Vikipedija tlywiki https://tly.wikipedia.org/wiki/S%C9%99rlovh%C9%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Medja Xususi No-pegət Okoədə Okoədə no-pegət Vikipedija Vikipedija no-pegət Fajl Fajli no-pegət MediaWiki MediaWiki no-pegət Šablon Šabloni no-pegət Dastək Dastəki no-pegət Kategorijə Kategorijə no-pegət TimedText TimedText talk Modul Moduli no-pegət Event Event talk 828 1738 127286 108991 2026-10-22T08:32:00Z Maviulke 59833 127286 Scribunto text/plain local property_blacklist = { 'P360', --is a list of 'P4224', --category contains 'P935', -- Commons gallery 'P1472', -- Commons Creator page 'P1612', -- Commons Institution page 'P373', -- Commons category 'P3722', -- Commons maps category 'P1151', -- topic's main Wikimedia portal 'P1424', -- topic's main template 'P910', -- topic's main category 'P1200', -- bodies of water basin category 'P1792', -- category of associated people 'P1464', -- category for people born here 'P1465', -- category for people who died here 'P1791', -- category of people buried here 'P1740', -- category for films shot at this location 'P2033', -- Category for pictures taken with camera 'P2517', -- category for recipients of this award 'P4195', -- category for employees of the organization 'P1754', -- category related to list 'P301', -- category's main topic 'P971', -- category combines topics 'P3876', -- category for alumni of educational institution 'P1753', -- list related to category 'P3921', -- Wikidata SPARQL query equivalent 'P1204', -- Wikimedia portal's main topic 'P1423', -- template's main topic 'P1709', -- equivalent class 'P3950', -- narrower external class 'P2888', -- exact match 'P1382', -- coincident with 'P527', -- has part 'P2670', -- has parts of the class 'P3113', -- does not have part 'P2737', -- union of 'P2738', -- disjoint union of 'P2445', -- metasubclass of 'P1963', -- properties for this type 'P3176', -- uses property 'P1889', -- different from 'P460', -- said to be the same as 'P2959', -- permanent duplicated item 'P2860', -- cites 'P5125', -- wikimedia outline 'P5008', -- on focus list of Wikimedia project 'P2559', -- Wikidata usage instructions 'P1343', -- described by source 'P972', -- catalogu 'P1282', -- OSM tag or key 'P4839', -- Wolfram Language entity code 'P6104', -- Maintained by Wikiproject 'P5996' -- Category for films in this language } function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid goldenrod', ['max-width'] = '300px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) --Title databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = 'goldenrod', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) --Image local images = item:getBestStatements('P18') if #images >= 1 then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[Fajl:' .. images[1].mainsnak.datavalue.value .. '|frameless|300px]]') end --Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :css({ ['background-color'] = 'goldenrod', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) local property_blacklist_hash = valuesToKeys(property_blacklist) property_blacklist_hash['P31'] = true --Special property local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not property_blacklist_hash[property] and #item:getBestStatements(property) <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[Fajl:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end --Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements == 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then --We build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 300, width = 300, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end return tostring(databoxRoot) end return p rbh0rv9u9flrjk83kkq6mwc426g6va0 0 2690 127272 60879 2026-10-21T13:42:35Z ~2026-56279-16 62430 127272 wikitext text/x-wiki == Hodison == == Movardəjon == == Mardəjon == == Idon, mərosimon ijən xysusijə ružon == == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Soron]] gjtzhqwm30u2szhv9ib36ay03c55ft3 127273 127272 2026-10-21T13:42:49Z ~2026-56279-16 62430 127273 wikitext text/x-wiki == Hodison == == Movardəjon == == Mardəjon == == Idon, mərosimon u xysusijə ružon == == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Soron]] hvhr462s2a1wxgtu7yakvy0h8v1p2vu 0 4859 127285 112068 2026-10-21T19:38:29Z Kaduser 426 /* */ 127285 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Fajl:Baku Boulevard 3.jpg|thumb|200px|Boku bulvar]] [[Fajl:Flag_of_Baku,_Azerbaijan.svg|thumb|Cy Boku parcəm]] '''Boku, Buku''' — [[Azərbojčon]]i [[Pajtaxt|pajtaxte]]. Əholiš 2 miljon odəme. Bokuədə heste bylyndə binon, turbon və ǧəšəngə kəon. {{Avropə pajtaxton}} [[Tispir:Ozərboyconi şəhron]] [[Tispir:Avropə pajtaxton]] awwgula3cwim2sri33d3grtrgs5ruft 0 4968 127276 111384 2026-10-21T18:31:30Z ~2026-55814-19 62243 127276 wikitext text/x-wiki '''Bəškərdi zyvon''' — [[Hind-Avropə zyvonon]] xyjzoni [[ironə zyvonon]] grupi aid byə [[zyvon]]. Bə nyso-həšinyštə ironə zyvonon aide<ref>M. Mayrhofer, in Compendium Linguarum Iranicarum, ed. R. Schmitt, Wiesbaden, 1988, forthcoming, and G. Windfuhr, ibid</ref><ref>Schmitt, Rüdiger, ed. (1989). ''Compendium Linguarum Iranicarum'' (in German). Wiesbaden: Reichert. ISBN <bdi>3-88226-413-6</bdi>.</ref>. Ironi nyso-həšipemə tərəfədə gəp žəjdən, Kerman, Sistan, Belučistan ijən Xormozganədə. Zyvon de garmsiri, larestani ijən kumzari. Ve maraǧinə dəvardə dialektə grup soxtejdə bə kobəsonə-həšinyštə ironə belučə zyvoni cumcyko intensivə əloǧəš byə. Bəškərdi čurbəčurə ləhcon gornə, əgəm bə kišvəri nyǧyl še, əjo zyvon nə bə kobəsonə gylon, nə bə nysoə gylon aidijotyš ni<ref>Erik Anonby, Mortaza Taheri-Ardali & Amos Hayes (2019) ''The Atlas of the Languages of Iran (ALI)''. Iranian Studies 52</ref>. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Zyvon]] [[Tispir:Zyvonon]] [[Tispir:Ironə zyvonon]] [[Tispir:Ironzyvonə xəlǧon]] 2vz7m2wi8yxuugp5fi4o0tpefeoayj7 0 5303 127281 124853 2026-10-21T18:37:37Z ~2026-55814-19 62243 /* */ 127281 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Dermatoscope1.JPG|miniatyur|236x236px|Dermatoskop]] [[Fajl:Allergy skin testing.JPG|miniatyur|256x256px|Pustədə allergijə teston]] '''Dermatologijə''' (δέρμα) — cy [[Junani zyvon]]ədə «pusti umutedəm» məno dojdə) — cy pusi noxəšijon umutə elme. Ym elm i gylə pusi ne, həmən cy odəmi mujon, nangyronən umutejdə. Dermatologijə cəmə erasə bə nav ofajə byə. [[Tispir:Tibb]] f6qdy3mx1d629a6n53w11i57ff34gj0 0 6104 127274 126471 2026-10-21T14:39:24Z ~2026-56610-22 62439 /* Həši */ 127274 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Həši sistem''' — planet sisteme kom dylədə mijonədə mandə [[Həši]] astovə. Bə ym sistemi 8 planet dəxyle. Həši sistemi dylədə Həši, əçi girdədə hərlanə ‘’‘həšt planet’’’, əvon peykon, cırə planeton, asteroidon, kometon, meteoroidon ijən ve kali co kosmonə ǧysmon hestin. Həši sistem təxminən 4,6 milyard sol bundan pešo bə vıj omə. Sistemi həmmə ǧysmon Həši de qravitasijə təsiri əloǧə hestin. Həši sistemi həmmə massə təxminən 99,8 faizi Həšidəj. Həšiku məsafə görə həšt planet žygo ardıcıllığədə yerləšin: [[Merkuri]], [[Venera]], [[Zəmin]], [[Mars]], [[Jupiter]], [[Saturn]], [[Uran]] ijən [[Neptun]]. Həši sistem ancaq Həši ijən planetonku ibarət ni. Mars ijən Jupiter arədə [[Asteroid kəmər]] heste. Neptunku bəpešo isə [[Kuiper kəmər]], transneptuni ǧysmon ijən sistemiku ve durədə [[Oort bulud]] heste. Həši sistem [[Süd yolu]] qalaktikə dylədə mande. Həši de yštə həmmə planeton ijən co ǧysmon Süd yolu mərkəzi girdədə hərlane. == Bino bə == Alimon rəj Həši sistem təxminən ‘’‘4,6 milyard sol’’’ bundan pešo bino bə. Həši sistemi bino bej de gylə pil qaz-toz buludi əloǧə bə. Ym buludi gylə hissə qravitasijə təsiri žinə bəštə bino kardə sıx be. Bulud nə qədər sıx be, əçi hərlanəjən žəgo tez be. Vaxtiku bulud yastı hərlanə diskə oxšo bə. Əçi mərkəzədə maddə ve cəm bə. Mərkəzədə temperatur ijən təzyiq vej bəbe. Axırədə mərkəzi hissə žəgo qızıš bə ki, nüvə reaksijon bino bin. Žygo gənc [[Həši]] bə vıj omə. Həši girdədə mandə maddəonən yavaš-yavaš de i co bıəloǧə be bino kardən. Əvvəl xırdə zərrəon, pešo pilə ǧysmon bino bin. Milyonon sol ərzində əvon de i co toqqušıš bin, kali i co de bıəloǧə bin ijən planeton bino bin. Həšiyə nezə hissədə temperatur ve bə. Əjo buzə maddəon mandə zınəni. Əve səbəbiku Həšiyə nezə bino bə planeton — Merkuri, Venera, Zəmin ijən Mars — əsasən səng ijən metali maddəonku bino bin. Həšiku durə hissonədə temperatur kam bə. Əjo su, metan ijən co maddəon buz holədə mandə zınəbin. Ym hissonədə Jupiter, Saturn, Uran ijən Neptun kimi pilə planeton bino bin. Gənc Həši fəaliyyəti ijən Həši vind sistemi dylədə mandə qaz ijən xırdə zərrəoni ve hissə dur kardə. == Həši == {{Əsas|Həši}} [[Fajl:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|thumb|[[Həši]]]] ‘’‘Həši’’’ Həši sistemi mərkəzi ulduze. Əy Həši sistemədə həməku pilə ijən həməku ve massə doə ǧysme. Həši sistemi həmmə massə təxminən ‘’‘99,8 faiz’’’ Həši paye. Həmmə planeton, peykon, asteroidon, kometon ijən co ǧysmon birlikədə təxminən 0,2 faiz massə təškil kardən. Həši əsasən [[hidrogen]] ijən [[helium]]ku ibarət bə. Həši mərkəzədə temperatur təxminən 15 milyon °C-e. Əjo hidrogen nüvəon de i co bıəloǧə bedən ijən helium bino bedə. Ym prosesədə ve enerji azod bedə. Ym enerji Həši daxiliku bə əçi səpe tərəf dəvarde ijən pešo išıq ijən istilik šəklədə bə kosmos dəvarde. Zəminədə həyat üçün lazım bə enerjijə əsosə hissə Həšiku ome. Həši gylə neçe əsasə hissəš heste: * nüvə; * radiasijə zonə; * konvektiv zonə; * fotosfer; * xromosfer; * korona. === Fotosfer === Fotosfer Həšini əmə vində hissəje. Zəminiku əmə Həšiyə sıre, əsosən fotosfer vində bedə. Fotosferədə kali vaxton qərə ləkəon vində bedən. Əvon ‘’‘Həši ləkəon’’’ nom kardə bedən. Ym ləkəon ətrafiku sərinonin ijən Həši maqnit fəaliyyəti de əloǧə hestin. === Korona === Korona Həši atmosferi xarici hissəje. Tam Həši tutulması vaxtədə əy Həši girdədə išıqlı tacə oxšo vində bedə. === Həši vind === Həšiku bə kosmos daimi yüklü zərrəon dəvarden. Ym axın ‘’‘Həši vind’’’ nom kardə bedə. Həši vind planeton arədə fəzo əçi səpe təsir karde ijən Həši girdədə ve pilə [[heliosfer]] bino karde. == Planeton == Həši sistemədə ‘’‘həšt planet’’’ heste. Həšiku bino kardə əvon ardıcıllığ žygoje: [[Merkuri]] [[Venera]] [[Zəmin]] [[Mars]] [[Jupiter]] [[Saturn]] [[Uran]] [[Neptun]] Ym həšt planeton de Həši qravitasijə təsiri Həši girdədə orbiton əçi səpe hərlanən. Əvon dı pilə qrupa bo kardə bedən: * ‘’‘daxili planeton’’’ — Merkuri, Venera, Zəmin ijən Mars; * ‘’‘xarici planeton’’’ — Jupiter, Saturn, Uran ijən Neptun. Daxili planeton əsasən səng ijən metalku ibarətin. Əvon bərk səthon heste. Jupiter ijən Saturn qaz nəhəngonin. Uran ijən Neptun isə buz nəhəngon nom kardə bedən. == Daxili planeton == === Merkuri === ‘’‘Merkuri’’’ Həšiyə həməku nezə planet ijən Həši sistemi həməku xırdə planete. Merkuri Həši girdədə yštə gylə tam orbit təxminən ‘’‘88 Zəmin ruž’’’ədə bə oxon rəsne. Merkurini demək olar ki, qalın atmosferi ni. Əçi səpe ve krater heste. Ym səbəbiku Merkuri səpe müəyyən qədər [[Ay|Ovšum]] səpe oxšo vində bedə. Həšiyə həməku nezə planet bejə baxmando Merkuri Həši sistemi həməku isti planeti ni. Həməku isti planet Veneraje. Merkuri ruž ijən šəv temperaturon arədə ve pilə fərǧ heste. === Venera === ‘’‘Venera’’’ Həšiku dıminə planete. Əy ölçiku Zəminə oxšoe. Venerani ve sıx atmosfer heste. Əçi atmosferi əsosə hissə karbon dioksidku ibarət bə. Atmosfer istiliki bəštə ve yaxšı saxlarde. Əve səbəbiku Venera Həši sistemi ‘’‘həməku isti planet’’’e. Venera səpe orta temperatur təxminən 465 °C-e. Venerani buludonədə sulfat turšusi zərrəon hestin. Venera yštə ox girdədə Həši sistemədə əksər planetonku fərǧinə istiqamətədə hərlane. === Zəmin === [[Fajl:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|[[Zəmin]]]] ‘’‘Zəmin’’’ Həšiku ‘’‘seminə planet’’’e. Ysətnə məlumotə rəj Zəmin Həši sistemədə həyat dəǧiǧ məlum bə yeganə planet bə. Zəmini səpe pilə hissə su de okeanon pušijə bə. Zəmini atmosferi əsosən azot ijən oksigenku ibarət bə. Zəmin gylə pilə təbii peykiš heste — [[Ay|Ovšum]]. Ovšum de yštə qravitasijə Zəminədə okeanon qabarma ijən çəkilmə hadisəon əçi səpe pilə təsir karde. Zəmin Həši girdədə yštə gylə tam orbit təxminən ‘’‘365,25 ruž’’’ədə bə oxon rəsne. Zəmin yštə ox girdədə təxminən ‘’‘24 saat’’’ədə gylə kərə hərlane. Zəmini maqnit sahə planet de Həši vind ome yüklü zərrəoni ve hissəku muhafizə karde. Zəmin Həšiku orta hesab de təxminən ‘’‘149,6 milyon kilometr’’’ durədə mande. === Ovšum === ‘’‘Ovšum’’’ Zəmini yeganə təbii peyke. Ovšum Zəminiku orta hesab de təxminən 384 400 kilometr durədə mande. Əy Zəmin girdədə təxminən 27,3 ružədə gylə tam orbit karde. Ovšum de Zəmin arasə qravitasijə əloǧə Zəmin okeanon qabarma ijən çəkilmə əçi səpe ve təsir karde. Ovšum Zəminiku pešo insan de yštə po əçi səpe dəǧiǧ mandə yeganə kosmonə ǧysme. 1969-nə sori 20 iyulədə [[Apollo 11]] missijə vaxtədə [[Neil Armstrong]] Ovšum səpe po doə birminə inson bə. === Mars === {{Əsas|Mars}} ‘’‘Mars’’’ Həšiku ‘’‘çominə planet’’’e. Əçi səpe dəmir oksidi ve bej səbəbiku Mars qırmızı vində bedə. Əve səbəbiku əyən «Qırmızı planet» nom kardə bedə. Mars atmosferi Venera ijən Zəminiku ve nazike. Əçi atmosferi əsosə hissə karbon dioksidku ibarət bə. Mars səpe [[Olympus Mons]] heste. Əy Həši sistemədə məlum bə həməku pilə vulkanoneku ije. Əçi hındəti təxminən 22 kilometrə rəsne. Mars səpe həmçinin ve pilə [[Valles Marineris]] kanyon sistemi heste. Mars ‘’‘dı’’’ xırdə peykiš heste: * [[Fobos]]; * [[Deymos]]. Mars səpe ǧədimə vaxtonədə maye su bej barədə ve nišonə heste. Çayon, dərəyjon ijən ǧədimə gölon nišonəon nišo dodən ki, Mars ǧədimədə ysətnə Marsiku vej fərǧin bə. Ysət Mars qütbonədə ijən zımin žinə su buzi heste. == Asteroid kəmər == {{Əsas|Asteroid kəmər}} Mars ijən Jupiter arədə ve ašmard xırdə kosmonə ǧysmon hestin. Ym region ‘’‘Asteroid kəmər’’’ nom kardə bedə. Əjo milyonon asteroid heste. Asteroid kəmər šəkilonədə kali vaxt ve sıx vində bedə. Həǧiǧətədə isə asteroidon arədə məsafə ve pile. Asteroid kəməri həməku pilə ǧysmoniku i [[Ceres]]e. Ceres cırə planetən hesab bedə. Co pilə asteroidon: * [[Vesta]]; * [[Pallas]]; * [[Hygiea]]. Asteroid kəmər gylə vaxtədə partlayıš de bərbod bə planeti qalıǧ ni. Alimon rəj Jupiteri pilə qravitasijə təsiri ym regionədə mandə maddəon i pilə planet bino karde ništədoə. == Xarici planeton == === Jupiter === {{Əsas|Jupiter}} [[Fajl:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|thumb|[[Jupiter]]]] ‘’‘Jupiter’’’ Həšiku ‘’‘pencminə planet’’’ ijən Həši sistemi ‘’‘həməku pilə planet’’’e. Əy qaz nəhəngi bə ijən əsosən hidrogen ijən heliumku ibarət bə. Jupiteri massə Həši sistemədə co planetonku ve pile. Jupiter atmosferədə ‘’‘Pilə Qırmızı Ləkə’’’ nom kardə pilə tufon heste. Ym tufon yüzon sol bə ki, müšahidə bedə. Jupiteri ve güclü maqnit sahə heste. Əçi ve peyki heste. Həməku məšhur ‘’‘ço’’’ pilə peyki: * [[İo]]; * [[Avropa (peyk)|Avropa]]; * [[Qanimed]]; * [[Kallisto]]. Ym ço peyk 1610-nə sorədə [[Qalileo Qaliley]] de teleskop vində. Əvon «Qaliley peykon» nom kardə bedən. [[Qanimed]] Həši sistemədə həməku pilə peyke. Əy hətta Merkuri planetiku ölçiku pile. [[Avropa (peyk)|Avropa]] səpe pilə buz təbəqə heste. Alimon rəj əçi buz žinə pilə maye su okeani ola bə. Əve səbəbiku Avropa həyat bənyvıšte üçün ve maraǧinə ǧysme. === Saturn === {{Əsas|Saturn}} [[Fajl:Saturn during Equinox.jpg|thumb|[[Saturn]] ijən əçi halqəon]] ‘’‘Saturn’’’ Həšiku ‘’‘šəšminə planet’’’ ijən Həši sistemi dıminə pilə planete. Saturn əsosən yštə pilə halqəon de məšhure. Əçi halqəon milyardon xırdə buz, səng ijən toz zərrəonku ibarətin. Saturnən Jupiter kimi əsosən hidrogen ijən heliumku ibarət qaz nəhəngije. Saturni ve peyki heste. Əçi məšhurə peykoniku i [[Titan]]e. Titani sıx atmosfer heste. Əçi səpe maye metan ijən etan gölon hestin. [[Enselad]]ən ve maraǧinə peyke. Əçi buz qabığı žinə maye su okeani heste. Enseladi cənubə qütbiku su buxar ijən buz zərrəon bə kosmos dəvarden. === Uran === {{Əsas|Uran}} ‘’‘Uran’’’ Həšiku ‘’‘haftminə planet’’’e. Uran buz nəhəngi qrupədə daxil bə. Əçi atmosferədə hidrogen, helium ijən metan heste. Metan səbəbiku Uran mavi-yašıl rəngədə vində bedə. Urani ve maraǧinə xüsusijə əçi hərlanə oxe. Əy demək olar yštə kəno səpe hərlane. Urani oxi meyli təxminən 98 dərəcəje. Ym səbəbiku Uranədə fəsilon co planetoniku ve fərǧin bə. Urani halqəon ijən ve peyki heste. === Neptun === {{Əsas|Neptun}} ‘’‘Neptun’’’ Həšiku ‘’‘həštminə ijən həməku durə rəsmi planet’’’e. Əy Uran kimi buz nəhəngije. Neptuni atmosferədə hidrogen, helium ijən metan heste. Neptun atmosferədə ve güclü vindon hestin. Kali vindon sürət 2 000 km/saatku vej be zıne. Neptuni həməku pilə peyki [[Triton]]e. Triton Neptun girdədə planeti hərlanəjə əks istiqamətədə hərlane. Əve səbəbiku alimon fikir kardən ki, Triton ǧədimədə Neptun girdədə bino bə peyk nıbə, bəlkə Neptun əy pešo de yštə qravitasijə bəštə kašə. == Cırə planeton == Həši sistemədə planetonku əlavə ve cırə planet heste. [[Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı]] tərəfindən ‘’‘penc’’’ ǧysm rəsmi cırə planet hesab bedə: * [[Ceres]]; * [[Pluton]]; * [[Haumea]]; * [[Makemake]]; * [[Eris]]. === Ceres === ‘’‘Ceres’’’ Asteroid kəmərədə yerləše. Əy 1801-nə sorədə vində bə. Ceres daxili Həši sistemədə rəsmi cırə planet bə yeganə ǧysme. === Pluton === {{Əsas|Pluton}} ‘’‘Pluton’’’ 1930-nə sorədə [[Clyde Tombaugh]] tərəfindən vində bə. Ve soron ərzində Pluton Həši sistemi nəvminə planeti hesab bə. 2006-nə sorədə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı planet üçün nujə tərif ǧəbul kardə. Əve pešo Pluton cırə planet hesab bə. Pluton [[Kuiper kəmər]]ədə yerləše. Əçi ‘’‘penc’’’ məlum peyki heste. Həməku pilə peyki [[Charon]]e. 2015-nə sori 14 iyulədə [[New Horizons]] kosmonə aparat Plutoni nezdiku dəvardə ijən əçi səpe birminə ve dəǧiǧ šəkilon peqətə. === Haumea === ‘’‘Haumea’’’ Kuiper kəmərədə yerləšə cırə planete. Əy ve tez hərlane. Əve səbəbiku əçi šəkil adi kürəku fərǧine. === Makemake === ‘’‘Makemake’’’ Kuiper kəməri pilə ǧysmoniku ije ijən rəsmi cırə planet hesab bedə. === Eris === ‘’‘Eris’’’ ve durə transneptuni ǧysme. Əçi vində bej Plutoni planet statusi barədə pilə elmi bəhs bino kardə ijən axırədə 2006-nə sorədə planet tərifi dəqiš bə. == Peykon == {{Əsas|Təbii peyk}} Həši sistemədə ve təbii peyk heste. Merkuri ijən Venerani peyk ni. Zəmini ‘’‘i’’’ peyki heste — [[Ay|Ovšum]]. Marsi ‘’‘dı’’’ peyki heste — Fobos ijən Deymos. Jupiter, Saturn, Uran ijən Neptuni ve peyki heste. Həši sistemi məšhurə peykon: * [[Ay|Ovšum]]; * [[İo]]; * [[Avropa (peyk)|Avropa]]; * [[Qanimed]]; * [[Kallisto]]; * [[Titan]]; * [[Enselad]]; * [[Triton]]; * [[Charon]]. Kali peykon alimon üçün ve maraǧinin. Xysusən Avropa ijən Enseladi buz žinə su okeanon həyat bənyvıšte üçün əhəmijətin. == Asteroidon == {{Əsas|Asteroid}} ‘’‘Asteroidon’’’ Həši girdədə hərlanə xırdə kosmonə ǧysmonin. Əvon əsosən səng ijən metalku ibarətin. Əvon ve hissə Mars ijən Jupiter arədə Asteroid kəmərədə mande. Amma asteroidon ancaq əjo nin. Həši sistemi co hissonədəjən asteroidon hestin. Kali asteroidon orbit Zəmin orbitinə nezə bedə. Žygo ǧysmon ‘’‘Zəminə nezə ǧysmon’’’ nom kardə bedən. Alimon əvoni daim müšahidə kardən, çunki pilə asteroidi de Zəmin toqquš bej planet üçün xətər ola bə. == Kometon == {{Əsas|Komet}} [[Fajl:Comet Hale-Bopp 1995O1.jpg|thumb|Komet]] ‘’‘Kometon’’’ Həši sistemi xırdə ǧysmonin. Əvon əsosən buz, toz ijən səng maddəonku ibarətin. Komet Həšiku durədə be vaxt adətən ve kam išıq doə. Əy Həšiyə nezə be vaxt buz qızıš bedə ijən qazə bəbe. Kometi girdədə išıqlı qaz-toz bulud bino bedə ijən kometi dum vində bedə. Kometi dum Həši vind ijən Həši išıq təsiri səbəbiku Həšiku durə istiqamətədə mande. Qısa dövrə kometon ve hissə Kuiper kəmər ijən əçi nezdə regiononiku ome. Uzun dövrə kometon isə Oort buludiku ome hesab bedə. Həməku məšhur kometoniku i [[Halley kometi]]je. Əy təxminən har 75–76 solda Həšiyə nezə regiononə oqarde. == Meteoroid, meteor ijən meteorit == Kosmosədə hərlanə xırdə səngə və ya metalə ǧysm ‘’‘meteoroid’’’ nom kardə bedə. Meteoroid Zəmin atmosferi dylə dəše vaxt ve tez hərlanə səbəbiku qızıš bedə ijən išıq doə. Ym hadisə ‘’‘meteor’’’ nom kardə bedə. Əgər ǧysmi gylə hissə atmosferiku dəvardə pešo Zəmin səpe rəsne, əy ‘’‘meteorit’’’ nom kardə bedə. Kali vaxt ve meteor i ružədə və ya i neçe ružədə göyədə vində bedə. Ym hadisə ‘’‘meteor yağıšı’’’ nom kardə bedə. == Kuiper kəmər == {{Əsas|Kuiper kəmər}} ‘’‘Kuiper kəmər’’’ Neptun orbitiku bəpešo yerləšə ve pilə regione. Əçi əsosə hissə Həšiku təxminən 30–50 astronomik vahid durədə yerləše. Əjo ve ašmard buzlu ǧysm heste. [[Pluton]] Kuiper kəməri həməku məšhur ǧysmoniku ije. Kuiper kəmər Həši sistemi ǧədimə maddəoni saxlaye. Əve səbəbiku əçi bənyvıštej alimonə Həši sistemi bino bej barədə ve məlumot doə. == Transneptuni ǧysmon == Neptun orbitiku durədə Həši girdədə hərlanə ǧysmon ‘’‘transneptuni ǧysmon’’’ nom kardə bedən. Pluton, Haumea, Makemake, Eris ijən ve co ǧysmon ym qrupa dəxylin. Ym ǧysmoni bənyvıštej de Həši sistemi ǧədimə tarix əloǧə ve sualon cavob doj zıne. == Oort bulud == {{Əsas|Oort bulud}} ‘’‘Oort bulud’’’ Həši sistemiku ve durədə bej ehtimol doə pilə buzlu ǧysmon regionije. Kuiper kəmər yastı diskə oxšoe. Oort bulud isə Həši sistemi har tərəfiku girdədə bığande pilə kürəvi region kimi fikir kardə bedə. Oort bulud ysətnə vaxta birbaša vində nıbə. Əçi bej əsasən uzun dövrə kometon orbiton əsasında fikir kardə bedə. Kali hesabon rəj Oort bulud Həšiku minon astronomik vahid durədə bino be zıne ijən 100 000 astronomik vahidə qədər dəvarde zıne. Ym məsafə išıq sori de təxminən 1,6 išıq sore. Oort buludədə mandə ǧysmon orbiton de co ulduzon ijən Süd yolu qravitasijə təsiri dəqiš be zınən. Kali ym ǧysmon pešo daxili Həši sisteminə komet kimi ome zınən. == Heliosfer == {{Əsas|Heliosfer}} Həšiku ome Həši vind kosmosədə ve pilə region bino karde. Ym region ‘’‘heliosfer’’’ nom kardə bedə. Heliosfer həmmə planetoni girdədə bığande ijən Neptun orbitiku ve durə dəvarde. Həšiku dur bej de Həši vind təsiri kam bedə. Axırədə Həši vind de ulduzon arədə maddə qaršı bə qaršı ome. Ym sərhəd ‘’‘heliopauza’’’ nom kardə bedə. [[Voyager 1]] ijən [[Voyager 2]] ym sərhədiku dəvardə birminə inson soxtə aparatonin. == Planeton arədə fəzo == Planeton arədə mandə fəzo tam boš ni. Əjo Həši vind zərrəon, maqnit sahə, toz, atomon ijən kosmonə šüaon hestin. Həši sistemədə toz Həši išıq pərakəndə karde. Kali vaxton Zəminiku əy qaranlıq göyədə zəif išıq kimi vində be zıne. == Orbiton == Planeton Həši girdədə elliptik orbiton əçi səpe hərlanən. Planetoni ym hərəkət əsosən Həši qravitasijə təsiri de bə vıj ome. XVII əsrədə [[İohann Kepler]] planeton orbiton bənyvıštə ijən nišo doə ki, planeton tam dairə əçi səpe ni, ellipsə orbiton əçi səpe hərlanən. Pešo [[İsaak Nyuton]] qravitasijə qanun de ym hərəkəti səbəb elmi šəkildə nišo doə. Həšiyə nezə planeton orbitədə daha tez hərlanən. Merkuri Həši girdədə təxminən 88 ružədə gylə kərə hərlane. Neptun isə Həši girdədə gylə kərə hərlanə üçün təxminən 165 Zəmin sori lazım bə. == Astronomik vahid == Həši sistemədə pilə məsafəoni nišo doj üçün ‘’‘astronomik vahid’’’ oko doə bedə. I astronomik vahid Zəmin de Həši arədə orta məsafəje: ‘’‘1 AV = təxminən 149,6 milyon kilometr.’’’ Merkuri Həšiku orta hesab de 0,39 AV, Zəmin 1 AV, Jupiter 5,2 AV, Neptun isə təxminən 30 AV durədə mande. == Rušnə ijən məsofə == İšıq ve tez hərlane, amma Həši sistemədə məsafəon žəgo pilin ki, išıqən gylə ǧysmoniku co ǧysmə rəsne üçün vaxt lazım bə. Həšiku Zəminə išıq təxminən ‘’‘həšt dəqiqə 20 saniyə’’’də rəsne. Ym məno doə ki, əmə Həšiyə sıre, əçi ysətnə hol nıvindemon. Əmə əy təxminən həšt dəqiqə bundan pešo bə holədə vindemon. Neptuniku išıq Zəminə rəsne üçün isə neçe saat lazım bə. == Süd yolu dylədə Həši sistem == {{Əsas|Süd yolu}} Həši sistem [[Süd yolu]] qalaktikə dylədə mande. Süd yolu ve pilə qalaktikəje. Əçi dylədə yüz milyardon ulduz heste. Həši ym ulduzoniku ije. Həši sistem Süd yolu mərkəzədə ni. Əy qalaktikə diskədə, Orion qolu nom kardə region nezdə mande. Həši de yštə həmmə planeton, peykon, asteroidon ijən kometon birlikədə Süd yolu mərkəzi girdədə hərlane. Həši sistemi Süd yolu mərkəzi girdədə gylə tam orbit karde üçün təxminən 225–250 milyon sol lazım bə. == Həši sistemi bənyvıštej == Insonon ǧədimə vaxtoniku Həši, Ovšum ijən planetoni vindən. Merkuri, Venera, Mars, Jupiter ijən Saturn de adi čym vində be zınən. Əve səbəbiku insonon əvoni teleskop bino bejku minon sol bın pešo zınəbin. Əvon co ulduzonku fərǧin vində bedəbin, çunki ružon ijən hafton ərzində ulduzon fonədə yštə vyrə dəqiš kardəbin. Ve ǧədimə vaxton insonon fikir kardəbin ki, Zəmin dynjo mərkəze ijən Həši de planeton Zəmin girdədə hərlanən. XVI əsrədə [[Nikolay Kopernik]] Həši mərkəzədə mandə model nišo doə. XVII əsri binoədə [[Qalileo Qaliley]] de teleskop göyə sıre bino kardə. Əy Jupiteri ‘’‘ço’’’ pilə peyki vində ijən Venerani fazəon müšahidə kardə. Ym vindəjon Həši mərkəzədə mandə model üçün ve əhəmijət doə. [[İohann Kepler]] nišo doə ki, planeton orbiton dairə ni, ellipsin. [[İsaak Nyuton]] isə qravitasijə qanun de planeton çımı žəgo hərlanəj elmi šəkildə nišo doə. == Nujə planetoni vindəj == 1781-nə sorədə [[William Herschel]] [[Uran]] vində. Əy teleskop de vində bə birminə nujə planet bə. XIX əsrədə alimon vindən ki, Uran orbit tam hesab kardə orbit de uyğun ni. Əvon fikir kardən ki, durədə co gylə planeti qravitasijə Urani orbit əçi səpe təsir karde. Hesabon de nujə planeti vyrə təxmin kardə bə ijən 1846-nə sorədə [[Neptun]] vində bə. 1930-nə sorədə [[Clyde Tombaugh]] [[Pluton]] vində. XX əsri oxon ijən XXI əsri binoədə Neptuniku bəpešo minon nujə ǧysm vində bin. Ym vindəjon nišo doən ki, Həši sistemi xarici hissə əvvəl fikir kardəku ve mürəkkəbe. == Kosmonə aparaton == XX əsri dıminə hissəku inson Həši sistemi bənyvıšte üçün kosmonə aparaton bə kosmos rəvon kardə. Ym aparaton de planeton, peykon, asteroidon ijən kometon barədə ve nujə məlumot peqətə. === Ovšum === 1959-nə sorədə Soveti [[Luna 2]] aparati Ovšum səpe rəsə birminə inson soxtə ǧysm bə. 1969-nə sori 20 iyulədə [[Apollo 11]] missijə de [[Neil Armstrong]] ijən [[Buzz Aldrin]] Ovšum səpe po doən. 1969–1972-nə soron arədə Apollo proqram de ‘’‘davazdə inson’’’ Ovšum səpe po doə. === Mars === Mars Həši sistemədə inson de aparaton həməku ve bənyvıštə planetoniku ije. Marsi girdədə ve orbit aparati hərlanə. Mars səpejən neče aparat ništə ijən bənyvıštəjon kardə. Məšhur Mars roveron: * [[Sojourner]]; * [[Spirit]]; * [[Opportunity]]; * [[Curiosity]]; * [[Perseverance]]. Ym aparaton Marsi səngon, torə, atmosfer ijən ǧədimə su nišonəoni bənyvıštən. === Xarici planeton === [[Pioneer 10]] ijən [[Pioneer 11]] xarici Həši sisteminə rəvon kardə birminə aparatoniku bin. [[Voyager 1]] ijən [[Voyager 2]] 1977-nə sorədə bə kosmos rəvon kardə bin. Voyageron Jupiter ijən Saturn barədə ve nujə məlumot peqətən. Voyager 2 Uran ijən Neptuni nezdiku dəvardə yeganə kosmonə aparate. [[Galileo]] aparati Jupiter sistemi ve sol bənyvıštə. [[Cassini–Huygens]] Saturn ijən əçi peykoni barədə ve pilə məlumot cəm kardə. === Pluton === [[New Horizons]] 2006-nə sorədə bə kosmos rəvon kardə bə. Əy 2015-nə sori 14 iyulədə Plutoni nezdiku dəvardə. Ym missijə Plutoni səpe buzə dağon, pilə düzəjon ijən ve co geoloji strukturon nišo doə. 2019-nə sorədə New Horizons Kuiper kəmərədə [[486958 Arrokoth|Arrokoth]] nom kardə ǧysmi nezdiku dəvardə. == Həyat bənyvıštej == Ysət Zəmin Həši sistemədə həyat bej dəǧiǧ zınə bə yeganə ǧysme. Amma alimon co ǧysmonədəjən həyat nišonə bənyvıštən. Ym barədə ve maraǧinə ǧysmon: * [[Mars]]; * [[Avropa (peyk)|Avropa]]; * [[Enselad]]; * [[Titan]]. Mars səpe ǧədimədə maye su bej barədə ve nišonə heste. Avropani buz žinə pilə okean bej ehtimol ve pile. Enseladi buz žinəjən su okeani heste ijən əjoiku su bə kosmos dəvarde. Titani ve sıx atmosfer ijən əçi səpe maye metan gölon hestin. Ym ǧysmon bənyvıštej Zəminiku bəpešo həyat bej sual üçün ve əhəmijətine. == Həši sistemi omə vaxtonədə == Həši sistem həmišə ysətnə holədə mandəni. Həši təxminən 4,6 milyard sol sin heste ijən omə milyardon solonədə əçi hol dəqiš bəbe. Həši nüvədə hidrogen yavaš-yavaš heliuma bəbe. Təxminən penc milyard sol bəpešo Həši nüvədə hidrogen kam bəbe ijən Həši ysətnə mərhələku bəpešo dəvarde. Əy ve pilə bəbe ijən ‘’‘qırmızı nəhəng’’’ mərhələyə dəše. Ym vaxtədə Həši ysətnəku yüz kərəjə qədər pilə be zıne. Merkuri ijən Venera ehtimol de Həši bığandə bən. Zəmini taleyi tam dəǧiǧ ni, amma əy vaxta çə Zəmin səpe həyat üçün šərait ve bın pešo bərbod bəbe. Pešo Həši yštə xarici qaton bə kosmos dəvarde ijən əçi mərkəzi hissə xırdə, ve sıx ‘’‘ağ cırtdan’’’ bəbe. == Həši sistemi sərhəd == Həši sistemi harədə bə oxon rəsne suali i sadə cavobi ni. Əgər planetonə sıremon, Neptun Həšiku həməku durə planete. Amma Həši sistem Neptuniku ve durə dəvarde. Həši vind təsiri olan heliosferi xarici sərhəd heliopauzaje. Voyager 1 ijən Voyager 2 ym sərhədiku dəvardən. Amma Həši qravitasijə təsiri heliopauzaku ve-ve durə dəvarde. Oort bulud Həši sistemi həməku durə hissəoniku i hesab bedə. == Co planet sistemon == Həši sistem kainatədə yeganə planet sistemi ni. XX əsri oxoniku alimon co ulduzon girdədə minon planet vindən. Ym planeton ‘’‘ekzoplaneton’’’ nom kardə bedən. Ysət məlume ki, Süd yolu dylədə ve planet sistemi heste. Kali planet sistemon Həši sistemə oxšonin. Kali sistemon isə ve fərǧinin. Məsələn, kali ulduzon girdədə Jupiteriku pilə və ya Jupiterə oxšo qaz nəhəngon yštə ulduzə ve nezə orbiton əçi səpe hərlanən. Co planet sistemon bənyvıštej alimonə Həši sistemi bino bej ijən əçi xüsusijəoni daha yaxšı zınəjə dastək karde. == Həši sistemədə məsafəon == {| class=“wikitable” ! Ǧysm ! Həšiku orta məsafə ! Astronomik vahid [[Merkuri]] 57,9 milyon km 0,39 AV - [[Venera]] 108,2 milyon km 0,72 AV - [[Zəmin]] 149,6 milyon km 1,00 AV - [[Mars]] 227,9 milyon km 1,52 AV - [[Jupiter]] 778,5 milyon km 5,20 AV - [[Saturn]] 1,43 milyard km 9,58 AV - [[Uran]] 2,87 milyard km 19,2 AV - [[Neptun]] 4,50 milyard km 30,1 AV } == Planeton barədə kyrtə məlumot == {| class=“wikitable” ! Planet ! Həšiku recə ! Planet növ ! Həši girdədə gylə tam orbit [[Merkuri]] i səngə planet 88 ruž - [[Venera]] dı səngə planet 224,7 ruž - [[Zəmin]] se səngə planet 365,25 ruž - [[Mars]] ço səngə planet 687 ruž - [[Jupiter]] penc qaz nəhəngi 11,86 sol - [[Saturn]] šəš qaz nəhəngi 29,45 sol - [[Uran]] haft buz nəhəngi 84 sol - [[Neptun]] həšt buz nəhəngi 164,8 sol } == Bıvındən == * [[Həši]] * [[Planet]] * [[Zəmin]] * [[Ay|Ovšum]] * [[Cırə planet]] * [[Asteroid]] * [[Komet]] * [[Süd yolu]] * [[Dynjo]] * [[Astronomijə]] * [[Kuiper kəmər]] * [[Oort bulud]] * [[Ekzoplanet]] == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} * NASA — Solar System Exploration * NASA Science — Solar System * International Astronomical Union == Linkon == * NASA Solar System Exploration * International Astronomical Union {{Həši sistem}} {{Astronomijə}} [[Tispir:Həši sistem]] [[Tispir:Astronomijə]] [[Tispir:Planet sistemon]] === Planeton === *[[Merkuri]] *[[Venera]] *[[Zəmin]] **[[Ovšum]] *[[Mars]] *([[Serera]]) *[[Jupiter]] *[[Saturn]] *[[Uran]] *[[Neptun]] *([[Pluton]]) *([[Erida]]) {{Həši sistem}} [[Tispir:Astronomijə]] |} |} tqwwyqlixt2im2fir79ye5ow6nlo9ma 0 6229 127288 112275 2026-10-22T11:17:17Z ~2026-56491-33 62521 /* Səvonon */ 127288 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Flag of Cambodia.svg|thumb|Cy Kambočə parcəm]] '''Kambočə''' (ក្រុងភ្នំពេញ, Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchea) — cy Nyso-Həšipemə Asijə [[kišvər]]<nowiki/>onədə gyləje. 9 nojabr 1945-inə sorədə ozod byə. Əroziš 181 035&nbsp;km²-e. Rəsmi zyvonyš kxmeri zyvone. Əholiš 16 miljone. [[Pajtaxt|Pajtaxtyš]] [[Pnompen|Pnompene]]. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} {{Asijə kišvəron}} [[Tispir:Coğrafiya]] [[Tispir:Kišvəron]] 2ts34ofdvc9fhji1wnhwz4d9i82q1m4 0 7309 127275 111848 2026-10-21T18:27:34Z ~2026-55814-19 62243 127275 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Musiǧi''' – cy nəčiməsənəti tispironədə gyləjni. [[Fajl:Assaig. Setmana de la dona (Alginet, País Valencià, 2000).jpg|miniatyur|çəpo|Musiǧi čurbəčurə diləgon]] == Taryx == Kanə junanon bə musiǧi bənəj Xydo baxšə dijə kardəšone. Əvon ymi odəmon dyli bə čuš vardə bənəj gylə zu famedəbin. Junanon gylə nəǧylonədə cy Orfej handə recinə mahne Xydoon ijan odəmon cocəš kardə əvoni hədəjon haštə, cy təbiəti həžəmon kefi saz kardə. Žygo-žəgo hələ de ǧədimiku tosə ymružə ruži musiǧi bənəj gylə mečuzi bej, bə odəmon əhvoli xoši varde, cəvon dylədə jolə riz ogəte barədə həməkəson həkəmin, ym holi bəštə gi gətedən. Žəgonəj musiǧi bənəj gylə termini cy italjanon zyvoniku pegətəbe votedən. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Musiǧi| ]] [[Tispir:Mədənijət]] 0mg3bqu9lmimjazrphxsw6581ee7pgr 0 8584 127279 124852 2026-10-21T18:36:14Z ~2026-55814-19 62243 127279 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Fotothek df n-11 0000446.jpg|thumb|Cy stomatologijə kabinetədə|235x235px]] '''Stomatologiə''' («στόμα» cy [[Junani zyvon]]ədə «gəv» syxani məno dojdə) — cy [[təbobəti]]i kəšonədə gyləje. Stomatologijə dandonon de gəvi dylə noxəšijon umutə elme. Cy stomatologijə tarix bə XIX sasori šedə. Cy stomatologijə yštəni ysət ve kəšonyš heste. [[Tispir:Tibb]] 2qu204n0g0jkwj2nyu2mkeq2zi6q83y 127280 127279 2026-10-21T18:36:29Z ~2026-55814-19 62243 127280 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Fotothek df n-11 0000446.jpg|thumb|Cy stomatologijə kabinetədə|235x235px]] '''Stomatologiə''' («στόμα» cy [[Junani zyvon]]ədə «gəv» syxani məno dojdə) — cy [[təbobət]]i kəšonədə gyləje. Stomatologijə dandonon de gəvi dylə noxəšijon umutə elme. Cy stomatologijə tarix bə XIX sasori šedə. Cy stomatologijə yštəni ysət ve kəšonyš heste. [[Tispir:Tibb]] 00g1uitfm6mdp59igxrfy7m9s0bafl5 0 8710 127277 111641 2026-10-21T18:32:06Z ~2026-55814-19 62243 127277 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Kaspische sprachen bog.png|miniatyur|275x275px|Kaspi dyjo kənoədə ironə zyvonon]] '''Tati zyvon''' — [[Hind-Avropə zyvonon]] xyjzoni [[ironə zyvonon]] grupi aid byə [[zyvon]]. Bə kobəsonə-həšinyštə ironə zyvonon aide ijən ve əloǧəš heste de [[Tolyšə zyvon|tolyšə zyvoni]]. Ym dialekton cy azəri zyvoni nətičonin, cy midijə zyvoni nəvonin. == Vyrəbəvyrə bejdə == Ysət tati zyvonədə Ironi kobəsonə-həšinyštədə gəp žəjdən, Ironi Azərbojčoni kali vyronədə (Hərzəndədə, Xəlxəli ijən Ərdəbili gyrdo-kəno), Zənčənədə, Ramnadədə ijən Kəzvini tono<ref>Языки мира: Иранские языки. Северо-западные иранские языки / Расторгуева В.С.. — Москва: Индрик, 1999. — С. 106—112. — 302 с.</ref>. [[Fajl:Tat people of Iran.PNG|çəpo|miniatyur|251x251px|Tati zyvoni pevylo byə vyron]] Bə gəp žəkəson votejdən tat, əmma hərdəm yštəni bənə tolyši edaštejdən, nymunə Kəringanədə. == Tati ijən tolyšə zyvon == Tati ijən tolyši — ve nezin bə ijəndy. Maǧyl tolyši ijən tati — dy gylə zyvone, komon bə ijəny təsir kardəšone. Žəgo nezin ki bə cəj gornə cəvon mijono marz noj hərdəm ve cətine. Žəgo bedə ki tati zyvoni tolyšə zəminon mijono pəjdo karde bejdə ijən tolyšə ləhcon cy tati zəminon dylədə pəjdo bejdən<ref>Tāleshi Indications in Tāti Districts of Khalkhāl, Jahandust Sabzalipoor</ref>. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Ironə zyvonon]] [[Tispir:Tolyšə zyvon]] [[Tispir:Zyvon]] [[Tispir:Zyvonon]] [[Tispir:Ironzyvonə xəlǧon]] 3ssnrc7znsr43urxl5inbtrtnyebh3b 0 8731 127283 124475 2026-10-21T18:39:07Z ~2026-55814-19 62243 127283 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Fajl:Early portable tv.jpg|thumb|Televizijə]] '''Televizijə''' (τήλε cy junanon zyvonədə dijə ro vindedəm) — 1926-inə sorədə ofajə byə. XX sasori lap syftəku televizijə kəšf karde ro koon šedəbin. 12 ijun 1928-inə soriku televizijə pevye be cy [[AIŠ|Amerikə Ibyə Štaton]] [[Cikago]] [[šəhər]]ədə ofajə be. Televizijə həm nišon dojdə, həmən sədo məse bedə. Syftə soronədə televizijə 2 rangadə sijo-sipi byə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Mədənijət]] [[Tispir:Televizijə]] ffzxs2d5ws0a1k5xulrcbortufql5e0 127284 127283 2026-10-21T18:39:24Z ~2026-55814-19 62243 127284 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Televizijə''' (τήλε cy junanon zyvonədə dijə ro vindedəm) — 1926-inə sorədə ofajə byə. XX sasori lap syftəku televizijə kəšf karde ro koon šedəbin. 12 ijun 1928-inə soriku televizijə pevye be cy [[AIŠ|Amerikə Ibyə Štaton]] [[Cikago]] [[šəhər]]ədə ofajə be. Televizijə həm nišon dojdə, həmən sədo məse bedə. Syftə soronədə televizijə 2 rangadə sijo-sipi byə. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Mədənijət]] [[Tispir:Televizijə]] anmr0qf3ovxk7ykzlmq1lsz1daafxa3 0 8732 127282 124514 2026-10-21T18:38:10Z ~2026-55814-19 62243 /* */ 127282 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Mitsubishi 20 inch TV.JPG|thumb|Televizor|249x249px]] '''Televizor''' (televisorium) — cy junanon zyvonədə dijəro vindedəm məno dojdə. Televizor 1925-inə sorədə ofajə byə. Cy televizori ve kəšonyš heste. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Texnikə]] m0ima8wooswuwpmtta9qisvp9dymgh1 0 9323 127278 115845 2026-10-21T18:33:41Z ~2026-55814-19 62243 127278 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Xoreografija''' (χορεία cy junanon zyvonədə «rəgsi kəšedəm» məno dojdə) — raxsi bə səhnə nojro nəčiməsənət. Əcəj joga, balet kəšonyš heste. Əcəj tarix bə mijonə sasoron šedə. Cy Həšinyštə [[kišvəron]] mədənijətədə ve əsosə vyrə gətedə. Xoreografija syxan 1700-inə sorədə ofajə byə. Ve jolə əsəron bə səhnə nojədə xoreografijaku istifadə kardedən. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Xoreografija]] 8c25ld7805ulnsqlot0evc6f4nvu0jx 0 20411 127287 125146 2026-10-22T10:47:54Z ~2026-55814-19 62243 127287 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mužnə'''<ref>[[Lija Pirejko|Пирейко Л. А.]] «Талышско-русский словарь. Толышә-үрүсә лүғәт». S. 147 — 248 s. 1976</ref><ref>Талышско-русско-азербайджанский словарь [Текст] : [10.000 слов]. Мамедов, Новрузали Ханмамед оглы. Баку: Нурлан, 2006, —259 С. — 439 С.</ref> — cy həšorəton xyjzoni nymunədə gyləje. Mužnə syxan cy Ironi tolyšon ləhcədə morženə təki nyvyštə bedə. Morženə (''[[:en:Talysh language|Talysh language]] dijə bykə Dialects'') jəne mori žəkəs ja tykynijəkəs. == Səvonon == {{Səvonon sijohi}} [[Tispir:Mužnə]] 5dtyq3ckfj8cs06qjq5q7or2y6hrvyx