 əvyš de əla ǧyjməton oryxniše ijən yštə Byləband dijədə miəllim təjin kardə be. 1968 sorədə cy azərbojčonə zyvoni ijən ədəbijoti miəllim ko kardejədə əv bə Nasimi nomədə zyvonəzynəti instituti aspiranturə ǧəbul bedə. 1972 sorədə cy filologijə elmon nomizədi səvijə səše ijən yštə ko de Nasimi nomədə zyvonəvonəti instituti əlošəjn kardejdə. 1980 sorədə filologijə elmon doktorəti dissertasijə nygo kardyše&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

Ve jolə tohfə bə tolyššynosəti ijən bə tolyšə zyvoni grəmatikə umute dəǧandyše. Hələ yštə tələbə vaxtonədə əv iminə odəm be ki tolyšə zyvoni grəmatikə nyvyšte bino kardyše, ym grəmatikə ve vaxt bənə dastənyvyštəj mandəbe. Əj cap karde bedənybe kali kərə bə sijosəti gornə, hərdəm de malijə səbəbon&lt;ref&gt;[https://avestatalysh.com/2017/01/14/talis-dilini-beynind%c9%99-dasiyan-professor-%c9%99v%c9%99z-sadixov/ Talış dilini beynində daşıyan professor – Əvəz Sadıxov/]&lt;/ref&gt;. Sadyxzodə kitob «Талыш дилинин грамматикасы (морфологија вә синтаксис)» («Tolyšə zyvoni grəmatikə (morfologijə ijən sintaksis)») capiku beše Sankt-Peterburg šəhərədə tyrkə zyvonədə 2002 sorədə peš myəllifi marde. Sadyxzodə 60 gyləjsə ve elmə kitobi myəllife, ve kərə [[Məskova|Məskovədə]], [[Sankt-Peterburg|Sankt-Peterburgədə]], Užgorodədə ijən Alma-Atədə elmi konfransonədə ištirok kardəše&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Syvoj tolyši ijən tyrki, əv ərəbi ijən farsi zyvonon zynejdəbe.

1992 soriku tosə oktjəbr 1993 sor cy «Tolyši sədo» ružnomə iminə redaktor ko kardəbe. Pešo əcəj dumo redaktor [[Fəxrəddin Aboszodə]] be&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20251208113350/https://regnum.ru/news/3162464 Жизнь и смерть Фахраддина Абосзода]&lt;/ref&gt;.

9 nojəbr 1999 sorədə Sadyxzodə marde. Tosə yštə žimoni oxoj əv cy Nasimi nomədə zyvonəvonəti instituti azərbojčonə zyvoni tarixi šobə navəžənə elmijə əməkdoš be.

2019 sorədə [[Tolyši Millijə Akademijə|Tolyši millijə akademijə]] bə məjdon bekardyše kitob — ədəbijə tolyšə zyvoni grəmatikə barədə «Tolyšə zyvon: fonetikə, morfologijə, sintaksis» cy Fəxrəddin Əbosxodə ijən Əvəz Sadyxovi tolyšə zyvonədə, končo cy grəmatikə həmmə əsosə ǧysmon təsvir kardə bin. Ədəbijə zyvoni əsosədə myəllifon kobəsonə ləhcə pegətəšone, kom pevylo byə cy Azərbojčonə Respublikə tolyšəzyvonə rəjononədə, ijən kali Ironi tolyšon žijə vyronədə.

Ən dyždə tolyšə syxangyrdon myəllif Fəxrəddin Əboszodə yštə tədǧyǧotədə cy Əvəz Sadyxovi əsəri nyǧyl ijən ozavzin kardyše. Cy kitobi elmijə redaktor – tolyšə šair ijən publisist [[Čamal Lələzoə]] (Əǧəjev)&lt;ref&gt;[https://kavkazgeoclub.ru/content/talyshskiy-yazyk-fahraddina-aboszoda-vyshel-v-svet «Талышский язык» Фахраддина Абосзода вышел в свет]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240111131326/https://regnum.ru/news/2569783 Опубликована грамматика талышского языка]&lt;/ref&gt;.

== Bibliografijə ==

* Talış dilinin grammatikası (morfologiyə və sintaksis). — Sankt-Peterburg, 2002. — 80 s.
* Tolyšə zyvon: fonetikə, morfologijə, sintaksis / Fərmoni Fəxrəddin Əboszodə, Širi Əvəz Sadyxzodə. — Minsk: Medisont, 2019. — 233 s.

==== Məǧolon ====

* Талыш дилиндә исми бирләшмәләр. — Tolyši Sədo cy 20.03.1992 soriku. — s. 6
* Размышления о литературном талышском языке. — Tolyši Sədo
* Талыш дилинин фонетикасы вә алифбасы һаггындә бәзи мулаһизәләр (Некоторые дискуссии о фонетике и алфавите талышского языка). — Tolyši Sədo
* Талыш дилиндә дәрслик вә дәрс вәсаитләринин һазырланмәсыны өзфәалијјәтин умудинә гојмаг олмаз (Нельзя недооценивать развитие учебников и учебников талышского языка). — Tolyši Sədo

== Linkon ==
[https://www.youtube.com/watch?v=JS09SStMv70&amp;t=602s Hilal Məmmədov cy Əvəz Sadyxovi barədə]

== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}

[[Tispir:Tolyšə zyvon]]
[[Tispir:Tolyšə millijə lyvemon]]
[[Tispir:Tolyššynoson]]</text>
      <sha1>c4ras1nnqlwa8oofe59llnohnb614ig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tolyšə ədəbijot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16918</id>
    <revision>
      <id>126822</id>
      <parentid>124133</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:22:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>44</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Alekperov_Gulam.png|Alekperov_Gulam.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 5 October 2026.</comment>
      <origin>126822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19048" sha1="mnsgmdovyk1s0sof2gqxocywk4x9hjd" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;3&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 2em; width: 250px; font-size: 90%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left: inherit; background:#2E8B57; color:#FFE4B5;text-align:center; font-size: medium;&quot; |'''Tolyšə ədəbijot'''
'''[[Fajl:Sheikh_Safi.jpg|79x79px]] [[Fajl:Zahed Gilani succession.jpg|79x79px]] [[Fajl:Z.Əhmədzodə_2.jpg|79x79px]]'''

'''[[Fajl:Muzaffar_Nasirli,_2016.png|79x79px]] [[Fajl:Boyukaga_Mirsalayev.jpg|79x79px]] '''

'''[[Fajl:Mursalov Shokhub.jpg|79x79px]] [[Fajl:TOFIĞ_ILHOM.jpg|79x79px]] [[Fajl:Aliaboli2012.jpg|79x79px]]'''

'''[[Fajl:Əvəz Sadıxov.jpg|79x79px]] [[Fajl:Xanəli Tolış.jpg|100x79px]]''' 

'''[[Fajl:Сыа Толыш 07.01.1936 №1 (328).jpg|90x85px]]'''
|}
'''Tolyšə ədəbijot''' — [[tolyšə zyvon]]ədə ədəbijot, ja tolyšə myəllifon tərəfiku nyvyštə byə čo zyvononədə.

== XIII-XV əsr ==

=== Səfiəddin Ərdəbili ===
[[Səfiəddin Ərdəbili|Šyx Səfiəddin Ishak Ərdəbili]] (1252 sor , [[Ərdəbil]] — 12 sentjabr 1334 sor, Ərdəbil) — tolyšə šair, Səfəvijə təriǧəti bani u Səfəvijon nəsyli bino kardəkəs.

=== Zahid Gilani ===
[[Zahid Gilani|Šyx Zahid Gilani]] (تاج الدين ابراهيم الكردي السنجاني Tač al''-Din Ibragim ibn Rušan Əmir al-Kordi al-Sančani'', 1216 — 1301) — mijonəsrə tolyšə šair u ičtimoijə xodim, sufijə dərviš, Zahidijə ordeni jol (muršid kamal) Lahičanədə.

=== Pir Šərəfšah Dulai Taleši ===
[[Pir Šərəfšah Dulai Taleši]] (XIV əsri mijonə, d. Dərsərə, [[Tolyšiston]] — XV əsri mijonə, d. Dərsərə, [[Tolyšiston]]) — məšhurə sufijə dəvuš ijən mistik, [[Tolyšon|tolyšə]] šair, Šərəfšahon šeirə səmti soxtəkəs.

Tolyšə zyvonədə nyvyštəšone Zahid Gilani, Səfiəddin Ərdəbili, Pir Šərəfšah Dulai Taleši. Bəbe vote tolyšə šairəti bino byə de Səfiəddin Ərdəbili šeiron, de əcəj fəlsəfə fikron.

== XVIII əsr ==

=== Mollə Siroč ===
[[Mollə Siroč]] XVIII əsrədə tolyšə zyvonədə šeir nyvyštejdəbe. Mollə Siroč Lankoni ǧədimə tolyšə šaire cerə əcəj barədə Mollə Ismail nyvyštejdə. Mollə Siroči barədə Mollə Ismail ətrofinə məlumot nydoše.

== XIX əsr ==
XIX əsri mijono tosə oxoj [[Lankon]]ədə &quot;Fovčul-fusəha&quot; məčlis onoə be. By məčlisədə xəjli odəmon šeir nyvyštejdəbin.

== XX əsr ==
=== 1930-nə soronədə ===
[[Fajl:Мюнхгаузен на талышском языке, 1936 год.jpg|miniatyur|Cy E. Raspe Munhauzen bə tolyšə zyvon pegordynijəše Izzət Abdullajev, 1936 sorədə.]][[Fajl:Zulfugar Ahmedzade.jpg|miniatyur|286x286px|Zulfuǧar Əhmədzadə]]
== XX əsr - ysətnə ədəbijot ==
Ymružnə tolyšə ədəbijot — XX əsri 80 - nə soron oxojədə Azərbojčoni Millijə Hərəkoti (Tolyšə Rostbemoni) vaxtonədə lonəjnə šəroit bə məjdon oməj tolyšə ədəbijoti ozavzije, cəj sənibəton rost bejro.

Lankonədə sənibəton bə fəolijət dəše ədəbijə məčlis “Fovčul-fusəha”. Zumand bej Lankoni Ənyvyšton Ittifoǧ, vej bin cəj bə tyrki – bə tolyši nyvyštə uzvon. Bino bin “Rušnə” tolyšə poezijə məšǧəlon. 90-nə soron lap syftəku Tolyšstoni mərkəzijə šəhron (Lankoni, Ostoro, Liki, Masali ) rəjonə rujnomonədə dərč kardə bin tolyšə səhifon. [[Fajl:Сыа Толыш 07.01.1936 №1 (328).jpg|miniatyur|Tolyšə zyvonədə bešə Syə Tolyš 1930-nə soronədə|çəpo]]

20.02.1992-nə soriku bino kardyše bə capi rujnomə “[[Tolyši sədo]]”, šəhr Bokujədə tolyšijədə bə efir beše 15 dəǧiǧəjnə (?) rədiodojemon... cap kardə bin ce tolyšə šairon šerə, nəsrə kitobon... Tolyšə maholədə dəb egynije bə tolyši hande-nyvyšte, bə jolə hərəkot ogarde tolyši umute ijяn gəp jəj: tolyšə mynəvvəron, rušinfikon bino kardyšone bə tolyši hande-nyvyšte. Tov pegətyše tolyšə hynəsənəti ovči: tolyšijədə nyvyštə bin tojə mahnejon, bešin bə məjdon bə tolyši handə muǧənnijon. Bə tolyši handə be [[Baloǧlan Əšrəfov|Baloǧlan Əšrəfovi]], Čavad Rəčəbovi, [[Israil Məmmədov]]&lt;nowiki/&gt;i, [[Səməd Tolyši]] ijən čo sənətkon məšhur bykə. Zumand be ce xanəndon de myasirə tolyšə šairon əloǧə, tolyšijədə nyvyštə, məčlisonədə handə bin cok-cokə ǧəzəlon. Hətto Tofiǧ Ilhom yštən šer ənyvyšti, bəj mahne pejəǧandi, ədəj bə muǧənnijon. Ha jyǧo-žyǧo, bə musiǧi ən nezə janr - bo ǧəzəli po obəj Tolyšədə...
[[Fajl:Muzaffar_Nasirli,_2016.png|çəpo|miniatyur|252x252px|Muzəffər Nəsirli]]Tolyšə ədəbijoti sənibəton intišorədə - ce tožə ədəbijə janron bə məjdon bešejədə vejə zəhmət byəšone se gylə dij šairon, rušinfikon - “əhli-urfonon” ([[Šəǧoləser]], [[Šilvo]], [[Ǧyzlyvo]]). Hejo cə unvonono bešə šaironin tolyšə ədəbijotədə inǧylob bykə sənətkonən. Hənijən rost bəbe həmon mərkəzon ədəbijə məktəb hisob karde. Boci ki, ymružnə tolyšə ədəbijoti ən jolə ustodon perəsən by ədəbijə məktəbonədə: gyləjni sədə šejdən [[Vəlišah Əlijev]], Rza Musajev, Mirtəǧi Xilgət, Fikrət Əsǧərov...(Lankon, Šəǧoləse); gyləjni navədə šejdə [[Əli Nasir]], Namig Sadyxov... (Lankon, Šilvo); cə gyləjni sədə mandejdə [[Tofiǧ Ilhom]], [[Xanəli Tolyš]], [[Čamal Lələzoə]]... (Masal, Ǧyzlovo). Dəvardə əsri 80 –90-nə soronədə bə gijəl omə millijə hərəkoti navədə byšon byən esətnə tolyšə šairon. 1988-nə sori 17 nojabriku jyǧo millijə hərəkoti nyǧo bydə byən tolyšə šairon. cəvon dylədə 70-80 sinədə byə Əbdul Rza, Xanəli Tolyšən hestin, 30-40 sinədə čyvonə Mirtəǧi Xilgət, 20-30 sinədə Azər Tolyš, Ehramən... Sininə šairon čismən bə cəš pijən cidənbu, fəǧət rufən hejo čyvonin, esətən romantikə əhvolədə əsəron nyvyštejdən.. Bo Ozorbojčoni, tolyši səjvonəti, bo Xərəboǧi ozodəti myborizə bardə tolyšə šairon yštənyšon hejo myborizə čəbhədə zynəšone, pi bybun, čyvon bybun, bə harujnə hodison yštə mynosibəti ifodə kardejdən: yštə šeronədə, myhozironədə, məktəbonədə, dərsonədə, cajxononədə, har sahədə, har vyrədə... 30-nə soronku jyǧo ustodon ustod Zulfugar Əhmədzodəku, Muzəffər Nəsirliku omə əhvol-rufijə esətən dəvom kardejdə...XX əsri oxonə soronədə, tojə əsri syftədə nyvyštə byə šeron handeədə ijən jəǧyn kardejdəš ki, tolyšə šairon ilham bəsə pojsəj, šairon dyl si bejdəni nyvyštejku. Bə hodison tat-tati mynosibət nišo dojdən, devri aktuolə myvzujon bə ǧələm səjdən, məmuron ijən xəlǧi arədə še-še nyǧyl byə dəryjijə dəon vindejdən, həraj kəšejdən. Təhsili negativə tərəfon, devri bə mynəvvəron, alimon, miəllimon, bə səvodi kardə zylm, bə maarifi bigonəti dojnejdə šairon dyli. ǧəlpə diplomon nišone hisob, dyzdon, saxtə koon, xəlǧi bə dast dənoəkəson, narkotik, kisibəti, pijəcynəti, besəvodəti məmləkəti bənə myryti eryznejdə, hardejdə, əmma ni cymi vəj bygət. Fik bydə ni bə əsyl alimon, miəllimon, sənətkon. Xəlǧ vəši-təši mardejdə yštə kədə, dast okardejdə bymi-bəj. Ciki heste pešt, «daj», pul, rəšvə dojdə, dəšejdə bə nav, šejdə bə vəzifə. Bəmə rəhbərəti kardejdən beǧabiljətə, besəryštə, bebynə, besəvodə dumbylyšton. cəjo votejdən: &quot;Ozorbojčonədə elmi inkišof ni, ixtiro, kəšf ni, dynjo ən befərə məmləkətonsən bə dumo mandejdəmon”:
 De tarifi kardən dəvə, 
 Besəvodi dojdən bə və...
 “Dy kərə dyj” nyznəkəson
 Egynjən bə puli ǧəzon. 
 Hykm doedən korə pəson!
 Bə səvodi čyr dojdənin! (Xanəli Tolyš)
De čəsorəti vote bəbe ki, Əli Nasir ymružnə tolyšə ədəbijoti bəjjijə timsole. Əli Nasiri bə Ozorbojčon Millijə hərəkot ome, tikəj bədigə bə Tolyšə Millijə hərəkoti lider ogarde, tribunə šeron nyvyšte, inǧylobijə hərəkotədə fəolə širkat karde, 1990-nə sori janvarə mangi Lankoni hodisonədə fəolijət nišo doj, bə həbs šodoə be, bə Rusijə romə be, 1993-nə soron TMMR hodison bəpeštə sənibəton gətə be, 7 sor zindonədə hyte, cymi bəpeštə xəlǧi arədə, rujnomonədə, interneti sajtonədə bənə xəlǧə šairi, bənə tolyšə lideri, bənə jolə šəxsijəti, esə bənə Tolyšə Mədənijə Mərkəzi sədri bəštə xəlǧi de dylysyxt xydmət karde , ymon həmməj, kam ja ve dərəčədə har tolyšə šairi tərčumeji- holin. By sahədə de Əli Nasiri i restədə mandejdən Tofig Ilhom, Xanəli Tolyš, Vəliša, Sohrab Əhməd, Əhəd Muxtar, Čəmal Lələzoə, Čavanšir Pensəj, Nəriman Əǧəzodə i. č. tolyšə šairon. Əvon lozimə vaxtədə xəlǧi navədə šən, deštə otəšinə šeron, gəpon, nytǧon, himnon ǧəfləti hano pekardəšone millət, boštə həxi-huǧuǧi mydofiəro, mybarizəro pekardəšone, vošnijəšone. cəvon inǧylobijə šeron, hərajinə nytǧon rujnomonədə dərč byən, bə dəftəron-bə vərəǧon ovoštynijə byən, zyvononədə əzbər byən. Həbsxonon, təčridxonon, sərhədon, tənə-tohməton, məhrumijəton ( kosibəti, ninybe, bekoəti...) səj zynəšonni cəvon və, tolyšə šairon sədo Rusijəo, Irono, Varšavəo, Munheno, Londono, Vašingtono, ... dynjo čo məmləkətono, čo šəhrono bəštə xəlǧi rəsə, sərhədon dəvardə, divonyš syndynijə, maftulonyš osyndynijə, zinčironyš syndynijə, de dəhytən bəštə unvoni. Halijədə tolyšə šairon fəolijət nišo dojdən dynjo har vyrədə. Vaxt hestbe, de rujnomon, rədion, kitobon vositə pevolo bejdəbin cəvon sədo bə dynjo har vyrə, esə internetədə sajton, portalon bə tolyši nyvyštejdən-handejdən, tolyšə mədənijəti, hynəsənəti, ədəbijoti, zyvonšynosəti, taryxi, elmi, sijosi... sahon otyrnejdən, tojə-tojə tədǧyǧoton, əsəron bə mijon nojdən. Tolyšə xəlǧi fidoijə mynəvvəron bə har təzjyǧon, ǧədəǧon, zylmon durum harde-harde yštə xəlǧi hestomoni bə dynjo bəjon kardejdən. gəzənə, Səftər, Baloǧlan čəlil, Məmmədi Tapdyg...(Rusijədə); Əli Nasir, Bəxtijar Rušin, Talybi Šahan, Ehram, Azər Tolyš, Zahir Əzəmət, Əsab čəbijev...(Bokujədə); Məsud Devrani, Ibrahimxəlil Sovgat, Mehman garaxani, Mərasim Hačyzodə, Nəriman Azəri, Sahibi Əhməd, Fərmon Zohrabi, Həbibi Hejbət,... (Ostoroədə): Baləddin Vešo, Nəriman Əǧəzodə, Tofig Ničot...(Likədə); Xanəli Tolyš, Akif Soltan, Əkbər Paša, Əbdul Rza, Čabir Nəsir, Čəmal Lələzoə, Məšədi Sadyx...(Masalədə); [[Vəlišah Əlijev|Vəlišah]], Rza Musajev, Mirtəǧi Xilgət, Jadulla Sajad, Elxan Tolyš, Samirə Əmiri, Xanəhməd Nahid, Mirhejdər Bəšəru, Guluš Xəlilova...(Lankonədə) jimon kardə šairon ymružnə tolyšə ədəbijoti təmsil bykonin. Bə rəhmət šə šairon məxsusi ǧejd karde səvobe: Ostoroədə [[Əhəd Muxtar]] (Kəkəlos), Čavanšir (Pensəj), Masalədə [[Bəhmən Saleh]] (Amburon), [[Tofiǧ Ilhom]] ([[Ǧyzlyvo]]), Lankonədə [[Šəkər Aslan]] ([[Bolədi]]), Sajadulla Nemətov ([[Čil]]), [[Əmir Əjubzodə|Əmir Əjubi]] ([[Zəvilə]]), [[Huččətulla Məmmədov]] ([[Mamustə]])... ymružnə tolyšə ədəbijoti zumandə bynovonon byən. Bənə [[Zulfuǧar Əhmədzadə|Zulfuǧar Əhmədzodə]], [[Muzəffər Nəsirli]], [[Əhəd Muxtar]]&lt;nowiki/&gt;i, [[Tofiǧ Ilhom]]&lt;nowiki/&gt;i... karifejə xələfon byə bəpeštə bənə esətnə šairon zumandə sələfon- varison be təbiijə hole. Dynjo, vətən, təbiət, mehibbət-nifrət, vəjə-telə, jimon-mag, xəj-šər, rušnə-zylmot, ǧəddorəti-mehribonəti, xəinəti-sadyǧəti, šəhidəti-fərorijəti, čonbozəti-nomerdəti, xysus-əbaxšəti i. č. mənəvijə ǧənoəton esətnə tolyšə šairon lirikə ǧəhrəmoni norohət kardə mətləbonin.
 Čo vyrəj lo myni čəzb kardedəni,
 Vətəni bylbyliku az byvotym.
 Čo zyrno bəmy hic ləzzət dodəni,
 Guš bydə az bəjo &quot;Šahnaz” byvotym.
 (Akif Soltan)
[[Fajl:Азбука (Əlifbe) на талышском языке, 1936 год.jpg|miniatyur]]
Har milləti dynjo dimədə zynejdən de kali əloməton: barizə adət-ənənon, məišətə dastkoəti, etnografikə xosjəton, kijəsə hardemonon, libos, vindemon, əxloǧijə məzijəton, mənəvijə kejfijəton... Tolyšə šairon de čiddi-čəhdi yštə xəlǧi hartərəfə edaštejdən bə dynjo: həm decəj mysbətə syfəton (pokəvonəti, jurd bastəti, Xydopərəstəti, xyjzondorəti, dustətiədə - həmroətiədə sadyǧəti), həmən decəj mənfijə əloməton (bə elmi-sənəti umute kyvoləti, əvoməti, sojəti...). Həm bənə pedagog - miəllimi, həm bənə alim - vejəzyni, həm bənə šairi - sənətko, həm bənə sipiriši - navəjəni tolyšə šairon ve pijejdəšone ki, tolyšə xəlǧ bə elmi - maarifi mehibbətin bybu, bə elmi - maarifi sutemon byubu cəmə har tolyšə hyrdəni dylədə... 

Ymružnə tolyšə šairon myžor mənzərən ve-ve geše: 1) ašiǧonə- lirikə poezijə; 2) tolyši xəlǧə məišət, sosialə jimon, gon-bəd dəvardə rujgori təsvir; 3) tolyšə xəlǧi adət-ənənon, mədənijə, mənəvijə, əxloǧijə sərvəton, millijə mentaliteti tərənnum; 4) myhočirətədə-ǧurbətədə jimonbykə hyrdənon-xyjzonon əhvol; 5) inə zyvoni tərif, təbliǧ; 6) nezə odəmon: inə, dədə, nənə, hovə, byvə... bədiijə obraz; 7) mangurtə məmuron ajbəjorə obraz; 8) fəlsəfijə- didaktikə ǧənoəton; 9) bo əǧylon nyvyštə byə əsəron. 

Tolyši ymružnə ədəbijoti ən jolə poə tənǧydijə əsəron, satirikə šeronin. Kijonin, komonin ymružnə satirikə tolyšə šairon hədəfon? Əvon bə kijon nifrət kardejdən, bə kijon hestyšone rəǧbət ? Həvojbəhə, myftəbəhə, dəl-dəli ənəvon, de ələməpylo dust bygəton, bo məmuron dyvəlunə byəkəson, arəsozbykon, arə bəjəndy byjənon (&quot;Myni bybaxš, bibizoə”); ǧəlpə ko bygəton, ǧəlpə diplom bystənon, mijongəzon, kamfyrsəton (&quot;Ozələ mamu”); movardəruj, noməruj, vəjə, kojə... de har jyǧo vonon čəmati oəcynon, ryšvəxoron, &quot;mədənijə pijəcynon”, &quot;məmurə rodaron” (&quot;Noməruj”, &quot;Syganə fol”); kaštevonə kəxyvandon, vyjorə jenon, hyrdəvat əhvaton (&quot;Musjo Šanisə”), vyjorədə, məčlisədə, kujədə, kucədə, roədə, kədə, so-bədə bəjəndy rast omə, syxanəkə, ǧyjbətəkə, votvojə pijəjenon, pijəmerdon, kəxyvandon, kəsojbon (&quot;Vyžorə sybət”, &quot;Cymyku pensijəj”); kujəsədə, kucəsədə, cajxonədə, boǧonədə səbəsə bydə—domino, nərd, šahmat , šaški hənəkkardə bekoə - bekorə merdon, avərə čohilon, nimovə siprišon (&quot;Mandedə”, &quot;Šinəcaj”, &quot;Koj bədənyš...”) ... ymonin ce tolyšə šairon, satirikə šeron nyšongon, cəvon ofəjə mənfijə obrazon. Ymružnə tolyšə ədəbijot hejo jalinə poezijəo iborət ni: Ədəbijoti nəsr, dramaturgijə, tənǧydəvonəti, ədəbijotšynosəti sahonən hestin, həmən mytəmodi inkišof kardejdən. Tolyšə nəsri sahədə ǧələm jə ənyvyšton vejin: Sejfəl-Muluk (Sejfulla Əsədullajev), Dadaš Həsənizoə, Əmir Əjubzodə, Məmmədi Mirzəki, Nəsiri Əlimərdan, Talybi Šahan, Əšrəfi Sərxan, Bəhmən Saleh, čəmal Lələzoə, Əli Nasir, Əsədi Šahlar. Baləddin Vešo, Əli Əmiri Rzajev i.č. kəson ymružnə tolyšə nəsri nominə šəxsijətonin. canədə bədiijə-nəsrə kitobonən cap byən: [[Əšrəfi Sərxan]]&lt;nowiki/&gt;i “Boblə do”, [[Bəhmən Saleh]]&lt;nowiki/&gt;i “Lampə”, [[Talybi Šahan]]&lt;nowiki/&gt;i “Ǧyzylədə təmə”, Čəmal Lələzoə “Cəmə di əhvoloton” tolyšə nəsri ən cokə nymunonin. Firidun Əslansoni “Mir Həsən xan” tarixijə roman tolyši nəsri taryxədə ən jolə hodisəje. Tolyšə draməturgijə nisbətən čyvone, həlbəttə, de teatri, de səhnə vositə bə mijon noə byə dramnəvisə əsəron tolyšijədə kam nin, cəvon dylədə orijinalə əsəronən, iǧtibosonən, tərčumonən hestin, hətta Lankoni Devlət Dram teətrədə, məktəbi, kolleči, dij, šəhri mədənijətə kəon səhnonədə tolyšijədə ve əsəron bə səhnə noə byən. Tolyšə dramnəvisə ənyvyšton dy kəsi məxsusi səkyrt doj lozime: Akif Soltani (jumoristə ipardon) ijən Bəhmən Salehi (&quot;Pərivyli əfsonə” pjes-ssenari). A. Soltani ipardəjnə pjesonədə (&quot;Kubra xalə”, &quot;Əčəb šinə kuje”, &quot;Nənə, cal, bəšty ǧybon, Bakinski”, &quot;Cy kəxobije, beabru byə čonym” i. č.) personajon zyvonədə bə tyrki-tolyši gəp jəj pəjdo kardəše yštə bədijə ifodə.. Bəmə jyǧo omejdə ki, ym nodyrystə koje bo jyǧo nyvyštə həmə myəllifon. Bəs ədəbijə zyvon? ǧajdə yme ki, myəllif mənfijə personajon zyvonədə bə šifohijə zyvoni zu doj bəzne, əmma myəllif yštən fəǧət ədəbi zyvonədə gəp jənine. Ymružnə tolyšə ədəbijoti inkišof bykə sahon gyləjnijən tənǧydəvonəti ijən ədəbijotšynosətije. Dəvardə oxonə 20 sorədə bə tolyšə ədəbijoti, bə folklori təhlili, bə tolyšə šairon jimoni, bəcəvon ofəjevonəti ve məgolon, rajon, mylohizon nyvyštə byən, rujnomonədə, sajtonədə dərč kardə byən. Roste, de ədəbijə tənǧydəvonəti dastko byə , ədəbijə raj, mylohizə nyvyštəkəson dylədə pešəkor nybə myəllifonən hestin. Əmma əvon jivnijəšone tolyšijə tənǧydəvonəti, jolə dastək byən cəvon rajon, mylohizon tolyšə ədəbijə tənǧydəvonəti inkišofədə. Ələmdar Məmmədzodə, Hilal Məmmədzodə, čəmaləddin Rəhmanov, Əhəd Muxtar, A. Bajrami, Tehran Əlišoǧlu, Ilǧar Oručzodə... ce Zulfuǧar Əhmədzodə, cəj šəxsijəti, ofəjevonəti həxədə nyvyštəjon, Hilal Məmmədzodə rujnomə “Tolyš”i 8 numrədə dərč byə ce tolyšə šair-ənyvyšton həxədə silsilə məgalon, Bejtulla Šahsoji, Barat gasymovi, Hilal Məmmədzodə, A.Bajrami... tolyšə folklori barədə tədǧiǧaton, Fəxrəddin Əboszodə can gylə tolyšə šair-ənyvyšton (Tofiǧ Ilhomi, Jadulla Sajadi, Vəliša, Əli Nasiri, Nəriman Əǧəzodə, Əmir Əjubi, Səftər Aǧajevi...) həxədə rajon, Əhməd Səmədovi (ce čəmal Lələzoə), Xanəli Tolyši, Mehman garaxani, Bəhmən Salajevi (ce A.Bajrami), Əšrəfi Sərxani, A. Bajrami (Xanəli Tolyši), Məzahir Əhədovi, Čavanšir Xansyvo ijən čo myəllifon ce tolyšə šair-ənyvyšton həxədə, cəvon ofəjevonəti, šeron, əsəron barədə nyvyštəjon ce tolyšə tənǧydəvonəti ijən ədəbijotšynosəti tərkibə vəslonin.

== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}

== Ədəbijot ==
* 1) Bajrami A.A. “Gənčinəti əndozə”, B. 2008.196 səh.
* 2) “Lankon”, ružnomə dast, 1990-1994.
* 3) “Tolyš” № 10, 2002-2003.
* 4) “Tolyši sədo”, rujnomə dast, 1992-2007.
* 5) &lt;tolishinfo&gt;, 2010.
* 6) &lt;tolishpress.org&gt;, 2010.
* 7) “Šəvnyšt”, ružnomə, 1- 14, 2006-2008.

[[Tispir:Tolyšə ədəbijot]]</text>
      <sha1>mnsgmdovyk1s0sof2gqxocywk4x9hjd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126823</id>
      <parentid>126822</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>44</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Əvəz_Sadıxov.jpg|Əvəz_Sadıxov.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 5 October 2026.</comment>
      <origin>126823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19012" sha1="11srlt4lui8g11ff05g64seajraa4co" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;3&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 2em; width: 250px; font-size: 90%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left: inherit; background:#2E8B57; color:#FFE4B5;text-align:center; font-size: medium;&quot; |'''Tolyšə ədəbijot'''
'''[[Fajl:Sheikh_Safi.jpg|79x79px]] [[Fajl:Zahed Gilani succession.jpg|79x79px]] [[Fajl:Z.Əhmədzodə_2.jpg|79x79px]]'''

'''[[Fajl:Muzaffar_Nasirli,_2016.png|79x79px]] [[Fajl:Boyukaga_Mirsalayev.jpg|79x79px]] '''

'''[[Fajl:Mursalov Shokhub.jpg|79x79px]] [[Fajl:TOFIĞ_ILHOM.jpg|79x79px]] [[Fajl:Aliaboli2012.jpg|79x79px]]'''

''' [[Fajl:Xanəli Tolış.jpg|100x79px]]''' 

'''[[Fajl:Сыа Толыш 07.01.1936 №1 (328).jpg|90x85px]]'''
|}
'''Tolyšə ədəbijot''' — [[tolyšə zyvon]]ədə ədəbijot, ja tolyšə myəllifon tərəfiku nyvyštə byə čo zyvononədə.

== XIII-XV əsr ==

=== Səfiəddin Ərdəbili ===
[[Səfiəddin Ərdəbili|Šyx Səfiəddin Ishak Ərdəbili]] (1252 sor , [[Ərdəbil]] — 12 sentjabr 1334 sor, Ərdəbil) — tolyšə šair, Səfəvijə təriǧəti bani u Səfəvijon nəsyli bino kardəkəs.

=== Zahid Gilani ===
[[Zahid Gilani|Šyx Zahid Gilani]] (تاج الدين ابراهيم الكردي السنجاني Tač al''-Din Ibragim ibn Rušan Əmir al-Kordi al-Sančani'', 1216 — 1301) — mijonəsrə tolyšə šair u ičtimoijə xodim, sufijə dərviš, Zahidijə ordeni jol (muršid kamal) Lahičanədə.

=== Pir Šərəfšah Dulai Taleši ===
[[Pir Šərəfšah Dulai Taleši]] (XIV əsri mijonə, d. Dərsərə, [[Tolyšiston]] — XV əsri mijonə, d. Dərsərə, [[Tolyšiston]]) — məšhurə sufijə dəvuš ijən mistik, [[Tolyšon|tolyšə]] šair, Šərəfšahon šeirə səmti soxtəkəs.

Tolyšə zyvonədə nyvyštəšone Zahid Gilani, Səfiəddin Ərdəbili, Pir Šərəfšah Dulai Taleši. Bəbe vote tolyšə šairəti bino byə de Səfiəddin Ərdəbili šeiron, de əcəj fəlsəfə fikron.

== XVIII əsr ==

=== Mollə Siroč ===
[[Mollə Siroč]] XVIII əsrədə tolyšə zyvonədə šeir nyvyštejdəbe. Mollə Siroč Lankoni ǧədimə tolyšə šaire cerə əcəj barədə Mollə Ismail nyvyštejdə. Mollə Siroči barədə Mollə Ismail ətrofinə məlumot nydoše.

== XIX əsr ==
XIX əsri mijono tosə oxoj [[Lankon]]ədə &quot;Fovčul-fusəha&quot; məčlis onoə be. By məčlisədə xəjli odəmon šeir nyvyštejdəbin.

== XX əsr ==
=== 1930-nə soronədə ===
[[Fajl:Мюнхгаузен на талышском языке, 1936 год.jpg|miniatyur|Cy E. Raspe Munhauzen bə tolyšə zyvon pegordynijəše Izzət Abdullajev, 1936 sorədə.]][[Fajl:Zulfugar Ahmedzade.jpg|miniatyur|286x286px|Zulfuǧar Əhmədzadə]]
== XX əsr - ysətnə ədəbijot ==
Ymružnə tolyšə ədəbijot — XX əsri 80 - nə soron oxojədə Azərbojčoni Millijə Hərəkoti (Tolyšə Rostbemoni) vaxtonədə lonəjnə šəroit bə məjdon oməj tolyšə ədəbijoti ozavzije, cəj sənibəton rost bejro.

Lankonədə sənibəton bə fəolijət dəše ədəbijə məčlis “Fovčul-fusəha”. Zumand bej Lankoni Ənyvyšton Ittifoǧ, vej bin cəj bə tyrki – bə tolyši nyvyštə uzvon. Bino bin “Rušnə” tolyšə poezijə məšǧəlon. 90-nə soron lap syftəku Tolyšstoni mərkəzijə šəhron (Lankoni, Ostoro, Liki, Masali ) rəjonə rujnomonədə dərč kardə bin tolyšə səhifon. [[Fajl:Сыа Толыш 07.01.1936 №1 (328).jpg|miniatyur|Tolyšə zyvonədə bešə Syə Tolyš 1930-nə soronədə|çəpo]]

20.02.1992-nə soriku bino kardyše bə capi rujnomə “[[Tolyši sədo]]”, šəhr Bokujədə tolyšijədə bə efir beše 15 dəǧiǧəjnə (?) rədiodojemon... cap kardə bin ce tolyšə šairon šerə, nəsrə kitobon... Tolyšə maholədə dəb egynije bə tolyši hande-nyvyšte, bə jolə hərəkot ogarde tolyši umute ijяn gəp jəj: tolyšə mynəvvəron, rušinfikon bino kardyšone bə tolyši hande-nyvyšte. Tov pegətyše tolyšə hynəsənəti ovči: tolyšijədə nyvyštə bin tojə mahnejon, bešin bə məjdon bə tolyši handə muǧənnijon. Bə tolyši handə be [[Baloǧlan Əšrəfov|Baloǧlan Əšrəfovi]], Čavad Rəčəbovi, [[Israil Məmmədov]]&lt;nowiki/&gt;i, [[Səməd Tolyši]] ijən čo sənətkon məšhur bykə. Zumand be ce xanəndon de myasirə tolyšə šairon əloǧə, tolyšijədə nyvyštə, məčlisonədə handə bin cok-cokə ǧəzəlon. Hətto Tofiǧ Ilhom yštən šer ənyvyšti, bəj mahne pejəǧandi, ədəj bə muǧənnijon. Ha jyǧo-žyǧo, bə musiǧi ən nezə janr - bo ǧəzəli po obəj Tolyšədə...
[[Fajl:Muzaffar_Nasirli,_2016.png|çəpo|miniatyur|252x252px|Muzəffər Nəsirli]]Tolyšə ədəbijoti sənibəton intišorədə - ce tožə ədəbijə janron bə məjdon bešejədə vejə zəhmət byəšone se gylə dij šairon, rušinfikon - “əhli-urfonon” ([[Šəǧoləser]], [[Šilvo]], [[Ǧyzlyvo]]). Hejo cə unvonono bešə šaironin tolyšə ədəbijotədə inǧylob bykə sənətkonən. Hənijən rost bəbe həmon mərkəzon ədəbijə məktəb hisob karde. Boci ki, ymružnə tolyšə ədəbijoti ən jolə ustodon perəsən by ədəbijə məktəbonədə: gyləjni sədə šejdən [[Vəlišah Əlijev]], Rza Musajev, Mirtəǧi Xilgət, Fikrət Əsǧərov...(Lankon, Šəǧoləse); gyləjni navədə šejdə [[Əli Nasir]], Namig Sadyxov... (Lankon, Šilvo); cə gyləjni sədə mandejdə [[Tofiǧ Ilhom]], [[Xanəli Tolyš]], [[Čamal Lələzoə]]... (Masal, Ǧyzlovo). Dəvardə əsri 80 –90-nə soronədə bə gijəl omə millijə hərəkoti navədə byšon byən esətnə tolyšə šairon. 1988-nə sori 17 nojabriku jyǧo millijə hərəkoti nyǧo bydə byən tolyšə šairon. cəvon dylədə 70-80 sinədə byə Əbdul Rza, Xanəli Tolyšən hestin, 30-40 sinədə čyvonə Mirtəǧi Xilgət, 20-30 sinədə Azər Tolyš, Ehramən... Sininə šairon čismən bə cəš pijən cidənbu, fəǧət rufən hejo čyvonin, esətən romantikə əhvolədə əsəron nyvyštejdən.. Bo Ozorbojčoni, tolyši səjvonəti, bo Xərəboǧi ozodəti myborizə bardə tolyšə šairon yštənyšon hejo myborizə čəbhədə zynəšone, pi bybun, čyvon bybun, bə harujnə hodison yštə mynosibəti ifodə kardejdən: yštə šeronədə, myhozironədə, məktəbonədə, dərsonədə, cajxononədə, har sahədə, har vyrədə... 30-nə soronku jyǧo ustodon ustod Zulfugar Əhmədzodəku, Muzəffər Nəsirliku omə əhvol-rufijə esətən dəvom kardejdə...XX əsri oxonə soronədə, tojə əsri syftədə nyvyštə byə šeron handeədə ijən jəǧyn kardejdəš ki, tolyšə šairon ilham bəsə pojsəj, šairon dyl si bejdəni nyvyštejku. Bə hodison tat-tati mynosibət nišo dojdən, devri aktuolə myvzujon bə ǧələm səjdən, məmuron ijən xəlǧi arədə še-še nyǧyl byə dəryjijə dəon vindejdən, həraj kəšejdən. Təhsili negativə tərəfon, devri bə mynəvvəron, alimon, miəllimon, bə səvodi kardə zylm, bə maarifi bigonəti dojnejdə šairon dyli. ǧəlpə diplomon nišone hisob, dyzdon, saxtə koon, xəlǧi bə dast dənoəkəson, narkotik, kisibəti, pijəcynəti, besəvodəti məmləkəti bənə myryti eryznejdə, hardejdə, əmma ni cymi vəj bygət. Fik bydə ni bə əsyl alimon, miəllimon, sənətkon. Xəlǧ vəši-təši mardejdə yštə kədə, dast okardejdə bymi-bəj. Ciki heste pešt, «daj», pul, rəšvə dojdə, dəšejdə bə nav, šejdə bə vəzifə. Bəmə rəhbərəti kardejdən beǧabiljətə, besəryštə, bebynə, besəvodə dumbylyšton. cəjo votejdən: &quot;Ozorbojčonədə elmi inkišof ni, ixtiro, kəšf ni, dynjo ən befərə məmləkətonsən bə dumo mandejdəmon”:
 De tarifi kardən dəvə, 
 Besəvodi dojdən bə və...
 “Dy kərə dyj” nyznəkəson
 Egynjən bə puli ǧəzon. 
 Hykm doedən korə pəson!
 Bə səvodi čyr dojdənin! (Xanəli Tolyš)
De čəsorəti vote bəbe ki, Əli Nasir ymružnə tolyšə ədəbijoti bəjjijə timsole. Əli Nasiri bə Ozorbojčon Millijə hərəkot ome, tikəj bədigə bə Tolyšə Millijə hərəkoti lider ogarde, tribunə šeron nyvyšte, inǧylobijə hərəkotədə fəolə širkat karde, 1990-nə sori janvarə mangi Lankoni hodisonədə fəolijət nišo doj, bə həbs šodoə be, bə Rusijə romə be, 1993-nə soron TMMR hodison bəpeštə sənibəton gətə be, 7 sor zindonədə hyte, cymi bəpeštə xəlǧi arədə, rujnomonədə, interneti sajtonədə bənə xəlǧə šairi, bənə tolyšə lideri, bənə jolə šəxsijəti, esə bənə Tolyšə Mədənijə Mərkəzi sədri bəštə xəlǧi de dylysyxt xydmət karde , ymon həmməj, kam ja ve dərəčədə har tolyšə šairi tərčumeji- holin. By sahədə de Əli Nasiri i restədə mandejdən Tofig Ilhom, Xanəli Tolyš, Vəliša, Sohrab Əhməd, Əhəd Muxtar, Čəmal Lələzoə, Čavanšir Pensəj, Nəriman Əǧəzodə i. č. tolyšə šairon. Əvon lozimə vaxtədə xəlǧi navədə šən, deštə otəšinə šeron, gəpon, nytǧon, himnon ǧəfləti hano pekardəšone millət, boštə həxi-huǧuǧi mydofiəro, mybarizəro pekardəšone, vošnijəšone. cəvon inǧylobijə šeron, hərajinə nytǧon rujnomonədə dərč byən, bə dəftəron-bə vərəǧon ovoštynijə byən, zyvononədə əzbər byən. Həbsxonon, təčridxonon, sərhədon, tənə-tohməton, məhrumijəton ( kosibəti, ninybe, bekoəti...) səj zynəšonni cəvon və, tolyšə šairon sədo Rusijəo, Irono, Varšavəo, Munheno, Londono, Vašingtono, ... dynjo čo məmləkətono, čo šəhrono bəštə xəlǧi rəsə, sərhədon dəvardə, divonyš syndynijə, maftulonyš osyndynijə, zinčironyš syndynijə, de dəhytən bəštə unvoni. Halijədə tolyšə šairon fəolijət nišo dojdən dynjo har vyrədə. Vaxt hestbe, de rujnomon, rədion, kitobon vositə pevolo bejdəbin cəvon sədo bə dynjo har vyrə, esə internetədə sajton, portalon bə tolyši nyvyštejdən-handejdən, tolyšə mədənijəti, hynəsənəti, ədəbijoti, zyvonšynosəti, taryxi, elmi, sijosi... sahon otyrnejdən, tojə-tojə tədǧyǧoton, əsəron bə mijon nojdən. Tolyšə xəlǧi fidoijə mynəvvəron bə har təzjyǧon, ǧədəǧon, zylmon durum harde-harde yštə xəlǧi hestomoni bə dynjo bəjon kardejdən. gəzənə, Səftər, Baloǧlan čəlil, Məmmədi Tapdyg...(Rusijədə); Əli Nasir, Bəxtijar Rušin, Talybi Šahan, Ehram, Azər Tolyš, Zahir Əzəmət, Əsab čəbijev...(Bokujədə); Məsud Devrani, Ibrahimxəlil Sovgat, Mehman garaxani, Mərasim Hačyzodə, Nəriman Azəri, Sahibi Əhməd, Fərmon Zohrabi, Həbibi Hejbət,... (Ostoroədə): Baləddin Vešo, Nəriman Əǧəzodə, Tofig Ničot...(Likədə); Xanəli Tolyš, Akif Soltan, Əkbər Paša, Əbdul Rza, Čabir Nəsir, Čəmal Lələzoə, Məšədi Sadyx...(Masalədə); [[Vəlišah Əlijev|Vəlišah]], Rza Musajev, Mirtəǧi Xilgət, Jadulla Sajad, Elxan Tolyš, Samirə Əmiri, Xanəhməd Nahid, Mirhejdər Bəšəru, Guluš Xəlilova...(Lankonədə) jimon kardə šairon ymružnə tolyšə ədəbijoti təmsil bykonin. Bə rəhmət šə šairon məxsusi ǧejd karde səvobe: Ostoroədə [[Əhəd Muxtar]] (Kəkəlos), Čavanšir (Pensəj), Masalədə [[Bəhmən Saleh]] (Amburon), [[Tofiǧ Ilhom]] ([[Ǧyzlyvo]]), Lankonədə [[Šəkər Aslan]] ([[Bolədi]]), Sajadulla Nemətov ([[Čil]]), [[Əmir Əjubzodə|Əmir Əjubi]] ([[Zəvilə]]), [[Huččətulla Məmmədov]] ([[Mamustə]])... ymružnə tolyšə ədəbijoti zumandə bynovonon byən. Bənə [[Zulfuǧar Əhmədzadə|Zulfuǧar Əhmədzodə]], [[Muzəffər Nəsirli]], [[Əhəd Muxtar]]&lt;nowiki/&gt;i, [[Tofiǧ Ilhom]]&lt;nowiki/&gt;i... karifejə xələfon byə bəpeštə bənə esətnə šairon zumandə sələfon- varison be təbiijə hole. Dynjo, vətən, təbiət, mehibbət-nifrət, vəjə-telə, jimon-mag, xəj-šər, rušnə-zylmot, ǧəddorəti-mehribonəti, xəinəti-sadyǧəti, šəhidəti-fərorijəti, čonbozəti-nomerdəti, xysus-əbaxšəti i. č. mənəvijə ǧənoəton esətnə tolyšə šairon lirikə ǧəhrəmoni norohət kardə mətləbonin.
 Čo vyrəj lo myni čəzb kardedəni,
 Vətəni bylbyliku az byvotym.
 Čo zyrno bəmy hic ləzzət dodəni,
 Guš bydə az bəjo &quot;Šahnaz” byvotym.
 (Akif Soltan)
[[Fajl:Азбука (Əlifbe) на талышском языке, 1936 год.jpg|miniatyur]]
Har milləti dynjo dimədə zynejdən de kali əloməton: barizə adət-ənənon, məišətə dastkoəti, etnografikə xosjəton, kijəsə hardemonon, libos, vindemon, əxloǧijə məzijəton, mənəvijə kejfijəton... Tolyšə šairon de čiddi-čəhdi yštə xəlǧi hartərəfə edaštejdən bə dynjo: həm decəj mysbətə syfəton (pokəvonəti, jurd bastəti, Xydopərəstəti, xyjzondorəti, dustətiədə - həmroətiədə sadyǧəti), həmən decəj mənfijə əloməton (bə elmi-sənəti umute kyvoləti, əvoməti, sojəti...). Həm bənə pedagog - miəllimi, həm bənə alim - vejəzyni, həm bənə šairi - sənətko, həm bənə sipiriši - navəjəni tolyšə šairon ve pijejdəšone ki, tolyšə xəlǧ bə elmi - maarifi mehibbətin bybu, bə elmi - maarifi sutemon byubu cəmə har tolyšə hyrdəni dylədə... 

Ymružnə tolyšə šairon myžor mənzərən ve-ve geše: 1) ašiǧonə- lirikə poezijə; 2) tolyši xəlǧə məišət, sosialə jimon, gon-bəd dəvardə rujgori təsvir; 3) tolyšə xəlǧi adət-ənənon, mədənijə, mənəvijə, əxloǧijə sərvəton, millijə mentaliteti tərənnum; 4) myhočirətədə-ǧurbətədə jimonbykə hyrdənon-xyjzonon əhvol; 5) inə zyvoni tərif, təbliǧ; 6) nezə odəmon: inə, dədə, nənə, hovə, byvə... bədiijə obraz; 7) mangurtə məmuron ajbəjorə obraz; 8) fəlsəfijə- didaktikə ǧənoəton; 9) bo əǧylon nyvyštə byə əsəron. 

Tolyši ymružnə ədəbijoti ən jolə poə tənǧydijə əsəron, satirikə šeronin. Kijonin, komonin ymružnə satirikə tolyšə šairon hədəfon? Əvon bə kijon nifrət kardejdən, bə kijon hestyšone rəǧbət ? Həvojbəhə, myftəbəhə, dəl-dəli ənəvon, de ələməpylo dust bygəton, bo məmuron dyvəlunə byəkəson, arəsozbykon, arə bəjəndy byjənon (&quot;Myni bybaxš, bibizoə”); ǧəlpə ko bygəton, ǧəlpə diplom bystənon, mijongəzon, kamfyrsəton (&quot;Ozələ mamu”); movardəruj, noməruj, vəjə, kojə... de har jyǧo vonon čəmati oəcynon, ryšvəxoron, &quot;mədənijə pijəcynon”, &quot;məmurə rodaron” (&quot;Noməruj”, &quot;Syganə fol”); kaštevonə kəxyvandon, vyjorə jenon, hyrdəvat əhvaton (&quot;Musjo Šanisə”), vyjorədə, məčlisədə, kujədə, kucədə, roədə, kədə, so-bədə bəjəndy rast omə, syxanəkə, ǧyjbətəkə, votvojə pijəjenon, pijəmerdon, kəxyvandon, kəsojbon (&quot;Vyžorə sybət”, &quot;Cymyku pensijəj”); kujəsədə, kucəsədə, cajxonədə, boǧonədə səbəsə bydə—domino, nərd, šahmat , šaški hənəkkardə bekoə - bekorə merdon, avərə čohilon, nimovə siprišon (&quot;Mandedə”, &quot;Šinəcaj”, &quot;Koj bədənyš...”) ... ymonin ce tolyšə šairon, satirikə šeron nyšongon, cəvon ofəjə mənfijə obrazon. Ymružnə tolyšə ədəbijot hejo jalinə poezijəo iborət ni: Ədəbijoti nəsr, dramaturgijə, tənǧydəvonəti, ədəbijotšynosəti sahonən hestin, həmən mytəmodi inkišof kardejdən. Tolyšə nəsri sahədə ǧələm jə ənyvyšton vejin: Sejfəl-Muluk (Sejfulla Əsədullajev), Dadaš Həsənizoə, Əmir Əjubzodə, Məmmədi Mirzəki, Nəsiri Əlimərdan, Talybi Šahan, Əšrəfi Sərxan, Bəhmən Saleh, čəmal Lələzoə, Əli Nasir, Əsədi Šahlar. Baləddin Vešo, Əli Əmiri Rzajev i.č. kəson ymružnə tolyšə nəsri nominə šəxsijətonin. canədə bədiijə-nəsrə kitobonən cap byən: [[Əšrəfi Sərxan]]&lt;nowiki/&gt;i “Boblə do”, [[Bəhmən Saleh]]&lt;nowiki/&gt;i “Lampə”, [[Talybi Šahan]]&lt;nowiki/&gt;i “Ǧyzylədə təmə”, Čəmal Lələzoə “Cəmə di əhvoloton” tolyšə nəsri ən cokə nymunonin. Firidun Əslansoni “Mir Həsən xan” tarixijə roman tolyši nəsri taryxədə ən jolə hodisəje. Tolyšə draməturgijə nisbətən čyvone, həlbəttə, de teatri, de səhnə vositə bə mijon noə byə dramnəvisə əsəron tolyšijədə kam nin, cəvon dylədə orijinalə əsəronən, iǧtibosonən, tərčumonən hestin, hətta Lankoni Devlət Dram teətrədə, məktəbi, kolleči, dij, šəhri mədənijətə kəon səhnonədə tolyšijədə ve əsəron bə səhnə noə byən. Tolyšə dramnəvisə ənyvyšton dy kəsi məxsusi səkyrt doj lozime: Akif Soltani (jumoristə ipardon) ijən Bəhmən Salehi (&quot;Pərivyli əfsonə” pjes-ssenari). A. Soltani ipardəjnə pjesonədə (&quot;Kubra xalə”, &quot;Əčəb šinə kuje”, &quot;Nənə, cal, bəšty ǧybon, Bakinski”, &quot;Cy kəxobije, beabru byə čonym” i. č.) personajon zyvonədə bə tyrki-tolyši gəp jəj pəjdo kardəše yštə bədijə ifodə.. Bəmə jyǧo omejdə ki, ym nodyrystə koje bo jyǧo nyvyštə həmə myəllifon. Bəs ədəbijə zyvon? ǧajdə yme ki, myəllif mənfijə personajon zyvonədə bə šifohijə zyvoni zu doj bəzne, əmma myəllif yštən fəǧət ədəbi zyvonədə gəp jənine. Ymružnə tolyšə ədəbijoti inkišof bykə sahon gyləjnijən tənǧydəvonəti ijən ədəbijotšynosətije. Dəvardə oxonə 20 sorədə bə tolyšə ədəbijoti, bə folklori təhlili, bə tolyšə šairon jimoni, bəcəvon ofəjevonəti ve məgolon, rajon, mylohizon nyvyštə byən, rujnomonədə, sajtonədə dərč kardə byən. Roste, de ədəbijə tənǧydəvonəti dastko byə , ədəbijə raj, mylohizə nyvyštəkəson dylədə pešəkor nybə myəllifonən hestin. Əmma əvon jivnijəšone tolyšijə tənǧydəvonəti, jolə dastək byən cəvon rajon, mylohizon tolyšə ədəbijə tənǧydəvonəti inkišofədə. Ələmdar Məmmədzodə, Hilal Məmmədzodə, čəmaləddin Rəhmanov, Əhəd Muxtar, A. Bajrami, Tehran Əlišoǧlu, Ilǧar Oručzodə... ce Zulfuǧar Əhmədzodə, cəj šəxsijəti, ofəjevonəti həxədə nyvyštəjon, Hilal Məmmədzodə rujnomə “Tolyš”i 8 numrədə dərč byə ce tolyšə šair-ənyvyšton həxədə silsilə məgalon, Bejtulla Šahsoji, Barat gasymovi, Hilal Məmmədzodə, A.Bajrami... tolyšə folklori barədə tədǧiǧaton, Fəxrəddin Əboszodə can gylə tolyšə šair-ənyvyšton (Tofiǧ Ilhomi, Jadulla Sajadi, Vəliša, Əli Nasiri, Nəriman Əǧəzodə, Əmir Əjubi, Səftər Aǧajevi...) həxədə rajon, Əhməd Səmədovi (ce čəmal Lələzoə), Xanəli Tolyši, Mehman garaxani, Bəhmən Salajevi (ce A.Bajrami), Əšrəfi Sərxani, A. Bajrami (Xanəli Tolyši), Məzahir Əhədovi, Čavanšir Xansyvo ijən čo myəllifon ce tolyšə šair-ənyvyšton həxədə, cəvon ofəjevonəti, šeron, əsəron barədə nyvyštəjon ce tolyšə tənǧydəvonəti ijən ədəbijotšynosəti tərkibə vəslonin.

== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}

== Ədəbijot ==
* 1) Bajrami A.A. “Gənčinəti əndozə”, B. 2008.196 səh.
* 2) “Lankon”, ružnomə dast, 1990-1994.
* 3) “Tolyš” № 10, 2002-2003.
* 4) “Tolyši sədo”, rujnomə dast, 1992-2007.
* 5) &lt;tolishinfo&gt;, 2010.
* 6) &lt;tolishpress.org&gt;, 2010.
* 7) “Šəvnyšt”, ružnomə, 1- 14, 2006-2008.

[[Tispir:Tolyšə ədəbijot]]</text>
      <sha1>11srlt4lui8g11ff05g64seajraa4co</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ǧulam Ələkbərov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17018</id>
    <revision>
      <id>126821</id>
      <parentid>123712</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>44</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Alekperov_Gulam.png|Alekperov_Gulam.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 5 October 2026.</comment>
      <origin>126821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="826" sha1="s4bxu2skuj4ctff8kl6sf6abvt8kvti" xml:space="preserve">{{Šəxsijət|nom=Ǧulam Ələkbərov|šikil=|mardə taryx=1958|zandružə taryx=03.09.1903|fəolijət=miəllim, peəgordyn|zandružə zəmin=Sutəmyrdov, Lankoni ǧəzo}}

'''Ǧulam Ələkbərov''' (3 sentjabr 1903 sor, [[Sutəmyrdov]], Lankoni ǧəzo, Boku gubernijə — 1958 sor, [[Boku]], Azərbojčoni SSR) — tolyšə miəllim, peəgordyn, ičtimoijə xodim, filologijə elmon nomizəd, 1947 soriku dosent, 1930-nə soron tolyšə millijə-mədənijə rostbemoni nominə fəol&lt;ref&gt;Mirhəšim Talyšly, Əhədov Etibat. Lankon: Ensiklopedijə məlumot = Lənkərən: Ensiklopedik məlumat. — 2. — Boku: ASC, 2017. — S. 153—154. — 584 s. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-89968-099-7&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;. 

== Biografijə ==
== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}
[[Tispir:Bə tolyšə zyvon pejəgordynon]]
[[Tispir:Tolyšə zyvon]]</text>
      <sha1>s4bxu2skuj4ctff8kl6sf6abvt8kvti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126827</id>
      <parentid>126821</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T08:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гусейнага</username>
        <id>51</id>
      </contributor>
      <origin>126827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="849" sha1="cne1xuj70kpjo6wjasf1t86q125brtb" xml:space="preserve">{{Šəxsijət|nom=Ǧulam Ələkbərov|šikil=|mardə taryx=1958|zandružə taryx=03.09.1903|fəolijət=miəllim, peəgordyn|zandružə zəmin=Sutəmyrdov, Lankoni ǧəzo}}

'''Ǧulam Ələkbərov''' ([[3 Sentjabr|3 sentjabr]] [[1903]] sor, [[Sutəmyrdov]], Lankoni ǧəzo, Boku gubernijə — [[1958]] sor, [[Boku]], Azərbojčoni SSR) — tolyšə miəllim, peəgordyn, ičtimoijə xodim, filologijə elmon nomizəd, 1947 soriku dosent, 1930-nə soron tolyšə millijə-mədənijə rostbemoni nominə fəol&lt;ref&gt;Mirhəšim Talyšly, Əhədov Etibat. Lankon: Ensiklopedijə məlumot = Lənkərən: Ensiklopedik məlumat. — 2. — Boku: ASC, 2017. — S. 153—154. — 584 s. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-89968-099-7&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;. 

== Biografijə ==
== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}
[[Tispir:Bə tolyšə zyvon pejəgordynon]]
[[Tispir:Tolyšə zyvon]]</text>
      <sha1>cne1xuj70kpjo6wjasf1t86q125brtb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikkolo Makiavelli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20544</id>
    <revision>
      <id>126828</id>
      <timestamp>2026-10-13T09:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гусейнага</username>
        <id>51</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Nikkolo di Bernardo Makiavelli''' (ital. ''Niccolò di Bernardo dei Machiavelli''; 3 maj 1469 sor, [[Florensijə]] — 22 ijun 1527 spr, Sant-Andrea-Perkussina) — [[Italijə|italijə]]nə mytəfəkkir, sijosijə xodim, filosof, ənyvyšt, hərbijə-nəzərijə əsəron myəllif. Florensijə hukumətədə kali vəzifon gətejdəbe, cəvonədə ən məšhur byə gylə — dyminə dəftətxonə kotib, kom bə respublikə diplomatikəti koon dijə kardejdəb...&quot;</comment>
      <origin>126828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1772" sha1="5dsovabwvotfbc9s6mb59lfh8dyakdy" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Nikkolo di Bernardo Makiavelli''' (ital. ''Niccolò di Bernardo dei Machiavelli''; 3 maj 1469 sor, [[Florensijə]] — 22 ijun 1527 spr, Sant-Andrea-Perkussina) — [[Italijə|italijə]]nə mytəfəkkir, sijosijə xodim, filosof, ənyvyšt, hərbijə-nəzərijə əsəron myəllif. Florensijə hukumətədə kali vəzifon gətejdəbe, cəvonədə ən məšhur byə gylə — dyminə dəftətxonə kotib, kom bə respublikə diplomatikəti koon dijə kardejdəbe. Cy Makiavelli ən məšhur byə əsər «Podšo» hisob bejdə. Esə boj əcəj sijosijə nəzəron vej ətrofin nišon kardə byən «Florensijə taryx»-ədə u «Cy Tit Levij iminə dekada fikiron barədə» əsəronədə, əj nišon kardejdə bin bənə respublikanə idejon tərəfdoronku, bənə «podšo zumandə dasti» tərəfdor ne.

Makiavelli rə-rə cy ysətnə sijosijə fəlsəfə u politologijə bani hisob kardejdən.

Cy Makiavelli xysusijə məktubon cy taryxəvonon tərəfiku umutə bejdən.

«Podšo» əsərədə əv cy podšo bevəčə əməlonku syxan šejdəbe. Vetejdəbe ki sijosət hežo de du, xəjonəti u činojəton ičo šejdə. Makiavelli «Podšo» čurbəčurə reaksijon hestyš be. Kali kəson hisob kardyšone ki əsər sərost bevəčə cəmon təsvir kardejdə, komon oko dojdən bevəčə podšoon; čo kəsonən əj bənə tovsijon hisob kardej barədə votyšone, bo zolymə hykmdoronro dastək bo yštə hakimijəti ogətejro.

Cy Makiavelli əsər — «Cy Tit Levij iminə dekada fikiron barədə» — bo ysətnə respublikanizmi ro okardyše. Ym əsər həmən vej jolə təsir kardyše bə klassikə respublikanizmi idejon bərpo karde, məsələn, bə Xanna Arendt.

== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}
[[Kategorijə:Italijə mytəfəkkiron]]</text>
      <sha1>5dsovabwvotfbc9s6mb59lfh8dyakdy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126829</id>
      <parentid>126828</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гусейнага</username>
        <id>51</id>
      </contributor>
      <origin>126829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1823" sha1="b97ye5lapqoqv1nx6sxdao78rpchkry" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Nikkolo di Bernardo Makiavelli''' ([[Italijanə zyvon|ital]]. ''Niccolò di Bernardo dei Machiavelli''; [[3 Maj|3 maj]] [[1469]] sor, [[Florensijə]] — [[22 Ijun|22 ijun]] [[1527]] sor, Sant-Andrea-Perkussina) — [[Italijə|italijə]]nə mytəfəkkir, sijosijə xodim, filosof, ənyvyšt, hərbijə-nəzərijə əsəron myəllif. Florensijə hukumətədə kali vəzifon gətejdəbe, cəvonədə ən məšhur byə gylə — dyminə dəftətxonə kotib, kom bə respublikə diplomatikəti koon dijə kardejdəbe. Cy Makiavelli ən məšhur byə əsər «Podšo» hisob bejdə. Esə boj əcəj sijosijə nəzəron vej ətrofin nišon kardə byən «Florensijə taryx»-ədə u «Cy Tit Levij iminə dekada fikiron barədə» əsəronədə, əj nišon kardejdə bin bənə respublikanə idejon tərəfdoronku, bənə «podšo zumandə dasti» tərəfdor ne.

Makiavelli rə-rə cy ysətnə sijosijə fəlsəfə u politologijə bani hisob kardejdən.

Cy Makiavelli xysusijə məktubon cy taryxəvonon tərəfiku umutə bejdən.

«Podšo» əsərədə əv cy podšo bevəčə əməlonku syxan šejdəbe. Vetejdəbe ki sijosət hežo de du, xəjonəti u činojəton ičo šejdə. Makiavelli «Podšo» čurbəčurə reaksijon hestyš be. Kali kəson hisob kardyšone ki əsər sərost bevəčə cəmon təsvir kardejdə, komon oko dojdən bevəčə podšoon; čo kəsonən əj bənə tovsijon hisob kardej barədə votyšone, bo zolymə hykmdoronro dastək bo yštə hakimijəti ogətejro.

Cy Makiavelli əsər — «Cy Tit Levij iminə dekada fikiron barədə» — bo ysətnə respublikanizmi ro okardyše. Ym əsər həmən vej jolə təsir kardyše bə klassikə respublikanizmi idejon bərpo karde, məsələn, bə Xanna Arendt.

== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}
[[Kategorijə:Italijə mytəfəkkiron]]</text>
      <sha1>b97ye5lapqoqv1nx6sxdao78rpchkry</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126830</id>
      <parentid>126829</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гусейнага</username>
        <id>51</id>
      </contributor>
      <origin>126830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1823" sha1="rag539j83szh44qpqmzoenycesk5ugh" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Nikkolo di Bernardo Makiavelli''' ([[Italijanə zyvon|ital]]. ''Niccolò di Bernardo dei Machiavelli''; [[3 Maj|3 maj]] [[1469]] sor, [[Florensijə]] — [[22 Ijun|22 ijun]] [[1527]] sor, Sant-Andrea-Perkussina) — [[Italijə|italijə]]nə mytəfəkkir, sijosijə xodim, filosof, ənyvyšt, hərbijə-nəzərijə əsəron myəllif. Florensijə hukumətədə kali vəzifon gətejdəbe, cəvonədə ən məšhur byə gylə — dyminə dəftərxonə kotib, kom bə respublikə diplomatikəti koon dijə kardejdəbe. Cy Makiavelli ən məšhur byə əsər «Podšo» hisob bejdə. Esə boj əcəj sijosijə nəzəron vej ətrofin nišon kardə byən «Florensijə taryx»-ədə u «Cy Tit Levij iminə dekada fikiron barədə» əsəronədə, əj nišon kardejdə bin bənə respublikanə idejon tərəfdoronku, bənə «podšo zumandə dasti» tərəfdor ne.

Makiavelli rə-rə cy ysətnə sijosijə fəlsəfə u politologijə bani hisob kardejdən.

Cy Makiavelli xysusijə məktubon cy taryxəvonon tərəfiku umutə bejdən.

«Podšo» əsərədə əv cy podšo bevəčə əməlonku syxan šejdəbe. Vetejdəbe ki sijosət hežo de du, xəjonəti u činojəton ičo šejdə. Makiavelli «Podšo» čurbəčurə reaksijon hestyš be. Kali kəson hisob kardyšone ki əsər sərost bevəčə cəmon təsvir kardejdə, komon oko dojdən bevəčə podšoon; čo kəsonən əj bənə tovsijon hisob kardej barədə votyšone, bo zolymə hykmdoronro dastək bo yštə hakimijəti ogətejro.

Cy Makiavelli əsər — «Cy Tit Levij iminə dekada fikiron barədə» — bo ysətnə respublikanizmi ro okardyše. Ym əsər həmən vej jolə təsir kardyše bə klassikə respublikanizmi idejon bərpo karde, məsələn, bə Xanna Arendt.

== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}
[[Kategorijə:Italijə mytəfəkkiron]]</text>
      <sha1>rag539j83szh44qpqmzoenycesk5ugh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karl Marks</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20545</id>
    <revision>
      <id>126831</id>
      <timestamp>2026-10-13T10:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гусейнага</username>
        <id>51</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Databox}} '''Karl Henrix Marks''' ([[Almani zyvon|alm]]. ''Karl Heinrich Marx''; 5 maj [[1818]] sor, Trir, Rejni provinsijə, [[Prusija]]  — 14 mart [[1883]] sor, [[London]], [[Ingiltərə]], [[Dyždə Britanijə]]) — almanijə filosof, sosiolog, iǧtisodəvon, ənyvyšt, šair, sijosijə žurnalist, ičtimoijə xodim, taryxəvon. Əcəj ən məšhurə «Kommunistə partijə manifest» (1848 sorədə de həmmyəllifi Fridrix Engelsi) u «Kapital. Sijosijə iǧtis...&quot;</comment>
      <origin>126831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1578" sha1="ru808a4hjzmy1frzv7qyi5pfj8rq8f2" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Karl Henrix Marks''' ([[Almani zyvon|alm]]. ''Karl Heinrich Marx''; 5 maj [[1818]] sor, Trir, Rejni provinsijə, [[Prusija]]  — 14 mart [[1883]] sor, [[London]], [[Ingiltərə]], [[Dyždə Britanijə]]) — almanijə filosof, sosiolog, iǧtisodəvon, ənyvyšt, šair, sijosijə žurnalist, ičtimoijə xodim, taryxəvon. Əcəj ən məšhurə «Kommunistə partijə manifest» (1848 sorədə de həmmyəllifi Fridrix Engelsi) u «Kapital. Sijosijə [[iǧtisodijot]]i tənǧid» (1867—1883) əsəron. Marksi sijosijə u fəlsəfə fikiron ve jolə təsir kardəše bə vəomə intellektualə, iǧtisodijotə u sijosijə taryxi.

Yštə sijosijə nyvyštəjon xunəj de prusija monarxi inǧylobə dəryžnije sədomoni məčbur be cy 1843 soriku Almanijəku beše u, be šəhrvandəti šəxs be, Londonədə žijəj.

Marks subut kardejdəbe ki odəmə čəmjət har yštə səvijədə ozavzijedə sinifə myborizədə, kom čurbəčurə čəmjəti sinifon maraǧon ziddijətonku bə əməl omə. Kapitalə istehsoli cəmədə əsosin bejdə ryxnə cy istehsoli cəmon xyvandi u ko kardə kəson mijono, komon yštə zəhməti həvatejdən u əvəz kardejdən əj bə mangə maaši. Har žygo svvijə taryxine, omejdə, ozavzijedə u de vaxti kali de šərton gin bejdə. Kapitalizm, hežo bənə čo sosialə-iǧtisodijə sistemon, yštənədə dylətonə ziddijəton hestyše, komon əj cy proletarə inǧylobiku bəbarden bə nujə sistemi əvəzi — besinifə kommunistə čəmjəti.

== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}
[[Kategorijə:Almanijə filosofon]]</text>
      <sha1>ru808a4hjzmy1frzv7qyi5pfj8rq8f2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126832</id>
      <parentid>126831</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гусейнага</username>
        <id>51</id>
      </contributor>
      <origin>126832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1604" sha1="tn8sfvn33khsf5fww5huh6n1hbg30xo" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Karl Henrix Marks''' ([[Almani zyvon|alm]]. ''Karl Heinrich Marx''; [[5 Maj|5 maj]] [[1818]] sor, Trir, Rejni provinsijə, [[Prusija]]  — [[14 Mart|14 mart]] [[1883]] sor, [[London]], [[Ingiltərə]], [[Dyždə Britanijə]]) — [[almanijə]] filosof, sosiolog, iǧtisodəvon, ənyvyšt, šair, sijosijə žurnalist, ičtimoijə xodim, taryxəvon. Əcəj ən məšhurə «Kommunistə partijə manifest» (1848 sorədə de həmmyəllifi Fridrix Engelsi) u «Kapital. Sijosijə [[iǧtisodijot]]i tənǧid» (1867—1883) əsəron. Marksi sijosijə u fəlsəfə fikiron ve jolə təsir kardəše bə vəomə intellektualə, iǧtisodijotə u sijosijə taryxi.

Yštə sijosijə nyvyštəjon xunəj de prusija monarxi inǧylobə dəryžnije sədomoni məčbur be cy 1843 soriku Almanijəku beše u, be šəhrvandəti šəxs be, Londonədə žijəj.

Marks subut kardejdəbe ki odəmə čəmjət har yštə səvijədə ozavzijedə sinifə myborizədə, kom čurbəčurə čəmjəti sinifon maraǧon ziddijətonku bə əməl omə. Kapitalə istehsoli cəmədə əsosin bejdə ryxnə cy istehsoli cəmon xyvandi u ko kardə kəson mijono, komon yštə zəhməti həvatejdən u əvəz kardejdən əj bə mangə maaši. Har žygo svvijə taryxine, omejdə, ozavzijedə u de vaxti kali de šərton gin bejdə. Kapitalizm, hežo bənə čo sosialə-iǧtisodijə sistemon, yštənədə dylətonə ziddijəton hestyše, komon əj cy proletarə inǧylobiku bəbarden bə nujə sistemi əvəzi — besinifə kommunistə čəmjəti.

== Səvonon ==
{{Səvonon sijohi}}
[[Kategorijə:Almanijə filosofon]]</text>
      <sha1>tn8sfvn33khsf5fww5huh6n1hbg30xo</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>