Wikipedia
tnwiki
https://tn.wikipedia.org/wiki/Tsebe_ya_konokono
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
Pego
Faphegileng
Puisano
Modirisi
Puisano ya modirisi
Wikipedia
Puisano ya Wikipedia
Setshwantsho
Puisano ya setshwantsho
MediaWiki
Puisano ya MediaWiki
Tempolete
Puisano ya tempolete
Thuso
Puisano ya thuso
Karolo
Puisano ya karolo
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Modirisi:Dades2318
2
12818
54990
54987
2026-09-17T12:22:58Z
Dades2318
12518
Ke kwadile article ka namune
54990
wikitext
text/x-wiki
Leina la me ke Dades2318
[[Modirisi:Dades2318/Draft 1|Draft 1]] - [[Modirisi:Dades2318/Draft 2|Draft 2]]
[[Draft 3]] - [[Lebone|Draft 4]]
[[Letlhaba phefo|Draft 5]] - [[Phaposi ya borutelo|Draft 6]]
[[Namune|Draft 7]]
6u11nfsyhaql6gtpb9pel9yvtyukdex
54992
54990
2026-09-17T12:51:13Z
Dades2318
12518
Ke kwadile draft 8
54992
wikitext
text/x-wiki
Leina la me ke Dades2318
[[Modirisi:Dades2318/Draft 1|Draft 1]] - [[Modirisi:Dades2318/Draft 2|Draft 2]]
[[Draft 3]] - [[Lebone|Draft 4]]
[[Letlhaba phefo|Draft 5]] - [[Phaposi ya borutelo|Draft 6]]
[[Namune|Draft 7]] - [[Manala|Draft 8]]
6fr9hk2tjevpnnf20racfz8jf83ofx7
54994
54992
2026-09-17T13:13:44Z
Dades2318
12518
Ke kwadile draft 9
54994
wikitext
text/x-wiki
Leina la me ke Dades2318
[[Modirisi:Dades2318/Draft 1|Draft 1]] - [[Modirisi:Dades2318/Draft 2|Draft 2]]
[[Draft 3]] - [[Lebone|Draft 4]]
[[Letlhaba phefo|Draft 5]] - [[Phaposi ya borutelo|Draft 6]]
[[Namune|Draft 7]] - [[Manala|Draft 8]]
[[Rre|Draft 9]]
ehrakzhlnubvadacigxuedp78ppry1r
Segwete
0
12894
55013
48327
2026-09-17T21:04:28Z
Reagoleboga
10854
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375394641|Carrot]]"
55013
wikitext
text/x-wiki
Serolwana (Daucus carota subsp. sativus) ke morogo o o nang le modi mo lelapeng la Apiaceae. Gantsi dijalo tsa dikolobe di mmala wa namune ka ntlha ya dikotla tse di mo go tsone tsa beta-carotene, e leng se se dirang gore di nne le vitamin A e ntsi. Mefuta e e farologaneng ya boswa jwa lelapa e ka nna bosweu, serolwana, bohibidu, bopherese kgotsa bontsho. Ke dimela tsa ngwaga le ngwaga.
Semela seno ke mofuta wa segwete sa naga se se ruilweng, se se tlholegang kwa Yuropa le kwa Borwabophirima jwa Asia. Go ka direga gore semela seno se se ruilweng se simologile kwa Iran kwa se neng se jalwa gone gore go bonwe matlhare le dipeo tsa sone. Ka 2022, ntshokuno ya lefatshe ya dikherotse (e kopantswe le turnips) e ne ya feta ditone di le dimilione di le 42, mme China e ne ya ntsha 44% ya palogotlhe.
Ka nako ya Ntwa ya Lefatshe II, tlhamane ya gore digwete di thusa batho go bona mo lefifing e ne ya anamisiwa e le tshedimosetso ya maaka go tlhalosa gore ke ka ntlha yang fa bakgweetsi ba difofane ba kwa Boritane ba kgona go lwa mo lefifing; lebaka la mmatota e ne e le go tlhamiwa ga radara.
== Tlhamane ==
Lefoko le le kwadisitswe la ntlha ka Seesimane ka 1530 mme le ne la adimiwa go tswa mo lefokong la Sefora sa Bogare la carotte, le le tswang mo lefokong la Selatine la carōta, le le tswang mo lefokong la Segerika sa bogologolo la (karōtón), le le tswang mo moding wa Proto-Indo-European wa ker- ('phaka'), ka ntlha ya popego ya lone e e tshwanang le phaka. Mo Seesemaneng sa bogologolo, digwete (gantsi di ne di le ditshweu ka nako eo) di ne di sa farologanngwa sentle le parsnips. Lefoko le le dirisitswe jaaka leina la mmala mo Seesemaneng e kwadilwe la ntlha mo e ka nnang ka 1670, kwa tshimologong le ne le kaya moriri o mohibidu o o serolwana.
== Tlhaloso ==
Daucus carota ke semela sa ngwaga le ngwaga. Mo ngwageng wa ntlha, maatla a bolokiwa mo modung wa taproot go kgontsha semela go thunya mo ngwageng wa bobedi.
Ka bonako fela fa di sena go tlhoga, dipeo tsa dikherotse di bontsha pharologano e e bonalang sentle fa gare ga medi ya tsone le kutu ya tsone: kutu ya tsone e bokima thata mme ga e na medi e e tsamayang go tswa kafa letlhakoreng go ya kafa letlhakoreng. Mo ntlheng e e kwa godimo ya kutu go na le letlhare la peo. Matlhare a ntlha a tlhaga mo e ka nnang malatsi a le 10 go ya go a le 15 morago ga go tlhoga. Matlhare a a latelang a a farologana (a na le letlhare le le lengwe le le golagantsweng le nodule), a rulagantswe ka tsela e e dikologang, mme a na le dipinate, mme matlhare a dikologa kutu. Fa semela se ntse se gola, matlhare a a fa tlase ga peo, gaufi le modi wa sone, a a katologana. Thito ya sone e e fa godimo ga mmu, e gateletswe mme dikutu tsa teng ga di bonale sentle. Fa thito ya peo e lelefala gore e thunye, ntlha ya kutu e nna tshesane mme e nne borethe, mme kutu e ya kwa godimo go nna sethunya se se nang le dikala tse di kwa godimo go fitlha go 60-200 cm (20-80 in) ka boleele.
Karolo e kgolo ya taproot e na le karolo e e kwa ntle e e bidiwang phloem le karolo e e kwa teng e e bidiwang xylem. Digwete tsa boleng jo bo kwa godimo di na le karolo e kgolo ya cortex fa e bapisiwa le core. Le fa gone go ka se kgonege gore go nne le morogo o o se nang xylem gotlhelele, mefuta mengwe ya morogo e na le dikutu tse dinnye tse di nang le mmala o o tseneletseng; kutu e ka nna ya lebega e se na dikutu fa mmala wa lekgapetla le dikutu tsa one o tshwana. Ditaproot gantsi di ditelele e bile di na le sebopego sa khoune, le fa go na le mefuta ya disilindara le e e batlang e le kgolokwe. Tharabololo ya modi e ka nna ya nna 1 cm (3⁄8 in) go ya go 10 cm (4 in) mo karolong e e sephara. Boleele jwa medi bo simolola ka 5 go ya go 50 cm, le fa bontsi bo le magareng ga 10 le 25 cm.
Kgolo ya dithunya e simolola fa meristem e e sephaphathi e fetoga go tswa mo go ntsheng matlhare go nna meristem e e tsholeditsweng, ya khutlonne e e kgonang go ntsha go lelefala ga kutu le setlhopha sa dithunya. Setlhopha seno ke sa diumbel tse di kopaneng, mme umbel nngwe le nngwe e na le diumbel di le mmalwa tse dinnye (diumbellet). Thito ya ntlha (ya ntlha) e tlhagelela kwa bofelong jwa kutu e kgolo ya sethunya; dithito tse dinnye tsa bobedi di gola go tswa mo lekaleng la konokono, mme tseno di tswelela go nna dithito tsa boraro, tsa bone, le tse di thunyang moragonyana.
Setlhare se segolo se se nang le dithunya se ka nna le dithunya di le 50, tse nngwe le nngwe ya tsone e ka nnang le dithunya di le 50; mme tse di latelang tsone di na le dithunya di le mmalwa. Dithunya tsa sone di dinnye e bile di tshweu, ka dinako tse dingwe di na le mmala o motala kgotsa o o serolwana. Di na le matlhare a le matlhano, dikutu di le tlhano le kgapetla e e feletseng. Gantsi distamens di a phatloga di bo di wa pele ga stigma e simolola go amogela mmudula. Matlhare a dithunya tsa tsone tse di borokwa, tsa ditona tse di sa ungweng a a senyega le go omelela pele ga sethunya se ka bulega gotlhelele. Mo thunyeng e nngwe e e se nang dithunya, e e tonanyana, go nna le dikgolokwe tse di emisetsang dikgolokwe tse dingwe, mme dikgolokwe tseno ga di we. Disiki e e nang le tswina e teng mo godimo ga dicarpel.
Dithunya di fetola bong jwa tsone fa di ntse di gola, ka jalo distamen di ntsha mmudula wa tsone pele ga fa distigma tsa tsone di ka o amogela. Go rulaganngwa ga tsone go ya ka tsela ya go leba bogare, mo go rayang gore dithunya tse di godileng thata di gaufi le ntlheng mme tse di sa ntseng di le dinnye di fa gare. Dithunya gantsi di bulega kwa ntlheng e e kwa ntle ya mokwatla wa ntlha, di latelwa ke mo e ka nnang beke moragonyana mo mekwatleng ya bobedi, mme morago mo dibekeng tse di latelang mo mekwatleng ya maemo a a kwa godimo.
Nako e e tlwaelegileng ya go thunya ga di-umbel e tsaya malatsi a le 7 go ya go a le 10, ka jalo semela se ka thunya malatsi a le 30 go ya go 50. Dithunya tsa teng tse di tlhomologileng le tse di nang le dithunya tse dintsi di ngoka ditshenekegi tse di tsentseng mmudula. Morago ga go nontshiwa le fa dipeo di ntse di gola, di-umbellets tsa kwa ntle tsa umbel di obegela kwa teng go dira gore sebopego sa umbel se fetoge go tswa go se se kgolokwe kgotsa se se sephaphathi go ya go se se kgolokwe, mme fa se kopantswe se tshwana le sentlhaga sa nonyane.
Leungo le le tlhogang ke schizocarp e e nang le mericarp tse pedi; mericarp nngwe le nngwe ke peo ya mmatota. Mericarps e e kopantsweng e kgaoganngwa motlhofo fa e setse e omeletse. Ga go a siama go kgaoganya peo pele ga nako ya thobo ka gonne seno se ka dira gore peo e latlhege. Peo e e buduleng e tshasitswe mo letlhakoreng le le fa pele ga kgeleswa ya mae. Letlhakore la yone le le sephara le na le makgwafo a le matlhano. Moriri o o borethe o o tswang mo dikgopong dingwe gantsi o a tlosiwa ka go o gagola fa o ntse o silwa le go phepafadiwa. Gape dipeo di na le ditselana tsa oli. Dipeo di farologana go ya ka bogolo, go tloga ka tse di kwa tlase ga 500 go ya go tse di fetang 1000 ka gram.
Mmidi wa carrot ke mofuta wa diploid, mme o na le dichromosome di le robongwe tse di khutshwane, tsa boleele jo bo tshwanang (2n=18). Bogolo jwa genome bo lekanyetswa go nna 473 mega base pairs, e e leng kgolo go feta Arabidopsis thaliana ka makgetlo a le mane, nngwe-ntlhano ya bogolo jwa genome ya mmidi, le bogolo jo bo tshwanang le jwa genome ya reise.<gallery class="center" mode="nolines" widths="180" heights="150">
File:Carrots_are_up_(2634523693).jpg|Seedlings shortly after germination
File:Daucus_carota_flowers,_peen_'Napoli'_(1).jpg|The flowers have five petals, five stamens, and an entire calyx.
File:Daucus_carota_May_2008-1_edit.jpg|Umbel (inflorescence). Individual flowers are borne on undivided pedicels from a common node.
File:DaucusCarota.jpg|Top view of inflorescence, showing umbellets; the central flower is dark red.
File:Carrots_at_Ljubljana_Central_Market.JPG|Roots at market
</gallery>
=== Khemiseteri ===
Polyacetylenes e ka fitlhelwa mo merogong ya Apiaceae jaaka dikherotse koo di bontshang ditiro tsa cytotoxic. 1][2] Falcarinol le falcarindiol (cis-heptadeca-1,9-diene-4,6-diyne-3,8-diol) [3] ke metswako e e ntseng jalo. Setlhopha se sa bofelo se bontsha tiro ya go thibela malwetsi a fungus kgatlhanong le Mycocentrospora acerina le Cladosporium cladosporioides. Falcarindiol ke motswako o mogolo o o dirang gore dijalo tsa dikherotse di nne le bogalaka.
Dikhompoune tse dingwe di akaretsa pyrrolidine e e leng teng mo matlhareng le 6-hydroxymellein.
== Go lema ==
=== Hisetori ya thuno ya diphologolo ===
Hisitori e e kwadilweng le dipatlisiso tsa dijini tsa dimolekhule di bontsha gore dikherotse tsa mo gae di tswa kwa Asia Bogare. Borraagwemogolo ba yone ba e sa tswang go nna ba naga ba ka tswa ba tswa kwa Persia e Kgolo, e e santseng e le lefelo la go nna le mefutafuta ya dikherotse tsa naga. Carl Linnaeus o ne a tlhalosa mofuta wa naga jaaka Daucus carota ka 1753 mo bukeng ya gagwe ya Species Plantarum.[ Go akanngwa gore dikherotse tsa naga di ile tsa jalwa ka tsela e e tlhophilweng mo kgaolong e di tswang kwa go yone go ralala makgolokgolo a dingwaga go fokotsa bogalaka, go oketsa botshe le go fokotsa bokafateng jwa tsone. Thulaganyo eno e ne ya dira gore go nne le merogo e e tlwaelegileng ya mo tshingwaneng.
Mmidi wa selegae o tlhalosiwa jaaka mofuta wa one wa D. carota subsp. sativus, leina le le amogetsweng le le gatisitsweng ke Gustav Schübler le Georg Matthias von Martens mo Flora Würtemberg, 1834. E na le mareo a le mararo a a tshwanang, Carota sativa (Franz Josef Ruprecht in Flora Ingrica, 1860); Daucus carota var sativus (Georg Franz Hoffmann in Deutsche Flora, Botanisches Taschenbuch, 1791); le Daucus sativus (e e tshitshintsweng ke Johann Christoph Röhling, e e gatisitsweng ke Giovanni Passerini mo Flora Parma, 1852).
=== Hisetori ===
[[File:Carrot,_Juliana_Anicia_Codex.jpg|thumb|A "garden" carrot from the Juliana Anicia Codex, a 6th-century AD copy of Dioscorides' 1st-century pharmacopoeia. The facing page states that "the root can be cooked and eaten."]]
Fa di ne di simololwa go lengwa, di ne di lemiwa ka ntlha ya matlhare a tsone a a nkgang monate le dipeo tsa tsone go na le go lema medi ya tsone. Dipeo tsa dikhabetšhe di fitlhetswe kwa Switzerland le kwa Borwa jwa Jeremane go tloga ka 2000-3000 BC. Ditsala dingwe tse di atamalaneng thata tsa dikherotse di sa ntse di jalwa ka ntlha ya matlhare le dipeo tsa tsone, tse di jaaka parsley, coriander (cilantro), fennel, anise, dill le cumin. Go buiwa la ntlha ka modi mo metsweding ya bogologolo go tswa mo ngwagakgolong wa ntlha AD; Baroma ba ne ba ja motswedi wa merogo e e bidiwang pastinaca, e e ka tswang e ne e le mmidi kgotsa parsnip e e amanang thata le yone.
Semela seno se tshwantshitswe le go tlhalosiwa mo Eastern Roman Juliana Anicia Codex, e leng khopi ya lekgolo la bo6 la dingwaga ya kwa Constantinople ya buka ya ngaka ya Mogerika e bong Dioscorides ya lekgolo la bo1 la dingwaga e e buang ka melemo ya kalafi ya ditlhatshana le melemo, e e bidiwang De Materia Medica. Temana eno e bolela gore "modi ono o ka apewa le go jewa". Khopi e nngwe ya tiro eno, ya Codex Neapolitanus ya kwa bofelong jwa lekgolo la bo6 kgotsa la bo7 la dingwaga, e na le ditshwantsho tse di tshwanang mme e na le metswedi e e mmala o o phepole.
Semela seno se ne sa tsenngwa mo Spain ke Ba-Moor mo lekgolong la bo 8 la dingwaga. Ka ngwagakgolo wa bo10, medi go tswa kwa Bophirima jwa Asia, India le Yuropa e ne e le mmala o o phepole.[ Mmidi wa segompieno o simologile kwa Afghanistan ka nako eno. Moithuti wa Mojuta wa lekgolo la bo 11 la dingwaga e bong Simeon Seth o tlhalosa digwete tse di khibidu le tse di serolwana, fela jaaka moitseanape wa temothuo wa Moarabia wa Andalusia wa lekgolo la bo 12 la dingwaga, Ibn al-'Awwam. Dikherotse tse di lemilweng di ne tsa tlhagelela kwa China ka lekgolo la bo 12 la dingwaga, le kwa Japane ka lekgolo la bo 16 kgotsa la bo 17 la dingwaga.
Ditlhare tsa dinamune di tlhamilwe ke balemi ba Ba-Dutch. Go na le bosupi jwa ditshwantsho jwa gore moretlwa wa namune o ne o le teng ka 512 AD, fela go ka direga gore e ne e se mofuta o o tlhomameng go fitlhela Ma-Dutch a tsadisa mofuta o o bidiwang "Long Orange" kwa tshimologong ya ngwagakgolo wa bo18. Bangwe ba re Ma-Dutch a tlhodile dikherotse tsa mmala wa namune go tlotla folaga ya Ma-Dutch ka nako eo le William wa Orange, mme balaodi ba bangwe ba re ditatofatso tseno ga di na bosupi jo bo tlhatswang pelo mme go ka direga gore dikherotse tsa mmala wa namune di ne di ratiwa ke Ba-Yuropa ka gonne ga di dire sopo e e borokwa le di-stew jaaka dikherotse tsa mmala wa namune di dira mme ka jalo, di ne di le dintle go le gontsi.
Mo e ka nnang ka yone nako eno, mokwadi wa bogologolo wa Moesemane e bong John Aubrey (1626-1697) o ne a tlhalosa dijalo tsa segompieno tsa dikherotse jaana: "Dijalo tsa dikherotse di ne tsa jalwa la ntlha kwa Beckington kwa Somersetshire. Monna mongwe yo o godileng thata koo [ka 1668] o ne a gakologelwa fa ba ne ba tlisiwa fano la ntlha". Baagi ba Yuropa ba ne ba tlisa mmidi mo Amerika ya bokoloniale mo lekgolong la bo 17 la dingwaga.
=== Go ntsifala ===
[[File:Harvesting_carrots.jpg|thumb|Badiri ba roba digwete ka diatla, kwa Imperial Valley, California, 1948]]
Dikherotse di jalwa go tswa mo dipeong mme di ka tsaya dikgwedi di le nne (malatsi a le 120) go butswa, fela mefuta e mentsi e butswa mo malatsing a le 70 go ya go 80 ka fa tlase ga maemo a a siameng. Di gola sentle mo letsatsing mme di kgona go itshokela moriti. Themperetšha e e siameng ke 16 go ya 21 °C (61 go ya 70 °F).[ Mmu o o siameng ke o o boteng, o o gololosegileng le o o nang le metsi a mantsi, o o motlhaba kgotsa o o seretse, o o nang le pH ya 6.3 go ya go 6.8.
Menontsha e tshwanetse go dirisiwa go ya ka mofuta wa mmu ka gonne sejalo se tlhoka selekanyo se se kwa tlase sa naeterojene, phosphate e e lekaneng le potash e ntsi. Mebu e e nonneng kgotsa e e nang le matlapa e tshwanetse go tilwa, ka gonne e tla dira gore medi e nne le boboa le/kgotsa e nne le popego e e sa siamang. Go nosetsa go dirwa fa go tlhokega gore mmu o nne o le bongola. Morago ga go tlhoga, dijalo di a fokotswa go nna le sekgala sa 8 go ya go 10 cm (3 go ya go 4 in) mme di a kumolwa go thibela kgaisano ka fa tlase ga mmu.
=== Ditshenekegi le malwetse ===
[[File:Chamaepsila_rosae,_wortelvlieg_(2).jpg|thumb|The carrot fly is a pest of carrot crops.]]
Dingwe tsa ditshenekegi tse di senyang dijalo tsa dikherotse ke tshenekegi ya dikherotse (Chamaepsila rosae), e leng tshenekegi ya dipteran e e mo lelapeng la Psilidae. Dibokwana tsa yone di ja karolo e e kwa ntle ya modi, di senya dijalo.
Go na le malwetse a le mmalwa a a ka fokotsang thobo le tlhwatlhwa ya dijalo tsa digwete. Bolwetse jo bo bolayang thata jwa dikherotse ke Alternaria leaf blight, jo go itsegeng gore bo bolaya dijalo tsotlhe. Bolwetse jwa go bola ga matlhare jo bo bakwang ke Xanthomonas campestris le jone bo ka nna kotsi mo mafelong a a bothitho le a a bongola. Root knot nematodes (Meloidogyne species) e ka dira gore medi e nne e khutshwane kgotsa e nne e kgaogane, kgotsa e nne le galls. Lefelo le le phatlogileng, le le bakiwang ke oomycetes Pythium violae le Pythium sulcatum, le felela ka go nna le dibata tse di bopegileng ka tsela e e sa tlwaelegang, tse di gateletsweng mo meding ya ditlhare.
Go senyega ga mmu le gone go ka fokotsa boleng jwa dijalo tsa digwete. Mefuta e mebedi e megolo ya go senyega ke go phatloga, mo go nnang le phatlha e e tsamayang ka boleele jwa disentimetara di le mmalwa go ralala boleele jotlhe jwa modi, le go robega, mo go diragalang morago ga thobo. Malwetse ano a ka ama dijalo tse di rekisiwang tse di fetang 30%. Dintlha tse di amanang le go arogana go go kwa godimo di akaretsa go kgaoganya dimela ka bophara, go jala go sa le gale, go gola ka lobaka lo loleele, le genotype.
Dikherotse di ka nna ditsala tse di siameng tsa dimela tse dingwe; fa di tlogetswe go thunya, dikherotse, jaaka semela sengwe le sengwe se se tshelang ka mpa, di ngoka diboko tse di bolayang disenyi tse dintsi tsa tshingwana.
=== Dijalo tse di jalwang ===
[[File:Carrot_seeds.jpg|thumb|Carrot seeds]]
Mefuta ya dikherotse e ka aroganngwa ka ditlhopha tse pedi: dikherotse tsa "Eastern" le dikherotse tsa "Western". Mefuta e le mmalwa e e sa tlwaelegang e ile ya jalwa gore e nne le dinonofo tse di rileng.
Dikherotse tsa "Botlhaba" (tse di buang ka kontinente ya Yuropa le Amerika) di ne tsa jalwa kwa Peresia (gongwe kwa dinageng tsa segompieno tsa Iran le Afghanistan tse di kwa Bophirima jwa Asia) mo lekgolong la bo10 la dingwaga, kgotsa gongwe le pele ga moo. Mefuta ya dikherotse tsa kwa Botlhaba e e sa ntseng e le teng gompieno gantsi e na le mmala o o bobududu kgotsa o o serolwana, mme gantsi e na le medi e e nang le dikala. Mmala o o pinki o o tlwaelegileng mo dikerotong tseno o tswa mo diteng tsa anthocyanin.
[[File:Kintoki_ninjin_by_titanium22_in_Nishiki_Ichiba,_Kyoto.jpg|thumb|Kintoki carrots, a Japanese cultivar from Kyoto Prefecture]]
Mmidi wa "Western" o ne wa tlhagelela kwa Netherlands ka lekgolo la bo 16 kgotsa la bo 17 la dingwaga. Go na le polelo e e tumileng ya gore mmala wa yone wa namune o dirile gore e itsege thata kwa dinageng tseo jaaka letshwao la Ntlo ya Orange le go lwela boipuso jwa Dutch, le fa go na le bosupi bo bonnye fela jwa seno kwa ntle ga ngwao ya molomo le nako.
Mefuta e e farologaneng ya dikherotse tsa kwa Bophirima gantsi e kgaoganngwa ka tsela e medi ya tsone e bopegileng ka yone. Mefuta e mene e megolo ke eno:
-Chantenay. Le fa gone medi ya one e le khutshwane go feta mefuta e mengwe ya ditlhare, a na le matlhare a a nonofileng le a a bophara jo bo fetang jwa ditlhare tse dingwe, a le sephara mo magetleng e bile a ngotlega go ya kwa ntlheng e e kgolokwe. Di bolokwa sentle, di na le thoto e e phatsimang, mme gantsi di dirisetswa go di dira.
-Danvers. Di na le matlhare a a nonofileng, mme medi ya tsone e telele go feta ya mefuta ya Chantenay, e bile di na le popego ya khunou e e nang le mokwatla o o bonalang sentle, o o sekametseng kwa ntlheng. Di khutshwane go feta mefuta ya Imperator, fela di kgona go itshokela maemo a mmu a a bokete. Mefuta ya Danvers e boloka dijo sentle mme e dirisiwa e le foreshe le go di tsadisa. Di ne tsa tlhamiwa ka 1871 kwa Danvers, Massachusetts.
-Kgosi. Mofuta ono o na le matlhare a a nonofileng, o na le sukiri e ntsi e bile o na le medi e meleele e bile e le tshesane, e e nnang e le khutshwane go fitlha e nna e e motsu. Mefuta ya Imperator ke e e jalwang thata ke bantshakuno ba kgwebo.
-Nantes. Tsone di na le matlhare a mannye, di na le sebopego sa silindara, di dikhutshwane ka ntlha e e sa tlhamalalang go na le mefuta ya Imperator, mme di ntsha thobo e e kwa godimo mo maemong a a farologaneng. Letlalo la yone le senyega motlhofo mme le na le mmala o o tseneletseng. Di a robega, di na le sukiri e ntsi, mme ga di boloke sentle go na le mefuta e mengwe.
Mananeo a tswadiso a dirile mefuta e mešwa go nna le dikotla tsa dikhemikale tse di tlhomameng tsa acylated pigment, jaaka anthocyanins, tse di ka ntshang mebala e e farologaneng. 1][2] Mofuta mongwe o o rileng ga o na mmala o o tlwaelegileng wa namune ka ntlha ya carotene, ka ntlha ya mmala wa yone o mosweu ka ntlha ya gene e e sa direng sentle ya tocopherol (vitamin E), fela mofuta ono le digwete tsa naga ga di neye dikotla tse di botlhokwa tsa vitamin E.
{| class="wikitable floatright" style="width:12em; text-align:center;"
|+Carrot production<br /><br />2024, millions of tonnes<br /><br />
| China
|19.0
|-
| Uzbekistan
|3.6
|-
| Russia
|1.4
|-
| United States
|1.1
|-
| United Kingdom
|0.9
|-
| Turkey
|0.9
|-
| Germany
|0.9
|-
|'''World'''
|'''45.1'''
|-
| colspan="2" style="text-align: center;" |Source: FAOSTAT of the United Nations<ref name="faostat">{{Cite web |date=2026 |title=Carrot production (*combined with turnips) in 2024, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists) |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QC |access-date=3 January 2026 |publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database (FAOSTAT)}}</ref>
|}
=== Poloko ===
Digwete di ka bolokiwa dikgwedi di le mmalwa mo setsidifatsing kgotsa ka mariga mo lefelong le le tsididi le le omileng. Gore di bolokiwe nako e telele, dijalo tse di sa tlhatswiwang di ka bewa mo kgamelong e e nang le motlhaba o o omileng, motswako wa motlhaba le ditlhatshana tsa logong kgotsa mo mmung. Mofuta wa themperetšha ya 0 goya go 4 °C (32 goya go 40 °F) le 90-95% ya bongola ke tse di siameng. Ka nako ya poloko, digwete di ka nna tsa nna le boswakgapetla, go nna mmala o mosweu, le go nna borokwa, mme seo se ka baka tatlhegelo ya digwete. Go nna bogale go ka thibelwa ka go bolokwa mo diphaposing tse di nang le moya o o lekaneng le tse di nang le ethylene e nnye (sekai, go se na maungo le merogo e e ntshang ethylene). Go nna mmala o mosweu le go nna borokwa go ka thibelwa ka go dirisa difilimi tse di jewang, go di alafa ka mogote, go dirisa hydrogen sulfide, le marang a ultraviolet.
Ka 2024, ntshokuno ya lefatshe ya dikherotse (e kopantswe le turnips) e ne e le ditone di le dimilione di le 45, e eteletswe pele ke China ka 42% ya palogotlhe. Uzbekistan, Russia le United States e ne e le tsone fela dinaga tse dingwe tse di neng di ntsha ditone tse di fetang milione ka ngwaga (tafole).
== Ditiriso ==
=== Dikotla ===
Karote e e sa butswang e na le 88% ya metsi, 10% ya dikhabohaetereite, 1% ya poroteine, mme e na le mafura a mannye (tafole). Ka selekanyo sa 100 g (3.5 oz), dikherotse tse di sa butswang di na le dikilojoule di le 41 e bile di na le vitamin A e ntsi (20% kgotsa go feta ya Daily Value, DV) (93% DV) le vitamin K e nnye (10-19% DV) (11% DV) le potasiamo (11% DV), mme ka fa letlhakoreng le lengwe di na le dikotla tse dinnye (tafole).
Jaaka motswedi o o tlwaelegileng wa beta-carotene mo dijong, digwete ke motswedi wa provitamin A; enzyme e fetola beta-carotene go nna vitamin A mo maleng a mannye.
=== Food ===
[[File:Carrots_of_many_colors.jpg|thumb|Digwete tsa mebala e e farologaneng]]
Digwete di ka jewa ka ditsela tse di farologaneng. Ke fela 3% ya β-carotene e e mo dikerotong tse di sa butswang e e gololwang ka nako ya go sila: se se ka tokafadiwa go nna 39% ka go di thuga, go di apaya le go tsenya oli ya go apaya. [1] Ka tsela e nngwe di ka nna tsa segwa le go bedisiwa, tsa gadikwa kgotsa tsa apewa ka mouwane, le go apewa mo disupong le mo dijong tse di gadikilweng, mmogo le dijo tsa masea[4] le tsa diruiwa.[ Sejo se se itsegeng thata ke dikherotsi tsa julienne. ] Mmogo le onion le celery, dikherotse ke nngwe ya merogo ya motheo e e dirisiwang mo mirepoix go dira moro.
Merogo e jewa jaaka merogo e e nang le matlhare, fela ga se gantsi e jewang ke batho; metswedi mengwe e akantsha gore merogo e na le di-alkaloid tse di botlhole.[ Fa di dirisiwa mo ntlheng e, di kotulwa di le dinnye mo dimeleng tse di nang le bontsi jo bo kwa godimo, pele ga fa medi ya tsone e gola, mme gantsi di dirisiwa di gadikilwe, kgotsa mo disalateng.] Batho bangwe ba na le bothata jwa go se kgone go ja digwete. Mo patlisisong ya 2010 e e neng e le mabapi le go ata ga allergy ya dijo kwa Yuropa, 3.6 lekgolong ya bagolo ba baša ba ne ba supa selekanyo se se rileng sa go nna le allergy ya dikherotse. 6] Ka ntlha ya gore carrot allergen e kgolo, protein Dauc c 1.0104, e na le cross-reactive le homologues mo birch pollen (Bet v 1) le mugwort pollen (Art v 1), bontsi jwa batho ba ba nang le allergy ya carrot le bone ba na le allergy mo pollen go tswa mo dimeleng tseno.
Kwa India, digwete di dirisiwa ka ditsela tse di farologaneng, jaaka disalate kgotsa jaaka merogo e e tsenngwang mo raeseng e e babang kgotsa mo dijong tsa dal. Mofuta o mongwe o o ratwang thata kwa bokone jwa India ke gajar ka halwa carrot dessert, e e nang le digwete tse di gadikilweng le go apewa mo mashing go fitlha motswako otlhe o nonofile, morago ga moo go tsenngwa matonkomane le botoro. Salate ya dikarote gantsi e dirwa ka dikarote tse di gadikilweng di na le ditswaiso tsa dipeo tsa mosetara le dipeo tse ditala tse di tsentsweng oli e e bolelo. Dikherotse di ka segwa ka dikarolwana tse di tshesane mme tsa tsenngwa mo raese, di ka nna karolo ya sejo sa merogo e e gadikilweng e e tlhakantsweng, kgotsa di ka tswakanngwa le tamarind go dira chutney. Go tloga kwa bokhutlong jwa dingwaga tsa bo1980, dikherotse tsa masea kgotsa dikherotse tse di potlana (dikherotse tse di neng di kgaotswe le go segwa go nna disilindara tse di tshwanang) e ntse e le dijo tse di tlwaelegileng tse di siametseng go jewa tse di fitlhelwang mo disupamaketeng di le dintsi.[ Jusi ya dikherotse e rekisiwa thata, segolo thata jaaka seno sa boitekanelo, e le nosi kgotsa e tswakilwe le matute a maungo le merogo e mengwe.
E re ka digwete di le monate, di ka dirisiwa go dira dijo tse di tshwanang le maungo. Di dirisiwa di gadikilwe mo dikhekeng tsa dikherotse, mmogo le mo dipuding tsa dikherotse, sejo sa Seesemane se go akanngwang gore se simolotse mo tshimologong ya ngwagakgolo wa bo19.[ Dikherotse di ka dirisiwa di le nosi kgotsa di tswakanngwa le maungo go dira dijimi le dijo tse di bolokilweng sentle. Kwa European Union, go na le molao o o tlhalosang gore maungo fela a ka dirisediwa go dira jeme; go boloka jeme ya dikherotse e e monate ya Sepotokisi (kgotsa Doce de Cenoura ka Sepotokisi), Lekgotla la European Union le ne la amogela molawana o o tlhalosang gore, go laola jeme ya maungo le jeme, digwete di tsewa jaaka maungo.
Go ja dikherotse tse dintsi thata ka lobaka lo loleele go ka baka carotenemia, e leng go fetoga mmala ga letlalo go go seng kotsi go go nnang teng ka ntlha ya go kgobokana ga carotenoids.
== Ka setso ==
Le fa go na le ditatofatso tse di tlwaelegileng, provitamin A beta-carotene e e tswang mo dikereng tota ga e thuse batho go bona mo lefifing ntle le fa ba na le tlhaelo ya vitamin A. Go ne ga anama magatwe ka nako ya Ntwa ya Bobedi ya Lefatshe a a neng a tlhalosa gore bakgweetsi ba difofane ba kwa Boritane ba ne ba tokafaditse pono ya bone ya bosigo ka go ja digwete tse di neng tsa ba thusa go atlega ka nako ya dintwa tsa bosigo tsa difofane; mme tota, e ne e le ka ntlha ya thekenoloji ya radar e e neng e sa tswa go amogelwa.
Ka nako eo go ne go buelelwa gore go jewe dikherotse kwa Boritane e le karolo ya letsholo la Dig for Victory. Lenaneo la radio le le neng le bidiwa The Kitchen Front le ne le rotloetsa batho go jala, go boloka le go dirisa dikherotse ka ditsela tse di farologaneng, go akaretsa go dira jeme ya dikherotse le pie ya Woolton, e e neng e reeletswe ka Lord Woolton, Tona ya Dijo. Ba Brithane ka nako ya Ntwa ya Bobedi ya Lefatshe ka kakaretso ba ne ba akanya gore go ja dikherotse go tla ba thusa go bona botoka bosigo mme ka 1942 go ne go na le ditone tse di fetang 100 000 tsa dikherotse go tswa mo tlhagisong e e okeditsweng.
== Bona gape ==
* Carrot and stick – Metaphor for the use of punishment and reward
* Carrot harvester – Harvesting machine
* Carrot seed oil – Essential oil extract of carrot seed
* Turnip – Type of root vegetable
== Metswedi ==
== Metswedi ==
== Metswedi ya kwa ntle ==
[[Karolo:Segwete]]
3lctawz8tv7n8hzdltjpr8rgx9rynhk
55014
55013
2026-09-17T21:23:32Z
Reagoleboga
10854
added information
55014
wikitext
text/x-wiki
== '''Segwete''' ==
Serolwana (Daucus carota subsp. sativus) ke morogo o o nang le modi mo lelapeng la Apiaceae. Gantsi dijalo tsa dikolobe di mmala wa namune ka ntlha ya dikotla tse di mo go tsone tsa beta-carotene, e leng se se dirang gore di nne le vitamin A e ntsi. Mefuta e e farologaneng ya boswa jwa lelapa e ka nna bosweu, serolwana, bohibidu, bopherese kgotsa bontsho. Ke dimela tsa ngwaga le ngwaga.<ref name=":1">https://www.fruitnet.com/eurofruit/analysis-banana-prices-drop-as-south-african-pears-and-australian-carrots-surge/272720.article</ref>
Semela seno ke mofuta wa segwete sa naga se se ruilweng, se se tlholegang kwa Yuropa le kwa Borwabophirima jwa Asia. Go ka direga gore semela seno se se ruilweng se simologile kwa Iran kwa se neng se jalwa gone gore go bonwe matlhare le dipeo tsa sone. Ka 2022, ntshokuno ya lefatshe ya dikherotse (e kopantswe le turnips) e ne ya feta ditone di le dimilione di le 42, mme China e ne ya ntsha 44% ya palogotlhe.
Ka nako ya Ntwa ya Lefatshe II, tlhamane ya gore digwete di thusa batho go bona mo lefifing e ne ya anamisiwa e le tshedimosetso ya maaka go tlhalosa gore ke ka ntlha yang fa bakgweetsi ba difofane ba kwa Boritane ba kgona go lwa mo lefifing; lebaka la mmatota e ne e le go tlhamiwa ga radara.<ref>https://east-fruit.com/en/trending/carrot-prices-in-ukraine-have-been-declining-for-six-consecutive-weeks/</ref>
== Tlhamane ==
Lefoko le le kwadisitswe la ntlha ka Seesimane ka 1530 mme le ne la adimiwa go tswa mo lefokong la Sefora sa Bogare la carotte, le le tswang mo lefokong la Selatine la carōta, le le tswang mo lefokong la Segerika sa bogologolo la (karōtón), le le tswang mo moding wa Proto-Indo-European wa ker- ('phaka'), ka ntlha ya popego ya lone e e tshwanang le phaka. Mo Seesemaneng sa bogologolo, digwete (gantsi di ne di le ditshweu ka nako eo) di ne di sa farologanngwa sentle le parsnips. Lefoko le le dirisitswe jaaka leina la mmala mo Seesemaneng e kwadilwe la ntlha mo e ka nnang ka 1670, kwa tshimologong le ne le kaya moriri o mohibidu o o serolwana.<ref>https://www.firstpost.com/lifestyle/raw-or-cooked-carrots-what-offers-more-vitamin-a-14046556.html</ref>
== Tlhaloso ==
Daucus carota ke semela sa ngwaga le ngwaga. Mo ngwageng wa ntlha, maatla a bolokiwa mo modung wa taproot go kgontsha semela go thunya mo ngwageng wa bobedi.<ref name=":2">https://pestakeholder.org/news/new-report-sheds-light-on-labor-issues-at-private-equity-owned-carrot-giant/</ref>
Ka bonako fela fa di sena go tlhoga, dipeo tsa dikherotse di bontsha pharologano e e bonalang sentle fa gare ga medi ya tsone le kutu ya tsone: kutu ya tsone e bokima thata mme ga e na medi e e tsamayang go tswa kafa letlhakoreng go ya kafa letlhakoreng. Mo ntlheng e e kwa godimo ya kutu go na le letlhare la peo. Matlhare a ntlha a tlhaga mo e ka nnang malatsi a le 10 go ya go a le 15 morago ga go tlhoga. Matlhare a a latelang a a farologana (a na le letlhare le le lengwe le le golagantsweng le nodule), a rulagantswe ka tsela e e dikologang, mme a na le dipinate, mme matlhare a dikologa kutu. Fa semela se ntse se gola, matlhare a a fa tlase ga peo, gaufi le modi wa sone, a a katologana. Thito ya sone e e fa godimo ga mmu, e gateletswe mme dikutu tsa teng ga di bonale sentle. Fa thito ya peo e lelefala gore e thunye, ntlha ya kutu e nna tshesane mme e nne borethe, mme kutu e ya kwa godimo go nna sethunya se se nang le dikala tse di kwa godimo go fitlha go 60-200 cm (20-80 in) ka boleele.<ref>https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/zrhdvj6</ref>
Karolo e kgolo ya taproot e na le karolo e e kwa ntle e e bidiwang phloem le karolo e e kwa teng e e bidiwang xylem. Digwete tsa boleng jo bo kwa godimo di na le karolo e kgolo ya cortex fa e bapisiwa le core. Le fa gone go ka se kgonege gore go nne le morogo o o se nang xylem gotlhelele, mefuta mengwe ya morogo e na le dikutu tse dinnye tse di nang le mmala o o tseneletseng; kutu e ka nna ya lebega e se na dikutu fa mmala wa lekgapetla le dikutu tsa one o tshwana. Ditaproot gantsi di ditelele e bile di na le sebopego sa khoune, le fa go na le mefuta ya disilindara le e e batlang e le kgolokwe. Tharabololo ya modi e ka nna ya nna 1 cm (3⁄8 in) go ya go 10 cm (4 in) mo karolong e e sephara. Boleele jwa medi bo simolola ka 5 go ya go 50 cm, le fa bontsi bo le magareng ga 10 le 25 cm.<ref name=":3">https://www.allrecipes.com/best-carrot-cake-box-mix-taste-test-12023239</ref>
Kgolo ya dithunya e simolola fa meristem e e sephaphathi e fetoga go tswa mo go ntsheng matlhare go nna meristem e e tsholeditsweng, ya khutlonne e e kgonang go ntsha go lelefala ga kutu le setlhopha sa dithunya. Setlhopha seno ke sa diumbel tse di kopaneng, mme umbel nngwe le nngwe e na le diumbel di le mmalwa tse dinnye (diumbellet). Thito ya ntlha (ya ntlha) e tlhagelela kwa bofelong jwa kutu e kgolo ya sethunya; dithito tse dinnye tsa bobedi di gola go tswa mo lekaleng la konokono, mme tseno di tswelela go nna dithito tsa boraro, tsa bone, le tse di thunyang moragonyana.<ref>https://www.eatingwell.com/the-best-way-to-eat-carrots-for-vitamin-a-absorption-12113057</ref>
Setlhare se segolo se se nang le dithunya se ka nna le dithunya di le 50, tse nngwe le nngwe ya tsone e ka nnang le dithunya di le 50; mme tse di latelang tsone di na le dithunya di le mmalwa. Dithunya tsa sone di dinnye e bile di tshweu, ka dinako tse dingwe di na le mmala o motala kgotsa o o serolwana. Di na le matlhare a le matlhano, dikutu di le tlhano le kgapetla e e feletseng. Gantsi distamens di a phatloga di bo di wa pele ga stigma e simolola go amogela mmudula. Matlhare a dithunya tsa tsone tse di borokwa, tsa ditona tse di sa ungweng a a senyega le go omelela pele ga sethunya se ka bulega gotlhelele. Mo thunyeng e nngwe e e se nang dithunya, e e tonanyana, go nna le dikgolokwe tse di emisetsang dikgolokwe tse dingwe, mme dikgolokwe tseno ga di we. Disiki e e nang le tswina e teng mo godimo ga dicarpel.<ref>https://www.farmersweekly.co.za/agri-news/africa/ongoing-investment-turned-lucerne-fields-into-botswanas-top-carrot-producer/</ref>
Dithunya di fetola bong jwa tsone fa di ntse di gola, ka jalo distamen di ntsha mmudula wa tsone pele ga fa distigma tsa tsone di ka o amogela. Go rulaganngwa ga tsone go ya ka tsela ya go leba bogare, mo go rayang gore dithunya tse di godileng thata di gaufi le ntlheng mme tse di sa ntseng di le dinnye di fa gare. Dithunya gantsi di bulega kwa ntlheng e e kwa ntle ya mokwatla wa ntlha, di latelwa ke mo e ka nnang beke moragonyana mo mekwatleng ya bobedi, mme morago mo dibekeng tse di latelang mo mekwatleng ya maemo a a kwa godimo.<ref>https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/health-benefits-of-carrots/</ref>
Nako e e tlwaelegileng ya go thunya ga di-umbel e tsaya malatsi a le 7 go ya go a le 10, ka jalo semela se ka thunya malatsi a le 30 go ya go 50. Dithunya tsa teng tse di tlhomologileng le tse di nang le dithunya tse dintsi di ngoka ditshenekegi tse di tsentseng mmudula. Morago ga go nontshiwa le fa dipeo di ntse di gola, di-umbellets tsa kwa ntle tsa umbel di obegela kwa teng go dira gore sebopego sa umbel se fetoge go tswa go se se kgolokwe kgotsa se se sephaphathi go ya go se se kgolokwe, mme fa se kopantswe se tshwana le sentlhaga sa nonyane.<ref>https://www.eurekalert.org/news-releases/1002649</ref>
Leungo le le tlhogang ke schizocarp e e nang le mericarp tse pedi; mericarp nngwe le nngwe ke peo ya mmatota. Mericarps e e kopantsweng e kgaoganngwa motlhofo fa e setse e omeletse. Ga go a siama go kgaoganya peo pele ga nako ya thobo ka gonne seno se ka dira gore peo e latlhege. Peo e e buduleng e tshasitswe mo letlhakoreng le le fa pele ga kgeleswa ya mae. Letlhakore la yone le le sephara le na le makgwafo a le matlhano. Moriri o o borethe o o tswang mo dikgopong dingwe gantsi o a tlosiwa ka go o gagola fa o ntse o silwa le go phepafadiwa. Gape dipeo di na le ditselana tsa oli. Dipeo di farologana go ya ka bogolo, go tloga ka tse di kwa tlase ga 500 go ya go tse di fetang 1000 ka gram.<ref name=":2" />
Mmidi wa carrot ke mofuta wa diploid, mme o na le dichromosome di le robongwe tse di khutshwane, tsa boleele jo bo tshwanang (2n=18). Bogolo jwa genome bo lekanyetswa go nna 473 mega base pairs, e e leng kgolo go feta Arabidopsis thaliana ka makgetlo a le mane, nngwe-ntlhano ya bogolo jwa genome ya mmidi, le bogolo jo bo tshwanang le jwa genome ya reise.<ref name=":3" /><gallery class="center" mode="nolines" widths="180" heights="150">
File:Carrots_are_up_(2634523693).jpg|Seedlings shortly after germination
File:Daucus_carota_flowers,_peen_'Napoli'_(1).jpg|The flowers have five petals, five stamens, and an entire calyx.
File:Daucus_carota_May_2008-1_edit.jpg|Umbel (inflorescence). Individual flowers are borne on undivided pedicels from a common node.
File:DaucusCarota.jpg|Top view of inflorescence, showing umbellets; the central flower is dark red.
File:Carrots_at_Ljubljana_Central_Market.JPG|Roots at market
</gallery>
=== Khemiseteri ===
Polyacetylenes e ka fitlhelwa mo merogong ya Apiaceae jaaka dikherotse koo di bontshang ditiro tsa cytotoxic. 1][2] Falcarinol le falcarindiol (cis-heptadeca-1,9-diene-4,6-diyne-3,8-diol) [3] ke metswako e e ntseng jalo. Setlhopha se sa bofelo se bontsha tiro ya go thibela malwetsi a fungus kgatlhanong le Mycocentrospora acerina le Cladosporium cladosporioides. Falcarindiol ke motswako o mogolo o o dirang gore dijalo tsa dikherotse di nne le bogalaka.<ref name=":4">https://www.food-safety.com/articles/11250-fda-releases-report-summarizing-foodborne-illness-outbreak-investigations-in-2024</ref>
Dikhompoune tse dingwe di akaretsa pyrrolidine e e leng teng mo matlhareng le 6-hydroxymellein.
== Go lema ==
=== Hisetori ya thuno ya diphologolo ===
Hisitori e e kwadilweng le dipatlisiso tsa dijini tsa dimolekhule di bontsha gore dikherotse tsa mo gae di tswa kwa Asia Bogare. Borraagwemogolo ba yone ba e sa tswang go nna ba naga ba ka tswa ba tswa kwa Persia e Kgolo, e e santseng e le lefelo la go nna le mefutafuta ya dikherotse tsa naga. Carl Linnaeus o ne a tlhalosa mofuta wa naga jaaka Daucus carota ka 1753 mo bukeng ya gagwe ya Species Plantarum.[ Go akanngwa gore dikherotse tsa naga di ile tsa jalwa ka tsela e e tlhophilweng mo kgaolong e di tswang kwa go yone go ralala makgolokgolo a dingwaga go fokotsa bogalaka, go oketsa botshe le go fokotsa bokafateng jwa tsone. Thulaganyo eno e ne ya dira gore go nne le merogo e e tlwaelegileng ya mo tshingwaneng.<ref name=":5">https://www.seedworld.com/europe/2025/11/04/rooted-in-progress-reinventing-the-carrot-for-a-changing-world/</ref>
Mmidi wa selegae o tlhalosiwa jaaka mofuta wa one wa D. carota subsp. sativus, leina le le amogetsweng le le gatisitsweng ke Gustav Schübler le Georg Matthias von Martens mo Flora Würtemberg, 1834. E na le mareo a le mararo a a tshwanang, Carota sativa (Franz Josef Ruprecht in Flora Ingrica, 1860); Daucus carota var sativus (Georg Franz Hoffmann in Deutsche Flora, Botanisches Taschenbuch, 1791); le Daucus sativus (e e tshitshintsweng ke Johann Christoph Röhling, e e gatisitsweng ke Giovanni Passerini mo Flora Parma, 1852).<ref name=":6">https://producebusiness.com/carrots-taught-me-the-power-of-building-a-brand/</ref>
=== Hisetori ===
[[File:Carrot,_Juliana_Anicia_Codex.jpg|thumb|A "garden" carrot from the Juliana Anicia Codex, a 6th-century AD copy of Dioscorides' 1st-century pharmacopoeia. The facing page states that "the root can be cooked and eaten."]]
Fa di ne di simololwa go lengwa, di ne di lemiwa ka ntlha ya matlhare a tsone a a nkgang monate le dipeo tsa tsone go na le go lema medi ya tsone. Dipeo tsa dikhabetšhe di fitlhetswe kwa Switzerland le kwa Borwa jwa Jeremane go tloga ka 2000-3000 BC. Ditsala dingwe tse di atamalaneng thata tsa dikherotse di sa ntse di jalwa ka ntlha ya matlhare le dipeo tsa tsone, tse di jaaka parsley, coriander (cilantro), fennel, anise, dill le cumin. Go buiwa la ntlha ka modi mo metsweding ya bogologolo go tswa mo ngwagakgolong wa ntlha AD; Baroma ba ne ba ja motswedi wa merogo e e bidiwang pastinaca, e e ka tswang e ne e le mmidi kgotsa parsnip e e amanang thata le yone.<ref name=":7">https://www.telegraph.co.uk/health-fitness/diet/nutrition/health-benefits-carrots/</ref>
Semela seno se tshwantshitswe le go tlhalosiwa mo Eastern Roman Juliana Anicia Codex, e leng khopi ya lekgolo la bo6 la dingwaga ya kwa Constantinople ya buka ya ngaka ya Mogerika e bong Dioscorides ya lekgolo la bo1 la dingwaga e e buang ka melemo ya kalafi ya ditlhatshana le melemo, e e bidiwang De Materia Medica. Temana eno e bolela gore "modi ono o ka apewa le go jewa". Khopi e nngwe ya tiro eno, ya Codex Neapolitanus ya kwa bofelong jwa lekgolo la bo6 kgotsa la bo7 la dingwaga, e na le ditshwantsho tse di tshwanang mme e na le metswedi e e mmala o o phepole.
Semela seno se ne sa tsenngwa mo Spain ke Ba-Moor mo lekgolong la bo 8 la dingwaga. Ka ngwagakgolo wa bo10, medi go tswa kwa Bophirima jwa Asia, India le Yuropa e ne e le mmala o o phepole.[ Mmidi wa segompieno o simologile kwa Afghanistan ka nako eno. Moithuti wa Mojuta wa lekgolo la bo 11 la dingwaga e bong Simeon Seth o tlhalosa digwete tse di khibidu le tse di serolwana, fela jaaka moitseanape wa temothuo wa Moarabia wa Andalusia wa lekgolo la bo 12 la dingwaga, Ibn al-'Awwam. Dikherotse tse di lemilweng di ne tsa tlhagelela kwa China ka lekgolo la bo 12 la dingwaga, le kwa Japane ka lekgolo la bo 16 kgotsa la bo 17 la dingwaga.<ref name=":8">https://www.prevention.com/food-nutrition/healthy-eating/a70814988/what-happened-when-i-ate-carrots-every-day/</ref>
Ditlhare tsa dinamune di tlhamilwe ke balemi ba Ba-Dutch. Go na le bosupi jwa ditshwantsho jwa gore moretlwa wa namune o ne o le teng ka 512 AD, fela go ka direga gore e ne e se mofuta o o tlhomameng go fitlhela Ma-Dutch a tsadisa mofuta o o bidiwang "Long Orange" kwa tshimologong ya ngwagakgolo wa bo18. Bangwe ba re Ma-Dutch a tlhodile dikherotse tsa mmala wa namune go tlotla folaga ya Ma-Dutch ka nako eo le William wa Orange, mme balaodi ba bangwe ba re ditatofatso tseno ga di na bosupi jo bo tlhatswang pelo mme go ka direga gore dikherotse tsa mmala wa namune di ne di ratiwa ke Ba-Yuropa ka gonne ga di dire sopo e e borokwa le di-stew jaaka dikherotse tsa mmala wa namune di dira mme ka jalo, di ne di le dintle go le gontsi.<ref name=":9">https://www.marthastewart.com/how-to-grow-carrots-11932358</ref>
Mo e ka nnang ka yone nako eno, mokwadi wa bogologolo wa Moesemane e bong John Aubrey (1626-1697) o ne a tlhalosa dijalo tsa segompieno tsa dikherotse jaana: "Dijalo tsa dikherotse di ne tsa jalwa la ntlha kwa Beckington kwa Somersetshire. Monna mongwe yo o godileng thata koo [ka 1668] o ne a gakologelwa fa ba ne ba tlisiwa fano la ntlha". Baagi ba Yuropa ba ne ba tlisa mmidi mo Amerika ya bokoloniale mo lekgolong la bo 17 la dingwaga.
=== Go ntsifala ===
[[File:Harvesting_carrots.jpg|thumb|Badiri ba roba digwete ka diatla, kwa Imperial Valley, California, 1948]]
Dikherotse di jalwa go tswa mo dipeong mme di ka tsaya dikgwedi di le nne (malatsi a le 120) go butswa, fela mefuta e mentsi e butswa mo malatsing a le 70 go ya go 80 ka fa tlase ga maemo a a siameng. Di gola sentle mo letsatsing mme di kgona go itshokela moriti. Themperetšha e e siameng ke 16 go ya 21 °C (61 go ya 70 °F).[ Mmu o o siameng ke o o boteng, o o gololosegileng le o o nang le metsi a mantsi, o o motlhaba kgotsa o o seretse, o o nang le pH ya 6.3 go ya go 6.8.<ref name=":10">https://www.farminglife.com/country-and-farming/lets-celebrate-the-arrival-of-sweet-tasty-and-crunchy-new-season-carrots-8955923</ref>
Menontsha e tshwanetse go dirisiwa go ya ka mofuta wa mmu ka gonne sejalo se tlhoka selekanyo se se kwa tlase sa naeterojene, phosphate e e lekaneng le potash e ntsi. Mebu e e nonneng kgotsa e e nang le matlapa e tshwanetse go tilwa, ka gonne e tla dira gore medi e nne le boboa le/kgotsa e nne le popego e e sa siamang. Go nosetsa go dirwa fa go tlhokega gore mmu o nne o le bongola. Morago ga go tlhoga, dijalo di a fokotswa go nna le sekgala sa 8 go ya go 10 cm (3 go ya go 4 in) mme di a kumolwa go thibela kgaisano ka fa tlase ga mmu.
=== Ditshenekegi le malwetse ===
[[File:Chamaepsila_rosae,_wortelvlieg_(2).jpg|thumb|The carrot fly is a pest of carrot crops.]]
Dingwe tsa ditshenekegi tse di senyang dijalo tsa dikherotse ke tshenekegi ya dikherotse (Chamaepsila rosae), e leng tshenekegi ya dipteran e e mo lelapeng la Psilidae. Dibokwana tsa yone di ja karolo e e kwa ntle ya modi, di senya dijalo.<ref name=":4" />
Go na le malwetse a le mmalwa a a ka fokotsang thobo le tlhwatlhwa ya dijalo tsa digwete. Bolwetse jo bo bolayang thata jwa dikherotse ke Alternaria leaf blight, jo go itsegeng gore bo bolaya dijalo tsotlhe. Bolwetse jwa go bola ga matlhare jo bo bakwang ke Xanthomonas campestris le jone bo ka nna kotsi mo mafelong a a bothitho le a a bongola. <ref>https://www.farmersweekly.co.za/farming-tips/how-to-crop/carrot-pests-and-diseases/</ref>Root knot nematodes (Meloidogyne species) e ka dira gore medi e nne e khutshwane kgotsa e nne e kgaogane, kgotsa e nne le galls. Lefelo le le phatlogileng, le le bakiwang ke oomycetes Pythium violae le Pythium sulcatum, le felela ka go nna le dibata tse di bopegileng ka tsela e e sa tlwaelegang, tse di gateletsweng mo meding ya ditlhare.<ref name=":5" />
Go senyega ga mmu le gone go ka fokotsa boleng jwa dijalo tsa digwete. Mefuta e mebedi e megolo ya go senyega ke go phatloga, mo go nnang le phatlha e e tsamayang ka boleele jwa disentimetara di le mmalwa go ralala boleele jotlhe jwa modi, le go robega, mo go diragalang morago ga thobo. Malwetse ano a ka ama dijalo tse di rekisiwang tse di fetang 30%. Dintlha tse di amanang le go arogana go go kwa godimo di akaretsa go kgaoganya dimela ka bophara, go jala go sa le gale, go gola ka lobaka lo loleele, le genotype.<ref>https://www.health.com/nutrition/health-benefits-of-carrots</ref>
Dikherotse di ka nna ditsala tse di siameng tsa dimela tse dingwe; fa di tlogetswe go thunya, dikherotse, jaaka semela sengwe le sengwe se se tshelang ka mpa, di ngoka diboko tse di bolayang disenyi tse dintsi tsa tshingwana.
=== Dijalo tse di jalwang ===
[[File:Carrot_seeds.jpg|thumb|Carrot seeds]]
Mefuta ya dikherotse e ka aroganngwa ka ditlhopha tse pedi: dikherotse tsa "Eastern" le dikherotse tsa "Western". Mefuta e le mmalwa e e sa tlwaelegang e ile ya jalwa gore e nne le dinonofo tse di rileng.<ref>https://www.fruitnet.com/fresh-produce-journal/new-contest-aims-to-get-kids-curious-about-carrots/270917.article</ref>
Dikherotse tsa "Botlhaba" (tse di buang ka kontinente ya Yuropa le Amerika) di ne tsa jalwa kwa Peresia (gongwe kwa dinageng tsa segompieno tsa Iran le Afghanistan tse di kwa Bophirima jwa Asia) mo lekgolong la bo10 la dingwaga, kgotsa gongwe le pele ga moo. Mefuta ya dikherotse tsa kwa Botlhaba e e sa ntseng e le teng gompieno gantsi e na le mmala o o bobududu kgotsa o o serolwana, mme gantsi e na le medi e e nang le dikala. Mmala o o pinki o o tlwaelegileng mo dikerotong tseno o tswa mo diteng tsa anthocyanin.<ref name=":9" />
[[File:Kintoki_ninjin_by_titanium22_in_Nishiki_Ichiba,_Kyoto.jpg|thumb|Kintoki carrots, a Japanese cultivar from Kyoto Prefecture]]
Mmidi wa "Western" o ne wa tlhagelela kwa Netherlands ka lekgolo la bo 16 kgotsa la bo 17 la dingwaga. Go na le polelo e e tumileng ya gore mmala wa yone wa namune o dirile gore e itsege thata kwa dinageng tseo jaaka letshwao la Ntlo ya Orange le go lwela boipuso jwa Dutch, le fa go na le bosupi bo bonnye fela jwa seno kwa ntle ga ngwao ya molomo le nako.<ref>https://www.eatingwell.com/best-carrot-side-recipes-11937527</ref>
Mefuta e e farologaneng ya dikherotse tsa kwa Bophirima gantsi e kgaoganngwa ka tsela e medi ya tsone e bopegileng ka yone. Mefuta e mene e megolo ke eno:<ref>https://www.realsimple.com/herbs-and-vegetables-to-grow-from-seeds-11933996</ref>
-Chantenay. Le fa gone medi ya one e le khutshwane go feta mefuta e mengwe ya ditlhare, a na le matlhare a a nonofileng le a a bophara jo bo fetang jwa ditlhare tse dingwe, a le sephara mo magetleng e bile a ngotlega go ya kwa ntlheng e e kgolokwe. Di bolokwa sentle, di na le thoto e e phatsimang, mme gantsi di dirisetswa go di dira.
-Danvers. Di na le matlhare a a nonofileng, mme medi ya tsone e telele go feta ya mefuta ya Chantenay, e bile di na le popego ya khunou e e nang le mokwatla o o bonalang sentle, o o sekametseng kwa ntlheng. Di khutshwane go feta mefuta ya Imperator, fela di kgona go itshokela maemo a mmu a a bokete. Mefuta ya Danvers e boloka dijo sentle mme e dirisiwa e le foreshe le go di tsadisa. Di ne tsa tlhamiwa ka 1871 kwa Danvers, Massachusetts.
-Kgosi. Mofuta ono o na le matlhare a a nonofileng, o na le sukiri e ntsi e bile o na le medi e meleele e bile e le tshesane, e e nnang e le khutshwane go fitlha e nna e e motsu. Mefuta ya Imperator ke e e jalwang thata ke bantshakuno ba kgwebo.<ref name=":6" />
-Nantes. Tsone di na le matlhare a mannye, di na le sebopego sa silindara, di dikhutshwane ka ntlha e e sa tlhamalalang go na le mefuta ya Imperator, mme di ntsha thobo e e kwa godimo mo maemong a a farologaneng. Letlalo la yone le senyega motlhofo mme le na le mmala o o tseneletseng. Di a robega, di na le sukiri e ntsi, mme ga di boloke sentle go na le mefuta e mengwe.
Mananeo a tswadiso a dirile mefuta e mešwa go nna le dikotla tsa dikhemikale tse di tlhomameng tsa acylated pigment, jaaka anthocyanins, tse di ka ntshang mebala e e farologaneng. 1][2] Mofuta mongwe o o rileng ga o na mmala o o tlwaelegileng wa namune ka ntlha ya carotene, ka ntlha ya mmala wa yone o mosweu ka ntlha ya gene e e sa direng sentle ya tocopherol (vitamin E), fela mofuta ono le digwete tsa naga ga di neye dikotla tse di botlhokwa tsa vitamin E.<ref>https://www.eatingwell.com/highly-rated-carrot-recipes-11900127</ref>
{| class="wikitable floatright" style="width:12em; text-align:center;"
|+Carrot production<br /><br />2024, millions of tonnes<br /><br />
| China
|19.0
|-
| Uzbekistan
|3.6
|-
| Russia
|1.4
|-
| United States
|1.1
|-
| United Kingdom
|0.9
|-
| Turkey
|0.9
|-
| Germany
|0.9
|-
|'''World'''
|'''45.1'''
|-
| colspan="2" style="text-align: center;" |Source: FAOSTAT of the United Nations<ref name="faostat">{{Cite web |date=2026 |title=Carrot production (*combined with turnips) in 2024, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists) |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QC |access-date=3 January 2026 |publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database (FAOSTAT)}}</ref>
|}
=== Poloko ===
Digwete di ka bolokiwa dikgwedi di le mmalwa mo setsidifatsing kgotsa ka mariga mo lefelong le le tsididi le le omileng. Gore di bolokiwe nako e telele, dijalo tse di sa tlhatswiwang di ka bewa mo kgamelong e e nang le motlhaba o o omileng, motswako wa motlhaba le ditlhatshana tsa logong kgotsa mo mmung. Mofuta wa themperetšha ya 0 goya go 4 °C (32 goya go 40 °F) le 90-95% ya bongola ke tse di siameng. Ka nako ya poloko, digwete di ka nna tsa nna le boswakgapetla, go nna mmala o mosweu, le go nna borokwa, mme seo se ka baka tatlhegelo ya digwete. Go nna bogale go ka thibelwa ka go bolokwa mo diphaposing tse di nang le moya o o lekaneng le tse di nang le ethylene e nnye (sekai, go se na maungo le merogo e e ntshang ethylene). Go nna mmala o mosweu le go nna borokwa go ka thibelwa ka go dirisa difilimi tse di jewang, go di alafa ka mogote, go dirisa hydrogen sulfide, le marang a ultraviolet.<ref name=":7" />
Ka 2024, ntshokuno ya lefatshe ya dikherotse (e kopantswe le turnips) e ne e le ditone di le dimilione di le 45, e eteletswe pele ke China ka 42% ya palogotlhe. Uzbekistan, Russia le United States e ne e le tsone fela dinaga tse dingwe tse di neng di ntsha ditone tse di fetang milione ka ngwaga (tafole).<ref>https://www.countryliving.com/uk/homes-interiors/gardens/a70833400/how-to-sow-carrots-varieties-try/</ref>
== Ditiriso ==
=== Dikotla ===
Karote e e sa butswang e na le 88% ya metsi, 10% ya dikhabohaetereite, 1% ya poroteine, mme e na le mafura a mannye (tafole). Ka selekanyo sa 100 g (3.5 oz), dikherotse tse di sa butswang di na le dikilojoule di le 41 e bile di na le vitamin A e ntsi (20% kgotsa go feta ya Daily Value, DV) (93% DV) le vitamin K e nnye (10-19% DV) (11% DV) le potasiamo (11% DV), mme ka fa letlhakoreng le lengwe di na le dikotla tse dinnye (tafole).<ref name=":1" />
Jaaka motswedi o o tlwaelegileng wa beta-carotene mo dijong, digwete ke motswedi wa provitamin A; enzyme e fetola beta-carotene go nna vitamin A mo maleng a mannye.<ref>https://www.countryliving.com/uk/homes-interiors/gardens/a70833400/how-to-sow-carrots-varieties-try/</ref>
=== Food ===
[[File:Carrots_of_many_colors.jpg|thumb|Digwete tsa mebala e e farologaneng]]
Digwete di ka jewa ka ditsela tse di farologaneng. Ke fela 3% ya β-carotene e e mo dikerotong tse di sa butswang e e gololwang ka nako ya go sila: se se ka tokafadiwa go nna 39% ka go di thuga, go di apaya le go tsenya oli ya go apaya. [1] Ka tsela e nngwe di ka nna tsa segwa le go bedisiwa, tsa gadikwa kgotsa tsa apewa ka mouwane, le go apewa mo disupong le mo dijong tse di gadikilweng, mmogo le dijo tsa masea[4] le tsa diruiwa.[ Sejo se se itsegeng thata ke dikherotsi tsa julienne. ] Mmogo le onion le celery, dikherotse ke nngwe ya merogo ya motheo e e dirisiwang mo mirepoix go dira moro.<ref>https://www.simplyrecipes.com/best-way-to-shred-carrots-pastry-chefs-11893650</ref>
Merogo e jewa jaaka merogo e e nang le matlhare, fela ga se gantsi e jewang ke batho; metswedi mengwe e akantsha gore merogo e na le di-alkaloid tse di botlhole.[ Fa di dirisiwa mo ntlheng e, di kotulwa di le dinnye mo dimeleng tse di nang le bontsi jo bo kwa godimo, pele ga fa medi ya tsone e gola, mme gantsi di dirisiwa di gadikilwe, kgotsa mo disalateng.] Batho bangwe ba na le bothata jwa go se kgone go ja digwete. Mo patlisisong ya 2010 e e neng e le mabapi le go ata ga allergy ya dijo kwa Yuropa, 3.6 lekgolong ya bagolo ba baša ba ne ba supa selekanyo se se rileng sa go nna le allergy ya dikherotse. 6] Ka ntlha ya gore carrot allergen e kgolo, protein Dauc c 1.0104, e na le cross-reactive le homologues mo birch pollen (Bet v 1) le mugwort pollen (Art v 1), bontsi jwa batho ba ba nang le allergy ya carrot le bone ba na le allergy mo pollen go tswa mo dimeleng tseno.<ref>https://www.eurekalert.org/news-releases/1119510</ref>
Kwa India, digwete di dirisiwa ka ditsela tse di farologaneng, jaaka disalate kgotsa jaaka merogo e e tsenngwang mo raeseng e e babang kgotsa mo dijong tsa dal. Mofuta o mongwe o o ratwang thata kwa bokone jwa India ke gajar ka halwa carrot dessert, e e nang le digwete tse di gadikilweng le go apewa mo mashing go fitlha motswako otlhe o nonofile, morago ga moo go tsenngwa matonkomane le botoro. Salate ya dikarote gantsi e dirwa ka dikarote tse di gadikilweng di na le ditswaiso tsa dipeo tsa mosetara le dipeo tse ditala tse di tsentsweng oli e e bolelo. Dikherotse di ka segwa ka dikarolwana tse di tshesane mme tsa tsenngwa mo raese, di ka nna karolo ya sejo sa merogo e e gadikilweng e e tlhakantsweng, kgotsa di ka tswakanngwa le tamarind go dira chutney. Go tloga kwa bokhutlong jwa dingwaga tsa bo1980, dikherotse tsa masea kgotsa dikherotse tse di potlana (dikherotse tse di neng di kgaotswe le go segwa go nna disilindara tse di tshwanang) e ntse e le dijo tse di tlwaelegileng tse di siametseng go jewa tse di fitlhelwang mo disupamaketeng di le dintsi.[ Jusi ya dikherotse e rekisiwa thata, segolo thata jaaka seno sa boitekanelo, e le nosi kgotsa e tswakilwe le matute a maungo le merogo e mengwe.<ref>https://www.foodandwine.com/carrot-recipes-11963214</ref>
E re ka digwete di le monate, di ka dirisiwa go dira dijo tse di tshwanang le maungo. Di dirisiwa di gadikilwe mo dikhekeng tsa dikherotse, mmogo le mo dipuding tsa dikherotse, sejo sa Seesemane se go akanngwang gore se simolotse mo tshimologong ya ngwagakgolo wa bo19.[ Dikherotse di ka dirisiwa di le nosi kgotsa di tswakanngwa le maungo go dira dijimi le dijo tse di bolokilweng sentle. Kwa European Union, go na le molao o o tlhalosang gore maungo fela a ka dirisediwa go dira jeme; go boloka jeme ya dikherotse e e monate ya Sepotokisi (kgotsa Doce de Cenoura ka Sepotokisi), Lekgotla la European Union le ne la amogela molawana o o tlhalosang gore, go laola jeme ya maungo le jeme, digwete di tsewa jaaka maungo.<ref name=":8" />
Go ja dikherotse tse dintsi thata ka lobaka lo loleele go ka baka carotenemia, e leng go fetoga mmala ga letlalo go go seng kotsi go go nnang teng ka ntlha ya go kgobokana ga carotenoids.<ref>https://www.simplyrecipes.com/melting-carrots-recipe-11889004</ref>
== Ka setso ==
Le fa go na le ditatofatso tse di tlwaelegileng, provitamin A beta-carotene e e tswang mo dikereng tota ga e thuse batho go bona mo lefifing ntle le fa ba na le tlhaelo ya vitamin A. Go ne ga anama magatwe ka nako ya Ntwa ya Bobedi ya Lefatshe a a neng a tlhalosa gore bakgweetsi ba difofane ba kwa Boritane ba ne ba tokafaditse pono ya bone ya bosigo ka go ja digwete tse di neng tsa ba thusa go atlega ka nako ya dintwa tsa bosigo tsa difofane; mme tota, e ne e le ka ntlha ya thekenoloji ya radar e e neng e sa tswa go amogelwa.<ref name=":10" />
Ka nako eo go ne go buelelwa gore go jewe dikherotse kwa Boritane e le karolo ya letsholo la Dig for Victory. Lenaneo la radio le le neng le bidiwa The Kitchen Front le ne le rotloetsa batho go jala, go boloka le go dirisa dikherotse ka ditsela tse di farologaneng, go akaretsa go dira jeme ya dikherotse le pie ya Woolton, e e neng e reeletswe ka Lord Woolton, Tona ya Dijo. Ba Brithane ka nako ya Ntwa ya Bobedi ya Lefatshe ka kakaretso ba ne ba akanya gore go ja dikherotse go tla ba thusa go bona botoka bosigo mme ka 1942 go ne go na le ditone tse di fetang 100 000 tsa dikherotse go tswa mo tlhagisong e e okeditsweng.<ref>https://www.seriouseats.com/roasted-carrots-shriveled-fix-11950247</ref>
== Bona gape ==
* Carrot and stick – Metaphor for the use of punishment and reward
* Carrot harvester – Harvesting machine
* Carrot seed oil – Essential oil extract of carrot seed
* Turnip – Type of root vegetable
== Metswedi ==
== Metswedi ==
== Metswedi ya kwa ntle ==
[[Karolo:Segwete]]
7cfnkeaqsl9e2iw7eqolft2hkmn01tv
Letlhaba phefo
0
15078
54995
54985
2026-09-17T13:15:00Z
Dades2318
12518
Ke loketse motswedi wabo nne
54995
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:A window at the White House in Washington, D.C.jpg|thumb|letlhaba-phefo]]
Letlhaba phefo ke selo sa botlhokwa mo botshelong jwa batho le mo dintlong tsa bone. Le dirisediwa go tsenya lesedi le phefo mo teng ga ntlo. matlo a le mantsi a na le matlhaba-phefo mo diphaposing tse di farologaneng gore batho ba kgone go bona lesedi le tlhago le go hema mowa o o phepa.<ref>https://theccd.org/article/the-role-of-windows-in-health-and-wellbeing/</ref>
Matlhaba-phefo a tla ka mefuta e e farologaneng. A mangwe a dirilwe ka galase, fa a mangwe a nale diforeimi<ref>https://www.ecotechwindows.ca/2025/01/13/what-are-the-different-types-of-windows-for-your-home/</ref> tsa tshipi kgotsa polasitiki. Go botlhokwa gore matlhaba-phefo a nne phepa gore lesedi le kgone go tsena sentle mo ntlong.
Gape letlhaba-phefo le dira gore ntlo e nne ntle. Le fa go ntse jalo, le tshwanetse go tlhokomelwa sentle ka gonne galase e ka thubega kgotsa letlhaba-phefo le ka senyega. Fa re le phepafatsa le go le baakanya ka nako, le ka re direla sebaka se seleele.<ref>https://www.ecotechwindows.ca/2025/06/18/diy-window-maintenance-tips-to-extend-lifespan/</ref>
Ka jalo, letlhaba-phefo le botlhokwa thata mo di ntlong tsa rone. Lere naya lesedi, phefo le bontle, mme re tshwanetse go le tlhokomela ka metlha.<ref>[https://thesyntaxofthings.org/the-function-and-importance-of-windows-in-buildings/ The Function And Importance Of Windows In Buildings – Online Library]</ref>
== Metswedi ==
to051zx0p52jugy288ql5xuag6jsk0l
Nawal El Saadawi
0
15082
54999
54962
2026-09-17T14:38:51Z
JudithShe
9421
Ke okeditse thanolo ya ga Nawal El Saadawi #BLT2026
54999
wikitext
text/x-wiki
'''Nawal El Saadawi''' '''('''o o tshotsweng ka Phalane a le masome mabedi le bosupa ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a mararo le motso a tlhokafala ka Mopitlo a le masome mabedi le motso ngwaga wa dikete pedi masome a mabedi le motso) e ne e le mokwadi wa kwa Egypt wa ditshwanelo tsa basadi, ngaka le ngaka ya maikutlo. O kwadile dibuka di le dintsi ka basadi ba tumelo ya Islam, a itebagantse le dikgang tse di amang basadi ba borwa jwa lefatshe, di akaretsa tsa tlhakanelo dikobo, go etelelwa pele ke borre, maemo mo setshabeng, le bokolone.<ref>Amireh, Amal (2000). [https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/495572 "Framing Nawal El Saadawi: Arab Feminism in a Transnational World".] ''Signs: Journal of Women in Culture and Society''. '''26''' (1): 215–249. [[:en:Digital_object_identifier|doi:]][https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/495572 10.1086/495572]. [[:en:ISSN|ISSN]] [https://search.worldcat.org/search?q=n2:0097-9740 0097-9740]. [[:en:Semantic_Scholar#S2CID|S2CID]] [https://www.semanticscholar.org/paper/34736adedb985c28d93a955bee39008b700cf12f 143010343.]</ref>
E ne e le motlhami gape e le tautona wa lekgotla la basadi ba ma Arabea la Arab Women's Soliditary Association.<ref>[https://web.archive.org/web/20201218120145/https://orgs.law.harvard.edu/womeninspiringchange/2015-honorees/nawal-el-saadawi/ "Nawal El Saadawi".] ''Women Inspiring Change''. 2 March 2015. Archived from [https://orgs.law.harvard.edu/womeninspiringchange/2015-honorees/nawal-el-saadawi/ the original] on 18 December 2020. Retrieved 16 September 2026</ref><ref>Hitchcock, Peter; El Saadawi, Nawal; Hatata, Sherif. "Living the Struggle". ''Transition'' 61 (1993): 170–179.</ref> O ne gape e le motlhami wa lekgotla la ditshwanelo tsa setho la Arabea (Arab Association for Human Rights.<ref>Nawal El Saadawi, "Presentation by Nawal El Saadawi: President's Forum, M/MLA Annual Convention, November 4, 1999", ''The Journal of the Midwest Modern Language Association'' 33.3–34.1 (Autumn 2000 – Winter 2001): 34–39.</ref>
O atswilwe ka dietsele tsa dithutego go tswa kwa dikolong tse dikgolwane tsa ithutelo ditiro go tswa mo dikgaolong tsa lefatshe di le tharo. Ka ngwaga wa dikete pedi le bone, o ne a atswiwa ka seetsele sa North-South ke khansele ya Yuropa. Ka ngwaga wa dikete pedi le botlhano, o ne a atswiwa ka seetsele sa Inana International Prize go tswa kwa Belgium.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=jue04c1_wkY&google_abuse=GOOGLE_ABUSE_EXEMPTION%3DID%3D250b9f392d474170:TM%3D1789569364:C%3D%3E:IP%3D196.2.2.252-:S%3DwA3FIiUYXMhSA1gaScMXew%3B+path%3D/%3B+domain%3Dgoogle.com%3B+expires%3DWed,+16-Sep-2026+17:36:04+GMT "PEN World Voices Arthur Miller Freedom to Write Lecture by Nawal El Saadawi",] YouTube. 8 September 2009.</ref> Ka ngwaga wa dikete pedi lesome le bobedi, lekgotla la International Peace Bureau le ne la mo atswa ka seetsele sa Sean MacBride Peace Prize.<ref>[https://web.archive.org/web/20150925221701/http://www.ipb.org/web/index.php?mostra=news&menu=home&id_nom=IPB+to+award+2012+Sean+MacBride+Peace+Prize+to+Nawal+El-Sadaawi+and+Lina+Ben+Mhenni "International Peace Bureau".] ''www.ipb.org''. Archived from [https://ipb.org/webinar-100-seconds-to-midnight-how-to-handle-the-nuclear-threat/?mostra=news&menu=home&id_nom=IPB%20to%20award%202012%20Sean%20MacBride%20Peace%20Prize%20to%20Nawal%20El-Sadaawi%20and%20Lina%20Ben%20Mhenni the original] on 25 September 2015. Retrieved 16 September 2026</ref>
== Botshelo jwa a le mmotlana ==
E le ngwana wa bobedi mo go ba robabongwe, Saadawi o tshotswe ka Phalane a le masome mabedi le bosupa ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a mararo le motso kwa motsaneng o mmotlana wa Kafr Tahla kwa Egepeto.<ref>Smith, Sarah A (22 March 2021). "[https://www.theguardian.com/world/2021/mar/22/nawal-el-saadawi-obituary Nawal El Saadawi obituary".] [[:en:The_Guardian|''The Guardian''.]]</ref><ref>Elkhatib, Sameh. [https://www.reuters.com/world/egyptian-feminist-author-el-saadawi-dies-89-2021-03-22/ "Egyptian feminist and author el-Saadawi dies at 89".] ''Reuters''. Retrieved 16 September 2026</ref> Saadawi o itemogetse go kgaolwa ga serwe sa bosadi<ref>Khaleeli, Homa (15 April 2010). [https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/apr/15/nawal-el-saadawi-egyptian-feminist "Nawal El Saadawi: Egypt's radical feminist".] ''The Guardian''. Retrieved 16 September 2026</ref> fa a le dingwaga di le thataro,<ref name=":1">Sa'dawi, Nawal; Saadawi, Nawal El; Saʻdāwī, Nawāl; Saʿdāwī, Nawāl as- (1999). [https://books.google.co.bw/books?id=I9vqMossOjoC&redir_esc=y ''A Daughter of Isis: The Autobiography of Nawal El Saadawi''.] [[:en:Zed_Books|Zed Books]]. pp. 63–87. [[:en:ISBN|ISBN]][[:en:Special:BookSources/978-1-85649-680-3| <bdi>978-1-85649-680-3</bdi>.]]</ref> le ntswa rraagwe a ne a dumela gore basetsana le basimane ba tshwanetse go rutuntshiwa. O ne a tlhalosa mmaagwe le rraagwe e le batho ba ba neng ba gololesegile fa a gola.<ref name=":1" />
Rraagwe, o a neng a tswa kwa borwa jwa Egepeto e ne e le tona wa puso mo lephateng la thuto, o a neng a eme kgatlhanong le go gapiwa ga Egepeto ke lefatshe la Britain ka nako ya phetogo ya Egepeto ya ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe lesome le borobabongwe. Ka ntlha ya se, o ne a lelekelwa kwa motsaneng kwa makgobokgobong a Nile, puso e ne ya seka ya mo tlhatlosa maemo dingwaga di le lesome. O ne a na le tswelelopele mme a ruta morwadie go itlotla le go bua se se leng mo tlhaloganyong ya gagwe. O ne a mo rotloetsa gape go ithuta puo ya se Arabea. Le fa go ntse jalo, El Saadawi fa a le dingwaga di le lesome, ba lolwapa lwa gagwe ba ne ba leka go mo nyadisa, mme maagwe o ne a mo ema nokeng mo go ganeng se. Batsadi ba gagwe botlhe ba tlhokafetse a sa nste a le monnye, ba tlogela Saadawi ka maikarrabelo a go tlhokomela lolwapa lwa gaabo lo logolo. Maagwe ebong Zaynab, e ne e le kokomane ya lolwapa lwa bahumi lwa Ottoman; Saadawi o ne a tlhalosa raagwemogolo go tswa mo lotlhakoreng lwa ga raagwe, le nkukuagwe go tswa mo lotlhakoreng lwa ga maagwe e le ba ba tlholegang mo lolwapeng loora Ottoman. Le fa a santse a le ngwana o ne a le kgatlhanong le etelelwa pele ke borre mo go neng go tlwaelesegile mo lotsong lwa gaabo, bana ba basimane ba ne ba bonwa ba le mosola thata go gaisa ba basetsana, a shakgadiwa ke mafoko a nkukuagwe a neng a a bua a gore "mosimane a le mongwe o lekana le basetsana ba ka nna lesome le botlhano...basetsana ke bo nngadule". O ne a itshupa a le motlotlo gore ke mme wa Egepeto wa mmala o montsho fa a santse a le mmotlana.
== Tsa pereko ==
Saadawi o alogile e le ngaka ya kalafi ka ngwaga wa sekete makgolo a robabaongwe masome a matlhano le botlhano go tswa kwa sekolong sa ithutelo ditiro sa Cairo. Ngwaga o o, o ne a nyalwa ke Ahmed Helmi, o a kopaneng le ene e le baithuti mmogo kwa sekolong sa bongaka. Ba na le ngwana wa mosetsana, Mona Helmi. Lonyalo lwa bone lo ne lwa fela morago ga dingwaga tse pedi. Mo kalafing ya gagwe, o ne a ela tlhoko mathata a bomme a mmele le tlhaloganyo, a a amanya le ngwao e e gatelelang, go gatelelwa ke borre, go gatelelwa go ya ka maemo mo setshabeng. Monna wa gagwe wa bobedi e ne e le mmereki ka ene ebong Rashad Bey.
Fa a bereka e le ngaka kwa a tsholetsweng teng kwa Kafr Tahla, o ne a ela tlhoko dikgwetlho le go tlhoka tekatekano mo go neng go itemogelwa ke bomme ba kwa magaeng. Morago ga go leka go sireletsa mongwe wa balwetsi ba gagwe mo kgokgontshong ya kwa gae, Saadawi o ne a busediwa kwa Cairo. O ne a felela a nna mookamedi wa lephata la botsogo a kopana le monna wa gagwe wa boraro, Sherif Hatata, fa ba tlhakanetse ofisi kwa lephateng la botsogo. Hatata, o le ene e leng ngaka gape e le mokwadi, o ne a nnile legolegwa la sepolotiki dingwaga di le lesome le boraro. Ba nyalane ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a marataro le bone ba nna le ngwana wa mosimane. Saadawi le Hatata ba ne ba nna mmogo sebaka sa dingwaga di le masome a mane le boraro ba kgaogana ka ngwaga wa dikete pedi le lesome.
Saadawi o tsene sekolo se segolwane sa ithutelo ditiro sa Columbia University, a aloga ka master's degree ya botsogo jwa setshaba ka ngwaga wa sekete makgolo a robabaongwe masome a marataro le borataro. Ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a supa le bobedi, o ne a gatisa buka ya Woman and Sex, a itebagantse le dikgoka tse di dirisiwang mo mebeleng ya basadi, di tshwana le go kgaolwa serwe sa bosadi.
== Metswedi ==
6xhqob6rgmzkhlihecbhjkshlz4ruxx
Namune
0
15088
54988
2026-09-17T12:19:29Z
Dades2318
12518
Ke kwadile article ka namune
54988
wikitext
text/x-wiki
Namume ke leungo le le ratiwang ke batho ba le bantsi. Ke leungo le le nang le mmala wa namune mme le nale tatso e e monate kgotsa e e babang go le gonnye. Namune e gola mo ditlhareng mme e bonwa thata mo mafelong a a nang le maemo a bosa aa siametseng go lema maungo.<ref>[https://www.britannica.com/plant/orange-fruit Orange | Vitamins, Minerals & Health Benefits | Britannica]</ref>
Namune e botlhokwa mo mmeleng wa motho ka gonne e nale dikotla tse di farologaneng, segologobogolo Vitamin C. Vitamin C e thusa mmele go nna le go tshireletso mo malwetseng. E bile batho ba bangwe ba dira matute ka yone.<ref>[https://www.health.com/food/health-benefits-oranges 8 Health Benefits of Oranges, Plus Nutrition Facts]</ref>
Go lema dinamune go ka thusa balemi go bona letseno. Balemi ba ka rekisa maungo ano kwa marekisetsong, kwa mabenkeleng kgotsa kwa bathong ba bangwe. Le fa go ntse jalo, ditlhare tsa dinamune di tlhoka metsi, mmu o o nonneng le tlhokomelo e e siameng gore di gole sentle.<ref>[https://fignut.com/harvest-oranges/#google_vignette Harvesting Oranges (How and When to Harvest Oranges) - FigNut]</ref>
Ka bokhutswane, namune ke leungo le le monate le le nang le melemo mo mmeleng. Re tshwanetse go ja maungo a a farologaneng, go akaretsa namune, gore re nne le dijo tsedi tse di nang le dikotla tse tse di tlhokegang mo mmeleng.<ref>[https://www.healthline.com/nutrition/oranges Nutritional Facts and Health Benefits of Oranges]</ref>
== Metswedi ==
ri2fjlq3guxunq0jyltmsx4x328hda8
54989
54988
2026-09-17T12:22:13Z
Dades2318
12518
Ke kentse setshwantsho sa namune
54989
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:Orange-Fruit-Pieces.jpg|thumb|320x320px|Namune]]
Namume ke leungo le le ratiwang ke batho ba le bantsi. Ke leungo le le nang le mmala wa namune mme le nale tatso e e monate kgotsa e e babang go le gonnye. Namune e gola mo ditlhareng mme e bonwa thata mo mafelong a a nang le maemo a bosa aa siametseng go lema maungo.<ref>[https://www.britannica.com/plant/orange-fruit Orange | Vitamins, Minerals & Health Benefits | Britannica]</ref>
Namune e botlhokwa mo mmeleng wa motho ka gonne e nale dikotla tse di farologaneng, segologobogolo Vitamin C. Vitamin C e thusa mmele go nna le go tshireletso mo malwetseng. E bile batho ba bangwe ba dira matute ka yone.<ref>[https://www.health.com/food/health-benefits-oranges 8 Health Benefits of Oranges, Plus Nutrition Facts]</ref>
Go lema dinamune go ka thusa balemi go bona letseno. Balemi ba ka rekisa maungo ano kwa marekisetsong, kwa mabenkeleng kgotsa kwa bathong ba bangwe. Le fa go ntse jalo, ditlhare tsa dinamune di tlhoka metsi, mmu o o nonneng le tlhokomelo e e siameng gore di gole sentle.<ref>[https://fignut.com/harvest-oranges/#google_vignette Harvesting Oranges (How and When to Harvest Oranges) - FigNut]</ref>
Ka bokhutswane, namune ke leungo le le monate le le nang le melemo mo mmeleng. Re tshwanetse go ja maungo a a farologaneng, go akaretsa namune, gore re nne le dijo tsedi tse di nang le dikotla tse tse di tlhokegang mo mmeleng.<ref>[https://www.healthline.com/nutrition/oranges Nutritional Facts and Health Benefits of Oranges]</ref>
== Metswedi ==
5r4sejvfup7a41ovzbvkii9xkz5t3wo
Manala
0
15089
54991
2026-09-17T12:50:32Z
Dades2318
12518
Ke kwadile article ka manala
54991
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:Polygel-diamond-nails-result.jpg|thumb|348x348px|Manala]]
Manala ke karolo ya botlhokwa ya mmele wa motho. A fitlhelwa kwa dintlheng tsa menwana ya matsogo le maoto. Manala a thusa go sireletsa dintlha tsa menwana gore di se ka tsa gobala.<ref>[https://www.healthline.com/health/beauty-skin-care/what-are-nails-made-of What Are Nails Made Of? And 18 Other Facts About Your Nails]</ref>
Go botlhokwa gore re tlhokomele manala a rona ka go a tlhatswa le go a poma ka metlha. Re tshwanetse go tila go a loma kgotsa go dirisa didiriswa tse di leswe go a phepafatsa. Manala a a phepa a re thusa go thibela malwetse.<ref>[https://www.healthline.com/health/why-do-we-have-nails Why Do We Have Nails? The Important Roles They Play]</ref>
Batho ba bangwe ba rata go kgabisa manala ka pente ya manala, mekgabiso le mebala e e farologange. Le fa go ntse jalo, re tshwanetse re netefatse gore didiriswa tse di dirisiwang go tlhokomela manala di phepa.<ref>[https://za.pinterest.com/stylesatlife/nail-art-designs/ 900+ Nail Art Designs ideas in 2026 | pastel nails, гелевые ногти, fancy nails]</ref>
Ka jalo, manala a tshwanetse go tlhokomelwa ka metlha. Go nna le manala a a phepa go bontsha boitekanelo le bohloeki.<ref>[https://footandanklespec.com/why-routine-nail-care-is-so-important/ Is Routine Nail Care Important?]</ref>
== Metswedi ==
0saloc4aw14zknxayh5gz4cw6lbbz0j
Rre
0
15090
54993
2026-09-17T13:13:09Z
Dades2318
12518
Ke kwadile article ka rre
54993
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:Father and daughter moment.jpg|thumb|255x255px|Rre]]
Rre ke monna yo o nang le seabe se segolo mo lelapeng. Gantsi ke ene yo o tlhokomelang le go ema lelapa nokeng. Rre o thusa bana ba bangwe ka kgakololo le ka dilo tse ba di tlhokang.<ref>[https://lifetreeplanner.com/top-ten-responsibilities-of-a-father/ Top 10 Responsibilities of a Father: Core Duties for a Dad]</ref>
Rre o ruta bana mekgwa e mentle, tlotlo le boikarabelo. O ba gakolola gore ba dire ka nata mo dithutong le mo matshelong a bone. Gape o tshwanetse go rata bana ba gagwe le go ba sireletsa.<ref>[https://gewatkins.net/fathers-teach-your-children/ Fathers Teach Your Children! | Fathers teach their children in all they do.]</ref>
Mo lelapeng, rre le ene o tshwanetse go dirisana le maloko a mangwe a lelapa. Fa go na le mathata, ba tshwanetse go buisana le go thusana go bona tharabololo.
Ka jalo, rre ke motho wa botlhokwa mo lelapeng. Bana ba tshwanetse go mo tlotla, go mo reetsa le go anaanela tsotlhe tse a ba direlang tsone.<ref>[https://www.marriage.com/advice/parenting/why-fathers-are-important/ Why the Importance of Father Matters in a Child’s Life: 17 Key Reasons]</ref>
== Metswedi ==
m9a07v7ugh4qoa7mttz213647vylof6
Delois Blakely
0
15091
54996
2026-09-17T13:16:37Z
MmaBaggio
11091
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374288425|Delois Blakely]]"
54996
wikitext
text/x-wiki
'''Delois Blakely''', yo gape a bidiwang ka tlotlo ya '''Mme wa mohumagadi''', ke moitlami wa pele wa Mokatoliki wa Amerika ebile ele moeteledipele wa tsa sedumedi wa gompieni, [[Bo-Aforika-Jotlhe|molweladitshwanelo tsa Aforika yotlhe]], mokwadi, molweladitshwanelo le mothusi wa batho.
Moemedi wa bopelonomi mo Aforika kwa lekgotleng la United Nations, o bolela gore o emela Maaforika a le dimilione di le masome a matlhano le botlhano a a fudugileng ka ntlha ya [[Kgwebo ya makgoba ya Atlantic|kgwebo ya makgoba ya Trans-Atlantic]] , le go kopa [[Dipusetso tsa bokgoba|dituelo tsa bokgoba]] . O gatisitse dibuka le ditlhogo tse di buang ka go ipelega, thuto, boitlosobodutu le ngwao.
Ke motlhatlhami wa [[MmaKgosi Moore|ga Mohumagadi Mme Audley Moore]], mme o ne a nna teng kwa moletlong wa kapolo kgotsa wa go ribolola segopotso sa sennela rui sa United Nations sa “The Ark of Return” ka kgwedi ya Mopitlo ele masome a mabedi le botlhano, ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le botlhano. <ref>{{Cite web |title=African Burial Ground to Celebrate Kwanzaa in New York 12/26- 1/1 |url=https://www.broadwayworld.com/article/African-Burial-Ground-to-Celebrate-Kwanzaa-in-New-York-1226--11-20161216 |access-date=16 February 2019 |website=Broadway World}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Permanent Memorial to Honour the Victims of Slavery and the Transatlantic Slave Trade at the United Nations |url=https://www.un.org/en/events/slaveryremembranceday/memorial.shtml |website=UN.org}}</ref>
== Botshelo jwa ntlha le thuto ==
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a matlhano le borobabobedi (1958), Blakely o ne a tsena mo ntlong ya baitlami ya Franciscan Handmaids of the Most Pure Heart of Mary ka dingwaga di le lesome, fa a ne a le mo dingwageng tsa bolesome ka fa tlase ga leina la morweetsana Noelita Marie. O ne a aloga ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a marataro le botlhano (1965 )ka dithutego tsa BS mo Thutong ya Bodumedi go tswa kwa sekolong sa Franciscan Handmaids of the Most Pure Heart of Mary se se golaganeng le sekolo se setona sa The Catholic University of America (CUA).
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a marataro le borobabongwe (1969), Blakely o ne a tlhoma Mokgatlho New Future Foundation Inc. <ref>{{Cite web |title=UN Dept. Of Global Communications |url=https://www.un.org/en/sections/departments/department-global-communications/ |access-date=28 February 2019 |website=UN.org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=New Future Foundation, Inc. history |url=http://newfuturefoundation.org/about/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190224173422/http://newfuturefoundation.org/about/history/ |archive-date=24 February 2019 |access-date=16 February 2019 |website=New Future Foundation, Inc.}}</ref>
Moragonyana o ne a bona tsaa dithutego tsa gagwe tsa Masters mo go Thuto kwa sekolong se setona sa Harvard University ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabobedi le bobedi (1982) le dithutego tsa gagwe tsa Doctorate mo go tsa Thuto kwa sekolong sa Columbia Teachers College ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe (1990) .
== Tiro ==
O gatisitse dibuka le ditlhogo tse di buang ka go ipelega, thuto, itlosobodutu le ngwao.
O ganetsana le go sa siameng ga itsholelo kgatlhanong le matshelo a didikadike tsa batho mo lefatsheng ka bophara, le matsholo a go tokafatsa thuto, dithuto tsa kgwebo, saense le maranyane , bogwebi, le kutlwelobotlhoko jaaka ditharabololo tse di ka nnang teng tsa itsholelo,tlhabololo matshelo le dilthabologo .
Dibuka tsa gagwe tse pedi ke "The Harlem Street Nun: Autobiography of Queen Mother Dr. Delois Blakely (Volume 1)" ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabobedi le bosupa (1987) le "Pilgrimage to Goree Island (The Harlem Street Nun) (Volume 2)" ka 2016 ( ). Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome le robabongwe le botlhano (1995), o ne a tlhomiwa go nna “Ratoropo wa motse wa Harlem” le “Moemedi wa tse di molemo mo Aforika” fa e sale ka bofelo jwa dingwaga tsa bo masome a supa . <ref>{{Cite book |last=Delois Blakely |year=2015 |title=Pilgrimage to Goree Island (The Harlem Street Nun) (Volume 2) |publisher=[[CreateSpace]] |isbn=978-1502370167}}</ref>
=== Kgetsi ya ''Molao ya Sister Act lawsuit'' ===
Ka kgwedi ya Ngwanaatseele ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le bongwe ( 2011), Blakely o ne a bula kgetsi kgatlhanong le kompone ya Walt Disney Companyle Sony Pictures a bolela gore botshelo jwa gagwe ke jone jo bo dirileng gore go dirwe motshemeko wa ''Sister Act ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe le bobedi'' . <ref>{{Cite web |title=Harlem Nun Sues Disney |url=https://www.bet.com/article/bild84/harlem-nun-sues-disney |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320181559/https://www.bet.com/article/bild84/harlem-nun-sues-disney |archive-date=March 20, 2023 |website=BET}}</ref> O ne a sekisa ka ntlha ya go tlola tumalano, go dirisa setshwantsho ka tsela e e sa tshwanelang le go ikhumisa ka tsela e e sa siamang"
Moragonyana o ne a tsholola kgetsi ya ntlha ka kgwedi ya Hirikgong ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le bobedi (2012 )go ya go tsenya kgetsi e e nonofileng thata kwa bofelong jwa kgwedi ya Phatwe ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le bobedi ( 2012) le Kgotlatshekelokgolo ya New York Supreme , a kopa $1 bilione ya ditshenyegelo go tswa go Disney.
Mo tshimologong ya kgwedi ya Hirikgong ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le boraro (2013), Kgotlatshekelokgolo ya New York e ne ya kgaphela kgetsi eno kwa thoko ka ntlha ya go mo tlhaola, mme ya se ka ya neela Blakely madi ape a ditshenyegelo. <ref>{{Cite web |title=New York Supreme Court Decision |url=https://iapps.courts.state.ny.us/fbem/DocumentDisplayServlet?documentId=8yLZ41K93bXe0eeHJ8E2/g==&system=prod |website=New York State Courts}}</ref>
== Ditshupiso ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
hu52z1377y0zoteccjzf8o3q6e3mp0b
54998
54996
2026-09-17T14:11:07Z
MmaBaggio
11091
54998
wikitext
text/x-wiki
'''Delois Blakely''', yo gape a bidiwang ka tlotlo ya '''Mme wa mohumagadi''', ke moitlami wa pele wa Mokatoliki wa Amerika ebile ele moeteledipele wa tsa sedumedi wa gompieni, [[Bo-Aforika-Jotlhe|molweladitshwanelo tsa Aforika yotlhe]], mokwadi, molweladitshwanelo le mothusi wa batho.
[[Setshwantsho:Queen Mother Blakely at United Nations.jpg|thumb|Mohumagadi Mme Blakely kwa United Nations]]
Moemedi wa bopelonomi mo Aforika kwa lekgotleng la United Nations, o bolela gore o emela Maaforika a le dimilione di le masome a matlhano le botlhano a a fudugileng ka ntlha ya [[Kgwebo ya makgoba ya Atlantic|kgwebo ya makgoba ya Trans-Atlantic]] , le go kopa [[Dipusetso tsa bokgoba|dituelo tsa bokgoba]] . O gatisitse dibuka le ditlhogo tse di buang ka go ipelega, thuto, boitlosobodutu le ngwao.
Ke motlhatlhami wa [[MmaKgosi Moore|ga Mohumagadi Mme Audley Moore]], mme o ne a nna teng kwa moletlong wa kapolo kgotsa wa go ribolola segopotso sa sennela rui sa [[United Nations]] sa “The Ark of Return” ka kgwedi ya Mopitlo ele masome a mabedi le botlhano, ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le botlhano. <ref>{{Cite web |title=African Burial Ground to Celebrate Kwanzaa in New York 12/26- 1/1 |url=https://www.broadwayworld.com/article/African-Burial-Ground-to-Celebrate-Kwanzaa-in-New-York-1226--11-20161216 |access-date=16 February 2019 |website=Broadway World}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Permanent Memorial to Honour the Victims of Slavery and the Transatlantic Slave Trade at the United Nations |url=https://www.un.org/en/events/slaveryremembranceday/memorial.shtml |website=UN.org}}</ref>
== Botshelo jwa ntlha le thuto ==
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a matlhano le borobabobedi (1958), Blakely o ne a tsena mo ntlong ya baitlami ya [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Franciscan_Handmaids_of_the_Most_Pure_Heart_of_Mary Franciscan Handmaids of the Most Pure Heart of Mary] ka dingwaga di le lesome, fa a ne a le mo dingwageng tsa bolesome ka fa tlase ga leina la morweetsana Noelita Marie. O ne a aloga ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a marataro le botlhano (1965 )ka dithutego tsa BS mo Thutong ya Bodumedi go tswa kwa sekolong sa Franciscan Handmaids of the Most Pure Heart of Mary se se golaganeng le sekolo se setona sa [./Https://en.wikipedia.org/wiki/The_Catholic_University_of_America The Catholic University of America] (CUA).
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a marataro le borobabongwe (1969), Blakely o ne a tlhoma Mokgatlho New Future Foundation Inc. <ref>{{Cite web |title=UN Dept. Of Global Communications |url=https://www.un.org/en/sections/departments/department-global-communications/ |access-date=28 February 2019 |website=UN.org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=New Future Foundation, Inc. history |url=http://newfuturefoundation.org/about/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190224173422/http://newfuturefoundation.org/about/history/ |archive-date=24 February 2019 |access-date=16 February 2019 |website=New Future Foundation, Inc.}}</ref>
Moragonyana o ne a bona tsaa dithutego tsa gagwe tsa Masters mo go Thuto kwa sekolong se setona sa [[Harvard University]] ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabobedi le bobedi (1982) le dithutego tsa gagwe tsa Doctorate mo go tsa Thuto kwa sekolong sa [[Columbia Teachers College]] ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe (1990) .
== Tiro ==
O gatisitse dibuka le ditlhogo tse di buang ka go ipelega, thuto, itlosobodutu le ngwao.
O ganetsana le go sa siameng ga itsholelo kgatlhanong le matshelo a didikadike tsa batho mo lefatsheng ka bophara, le matsholo a go tokafatsa thuto, dithuto tsa kgwebo, saense le maranyane , bogwebi, le kutlwelobotlhoko jaaka ditharabololo tse di ka nnang teng tsa itsholelo,tlhabololo matshelo le dilthabologo .
Dibuka tsa gagwe tse pedi ke "The Harlem Street Nun: Autobiography of Queen Mother Dr. Delois Blakely (Volume 1)" ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabobedi le bosupa (1987) ([[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1492289678|978-1492289678]]</bdi>) ) le "Pilgrimage to Goree Island (The Harlem Street Nun) (Volume 2)" ka ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le borataro (ISBN 978-1502370167) . Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome le robabongwe le botlhano (1995), o ne a tlhomiwa go nna “Ratoropo wa motse wa Harlem” le “Moemedi wa tse di molemo mo Aforika” fa e sale ka bofelo jwa dingwaga tsa bo masome a supa . <ref>{{Cite book |last=Delois Blakely |year=2015 |title=Pilgrimage to Goree Island (The Harlem Street Nun) (Volume 2) |publisher=[[CreateSpace]] |isbn=978-1502370167}}</ref>
=== Kgetsi ya ''Molao ya Sister Act lawsuit'' ===
Ka kgwedi ya Ngwanaatseele ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le bongwe ( 2011), Blakely o ne a bula kgetsi kgatlhanong le kompone ya [[Walt Disney Company]] le [[Sony Pictures]] a bolela gore botshelo jwa gagwe ke jone jo bo dirileng gore go dirwe motshemeko wa ''[[:en:Sister_Act|Sister Act]] ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe le bobedi'' . <ref>{{Cite web |title=Harlem Nun Sues Disney |url=https://www.bet.com/article/bild84/harlem-nun-sues-disney |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320181559/https://www.bet.com/article/bild84/harlem-nun-sues-disney |archive-date=March 20, 2023 |website=BET}}</ref> O ne a sekisa ka ntlha ya go tlola tumalano, go dirisa setshwantsho ka tsela e e sa tshwanelang le go ikhumisa ka tsela e e sa siamang"
Moragonyana o ne a tsholola kgetsi ya ntlha ka kgwedi ya Hirikgong ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le bobedi (2012 )go ya go tsenya kgetsi e e nonofileng thata kwa bofelong jwa kgwedi ya Phatwe ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le bobedi ( 2012) le [[Kgotlatshekelokgolo ya New York Supreme]] , a kopa $1 bilione ya ditshenyegelo go tswa go Disney.
Mo tshimologong ya kgwedi ya Hirikgong ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le boraro (2013), Kgotlatshekelokgolo ya New York e ne ya kgaphela kgetsi eno kwa thoko ka ntlha ya go mo tlhaola, mme ya se ka ya neela Blakely madi ape a ditshenyegelo. <ref>{{Cite web |title=New York Supreme Court Decision |url=https://iapps.courts.state.ny.us/fbem/DocumentDisplayServlet?documentId=8yLZ41K93bXe0eeHJ8E2/g==&system=prod |website=New York State Courts}}</ref>
== Ditshupiso ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
cejap1uo4e7drqs3utwsd2177nslmnk
Moshekwa Langa
0
15092
54997
2026-09-17T14:04:04Z
JudithShe
9421
Ke ranotse tsebe ya ga Moshekwa Langa #BLT2026
54997
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|name=Moshekwa Langa|birth_date=1975|birth_place=Bakenberg, [[Aforika Borwa]]|education=Rijksakademie van Beeldende Kunsten|occupation=Motaki}}
'''Moshekwa Langa''' (o o tshotsweng ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a supa le botlhano) ke motaki o tiro ya gagwe e akaretsang go penta, go tshwantsha, go betla, go diragatsa le go kapa ditshwantsho.<ref>Haye, Christian. [https://www.revistaatlantica.com/en/contribution/acerca-moshekwa-langa/ "On Moshekwa Langa".] Revista Atlantica. Retrieved 17 September 2026</ref>
== Botshelo jwa gagwe ==
Moshekwa Langa o tsholetswe kwa Bakenburg, [[Limpopo]] kwa [[Aforika Borwa]] ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a supa le botlhano. O simolotse dithuto tsa gagwe tsa ditso tsa botaki a le dingwaga di ka nna lesome le botlhano, mo go neng ga dira gore a batle go nna motaki. Moragonyana fela fa a sena go fetsa sekolo se segolwane, o ne a siolola go bona botaki e le tshono ya go nna bontlha jwa polelo e e tsweletseng.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=OnPBuM9q2w0 "Moshekwa Langa at Fondation Louis Vuitton".] ''YouTube''. Retrieved 31 August 2020.</ref> O tsene sekolo kwa State Academy of Fine Arts kwa [[Amsterdam]].<ref>[https://www.stevenson.info/artist/moshekwa-langa/biography "MOSHEKWA LANGA"]. ''Stevenson''. Retrieved 17 September 2026</ref> Ka ngwaga wa dikete pedi masome a mabedi le motso, Langa o ne a remeletse kwa Amsterdam, botaki jwa gagwe bo nna le bonno jwa sennela ruri jkwa MoMA, Art Institute of Chicago le Tate Modern, mo go tse dingwe.<ref>[https://www.andrewkreps.com/artists/moshekwa-langa?view=slider#4 "MOSHEKWA LANGA - Artists - Andrew Kreps Gallery".] ''www.andrewkreps.com''. Retrieved 17 September 2026</ref>
== Tiro ya gagwe ==
Langa o buile se ka tiro ya gagwe, "fa ke ne ke tshwanetse go tlhalosetsa mongwe ka se ke se dirang, ke ne ke ka re ke dira mafelo a ditoro...ke leka go gatisa dintlha tsa nako ya go tsoga le ya go robala".<ref name=":1">[https://www.meer.com/en/41058-relatives "Relatives".] Wall Street International Magazine. 27 July 2018. Retrieved 17 September 2026</ref> Motho mongwe o o kgalang o ne a re tiro ya gagwe "e sekasekile lefatshe sepolotiki ka go tshwaya kgaolo le tikologo ya ngwao". <ref name=":2">[https://contemporaryand.com/en/events/moshekwa-langa-fugitive "Moshekwa Langa: Fugitive".] Contemporary And. Retrieved 17 September 2026</ref>Tiro ya ga Langa gape e tlhalositswe e le poko ebile e itebgantse le ditlhogo tse di farologaneng tsa tlhaloganyo, jaaka go fitlhega ga tlhaloso.<ref>[https://www.andrewkreps.com/artists/moshekwa-langa "MOSHEKWA LANGA - Artists - Andrew Kreps Gallery".] ''www.andrewkreps.com''. Retrieved 17 September 2026</ref> Tiro ya ga Langa gangwe le gape e botlhajana, o supile go nna, go eletsa, le go kgaogana e le dingwe tsa ditlhogo tse a di sekasekileng.<ref>arts, Cité internationale des. [https://www.citeinternationaledesarts.fr/en/moshekwa-langa "The recipients - Moshekwa Langa".] ''Cité internationale des arts''. Retrieved 17 September 2026</ref>
Botaki jwa ga Langa jwa ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabongwe le botlhano (dipolaseteke tsa molora o o tlhatswang tse di senang sepe, di kgagotswe di tshasitswe creosote di anegilwe mo terateng jaaka matlalo) bo supilwe gape ka ngwaga wa dikete pedi le boraro kwa Brandeis Rose Gallery, e ne ya lemogiwa fa e bakile kgatlhego kwa Johannesburg le Yuropa.<ref>Cotter, Holland (25 April 2003). [https://www.nytimes.com/2003/04/25/arts/art-review-forms-that-seem-alive-and-can-stir-the-pulse.html "ART REVIEW; Forms That Seem Alive And Can Stir the Pulse"]. ''The New York Times''. [[:en:ISSN|ISSN]] [https://search.worldcat.org/search?q=n2:0362-4331 0362-4331]. Retrieved 17 September 2026</ref> Langa o bereka ka go sa nne le tlhaloso le ka dipuo kgotsa mekwalo<ref>[https://www.andrewkreps.com/artists/moshekwa-langa "MOSHEKWA LANGA - Artists - Andrew Kreps Gallery".] ''www.andrewkreps.com''. Retrieved 17 September 2026</ref>. Ditiro tsa gagwe tse dingwe di akaretsa botaki jwa gagwe jwa Ngwanatsele go tsena Morule ngwaga wa dikete pedi masome mabedi le motso jo bo neng bo filwe leina la The Sweets of Sin kwa Andrew Kreps kwa Tribeca, bo ne bo akaretsa tse a di takileng, ga mmogo le dikwalo, dibuka, dikgong tse di besitsweng e le sesupo sa go ipela le go leta.<ref>Langa, Moshekwa (1 May 1998). [https://read.dukeupress.edu/nka/article/1998/8/38/48502/PROJECT-WORLD-WITHOUT-BOUNDARIES "PROJECT: WORLD WITHOUT BOUNDARIES"]. ''Nka Journal of Contemporary African Art''. '''1998''' (8): 38–39. doi:[https://read.dukeupress.edu/nka/article/1998/8/38/48502/PROJECT-WORLD-WITHOUT-BOUNDARIES 10.1215/10757163-8-1-38]. [[:en:ISSN|ISSN]] [https://search.worldcat.org/search?q=n2:1075-7163 1075-7163.]</ref> Mo bo gautshwaneng o nnile le ditshupo kwa Cite Internationale des Arts kwa Paris. Ka dingwaga tsa sekete makgolo a robabongwe le masome a robabongwe o ne a supiwa gangwe le gape mo lefatsheng ka bophara kwa jaanong go tlhalosiwang e le nako ya ditshupo tsa ngwaga le ngwaga.<ref>arts, Cité internationale des. [https://www.citeinternationaledesarts.fr/en/moshekwa-langa "The recipients - Moshekwa Langa".] ''Cité internationale des arts''. Retrieved 17 September 2026</ref>
== Ditshupo ==
=== Tsa a le nosi ===
* Ngwaga wa dikete pedi lesome le boraro: Counterpoints, kwa lefelong la metlobo ya ditso kwa Krannet Art, kwa sekolong sa University of Illinois, Champaign, Illinois.<ref>[https://kam.illinois.edu/exhibition/counterpoints-moshekwa-langa-mogalakwena "COUNTERPOINTS / MOSHEKWA LANGA: MOGALAKWENA".] ''University of Illinois''. Retrieved 17 September 2026</ref>
* Ngwaga wa dikete pedi lesome le bosupa: Fugitive, Stevenson Gallery, Johannesburg, Aforika Borwa<ref name=":2" />
* Ngwaga wa dikete pedi lesome le borobabobedi: Relatives, Blain Southern Gallery, Lontone<ref name=":1" />
* Ngwaga wa dikete pedi lesome le borobabongwe: Tropic of Capricon, Stevenson Gallery, Kapa, Aforika Borwa<ref>Moloi, Nkgopoleng (13 December 2019). [https://mg.co.za/friday/2019-12-13-dust-beauty-and-geography-combine-in-moshekwa-langa-s-tropic-of-capricorn/ "Dust, beauty and geography combine in Moshekwa Langa's Tropic of Capricorn"]. Mail & Guardian. Retrieved 17 September 2026</ref>
=== Tsa ditlhopha ===
* Ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabaongwe le borobabaongwe: Generation Z, Motlobo wa ditso wa Modern Art, New York City<ref name=":3">[https://www.moma.org/artists/26684 "Moshekwa Langa".] Museum of Modern Art. Retrieved 17 September 2026</ref>
* Ngwaga wa dikete pedi le bobedi:The Short Century<ref name=":1" />
* Ngwaga wa dikete pedi le boraro: How Latitude Become Forms:Art in a Global Age, Walker Art Center, Minneapolis, Minessota<ref>[https://www.walkerart.org/reader/artist-interview-moshekwa-langa/ "Artist Interview: Moshekwa Langa"]. Walker Art Center. Retrieved 17 September 2026</ref>
* Ngwaga wa dikete pedi lesome le motso: Impressions from South Africa, 1965 to Now, Motlobo wa ditso wa Modern Art, New York City<ref name=":3" />
== Metswedi ==
f08y3p75bkw3o5qj6xd96emo26s4rjt
David Koloane
0
15093
55000
2026-09-17T14:54:26Z
JudithShe
9421
Ke simolotse thanolo ya tsebe ya ga David Koloane #BLT
55000
wikitext
text/x-wiki
'''David Nthubu Koloane''' (o o tshotsweng ka Seetebosigo a le malatsi a matlhano ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a mararo le borobabobedi - a tlhokafala ka Seetebosigo a le masome mararo ngwaga wa sekete lesome le borobabongwe) e ne e le motaki wa kwa [[Aforika Borwa]]. Mo ditshwantshong tsa gagwe, botaki le kgobokanyo o ne a sekaseka dipotso tsa tshiamiso ya sepoloki le ditshwanelo tsa setho. Koloane o tsewa e le mongwe wa bataki le bakwadi ba ba neng ba na le thotloetso e kgolo ba dingwaga tsa puso ya tlhaolele kwa Aforika Borwa.<ref>Cotter, Holland (24 September 1999). [https://www.nytimes.com/1999/09/24/arts/art-review-south-africans-isolated-no-more.html "South Africans, Isolated No More".] ''The New York Times''. Retrieved 17 September 2026</ref>
== Botshelo jwa gagwe ==
David Koloane o tshotswe ka Seetebosigo a le malatsi a matlhano ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a mararo le borobabobedi, kwa motsaneng wa Alexandra, toropo ya Johannesburg kwa Aforika Borwa. Lorato lwa gagwe mo go tsa botaki lo simologil ka dingwaga tsa a santse a tsena sekolo se segolwane kwa [[Soweto]], kwa a neng a kopana le motaki wa leina la Louis Maqhubela.<ref>Rheeder, Stephan (5 May 2022). [https://artafricamagazine.org/a-resilient-visionary-new-catalogue-on-david-koloane-is-a-beautiful-tribute-to-his-life-and-work/ "A resilient visionary: New catalogue on David Koloane is a beautiful tribute to his life and work - ART AFRICA Magazine".] Retrieved 17 September 2026</ref> Louis o ne a ruta Koloane dithuto tsa gagwe tsa ntlha tsa botaki, mo go neng ga mo kgatlha. Ka nako eo rraagwe Koloane o ne a lwala bolwetsi jwa go swa mohama, a sala a retelelwa ke go bereka. Ka jalo, Koloane o ne a tswa mo sekolong go tlhokomela ba lolwapa lwa gagwe. Go tswa foo Koloane o ne a fetsa nako ya gagwe ya go itlosa bodutu a dira botaki. Ditiragalo tse di simolola tiro ya ga Koloane ya botaki, e e nnileng dingwaga di le masome a marataro.
== Metswedi ==
saduoi06ssguzb6wkz2eu9lf9ihp134
Jean Carey Bond
0
15094
55001
2026-09-17T15:34:39Z
MmaBaggio
11091
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372227614|Jean Carey Bond]]"
55001
wikitext
text/x-wiki
'''Jean Carey Bond''' ke mokwadi ebile ke molweladitshwanelo wa ka lefatsheng la Amerika. Leloko la Mokgatlho wa Bakwadi ba Harlem le Mokgatlho wa botaki wa batho Bantsho, <ref name="NYCHR">{{Cite web |title=Fighting for Justice - Advisors |url=http://www.nyc.gov/html/cchr/justice/html/advisors/advisors.shtml |access-date=19 November 2019 |website=New York City Commission on Human Rights}}</ref> o kwaletse bagolo le bana. O kwadile buka ya ''Brown is a Beautiful Color'', e e tlhalosang kafa ngwana wa mmala montsho a lemogang ka teng gore mmala wa gagwe wa letlalo o montle fa a ntse a ithuta, a lemoga dilo tse di mo dikologileng tse di leng mmala o o borokwa. O ne a nyetswe ke motlhami wa dikago Max Bond go tloga ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a marataro le bongwe (1961) go fitlha a tlhokafala ka ngwaga wa dikete tse pedi le borobabongwe (2009).. <ref>{{Cite web |date=23 July 2009 |title=Memories of Max Bond, the Real 'Master Builder' | Women's Voices For Change |url=https://womensvoicesforchange.org/memories-of-max-bond-the-real-master-builder.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029191559/https://womensvoicesforchange.org/memories-of-max-bond-the-real-master-builder.htm |archive-date=29 October 2020 |access-date=15 March 2019 |website=womensvoicesforchange.org}}</ref>
== Botshelo le tiro ==
Jean Carey o tsholetswe kwa Lefelong la Boitekanelo la Edgecombe kwa Harlem, kwa Toropong ya New York. <ref name="WVFC">{{Cite web |date=23 July 2009 |title=Memories of Max Bond, the Real 'Master Builder' |url=https://womensvoicesforchange.org/memories-of-max-bond-the-real-master-builder.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029191559/https://womensvoicesforchange.org/memories-of-max-bond-the-real-master-builder.htm |archive-date=29 October 2020 |access-date=19 November 2019 |website=Women's Voices for Change}}</ref> Ke ene ngwana fela, rraagwe e ne e le Richard Carey, mongwe wa dingaka tsa ntlha tsa loaro la pelo kwa Harlem, mme ke setlogolo sa ga Benjamin J. Davis Jr. <ref>{{Cite book |last=Horne |first=Gerald |author-link=Gerald Horne |date=October 17, 1994 |title=Black Liberation/Red Scare: Ben Davis and the Communist Party |url=https://books.google.com/books?id=yDdmV3f7rgIC&q=%22jean+carey.bond%22&pg=PA403 |publisher=University of Delaware Press |isbn=9780874134728 |via=Google Books}}</ref> Fa a ne a sa ntse a le ngwana, nako e ntsi o ne a nna kwa Harlem le kwa Greenwich Village, O tsene sekolo kwa Little Red School House.
Carey o ne a nyala J. Max Bond Jr., moagi yo o ya ithutetseng tiro kwa Harvard yo o neng a bula komone ya kago kwa Harlem. <ref name="WVFC" /> Banyalani bano ba ne ba kopana morago ga gore Bond a fuduge go tswa kwa Fora go ya kwa New York ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a marataro (1960). Ba ne ba nyalana ka kgwedi ya Phalane e tlhola ga supa ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a marataro le bongwe (1961). <ref name="CUFA">{{Cite web |title=J. Max Bond Jr. papers, 1955-2009 {{!}} Avery Drawings & Archives Collections {{!}} Columbia University Libraries Finding Aids |url=https://findingaids.library.columbia.edu/ead/nnc-a/ldpd_8641981 |access-date=19 November 2019 |website=Finding Aids |publisher=Columbia University}}</ref>
Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a marataro le bone ( 1964), banyalani bano ba ne ba fudugela kwa Accra, kwa Ghana, ba tlhotlhelediwa ke lekgotla ya Pan-Africanism le maemo a selegae le sepolotiki a a tswelelang pele . <ref name="CUFA" /> Max Bond o ne a nna moagi wa [[Kwame Nkrumah]] mme Carey o ne a simolola go nna le seabe mo ''Freedomways'' le ''mo African Review'' mmogo le Julian Mayfield . O ne a nna morulaganyi yo o nang le seabe, a kwalela ''Freedomways'' go fitlha e emisa go gatisiwa ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a robabobedi le botlhano (1985). <ref name="Gaines">{{Cite book |last=Gaines |first=Kevin K. |date=December 30, 2012 |title=American Africans in Ghana: Black Expatriates and the Civil Rights Era |url=https://books.google.com/books?id=P6yJAT0ZK6cC&q=jean+carey+bond&pg=PA162 |publisher=UNC Press Books |isbn=9780807867822 |via=Google Books}}</ref> Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a marataro le borobabongwe ( 1969), o ne a gatisa buka ya ''Brown is a Beautiful Color'' . <ref>{{Cite web |title=BROWN IS A BEAUTIFUL COLOR by Jean Carey Bond | Kirkus Reviews |url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/jean-carey-bond/brown-is-a-beautiful-color/ |via=www.kirkusreviews.com}}</ref> Mo go ''Freedomways'', tiro ya gagwe e ne le go sekaseka kgetlhololo ya lotso, maatla a batho bantsho, ditshwanelo tsa selegae, le bomme. O ne a kwala tlhamo e e simololang tokololo ya lekwalodikgang leno ka ga Lorraine Hansberry . <ref name="LHLT">{{Cite web |title=Spotlight on the Collection |url=https://www.lhlt.org/spotlight-collection |access-date=19 November 2019 |website=Lorraine Hansberry Literary Trust |language=en}}</ref>
Carey le Bond ba ne ba boela kwa New York ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a marataro le bosupa (1967). Carey o ne a na le bana ba babedi le Bond: Carey le Ruth. <ref name="CUFA" />
Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe le borataro (1996), Carey e ne e le karolo ya khuduthamaga ya Maaforika a kwa Amerika ba ba neng ba etetse lefatshe la [[Cuba]] . E eteletswe pele ke Manning Marable, baemedi ba ne ba nna le seabe mo motseletseleng wa diuisano ka ga Cuba le kamano ya yone le Maaforika a kwa Amerika . <ref name="ACW">{{Cite web |title=Manning Marable |url=http://www.afrocubaweb.com/marable.htm#revolution%20and%20Race%20in%20Cuba |access-date=19 November 2019 |website=AfroCubaWeb}}</ref>
O nnile leloko le le simolotseng Lekgotla la Batho ba Bantsho ka ngaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a robabongwe le borobabobedi (1998) . <ref name="Gaines" /> O direla mo komiting e e gakololang ya Ditshwanelo tsa Batho ya Toropo ya New York. <ref name="NYCHR" /> Ke leloko la khuduthmaga e e simolotseng Tiro ya Bakwadi ba metshameko ya ga Lee Chamberlin mmogo le Lenny Kravitz . <ref name="Board1">{{Cite web |title=Board - Playwrights' Inn Project, Inc - Developing the work of diverse American playwrights |url=http://playwrightsinnproject.org/collaborators/board/ |access-date=19 November 2019 |website=Playwrights’ Inn Project, Inc}}</ref>
== Dikgatiso ==
** Bond, Jean Carey (1969). A is for Africa. Franklin Watts.
** Bond, Jean Carey (1969). Brown is a Beautiful Color. Franklin Watts. {{ISBN|978-0531016251}}.
** Bambara, Toni Cade (editor) (1970). The Black Woman: An Anthology. Washington Square Press. {{ISBN|9780743476973}}.
** ''An Anthology and Civil Liberties: the National Newsletter of the ACLU 1992-1994''
[[Karolo:Articles with hCards]]
7f1l2uvbggfrrrou7kxr1snpgfbrj0x
55002
55001
2026-09-17T15:43:53Z
MmaBaggio
11091
55002
wikitext
text/x-wiki
'''Jean Carey Bond''' ke mokwadi ebile ke molweladitshwanelo wa ka lefatsheng la Amerika. Leloko la [[Mokgatlho wa Bakwadi ba Harlem]] le [[Mokgatlho wa botaki wa batho Bantsho]], <ref name="NYCHR">{{Cite web |title=Fighting for Justice - Advisors |url=http://www.nyc.gov/html/cchr/justice/html/advisors/advisors.shtml |access-date=19 November 2019 |website=New York City Commission on Human Rights}}</ref> o kwaletse bagolo le bana. O kwadile buka ya [[:en:Brown_is_a_Beautiful_Color|''Brown is a Beautiful Color'',]] e e tlhalosang kafa ngwana wa mmala montsho a lemogang ka teng gore mmala wa gagwe wa letlalo o montle fa a ntse a ithuta, a lemoga dilo tse di mo dikologileng tse di leng mmala o o borokwa. O ne a nyetswe ke motlhami wa dikago [[Max Bond]] go tloga ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a marataro le bongwe (1961) go fitlha a tlhokafala ka ngwaga wa dikete tse pedi le borobabongwe (2009).. <ref>{{Cite web |date=23 July 2009 |title=Memories of Max Bond, the Real 'Master Builder' | Women's Voices For Change |url=https://womensvoicesforchange.org/memories-of-max-bond-the-real-master-builder.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029191559/https://womensvoicesforchange.org/memories-of-max-bond-the-real-master-builder.htm |archive-date=29 October 2020 |access-date=15 March 2019 |website=womensvoicesforchange.org}}</ref>
== Botshelo le tiro ==
Jean Carey o tsholetswe kwa Lefelong la Boitekanelo la Edgecombe kwa Harlem, kwa Toropong ya New York. <ref name="WVFC">{{Cite web |date=23 July 2009 |title=Memories of Max Bond, the Real 'Master Builder' |url=https://womensvoicesforchange.org/memories-of-max-bond-the-real-master-builder.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029191559/https://womensvoicesforchange.org/memories-of-max-bond-the-real-master-builder.htm |archive-date=29 October 2020 |access-date=19 November 2019 |website=Women's Voices for Change}}</ref> Ke ene ngwana fela, rraagwe e ne e le Richard Carey, mongwe wa dingaka tsa ntlha tsa loaro la pelo kwa Harlem, mme ke setlogolo sa ga [[Benjamin J. Davis Jr]]. <ref>{{Cite book |last=Horne |first=Gerald |author-link=Gerald Horne |date=October 17, 1994 |title=Black Liberation/Red Scare: Ben Davis and the Communist Party |url=https://books.google.com/books?id=yDdmV3f7rgIC&q=%22jean+carey.bond%22&pg=PA403 |publisher=University of Delaware Press |isbn=9780874134728 |via=Google Books}}</ref> Fa a ne a sa ntse a le ngwana, nako e ntsi o ne a nna kwa Harlem le kwa [[Greenwich Village]], O tsene sekolo kwa [[:en:Little_Red_School_House|Little Red School House.]]
Carey o ne a nyala [[J. Max Bond Jr]]., moagi yo o ya ithutetseng tiro kwa [[Harvard]] yo o neng a bula komone ya kago kwa Harlem. <ref name="WVFC" /> Banyalani bano ba ne ba kopana morago ga gore Bond a fuduge go tswa kwa Fora go ya kwa New York ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a marataro (1960). Ba ne ba nyalana ka kgwedi ya Phalane e tlhola ga supa ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a marataro le bongwe (1961). <ref name="CUFA">{{Cite web |title=J. Max Bond Jr. papers, 1955-2009 {{!}} Avery Drawings & Archives Collections {{!}} Columbia University Libraries Finding Aids |url=https://findingaids.library.columbia.edu/ead/nnc-a/ldpd_8641981 |access-date=19 November 2019 |website=Finding Aids |publisher=Columbia University}}</ref>
Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a marataro le bone ( 1964), banyalani bano ba ne ba fudugela kwa [[Accra]], kwa [[Ghana]], ba tlhotlhelediwa ke lekgotla ya Pan-Africanism le maemo a selegae le sepolotiki a a tswelelang pele . <ref name="CUFA" /> Max Bond o ne a nna moagi wa [[Kwame Nkrumah]] mme Carey o ne a simolola go nna le seabe mo ''[[:en:Freedomways|Freedomways]]'' le ''mo [[:en:African_Review|African Review]]'' mmogo le [[Julian Mayfield]] . O ne a nna morulaganyi yo o nang le seabe, a kwalela ''Freedomways'' go fitlha e emisa go gatisiwa ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a robabobedi le botlhano (1985). <ref name="Gaines">{{Cite book |last=Gaines |first=Kevin K. |date=December 30, 2012 |title=American Africans in Ghana: Black Expatriates and the Civil Rights Era |url=https://books.google.com/books?id=P6yJAT0ZK6cC&q=jean+carey+bond&pg=PA162 |publisher=UNC Press Books |isbn=9780807867822 |via=Google Books}}</ref> Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a marataro le borobabongwe ( 1969), o ne a gatisa buka ya ''[[:en:Brown_is_a_Beautiful_Color|Brown is a Beautiful Color]]'' . <ref>{{Cite web |title=BROWN IS A BEAUTIFUL COLOR by Jean Carey Bond | Kirkus Reviews |url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/jean-carey-bond/brown-is-a-beautiful-color/ |via=www.kirkusreviews.com}}</ref> Mo go ''Freedomways'', tiro ya gagwe e ne le go sekaseka kgetlhololo ya lotso, maatla a batho bantsho, ditshwanelo tsa selegae, le bomme. O ne a kwala tlhamo e e simololang tokololo ya lekwalo ka ga [[:en:Lorraine_Hansberry|Lorraine Hansberry]] . <ref name="LHLT">{{Cite web |title=Spotlight on the Collection |url=https://www.lhlt.org/spotlight-collection |access-date=19 November 2019 |website=Lorraine Hansberry Literary Trust |language=en}}</ref>
Carey le Bond ba ne ba boela kwa New York ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a marataro le bosupa (1967). Carey o ne a na le bana ba babedi le Bond: Carey le Ruth. <ref name="CUFA" />
Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe le borataro (1996), Carey e ne e le karolo ya khuduthamaga ya Maaforika a kwa Amerika ba ba neng ba etetse lefatshe la [[Cuba]] . E eteletswe pele ke [[Manning Marable]], baemedi ba ne ba nna le seabe mo motseletseleng wa diuisano ka ga Cuba le kamano ya yone le Maaforika a kwa Amerika . <ref name="ACW">{{Cite web |title=Manning Marable |url=http://www.afrocubaweb.com/marable.htm#revolution%20and%20Race%20in%20Cuba |access-date=19 November 2019 |website=AfroCubaWeb}}</ref>
O nnile leloko le le simolotseng Lekgotla la Batho ba Bantsho ka ngaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a robabongwe le borobabobedi (1998) . <ref name="Gaines" /> O direla mo komiting e e gakololang ya Ditshwanelo tsa Batho ya Toropo ya New York. <ref name="NYCHR" /> Ke leloko la khuduthmaga e e simolotseng Tiro ya Bakwadi ba metshameko ya ga Lee Chamberlin mmogo le [[Lenny Kravitz]] . <ref name="Board1">{{Cite web |title=Board - Playwrights' Inn Project, Inc - Developing the work of diverse American playwrights |url=http://playwrightsinnproject.org/collaborators/board/ |access-date=19 November 2019 |website=Playwrights’ Inn Project, Inc}}</ref>
== Dikgatiso ==
** Bond, Jean Carey (1969). A is for Africa. Franklin Watts.
** Bond, Jean Carey (1969). Brown is a Beautiful Color. Franklin Watts. {{ISBN|978-0531016251}}.
** Bambara, Toni Cade (editor) (1970). The Black Woman: An Anthology. Washington Square Press. {{ISBN|9780743476973}}.
** ''An Anthology and Civil Liberties: the National Newsletter of the ACLU 1992-1994''
== Metswedi ==
[[Karolo:Articles with hCards]]
70m8xz71z9heydfxqd5t8j01cyz1plf
Anna Diop
0
15095
55003
2026-09-17T19:09:40Z
Deborah Tjituka
11380
Creation
55003
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:Anna Diop at TIFF 2025 (cropped).jpg|thumb]]
'''Mame-Anna Diop''' (o tshotswe ka di 6 Tlhakole 1988) ke motshameki wa difilimi wa Mo-Amerika wa kwa [[Senegal]] ebile e le motshameki wa dimotlelara.<ref>Mason, Aiden (2017-08-28). [https://www.tvovermind.com/five-things-didnt-know-anna-diop/ "Five Things You Didn't Know About Anna Diop".] TVOvermind. Retrieved 2021-03-10.</ref> Dikarolo tsa gagwe tsa ntlha tse dikgolo e ne e le tsa ka metlha mo [[The CW]] supernatural mystery [[The Messengers]] (2015) le the [[Fox]] thriller 24: Legacy (2017). Diop o fitlhetse go itsege thata ka go tshameka [[Kory Anders]] / [[Starfire]] mo DC Universe / HBO Max series [[Titans]] go tloga ka 2018 go fitlha ka 2023. Kwa ntle ga thelebišene, o ne a tshameka mo filiming ya psychological thriller [[Nanny]] (2022).
== Kitso ka gagwe ==
Diop o belegetswe kwa Senegal mme a fudugela kwa United States a le dingwaga di le thataro.<ref>[http://www.essence.com/2015/06/15/7-things-know-messengers-star-anna-diop "Anna Diop Talks The Messengers"]. Essence. Retrieved 25 January 2016.</ref> <ref>Ahern, Sarah (2017-01-19). [https://variety.com/2017/tv/features/actress-anna-diop-1201962072/ "Anna Diop Previews Her 'Strong, Brave' Character in Fox's '24: Legacy'"]. Variety. Retrieved 2021-03-10.</ref> O ne a fudugela kwa New York a na le dingwaga di le 16 go ya go dira tiro ya go nna motshameki le go nna mmotlelara. Ka 2006, o ne a simolola go tshameka mo thelebišeneng mo seraleng sa [[Everybody Hates Chris]]. Mo dingwageng tse di latelang, o ne a tshameka mo [[Lincoln Heights]], [[Whitney]], le [[Touch]]. Diop o ne a na le seabe mo filiming ya 2013 ya The Moment.<ref>[https://www.rottentomatoes.com/m/the_moment_2013 "The Moment"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Rotten_Tomatoes Rotten Tomatoes]. 20 June 2014. Retrieved 25 January 2016.</ref> Ka 2015, Diop o ne a tshameka karolo ya Rose Arvale mo terameng e khutshwane e e buang ka dilo tsa masaitsiweng e e bidiwang [[The Messages|The Messengers]].<ref>Tambay A. Obenson (4 August 2014). [https://web.archive.org/web/20141116092147/http://blogs.indiewire.com/shadowandact/anna-diop-craig-frank-will-be-among-angels-of-the-apocalypse-in-the-messengers-20140804 "Anna Diop & Craig Frank Will Be Among Angels of the Apoca - Shadow and Act"]. Shadow and Act. Archived from the original on 16 November 2014. Retrieved 25 January 2016.</ref> Moragonyana mo ngwageng oo, o ne a tlhagelela mo motseletseleng wa dikgang wa [[Quantico]] mme o ne a tshameka karolo e e boaboelelang mo motseletseleng wa terama wa Oprah wa [[Greenleaf]].<ref>Erik Pedersen. "[https://deadline.com/2015/11/barry-rothbart-downward-dog-anna-diop-greenleaf-own-1201632029/ Barry Rothbart Collars 'Downward Dog' Gig; Anna Diop Joins OWN Drama Greenleaf"]. Deadline Hollywood. Retrieved 25 January 2016.</ref> Ka 2017, Diop e ne e le motshameki yo o tlwaelegileng mo motseletseleng wa [[24: Legacy]].<ref>Nellie Andreeva. "[https://deadline.com/2016/02/anna-diop-24-legacy-cast-corey-hawkins-1201703759/ 24: Legacy Casts Anna Diop As Series Regular]". Deadline Hollywood. Retrieved 17 February 2016.</ref> <ref>Tambay A. Obenson (17 February 2016). [https://web.archive.org/web/20160218091516/http://blogs.indiewire.com/shadowandact/anna-diop-joins-corey-hawkins-in-24-reboot-20160216 "Anna Diop Joins Corey Hawkins in 24 Reboot"]. Shadow and Act. Archived from the original on 18 February 2016. Retrieved 17 February 2016.</ref>Mo [[DC Universe]] superhero series Titans (2018-2023), Diop o tshameka karolo ya kgosigadi le heroine Starfire.. Ka ngwaga wa 2018, Diop o ne a tshameka mo filiming e e tshosang e e bidiwang Us e e neng e tsamaisiwa ke Jordan Peele. <ref>N'Duka, Amanda (July 19, 2018). "[https://deadline.com/2018/07/jordan-peele-usyahya-abdul-mateen-ii-anna-diop-cast-1202429155/ Jordan Peele's 'Us' Adds Yahya Abdul-Mateen II And Anna Diop To Cast"]. Deadline Hollywood. Retrieved February 5, 2019.</ref>
Ka di 16 Diphalane 2022, Diop o ne a fiwa Sekgele sa Spotlight kwa Newport Beach Film Festival.<ref>Roberts, Toby (2022-10-17). [https://www.latfusa.com/article/2022/10/ron-howard-and-colson-baker-aka-machine-gun-kelly-honored-at-newport-beach-film-festival "Ron Howard and Colson Baker aka Machine Gun Kelly Honored At Newport Beach Film Festival"]. LATF USA NEWS. Retrieved 2022-10-17.</ref>
[[Category:Batho ba ba tshelang]]
== Metswedi ==
jt20b2q5aqa0foyo6y5bis3qd9j32yy
Motsetsi
0
15096
55004
2026-09-17T19:23:09Z
KatieKea
10150
Ke simolotse go ranola tsebe e
55004
wikitext
text/x-wiki
'''Logaga lwa Motsetsi''' (lo lo itsegeng gape jaaka '''Motsetse''') ke khuti e e tletseng ya [[breccia]] e e tshotseng masalela e e fitlhelwang dikilometara di ka nna tse lesome le bone (8.7 mi) kwa botlhaba jwa mafelo a a itsegeng thata a Aforika Borwa a a nang le di-[[hominid]] a [[Sterkfontein]] le [[Kromdraai]] le dikilometara di ka nna tse masome a mane le botlhano (28 mi) kwa bokone-bokone-bophirima jwa [[Johannesburg]], [[Aforika Borwa]]. Motsetsi o goeleditswe jaaka [[Lefelo la Boswa jwa Bosetšhaba la Aforika Borwa]].<ref>[http://www.sahra.org.za/node/19155 "9/2/233/0033 - Motsetse, Tweefontein 523 JQ, Gauteng"]. [[:en:South_African_Heritage_Resources_Agency|South African Heritage Resources Agency]]. Retrieved Lwetse a le lesome le bosupa, 2026.</ref>
== Ditso tsa dipatlisiso ==
[[Setshwantsho:Students at Motsetse.jpg|thumb|Baithuti ba epa mo kepong e kgolo kwa logageng lwa Motsetse. Peter Schmid, modirisanimmogo wa nako e telele o kwa pele.]]
Baithuti ba epa mo kepong e kgolo kwa logageng lwa Motsetse. Peter Schmid, modirisanimmogo wa nako e telele o kwa pele.
Motsetsi o ntse o batlisisiwa fa e sale o ribololwa ke Lee Berger ka 1999.[2] Fa e sa le ka nako eo motseletsele wa dipatlisiso tse di dirilweng ka nakwana o ile wa bona masaledi a dikete di le masomesome. Dipatlisiso di dirilwe kwa Motsetse ke Yunibesithi ya Witwatersrand mme ka dinako tse dingwe ka tirisanommogo le Peter Schmid wa Yunibesithi ya Zurich. Go epilwe fela karolo e nnye thata ya lefelo leno.[2]
== Masalela a a bonweng ==
Mo diketeketeng tse dintsi tsa masaledi a a bonweng kwa Motsetsi, ga go ise go fitlhelwe masaledi ape a hominid. Difosele tse dintsi tse dintle thata tsa diphologolo tse dingwe, le fa go ntse jalo, di ribolotswe go akaretsa masalela a difosele tsa Dinofelis tse di bolokilweng sentle thata – mofuta wa katse ya maaka e e nang le meno a saber.[3]
=== Thutafatshe ===
Motsetse ke motseletsele wa magaga a dolomitic a a tletseng breccia a a bopilweng mo phatlheng go bapa le phoso ya thutafatshe.
Dipeeletso tse di farologaneng tsa Motsetse
=== Dingwaga tsa dipeeletso ===
Motsetsi o tlhomilwe gore o na le dingwaga di le dimilione di le 1.0 go ya go di le 1.6 go ikaegilwe ka diphologolo tse di bonweng.[3]
== Metswedi ==
[[Karolo:Dikgaga mo Aforika Borwa]]
[[Karolo:Mafelo a Gauteng]]
[[Karolo:Mafelo a ngwao a Aforika Borwa]]
[[Karolo:Dikgaga tsa kalaka]]
[[Karolo:Mogope wa tlholego ya motho]]
sm6e8b1gwo8ntoeojz2ph4wrqxd5i2c
55005
55004
2026-09-17T19:34:07Z
KatieKea
10150
ke ranotse tsebe e le go tsenya metswedi
55005
wikitext
text/x-wiki
'''Logaga lwa Motsetsi''' (lo lo itsegeng gape jaaka '''Motsetse''') ke khuti e e tletseng ya [[breccia]] e e tshotseng masalela e e fitlhelwang dikilometara di ka nna tse lesome le bone (8.7 mi) kwa botlhaba jwa mafelo a a itsegeng thata a Aforika Borwa a a nang le di-[[hominid]] a [[Sterkfontein]] le [[Kromdraai]] le dikilometara di ka nna tse masome a mane le botlhano (28 mi) kwa bokone-bokone-bophirima jwa [[Johannesburg]], [[Aforika Borwa]]. Motsetsi o goeleditswe jaaka [[Lefelo la Boswa jwa Bosetšhaba la Aforika Borwa]].<ref>[http://www.sahra.org.za/node/19155 "9/2/233/0033 - Motsetse, Tweefontein 523 JQ, Gauteng"]. [[:en:South_African_Heritage_Resources_Agency|South African Heritage Resources Agency]]. Retrieved Lwetse a le lesome le bosupa, 2026.</ref>
== Ditso tsa dipatlisiso ==
[[Setshwantsho:Students at Motsetse.jpg|thumb|Baithuti ba epa mo kepong e kgolo kwa logageng lwa Motsetse. Peter Schmid, modirisanimmogo wa nako e telele o kwa pele.]]
Motsetsi o ntse o batlisisiwa fa e sale o ribololwa ke [[Lee Berger]] ka 1999.<ref name=":1">Hilton-Barber, Brett; Berger, Lee R. (2004). ''[https://books.google.com/books?id=JzEDy3SyptEC Field Guide to the Cradle of Humankind: Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai & Environs World Heritage Site]''. Struik. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-77007-065-3|978-1-77007-065-3]]</bdi>.</ref> Fa e sa le ka nako eo motseletsele wa dipatlisiso tse di dirilweng ka nakwana o ile wa bona masalela a dikete di le masomesome. Dipatlisiso di dirilwe kwa Motsetse ke [[Yunibesithi ya Witwatersrand]] mme ka dinako tse dingwe ka tirisanommogo le Peter Schmid wa [[Yunibesithi ya Zurich]]. Go epilwe fela karolo e nnye thata ya lefelo leno.<ref name=":1" />
== Masalela a a bonweng ==
Mo diketeketeng tse dintsi tsa masalela a a bonweng kwa Motsetsi, ga go ise go fitlhelwe masalela ape a hominid. Masalela a mantsi a diphologolo tse dingwe, le fa go ntse jalo, a ribolotswe go akaretsa masalela a ''[[Dinofelis]]'' tse di bolokilweng sentle thata – mofuta wa katse e e nang le meno a saber.<ref name=":2">Berger, L.R.; Lacruz, R. (2003). "Preliminary report on the first excavations at the new fossil site of Motsetse, Gauteng, South Africa". ''South African Journal of Science''. '''99''' (5/6): 279–283. [[:en:Hdl_(identifier)|hdl]]:[[hdl:10520/EJC97627|10520/EJC97627]].</ref>
=== Thutafatshe ===
Motsetse ke motseletsele wa magaga a dolomitic a a tletseng breccia a a bopilweng mo phatlheng go bapa le phoso ya thutafatshe.
=== Dingwaga tsa dipeeletso ===
Motsetsi o tlhomilwe gore o na le dingwaga di le sedikadike go ya go di le 1.6 go ikaegilwe ka diphologolo tse di bonweng.<ref name=":2" />
== Metswedi ==
[[Karolo:Dikgaga mo Aforika Borwa]]
[[Karolo:Mafelo a Gauteng]]
[[Karolo:Mafelo a ngwao a Aforika Borwa]]
[[Karolo:Dikgaga tsa kalaka]]
[[Karolo:Mogope wa tlholego ya motho]]
ehrttqwpz18poqc9xjuqavh92hwznzh
Lovie Simone
0
15097
55006
2026-09-17T19:35:19Z
Deborah Tjituka
11380
Ke tsentse tsebe
55006
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:Lovie Simone on Dulce Osuna.jpg|thumb]]
'''Lovie Simone Taylor''' (o tshotswe ka Ngwanatsele 29, 1998)<ref>Hanson-Firestone, Dana (September 23, 2019). [https://www.tvovermind.com/lovie-simone/ "10 Things You Didn't Know about Lovie Simone"]. TVOvermind.</ref> <ref>Kwateng-Clark, Danielle (September 27, 2019). [https://www.teenvogue.com/story/lovie-simone-up-next "Lovie Simone on the Psychology of Her "Greenleaf" Character and Wanting Complex Storylines"]. Teen Vogue. Retrieved July 4, 2020.</ref>ke motshameki wa mo Amerika, o itsege thata ka seabe sa gagwe jaaka Zora Greenleaf mo motseletseleng wa terama [[Greenleaf]] (2016-2020), le Keisha Clark mo motseletseleng o o tumileng wa terama ya [[Netflix]] [[Forever]] (2025).
== Botshelo le thuto ==
Simone o tsholetswe le go golela kwa [[New York City]] kwa [[Bronx]]. O ne a ya kwa [[Frederick Douglass Academy]] pele a fudugela kwa [[Orange County]], kwa [[New York]]. O ne a tsena Sekolo se Segolo sa Monroe-Woodbury go fitlha a aloga ka 2016. Mmaagwe ke moAfrika-Amerika mme rraagwe ke moGhana. <ref>[https://vmagazine.com/article/v-girls-lovie-simone-2/ "V Girl: Lovie Simone | V Magazine"]. vmagazine.com. Retrieved 2020-05-25.</ref>O na le kgaitsadie wa mawelana yo o bidiwang Yori, yo e leng moopedi yo o bidiwang Reiyo, The Giant<ref>[https://www.youtube.com/channel/UC1_bq2bVgjpKP9Ew8vDGwzg?app=desktop "Reiyo The Giant - Topic - YouTube"]. www.youtube.com. Retrieved 2022-09-29.</ref> le monnawe yo mmotlana le kgaitsadie.<ref>Kwateng-Clark, Danielle (September 27, 2019). [https://www.teenvogue.com/story/lovie-simone-up-next "Lovie Simone on the Psychology of Her "Greenleaf" Character and Wanting Complex Storylines"]. Teen Vogue.</ref> O ne a ithuta kwa sekolong sa go tshameka kwa New York mme moragonyana a tlhagelela mo papatsong ya bosetšhaba ya [[JC Penney]].
== Tiro ==
Go simolola ka 2016, Simone o ne a tshameka mo [[Oprah Winfrey Network]] drama series, [[Greenleaf]] a tshameka karolo ya Zora Greenleaf, morwadia Kerissa ([[Kim Hawthorne]]) le Jacob Greenleaf ([[Lamman Rucker]]). Simone o ne a tlhophiwa go nna motshameki yo o tlang gangwe le gape, mme o ne a tlhatlosediwa maemo go nna motshameki yo o tlang gangwe le gape mo setlheng sa bobedi.<ref>Pedersen, Erik (October 27, 2016). [https://deadline.com/2016/10/greenleaf-gregalan-williams-lovie-simone-series-regulars-own-1201844156/ "'Greenleaf': GregAlan Williams & Lovie Simone Upped To Regulars On OWN Drama"]. Deadline Hollywood.</ref> Moragonyana Simone o ne a simolola go tshameka mo filiming ya gagwe a na le [[Jennifer Hudson]] le [[Kelvin Harrison Jr]]. mo filiming ya terama ya 2018 ya Monster, e e neng ya bontshiwa kwa Sundance Film Festival ya 2018.<ref>Cain, Spencer (August 3, 2017). [https://www.asos.com/us/women/fashion-feed/2017_08_02-wed/lovie-simone-interview-trend-story/ "It's time to meet Lovie Simone"]. ASOS. Retrieved 2020-10-28.</ref>Ngwaga o o latelang, o ne a tlhagelela mo difiliming tse pedi tsa terama tse di neng tsa tlhagisiwa kwa [[Sundance Film Festival]] ka 2019, Share le Selah le Spades mo a neng a tshameka karolo ya tlhogo ya terama. <ref>Obenson, Tambay (January 24, 2019). [https://www.indiewire.com/2019/01/sundance-2019-selah-and-the-spades-trailer-factions-1202037815/ "'Selah and the Spades' Trailer: Sundance Drama Explores Underground Life at Boarding School"]. IndieWire.</ref> <ref>Lang, Brent (July 17, 2019). [https://variety.com/2019/film/news/amazon-studios-selah-and-the-spades-1203269881/ "Amazon Studios Buys 'Selah and the Spades,' Will Develop Original Series (EXCLUSIVE)"]. Variety.</ref> Difilimi tseno ka bobedi di ne tsa amogela dikakgelo tse di siameng go tswa go batshwayadiphoso.[ Ka ngwaga wa 2020, Simone o ne a tshameka mongwe wa ba ba neng ba eteletse pele mo filiming ya mokwadi le motsamaisi Zoe Lister-Jones ya The Craft: Legacy, e e neng e le tswelelopele ya The Craft ya ngwaga wa 1996.
Ka 2021, Simone o ne a tshameka mo setlheng sa ntlha sa motseletsele wa dikgang tsa bosenyi wa Starz, Power Book III: Raising Kanan. Ka 2022, o ne a tshameka le Tobias Menzies mo Apple TV+ limited series, Manhunt. O ne a tshameka mo filiming ya terama ya The Walk mmogo le mo filiming ya science fiction ya 2023 ya 57 Seconds. Ka 2025, o ne a tshameka karolo ya motshameki wa mogaka Keisha Clark mo the Netflix teen drama series Forever, e e neng ya amogela dikakgelo tse di monate go tswa go batshwayadiphoso.
[[Category:Batho ba ba tshelang]]
== Metswedi ==
maogwoox8zws04h5hrv418d6ngjzhxc
Logaga la Gladysvale
0
15098
55007
2026-09-17T19:46:34Z
KatieKea
10150
Ke simolotse go ranola tsebe e
55007
wikitext
text/x-wiki
'''Logaga lwa Gladysvale''' ke logaga lo lo tletseng masalela a [[breccia]] lo lo leng dikilometara di ka nna tse lesome le borataro kwa bokonebotlhaba jwa mafelo a a itsegeng thata a Aforika Borwa a a nang le di-[[hominid]] tsa [[Sterkfontein]] le [[Swartkrans]] le dikilometara di ka nna tse masome a mane le botlhano kwa bokone-bokonebophirima jwa [[Johannesburg]], Aforika Borwa. E mo teng ga [[Lefelo la Boswa jwa Lefatshe]] la [[Mogope wa tlholego ya motho (Cradle of Humankind)|Mogope wa tlholego ya motho]] mme ka boyone ke [[Lefelo la Boswa jwa Bosetšhaba la Aforikaborwa]].<ref>[http://www.sahra.org.za/node/19148 "9/2/233/0017 – Gladysvale, Uitkomst 499 JQ, Gauteng"]. [[:en:South_African_Heritage_Resources_Agency|South African Heritage Resources Agenc]]<nowiki/>y. Retrieved Lwetse a le lesome le bosupa, 2026.</ref>
== Ditso tsa dipatlisiso ==
[[Setshwantsho:Family of George Norton, Krugersdorp-2.jpg|left|thumb|Lelapa la ga Norton la Krugersdorp, mo Aforika Borwa, le Gladys (mo gare) yo Logaga lwa Gladysvale lo bidiwang ka ene]]
Gladysvale ke logaga lwa ntlha lo Robert Broom a neng a lo etela kwa Teransefala mo bogareng jwa dingwaga tsa bo 1930 fa a ne a batla logaga lo lo nang le di-hominid gaufi le Johannesburg go na le Taung.[2] O etetse Gladysvale morago ga gore mokgoboketsi wa dirurubele go tswa kwa Musiamong wa Transvaal a bege "mandible ya motho" mo leboteng la logaga. Fa Broom a goroga kwa logageng mandible e ne e sa tlhole e le teng. Go ise go ye kae Sterkfontein o ne a gogela Broom go tswa mo lefelong leo. Ka 1946 Phillip Tobias o ne a etelela pele leeto la baithuti go ya kwa lefelong le go neng ga bonwa masaledi a mantle a tshwene kwa go lone.[3] Ka 1948 Frank Peabody wa leeto la Camp-Peabody go tswa kwa United States o ne a fetsa dibeke di le mmalwa kwa Gladysvale mme a palelwa ke go bona masalela ape a hominid. Lefelo le ne la latlhega go tswa mo mogopolong wa saense go fitlha le bulwa gape ke Lee Berger le Andre Keyser ka 1991. Mo dibekeng di le mmalwa tsa go epolola masalela a ntlha a hominid a ne a bonwa – meno a mabedi a Australopithecus africanus. Thibololo e e dirile gore Gladysvale e nne lefelo la ntlha le lešwa la di-hominid tsa ntlha le le ribolotsweng mo Aforika Borwa fa e sale ka 1948 (fa lefelo la bofelo – Swartkrans – le ne le ribololwa ke Robert Broom).[2]
Fa e sa le meno ano a ribololwa go bonwe masaledi a a fetang kotara ya milione kwa Gladysvale ka nako ya go epa go go dirilweng ke ditlhopha tse di kopanetsweng go tswa kwa Yunibesithing ya Witwatersrand, Yunibesithi ya Zurich le Yunibesithi ya Duke.[4]
== Masalela a a bonweng ==
[[Setshwantsho:Gladysvale1.jpg|thumb|Baithuti ba ba kwa sekolong sa kwa ntle ba ba berekang kwa dipolokelong tsa kwa ntle tsa Gladysvale]]
[[Setshwantsho:Gladysvale4.jpg|thumb|Kagosesha ya 3-D ya magaga a mararo a magolo kwa Gladysvale]]
Diketekete tse dintsi tsa masaledi a bonwe go tswa mo dipolokelong tsa Gladysvale go akaretsa masalela a a sa tlwaelegang a di-hominid. Go tswa mo dipolokelong tsa kwa ntle tsa Gladysvale, go setse go bonwe marapo a a ka nnang kotara ya milione fa e sa le go epa go simololwa ka 1992. Go na le dimilionemilione tse dintsi tsa marapo a a sa ntseng a le teng mo logageng. Difosili tse di bonweng di akaretsa tshephe, pitse e kgolo ya naga, diphologolo tse di jang nama go akaretsa diphiri tse di nyeletseng, ditshwene le diphologolo tse di amanang le Australopithecus africanus le Homo ya pele.[4]
Didiriswa gape di fitlhetswe ka se se tlhomologileng thata e leng handaxe ya Acheulean (e e mo setshwantshong), e e bonweng go tswa mo di-sediments tsa dingwaga di le milione o le 1.
=== Thutafatshe ===
Gladysvale e itsege thata ka stratigraphy ya yona e e kgethegileng ya malao a a rapaletseng mme e nnile lefelo la teko ya bontsi jwa mekgwa ya go tlhoma matlha e e feletseng e e itshupileng e atlegile mo di-breccias tse di thata go tlhoma matlha tsa magaga a Aforika Borwa a a nang le masaledi a dilo tse di epolotsweng. Lefelo le ga jaana le kgaogantswe ka dithulaganyo di le tharo tsa logaga ka logaga lo lo kwa godimo lo lo tshwereng Dipeeletso tsa Ka fa Gare tsa Gladysvale le Peeletso ya Kwa Ntle (e e tshwantshitsweng mo 3-D). Gladysvale e ne e le nngwe ya mafelo a ntlha mo Aforika go dirwa mmapa wa dijithale wa 3-D ke Peter Schmid le baithuti go tswa kwa Yunibesithing ya Zurich.[4]
==== Dingwaga tsa dipeeletso ====
Tatelano ya Gladysvale e tlhomilwe letlha ka go dirisa motswako wa thuto ya ditshedi, thuto ya makenete ya bogologolo (Andy Herries, Yunibesithi ya La Trobe, Australia), go utlwala ga dieleketerone le go tlhoma letlha la motseletsele wa yuraniamo (Robyn Pickering, U. Melbourne, Australia). Dipeeletso tse dinnye go akanngwa gore di ka nna dingwaga di le 54,000 fa dipeeletso tsa bogologolo tse e ka nnang motswedi wa Au. masaledi a africanus a ka nna dingwaga di le dimilione di le 2.4–2.0. Dipeeletso tsa Gladysvale External di na le masalela a mantsi a diphologolo mme di simolotse dingwaga tse di fa gare ga 780,000 le 530,000 tse di fetileng. Handaxe ya Acheulian e ne ya bonwa mo dipolokelong tsa ka fa gare tse di neng di le bogologolo go feta molelwane wa Bruhnes-Matuyama ka dingwaga di le 780 000.
== Metswedi ==
[[Karolo:Pliocene]]
[[Karolo:Dikgaga tsa kalaka]]
[[Karolo:Dikgaga mo Aforika Borwa]]
[[Karolo:Mafelo a Gauteng]]
[[Karolo:Mafelo a ngwao a Aforika Borwa]]
[[Karolo:Mogope wa tlholego ya motho]]
acmx7s5o7lgv8hin71z8ond5dbdysis
55009
55007
2026-09-17T20:02:16Z
KatieKea
10150
/* Ditso tsa dipatlisiso */ ke okeditse tlhanolo le go tsenya infobox
55009
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox protected area|name=Gladysvale Fossil Site, Cradle of Humankind|map_caption=Location in Gauteng|coordinates={{coord|25|54|S|27|45|E|display=inline, title}}|location=[[Gauteng]], South Africa|nearest_city=Krugersdorp, South Africa|area=Less than {{convert|200|m2}}|established=Incorporated into the Cradle of Humankind1999|governing_body=Cradle of Humankind and private landowner}}
'''Logaga lwa Gladysvale''' ke logaga lo lo tletseng masalela a [[breccia]] lo lo leng dikilometara di ka nna tse lesome le borataro kwa bokonebotlhaba jwa mafelo a a itsegeng thata a Aforika Borwa a a nang le di-[[hominid]] tsa [[Sterkfontein]] le [[Swartkrans]] le dikilometara di ka nna tse masome a mane le botlhano kwa bokone-bokonebophirima jwa [[Johannesburg]], Aforika Borwa. E mo teng ga [[Lefelo la Boswa jwa Lefatshe]] la [[Mogope wa tlholego ya motho (Cradle of Humankind)|Mogope wa tlholego ya motho]] mme ka boyone ke [[Lefelo la Boswa jwa Bosetšhaba la Aforikaborwa]].<ref>[http://www.sahra.org.za/node/19148 "9/2/233/0017 – Gladysvale, Uitkomst 499 JQ, Gauteng"]. [[:en:South_African_Heritage_Resources_Agency|South African Heritage Resources Agenc]]<nowiki/>y. Retrieved Lwetse a le lesome le bosupa, 2026.</ref>
== Ditso tsa dipatlisiso ==
[[Setshwantsho:Family of George Norton, Krugersdorp-2.jpg|left|thumb|Lelapa la ga Norton la Krugersdorp, mo Aforika Borwa, le Gladys (mo gare) yo Logaga lwa Gladysvale lo bidiwang ka ene]]
Gladysvale ke logaga lwa ntlha lo [[Robert Broom]] a neng a lo etela kwa Teransefala mo bogareng jwa dingwaga tsa bo 1930 fa a ne a batla logaga lo lo nang le di-hominid gaufi le Johannesburg go na le [[Taung]].<ref name=":1">Berger, Lee R.; Keyser, André W.; Tobias, Phillip V. (1993). "Gladysvale: First early hominid site discovered in South Africa since 1948". ''American Journal of Physical Anthropology''. '''92''' (1): 107–111. [[:en:Doi_(identifier)|do]]<nowiki/>i:[[doi:10.1002/ajpa.1330920109|10.1002/ajpa.1330920109]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/0002-9483 0002-9483]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8238287 8238287].</ref> O etetse Gladysvale morago ga gore mokgobokanyi wa dirurubele go tswa kwa Motlobong wa Transvaal a bege "mandible ya motho" mo leboteng la logaga. Fa Broom a goroga kwa logageng mandible e ne e sa tlhole e le teng. Go ise go ye kae Sterkfontein o ne a gogela Broom go tswa mo lefelong leo. Ka 1946 [[Phillip Tobias]] o ne a etelela pele leeto la baithuti go ya kwa lefelong le go neng ga bonwa masalela a mantle a [[tshwene]] kwa go lone.<ref>Berger; et al. (1992b). ''Gladysvale Unveiled''. S. Afr. J. Sci.</ref> Ka 1948 Frank Peabody wa leeto la Camp-Peabody go tswa kwa United States o ne a fetsa dibeke di le mmalwa kwa Gladysvale mme a palelwa ke go bona masalela ape a [[hominid]]. Lefelo le ne la latlhega go tswa mo mogopolong wa maranyane go fitlha le bulwa gape ke [[Lee Berger]] le [[Andre Keyser]] ka 1991. Mo dibekeng di le mmalwa tsa go epolola masalela a ntlha a hominid a ne a bonwa – meno a mabedi a ''[[Australopithecus africanus]]''. Thibololo e e dirile gore Gladysvale e nne lefelo la ntlha le lesha la di-hominid tsa ntlha le le ribolotsweng mo Aforika Borwa fa e sale ka 1948 (fa lefelo la bofelo – Swartkrans – le ne le ribololwa ke [[Robert Broom]]).<ref name=":1" />
Fa e sa le meno ano a ribololwa go bonwe masalela a a fetang kotara ya sedikadike kwa Gladysvale ka nako ya go epa mo go dirilweng ke ditlhopha tse di kopanetsweng go tswa kwa [[Yunibesithing ya Witwatersrand]], Yunibesithi ya Zurich le [[Yunibesithi ya Duke]].<ref>Hilton-Barber, Brett; [[:en:Lee_R._Berger|Berger, Lee R.]] (2004). ''[https://books.google.com/books?id=JzEDy3SyptEC Field Guide to the Cradle of Humankind: Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai & Environs World Heritage Site]''. Struik. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-1-77007-065-3|978-1-77007-065-3]].[permanent dead link]</ref>
== Masalela a a bonweng ==
[[Setshwantsho:Gladysvale1.jpg|thumb|Baithuti ba ba kwa sekolong sa kwa ntle ba ba berekang kwa dipolokelong tsa kwa ntle tsa Gladysvale]]
[[Setshwantsho:Gladysvale4.jpg|thumb|Kagosesha ya 3-D ya magaga a mararo a magolo kwa Gladysvale]]
Diketekete tse dintsi tsa masaledi a bonwe go tswa mo dipolokelong tsa Gladysvale go akaretsa masalela a a sa tlwaelegang a di-hominid. Go tswa mo dipolokelong tsa kwa ntle tsa Gladysvale, go setse go bonwe marapo a a ka nnang kotara ya milione fa e sa le go epa go simololwa ka 1992. Go na le dimilionemilione tse dintsi tsa marapo a a sa ntseng a le teng mo logageng. Difosili tse di bonweng di akaretsa tshephe, pitse e kgolo ya naga, diphologolo tse di jang nama go akaretsa diphiri tse di nyeletseng, ditshwene le diphologolo tse di amanang le Australopithecus africanus le Homo ya pele.[4]
Didiriswa gape di fitlhetswe ka se se tlhomologileng thata e leng handaxe ya Acheulean (e e mo setshwantshong), e e bonweng go tswa mo di-sediments tsa dingwaga di le milione o le 1.
=== Thutafatshe ===
Gladysvale e itsege thata ka stratigraphy ya yona e e kgethegileng ya malao a a rapaletseng mme e nnile lefelo la teko ya bontsi jwa mekgwa ya go tlhoma matlha e e feletseng e e itshupileng e atlegile mo di-breccias tse di thata go tlhoma matlha tsa magaga a Aforika Borwa a a nang le masaledi a dilo tse di epolotsweng. Lefelo le ga jaana le kgaogantswe ka dithulaganyo di le tharo tsa logaga ka logaga lo lo kwa godimo lo lo tshwereng Dipeeletso tsa Ka fa Gare tsa Gladysvale le Peeletso ya Kwa Ntle (e e tshwantshitsweng mo 3-D). Gladysvale e ne e le nngwe ya mafelo a ntlha mo Aforika go dirwa mmapa wa dijithale wa 3-D ke Peter Schmid le baithuti go tswa kwa Yunibesithing ya Zurich.[4]
==== Dingwaga tsa dipeeletso ====
Tatelano ya Gladysvale e tlhomilwe letlha ka go dirisa motswako wa thuto ya ditshedi, thuto ya makenete ya bogologolo (Andy Herries, Yunibesithi ya La Trobe, Australia), go utlwala ga dieleketerone le go tlhoma letlha la motseletsele wa yuraniamo (Robyn Pickering, U. Melbourne, Australia). Dipeeletso tse dinnye go akanngwa gore di ka nna dingwaga di le 54,000 fa dipeeletso tsa bogologolo tse e ka nnang motswedi wa Au. masaledi a africanus a ka nna dingwaga di le dimilione di le 2.4–2.0. Dipeeletso tsa Gladysvale External di na le masalela a mantsi a diphologolo mme di simolotse dingwaga tse di fa gare ga 780,000 le 530,000 tse di fetileng. Handaxe ya Acheulian e ne ya bonwa mo dipolokelong tsa ka fa gare tse di neng di le bogologolo go feta molelwane wa Bruhnes-Matuyama ka dingwaga di le 780 000.
== Metswedi ==
[[Karolo:Pliocene]]
[[Karolo:Dikgaga tsa kalaka]]
[[Karolo:Dikgaga mo Aforika Borwa]]
[[Karolo:Mafelo a Gauteng]]
[[Karolo:Mafelo a ngwao a Aforika Borwa]]
[[Karolo:Mogope wa tlholego ya motho]]
s86s3vab7rvzheouqc6y6d4ltc03u1p
55010
55009
2026-09-17T20:10:48Z
KatieKea
10150
/* Masalela a a bonweng */ ke ranotse tsebe e le go tsenya metswedi
55010
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox protected area|name=Gladysvale Fossil Site, Cradle of Humankind|map_caption=Location in Gauteng|coordinates={{coord|25|54|S|27|45|E|display=inline, title}}|location=[[Gauteng]], South Africa|nearest_city=Krugersdorp, South Africa|area=Less than {{convert|200|m2}}|established=Incorporated into the Cradle of Humankind1999|governing_body=Cradle of Humankind and private landowner}}
'''Logaga lwa Gladysvale''' ke logaga lo lo tletseng masalela a [[breccia]] lo lo leng dikilometara di ka nna tse lesome le borataro kwa bokonebotlhaba jwa mafelo a a itsegeng thata a Aforika Borwa a a nang le di-[[hominid]] tsa [[Sterkfontein]] le [[Swartkrans]] le dikilometara di ka nna tse masome a mane le botlhano kwa bokone-bokonebophirima jwa [[Johannesburg]], Aforika Borwa. E mo teng ga [[Lefelo la Boswa jwa Lefatshe]] la [[Mogope wa tlholego ya motho (Cradle of Humankind)|Mogope wa tlholego ya motho]] mme ka boyone ke [[Lefelo la Boswa jwa Bosetšhaba la Aforikaborwa]].<ref>[http://www.sahra.org.za/node/19148 "9/2/233/0017 – Gladysvale, Uitkomst 499 JQ, Gauteng"]. [[:en:South_African_Heritage_Resources_Agency|South African Heritage Resources Agenc]]<nowiki/>y. Retrieved Lwetse a le lesome le bosupa, 2026.</ref>
== Ditso tsa dipatlisiso ==
[[Setshwantsho:Family of George Norton, Krugersdorp-2.jpg|left|thumb|Lelapa la ga Norton la Krugersdorp, mo Aforika Borwa, le Gladys (mo gare) yo Logaga lwa Gladysvale lo bidiwang ka ene]]
Gladysvale ke logaga lwa ntlha lo [[Robert Broom]] a neng a lo etela kwa Teransefala mo bogareng jwa dingwaga tsa bo 1930 fa a ne a batla logaga lo lo nang le di-hominid gaufi le Johannesburg go na le [[Taung]].<ref name=":1">Berger, Lee R.; Keyser, André W.; Tobias, Phillip V. (1993). "Gladysvale: First early hominid site discovered in South Africa since 1948". ''American Journal of Physical Anthropology''. '''92''' (1): 107–111. [[:en:Doi_(identifier)|do]]<nowiki/>i:[[doi:10.1002/ajpa.1330920109|10.1002/ajpa.1330920109]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/0002-9483 0002-9483]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8238287 8238287].</ref> O etetse Gladysvale morago ga gore mokgobokanyi wa dirurubele go tswa kwa Motlobong wa Transvaal a bege "mandible ya motho" mo leboteng la logaga. Fa Broom a goroga kwa logageng mandible e ne e sa tlhole e le teng. Go ise go ye kae Sterkfontein o ne a gogela Broom go tswa mo lefelong leo. Ka 1946 [[Phillip Tobias]] o ne a etelela pele leeto la baithuti go ya kwa lefelong le go neng ga bonwa masalela a mantle a [[tshwene]] kwa go lone.<ref>Berger; et al. (1992b). ''Gladysvale Unveiled''. S. Afr. J. Sci.</ref> Ka 1948 Frank Peabody wa leeto la Camp-Peabody go tswa kwa United States o ne a fetsa dibeke di le mmalwa kwa Gladysvale mme a palelwa ke go bona masalela ape a [[hominid]]. Lefelo le ne la latlhega go tswa mo mogopolong wa maranyane go fitlha le bulwa gape ke [[Lee Berger]] le [[Andre Keyser]] ka 1991. Mo dibekeng di le mmalwa tsa go epolola masalela a ntlha a hominid a ne a bonwa – meno a mabedi a ''[[Australopithecus africanus]]''. Thibololo e e dirile gore Gladysvale e nne lefelo la ntlha le lesha la di-hominid tsa ntlha le le ribolotsweng mo Aforika Borwa fa e sale ka 1948 (fa lefelo la bofelo – Swartkrans – le ne le ribololwa ke [[Robert Broom]]).<ref name=":1" />
Fa e sa le meno ano a ribololwa go bonwe masalela a a fetang kotara ya sedikadike kwa Gladysvale ka nako ya go epa mo go dirilweng ke ditlhopha tse di kopanetsweng go tswa kwa [[Yunibesithing ya Witwatersrand]], Yunibesithi ya Zurich le [[Yunibesithi ya Duke]].<ref name=":2">Hilton-Barber, Brett; [[:en:Lee_R._Berger|Berger, Lee R.]] (2004). ''[https://books.google.com/books?id=JzEDy3SyptEC Field Guide to the Cradle of Humankind: Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai & Environs World Heritage Site]''. Struik. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-1-77007-065-3|978-1-77007-065-3]].[permanent dead link]</ref>
== Masalela a a bonweng ==
[[Setshwantsho:Gladysvale1.jpg|thumb|Baithuti ba ba kwa sekolong sa kwa ntle ba ba berekang kwa dipolokelong tsa kwa ntle tsa Gladysvale]]
[[Setshwantsho:Gladysvale4.jpg|thumb|Kagosesha ya 3-D ya magaga a mararo a magolo kwa Gladysvale]]
Diketekete tse dintsi tsa masalela a bonwe go tswa mo dipolokelong tsa Gladysvale go akaretsa masalela a a sa tlwaelesegang a di-hominid. Go tswa mo dipolokelong tsa kwa ntle tsa Gladysvale, go setse go bonwe marapo a a ka nnang kotara ya sedikadike fa e sa le go epa go simololwa ka 1992. Go na le didikadikedike tse dintsi tsa marapo a a sa ntseng a le teng mo logageng. Masalela a a bonweng a akaretsa [[Tshepe|tshephe]], [[pitse e tilodi]], [[diphologolo tse di jang nama]] go akaretsa diphiri tse di nyeletseng, ditshwene le diphologolo tse di amanang le ''Australopithecus africanus'' le ''[[Homo]]'' ya pele.<ref name=":2" />
Didiriswa gape di fitlhetswe ka se se tlhomologileng thata e leng [[seletswana sa Acheulean]] (e e mo setshwantshong), e e bonweng go tswa mo di-sediments tsa dingwaga di le sedikadike.
=== Thutafatshe ===
Gladysvale e itsege thata ka [[stratigraphy]] ya yone e e kgethegileng ya malao a a rapaletseng mme e nnile lefelo la teko ya bontsi jwa mekgwa ya go tlhoma matlha e e feletseng e e itshupileng e atlegile mo di-breccias tse di thata go tlhoma matlha tsa magaga a Aforika Borwa a a nang le masalela a dilo tse di epolotsweng. Lefelo le ga jaana le kgaogantswe ka dithulaganyo di le tharo tsa logaga ka logaga lo lo kwa godimo lo lo tshwereng Dipeeletso tsa Ka fa Gare tsa Gladysvale le Peeletso ya Kwa Ntle (e e tshwantshitsweng mo 3-D). Gladysvale e ne e le nngwe ya mafelo a ntlha mo Aforika go dirwa mmepe wa maranyane wa 3-D ke Peter Schmid le baithuti go tswa kwa Yunibesithing ya Zurich.<ref name=":2" />
==== Dingwaga tsa dipeeletso ====
Tatelano ya Gladysvale e tlhomilwe letlha ka go dirisa motswako wa thuto ya ditshedi, thuto ya makenete ya bogologolo (Andy Herries, Yunibesithi ya La Trobe, Australia), go utlwala ga dieleketerone le go tlhoma letlha la motseletsele wa yuraniamo (Robyn Pickering, U. Melbourne, Australia). Dipeeletso tse dinnye go akanngwa gore di ka nna dingwaga di le dikete tse masome a matlhano le bone fa dipeeletso tsa bogologolo tse e ka nnang motswedi wa masalela a ''Au. africanus'' a ka nna dingwaga di le didikadike di le 2.4–2.0. Dipeeletso tsa Gladysvale External di na le masalela a mantsi a diphologolo mme di simolotse dingwaga tse di fa gare ga dikete tse makgolo a supa le masome a ferabobedi le dikete tse makgolo a matlhano le masome a mararo tse di fetileng. Seletswana sa Acheulian se ne sa bonwa mo dipolokelong tsa ka fa gare tse di neng di le bogologolo go feta molelwane wa Bruhnes-Matuyama ka dingwaga di le dikete tse makgolo a supa le masome a ferabobedi.
== Metswedi ==
[[Karolo:Pliocene]]
[[Karolo:Dikgaga tsa kalaka]]
[[Karolo:Dikgaga mo Aforika Borwa]]
[[Karolo:Mafelo a Gauteng]]
[[Karolo:Mafelo a ngwao a Aforika Borwa]]
[[Karolo:Mogope wa tlholego ya motho]]
tstk15hcnli0yplih96w4su8f4jgtae
Kim Hawthorne
0
15099
55008
2026-09-17T19:53:00Z
Deborah Tjituka
11380
Ke tsentse tsebe
55008
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:Kim Hawthorne 2017.jpg|thumb]]
'''Kimberly Hawthorne''' ke motshameki wa mo Amerika. O simolotse tiro ya gagwe ka go tlhagelela kwa Broadway le di-soap opera tsa motshegare, pele a bona ditiro tsa go tshegetsa mo diterameng tsa prime time. Go tloga ka 2000 go fitlha ka 2005, Hawthorne e ne e le leloko la kgaisano ya thelebišene ya CBC ya terama ya sepodisi, [[Da Vinci's Inquest]]. Go tloga ka 2016 go fitlha ka 2020, o ne a tshameka jaaka Kerissa Greenleaf mo [[Oprah Winfrey Network]] drama series, [[Greenleaf]].
== Botshelo jwa gagwe jwa pele ==
Hawthorne o tsholetswe kwa [[Jersey City]], [[New Jersey]]. O ne a tsena Sekolo sa Botaki sa go Dira (Arts High School) kwa Newark, NJ. O ne a amogela [[Bachelor of Arts]] ya gagwe ka mmino wa theatre kwa [[Birmingham Southern College]] kwa [[Alabama]]. Fa a sena go aloga, o ne a simolola go dira mo seraleng, a dira tiro ya gagwe ya ntlha ya go tshameka kwa [[Alliance Theatre]] kwa Atlanta, Georgia. Mo magareng a dingwaga tsa bo1990, o ne a fudugela kwa New York City, kwa a simolotseng go tlhagelela teng.<ref>[http://kimhawthorne.space/#biography "Kim Hawthorne"]. Retrieved 11 September 2015</ref>
== Tiro ya gagwe==
Hawthorne o ne a tlhagelela la ntlha mo sekirining mo kgaolong ya motseletsele wa terama ya [[NBC]], [[I'll Fly Away]]. Fa a ne a nna kwa Atlanta, o ne a tlhagelela gape mo dikgaolong di le tharo tsa [[In the Heat of the Night]]. Go tloga ka 1995 go fitlha ka 1996, o ne a tshameka Belinda Keefer mo thelebisheneng ya ABC ya letsatsi, [[All My Children]]. Moragonyana [[Amelia Marshall]] o ne a mo emisetsa mo tirong eno.<ref>[https://web.archive.org/web/20150908005425/http://soapcentral.com/amc/whoswho/belinda.php "About AMC: Who's Who in Pine Valley - Belinda Keefer - All My Children @ soapcentral.com"]. Soapcentral. Archived from the original on 8 September 2015. Retrieved 11 September 2015.</ref>Ka 1997, Hawthorne o ne a emisetsa Michelle Hurd mo tirong ya ga Dana Kramer mo thelebisheneng ya NBC, Another World.<ref>"[http://www.filmreference.com/film/64/Kimberly-Hawthorne.html Kimberly Hawthorne Biography ((?)-)]". Retrieved 11 September 2015</ref> Go tloga ka 1997 go ya go 1998, o ne a tshameka mo terameng ya mmino ya Broadway ya ga Cy Coleman ya The Life.<ref>The Broadway League. [http://www.ibdb.com/person.php?id=75064 "Kimberly Hawthorne - IBDB: The official source for Broadway Information IBDB: The official source for Broadway Information"]. Retrieved 11 September 2015.</ref> O ne a tshameka mo go Cosby, [[The Outer Limits]], [[Stargate SG-1]], [[The Twilight Zone]], [[Andromeda]], le [[The L Word]].
Go tloga ka ngwaga wa 2000 go fitlha ka ngwaga wa 2005, Hawthorne o ne a na le seabe sa go thusa mo motseletseleng wa dikgang tsa mapodisi wa kwa Canada wa Da Vinci's Inquest jaaka Det. Ke Rose Williams. Ka nako e e tshwanang, o ne a na le seabe se se boelelang mo go Dark Angel le Jeremiah. Ka 2006, e ne e le leloko la kgapetsa kgapetsa mo thelebišeneng ya HBO ya metlae ya Lucky Louie e e neng e na le Louis C.K. Mo ngwageng o o latelang, o ne a tshameka mo terameng ya kwa Canada e e bidiwang Whistler. Ka 2014, o ne a na le seabe se se boelelang mo terameng ya molao ya Fox ya botshelo jo bokhutshwane, Rake. Hawthorne gape o tlhageletse mo CSI: Miami, [[It's Always Sunny in Philadelphia]], [[Private Practice]], [[Rizzoli & Isles]], [[Southland]], Castle, [[Criminal Minds]], le [[NCIS]]: [[Los Angeles]].
Ka ngwaga wa 2015, Hawthorne o ne a tshameka karolo e le nngwe ya ba ba neng ba tshameka mo Oprah Winfrey Network drama series, Greenleaf. O tshameka karolo ya Kerissa Greenleaf, mosadi wa ga Lamman Rucker yo o ratang maemo le go laola.<ref>Denise Petski (9 September 2015). [https://deadline.com/2015/09/own-megachurch-drama-series-greenleaf-cast-lamman-rucker-1201519681/ "OWN Megachurch Drama Series 'Greenleaf' Rounds Out Cast - Deadline"]. Deadline. Retrieved 11 September 2015.</ref><ref>Tambay A. Obenson (9 September 2015). [https://web.archive.org/web/20150911014017/http://blogs.indiewire.com/shadowandact/lamman-rucker-kim-hawthorne-and-deborah-joy-winans-join-owns-mega-church-drama-greenleaf-20150909 "Lamman Rucker, Kim Hawthorne and Deborah Joy Winans Join - Shadow and Act"]. Shadow and Act. Archived from the original on 11 September 2015. Retrieved 11 September 2015.</ref>Motseletsele o ne wa khutla ka 2020 morago ga dipaka di le tlhano. Moragonyana Hawthorne o ne a tlhagelela mo go [[How to Get Away with Murder]], [[Criminal Minds]] le [[The Good Doctor]]. Ka ngwaga wa 2022, o ne a nna le seabe se se boelelang mo seraleng sa dikgang tsa semolao sa Netflix, [[The Lincoln Lawyer]], le mo seraleng sa CBS, [[SEAL Team]]. Ka 2023, Hawthorne o ne a na le seabe se se boelelang mo the Peacock miniseries, Mrs. Davis.
[[Category:Batho ba ba tshelang]]
== Metswedi ==
abso930arurptlafmnzwhr4r2v2tvls
Kromdraai
0
15100
55011
2026-09-17T20:30:03Z
KatieKea
10150
ke ranotse tsebe e le go tsenya motswedi
55011
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox protected area|name=Kromdraai Conservancy|map_caption=Location in Gauteng|coordinates={{coord|25|55|45|S|27|47|20|E|region:ZA-GT_source:dewiki|format=dms|display=inline,title}}|location=[[Gauteng]], [[South Africa]]|nearest_city=Krugersdorp, [[South Africa]]|area=less than 200 m|established=Incorporated in part into the Cradle of Humankind, 1998|governing_body=Cradle of Humankind, Private Landowners and Conservancy}}
'''Kromdraai Conservancy''' ke phaka ya tshomarelo e e sireleditsweng e e leng kwa borwa-bophirima jwa kgaolo ya [[Gauteng]] kwa bokone-botlhaba jwa [[Aforika Borwa]]. E mo kgaolong ya [[Muldersdrift]] e seng kgakala le [[Krugersdorp]].
== Thuto ya mafoko ==
Leina la yone le tswa mo [[Seburu|Seburung]] se se kayang "Crooked Turn" morago ga go kgaoga mo [[Nokeng ya Crocodile|Nokeng ya]] [[Nokeng ya Crocodile|Crocodile]] e e dikologang.
== Ditso ==
E tlhomilwe go sireletsa [[dikgaga]], meepo ya kgale ya gauta, mafelo a masalela a dilo tse di epolotsweng, polase ya trout le lefelo la diphologolo mo lefelong leo. Dikgaga tse di mo kgaolong, tse di itsegeng jaaka [[dikgaga tsa Sterkfontein]] di na le palo e e atologileng ya masalela le [[dikgaga tsa dolomite]]. Lefelo le le itsegeng thata la masalela le lone le bidiwa [[Kromdraai]] mme lone, mmogo le mafelo a a jaaka [[Sterkfontein]],<ref>[https://web.archive.org/web/20140415045225/http://www.sahra.org.za/node/19150 "9/2/233/0022-001 - Kromdraai Palaeontological Reserve, Kromdraai 71, Krugersdorp District"]. [[:en:South_African_Heritage_Resources_Agency|South African Heritage Resources Agency]]. Archived from [http://www.sahra.org.za/node/19150 the original] on 15 April 2014. Retrieved Lwetse a le lesome le bosupa, 2026.</ref> [[Coopers]], [[Swartkrans]] le [[Letsha la Plovers]] di bopa karolo ya tshomarelo. Karolo ya tshomarelo ya Kromdraai gape e wela mo [[Lefelong la Boswa jwa Lefatshe]] la [[Mogope wa tlholego ya motho (Cradle of Humankind)|Mogope wa tlholego ya motho]], le le goeleditsweng ke [[UNESCO]] ka 1998.
== Mafelo ae a kgatlhisang ==
[[Setshwantsho:SterkfonteinCaves2.jpg|thumb|Dikgaga tsa [[Sterkfontein]]]]
* [[Wonder Cave]]
* [[Sterkfontein]]
== Metswedi ==
[[Karolo:Mafelo a a sireleditsweng a Gauteng]]
[[Karolo:Mmasepala wa toropo ya Mogale]]
i3dp5qj88eioiw2q3ueigwwkwxz98to
Letsha la Plovers
0
15101
55012
2026-09-17T20:52:40Z
KatieKea
10150
Ke simolotse go ranola tsebe e
55012
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox protected area|name=Plovers Lake Fossil Site, Cradle of Humankind|photo=Plovers lake external 2.jpg|photo_caption=Plovers Lake cave entrance|map_caption=Location in Gauteng|coordinates={{coord|25|58|39|S|27|46|36|E|format=dms|display=inline,title}}|location=[[Gauteng]], [[South Africa]]|nearest_city=Krugersdorp, [[South Africa]]|established=Incorporated into the Cradle of Humankind (1999)|governing_body=Cradle of Humankind and Private Landowner}}
'''Logaga lwa Letsha la Plovers''' ke khuti e e tletseng ka [[breccia]] e e nang le masalela a dilo tse di epolotsweng mo [[Aforika Borwa]]. Legaga leno le fitlhelwa dikilometara di ka nna nne kwa borwabotlhaba jwa mafelo a a itsegeng thata a Aforika Borwa a a nang le di-[[hominid]] a [[Sterkfontein]] le [[Kromdraai]] le dikilometara di ka nna masome a le mararo le borataro kwa bokonebophirima jwa [[Johannesburg]]. Letsha la Plovers le itsisitswe jaaka [[Lefelo la Boswa jwa Bosetšhaba la Aforika Borwa|Lefelo la Boswa jwa Bosetšhaba la Aforika]] [[Lefelo la Boswa jwa Bosetšhaba la Aforika Borwa|Borwa]].<ref>[http://www.sahra.org.za/node/19156 "9/2/233/0035 - Plover's Lake, Kromdraai 520 JQ, Gauteng"]. [[:en:South_African_Heritage_Resources_Agency|South African Heritage Resources Agency]]. Retrieved Lwetse a le lesome le bosupa, 2026.</ref>
== Ditso tsa dipatlisiso ==
Letsha la Plovers e ne e na le dipaka tse pedi tsa go epa: e nngwe kwa bofelong jwa dingwaga tsa bo 1980 le tshimologo ya dingwaga tsa bo 1990 ke [[C.K. "Bob" Brain]] le [[Francis Thackeray]] ba [[Motlobo wa ditso wa Teransefala]] (o jaanong o itsegeng jaaka Setheo sa Bokone) mo "Dipeeletso tsa kwa Ntle", mme wa bobedi ke [[Lee Berger]] wa [[Yunibesithi ya Witwatersrand]] le Steve Churchill wa [[Yunibesithi ya Duke]] magareng ga 2000 le 2004 mo "Dipeeletso tsa ka fa Gare".<ref>Hilton-Barber, Brett; [[:en:Lee_R._Berger|Berger, Lee R.]] (2004). ''[https://books.google.com/books?id=JzEDy3SyptEC Field Guide to the Cradle of Humankind: Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai & Environs World Heritage Site]''. Struik. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-77007-065-3|978-1-77007-065-3]].</bdi></ref>
== Masalela a a bonweng ==
[[Setshwantsho:Plovers lake internal.jpg|thumb|Pono ya dipeeletso tsa ka fa gare le tsela ya go tsamaya kwa Letsheng la Plovers]]
Diketekete tsa masalela a dilo tse di epolotsweng a ne a bonwa ke ditlhopha tseno ka bobedi. Mo Outer Deposits, Brain le Thakeray ba ne ba ribolola masalela a [[tshwene]] e e neng e falotse tlhaselo ya [[lengau]] kgotsa [[katse e e nang le meno a saber]], jaaka go supiwa ke ntho e e fodileng mo godimo ga leitlho. Gape ba ne ba ribolola diphologolo tse dingwe tse dintsi le didirisiwa dingwe tse di sa tlhomamang tsa maje. Ga go na masalela a di-hominid a a ribolotsweng.
Berger le Churchill ba ne ba bereka kwa Dipolokelong tsa ka fa Gare mme ba lemoga ka bonako gore lefelo leno le ne le le nnye go feta Dipolokelo tsa kwa Ntle mme le na le masalela a go nna ga batho mo [[Motlheng wa Maje a Bogare]]. Ba ne ba bona masalela a a fetang dikete tse masome a mabedi le metso e metlhano a masalela a dilo tse di epolotsweng, makgolokgolo a didirisiwa tse di akaretsang dithipa le dintlha tsa marumo le masalela a dikarolwana tsa hominid a a kwadilweng dingwaga di ka nna dikete tse masome a supa tse di fetileng.<ref name=":1">Berger; et al. (2003). ''Proceedings of the 72nd Annual Meeting of the American Association of Physical Anthropologists''. AJPA.</ref>
=== Thutafatshe ===
Letsha la Plovers ke motseletsele o mogolo wa dipeeletso tse di bopilweng go bapa le diphatlha tse dikgolo ka mokgwa wa checkerboard. Peeletso ya Kwa Ntle ke logaga lwa dolomitic lo lo tletseng [[breccia]] lo lo ntshitsweng marulelo. Dipeeletso tsa kfa gare di na le bogolo jwa marulelo a sa senyegang mme di atologa dimithara tse di makgolo a le mmalwa. Bontsi jwa lefelo leno ga bo ise bo epiwe.
==== Dingwaga tsa dipeeletso ====
Dipeeletso tsa Kwa Ntle di tlhomilwe go nna dingwaga di ka nna sedikadike go ikaegilwe ka bogolo jwa bonoko ba ba bonweng. Dipeeletso tsa ka fa gare di tlhomilwe dingwaga di feta dikete di le masome a supa go dirisiwa mekgwa ya radiometric.<ref name=":1" />
== Metswedi ==
[[Karolo:Mafelo a Gauteng]]
[[Karolo:Dikgaga tsa kalaka]]
[[Karolo:Dikgaga mo Aforika Borwa]]
[[Karolo:Mafelo a ngwao a Aforika Borwa]]
[[Karolo:Mogope wa tlholego ya motho]]
pkbiqw8zjgm6ln2smrne25y2ngd4fro
Logaga la Cooper
0
15102
55015
2026-09-18T03:45:00Z
KatieKea
10150
Ke simolotse go ranola tsebe e
55015
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox protected area|name=Cooper's Cave Fossil Site, Cradle of Humankind|map_caption=Location in Gauteng|coordinates={{coord|26|00|46|S|27|44|45|E|display=inline, title}}|location=[[Gauteng]], South Africa|nearest_city=Krugersdorp, South Africa|established=Incorporated into the Cradle of Humankind 1999|governing_body=Cradle of Humankind and private landowner}}
'''Logaga lwa Cooper''' ke motseletsele wa dikhuti tse di tletseng tsa [[breccia]] tse di nang le masalela a dilo tse di epolotsweng. Logaga lono lo mo e ka nnang sentle fa gare ga mafelo a a itsegeng thata a Aforika Borwa a a nang le di-hominid tsa [[Sterkfontein]] le [[Kromdraai]] le dikilometara di ka nna masome a mane kwa bokonebophirima jwa [[Johannesburg]], [[Aforika Borwa]] mme le itsisitswe jaaka [[Lefelo la Boswa jwa Bosetšhaba la Aforika Borwa]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140714142254/http://www.sahra.org.za/node/19151 "9/2/233/0024 - Coopers, Zwartkrans 172 IQ, Gauteng"]. [[:en:South_African_Heritage_Resources_Agency|South African Heritage Resources Agency]]. Archived from [http://www.sahra.org.za/node/19151 the original] on 14 July 2014. Retrieved Lwetse a le lesome le boferabobedi, 2026.</ref>
== Ditso tsa dipatlisiso ==
Logaga lwa Cooper jaanong lo amogelwa jaaka lefelo la botlhano le le humileng la di-hominid mo [[Lefelo la Boswa jwa Lefatshe|Lefelong la Boswa jwa Lefatshe]] la [[Mogope wa tlholego ya motho (Cradle of Humankind)|Mogope wa tlholego ya motho]] (ka fa morago ga Sterkfontein, [[Swartkrans]], Drimolen le [[Kromdraai]]) le lengwe la mafelo a a humileng thata a didiriswa tsa matlapa tsa di-hominid tsa pele tsa setso sa [[Olduwan]] se se Tlhabologileng.<ref name=":1">Hilton-Barber, Brett; [[:en:Lee_R._Berger|Berger, Lee R]]. (2004). ''[https://books.google.com/books?id=JzEDy3SyptEC Field Guide to the Cradle of Humankind: Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai & Environs World Heritage Site]''. Struik. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-77007-065-3|978-1-77007-065-3]]</bdi>.</ref> Dipatlisiso di santse di tsweletse kwa Cooper mme ga jaana di kaelwa ke Christine Steininger le [[Lee Berger]] ba Setheo sa Thutotlhagelelo ya Batho le [[Setheo sa Bernard Price sa Patlisiso ya Palaeontology]] kwa [[Yunibesithi ya Witwatersrand|Yunibesithing ya Witwatersrand]].
== Didiriswa ==
Logaga la Cooper le file kokoano e e humileng ya didirisiwa e e abetsweng Olduwan e e Tlhabologileng ka nakwana. Cooper ke lefelo la bobedi le le humileng thata la didirisiwa tsa maje tsa bogologolo mo lefelong la Mogope wa tlholego ya motho.<ref name=":1" />
== Thutafatshe ==
Cooper ke motseletsele wa magaga a dolomitic a a tletseng breccia a a bopilweng mo diphatlhaneng go bapa le diphoso tsa thutafatshe.<ref name=":2">[[:en:Lee_R._Berger|Berger, Lee R]].; De Ruiter, Darryl J.; Steininger, Christine M.; Hancox, John (2003). "Preliminary results of excavations at the newly investigated Coopers D deposit, Gauteng, South Africa : preliminary research reports : human origins research in South Africa". ''South African Journal of Science''. '''99''' (5–6): 276–278. [[:en:Hdl_(identifier)|hd]]<nowiki/>l:[[hdl:10520/EJC97628|10520/EJC97628]].</ref>
== Dingwaga tsa dipeeletso ==
Cooper's D e tlhomilwe ka mekgwa ya uranium-lead (Robyn Pickering, U. Melbourne) go fitlha fa gare ga dingwaga di le sedikadike le sephatlo le 1.4 tse di fetileng.<ref name=":2" /> Cooper's A, e e ikaegileng ka diphologolo tse di bonweng, go akanngwa gore e ka nna dingwaga tse di tshwanang.<ref>Berger, Lee R.; Keyser, André W.; Tobias, Phillip V. (1993). "Gladysvale: First early hominid site discovered in South Africa since 1948". ''American Journal of Physical Anthropology''. '''92''' (1): 107–111. [[:en:Doi_(identifier)|doi:]][[doi:10.1002/ajpa.1330920109|10.1002/ajpa.1330920109]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/0002-9483 0002-9483]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8238287 8238287].</ref>
== Ditshwantsho ==
== Metswedi ==
[[Karolo:Dikgaga tsa kalaka]]
[[Karolo:Dikgaga mo Aforika Borwa]]
[[Karolo:Mafelo a ngwao a Aforika Borwa]]
[[Karolo:Pliocene]]
[[Karolo:Mafelo a Gauteng]]
[[Karolo:Mogope wa tlholego ya motho]]
1135n6a5lgb8xfs20wfhczzn4ejsy8h
55016
55015
2026-09-18T04:07:46Z
KatieKea
10150
/* Ditshwantsho */ ke tsentse ditshwantsho
55016
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox protected area|name=Cooper's Cave Fossil Site, Cradle of Humankind|map_caption=Location in Gauteng|coordinates={{coord|26|00|46|S|27|44|45|E|display=inline, title}}|location=[[Gauteng]], South Africa|nearest_city=Krugersdorp, South Africa|established=Incorporated into the Cradle of Humankind 1999|governing_body=Cradle of Humankind and private landowner}}
'''Logaga lwa Cooper''' ke motseletsele wa dikhuti tse di tletseng tsa [[breccia]] tse di nang le masalela a dilo tse di epolotsweng. Logaga lono lo mo e ka nnang sentle fa gare ga mafelo a a itsegeng thata a Aforika Borwa a a nang le di-hominid tsa [[Sterkfontein]] le [[Kromdraai]] le dikilometara di ka nna masome a mane kwa bokonebophirima jwa [[Johannesburg]], [[Aforika Borwa]] mme le itsisitswe jaaka [[Lefelo la Boswa jwa Bosetšhaba la Aforika Borwa]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140714142254/http://www.sahra.org.za/node/19151 "9/2/233/0024 - Coopers, Zwartkrans 172 IQ, Gauteng"]. [[:en:South_African_Heritage_Resources_Agency|South African Heritage Resources Agency]]. Archived from [http://www.sahra.org.za/node/19151 the original] on 14 July 2014. Retrieved Lwetse a le lesome le boferabobedi, 2026.</ref>
== Ditso tsa dipatlisiso ==
Logaga lwa Cooper jaanong lo amogelwa jaaka lefelo la botlhano le le humileng la di-hominid mo [[Lefelo la Boswa jwa Lefatshe|Lefelong la Boswa jwa Lefatshe]] la [[Mogope wa tlholego ya motho (Cradle of Humankind)|Mogope wa tlholego ya motho]] (ka fa morago ga Sterkfontein, [[Swartkrans]], Drimolen le [[Kromdraai]]) le lengwe la mafelo a a humileng thata a didiriswa tsa matlapa tsa di-hominid tsa pele tsa setso sa [[Olduwan]] se se Tlhabologileng.<ref name=":1">Hilton-Barber, Brett; [[:en:Lee_R._Berger|Berger, Lee R]]. (2004). ''[https://books.google.com/books?id=JzEDy3SyptEC Field Guide to the Cradle of Humankind: Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai & Environs World Heritage Site]''. Struik. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-77007-065-3|978-1-77007-065-3]]</bdi>.</ref> Dipatlisiso di santse di tsweletse kwa Cooper mme ga jaana di kaelwa ke Christine Steininger le [[Lee Berger]] ba Setheo sa Thutotlhagelelo ya Batho le [[Setheo sa Bernard Price sa Patlisiso ya Palaeontology]] kwa [[Yunibesithi ya Witwatersrand|Yunibesithing ya Witwatersrand]].
== Didiriswa ==
Logaga la Cooper le file kokoano e e humileng ya didirisiwa e e abetsweng Olduwan e e Tlhabologileng ka nakwana. Cooper ke lefelo la bobedi le le humileng thata la didirisiwa tsa maje tsa bogologolo mo lefelong la Mogope wa tlholego ya motho.<ref name=":1" />
== Thutafatshe ==
Cooper ke motseletsele wa magaga a dolomitic a a tletseng breccia a a bopilweng mo diphatlhaneng go bapa le diphoso tsa thutafatshe.<ref name=":2">[[:en:Lee_R._Berger|Berger, Lee R]].; De Ruiter, Darryl J.; Steininger, Christine M.; Hancox, John (2003). "Preliminary results of excavations at the newly investigated Coopers D deposit, Gauteng, South Africa : preliminary research reports : human origins research in South Africa". ''South African Journal of Science''. '''99''' (5–6): 276–278. [[:en:Hdl_(identifier)|hd]]<nowiki/>l:[[hdl:10520/EJC97628|10520/EJC97628]].</ref>
== Dingwaga tsa dipeeletso ==
Cooper's D e tlhomilwe ka mekgwa ya uranium-lead (Robyn Pickering, U. Melbourne) go fitlha fa gare ga dingwaga di le sedikadike le sephatlo le 1.4 tse di fetileng.<ref name=":2" /> Cooper's A, e e ikaegileng ka diphologolo tse di bonweng, go akanngwa gore e ka nna dingwaga tse di tshwanang.<ref>Berger, Lee R.; Keyser, André W.; Tobias, Phillip V. (1993). "Gladysvale: First early hominid site discovered in South Africa since 1948". ''American Journal of Physical Anthropology''. '''92''' (1): 107–111. [[:en:Doi_(identifier)|doi:]][[doi:10.1002/ajpa.1330920109|10.1002/ajpa.1330920109]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/0002-9483 0002-9483]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8238287 8238287].</ref>
== Ditshwantsho ==
<gallery>
Setshwantsho:Cooper's Cave South Africa.jpg|Tebego ya Cooper's D go tswa kwa bophirima. Cooper's A e kwa moragonyana mo molemeng wa ditlhare tsa pine
Setshwantsho:Coopers siv.jpg|Leino la thutlwa e tona e e nyeletseng (molemeng) go tswa kwa Logageng la Cooper le tshwantshanngwa le botona jwa leino la thutlwa e tonanyana e e godileng le santse le le mo lerapong (moja)
Setshwantsho:Coopers A.jpg|Coopers A e lebilwe go tswa kwa bophirima
Setshwantsho:Coopers D.jpg|Coopers D go tswa kwa Botlhaba
Setshwantsho:Cooperstools1.jpg|Didirisiwa tsa matlapa a quartz di sa ntse di phuthetswe ka breccia kwa lefelong la Cooper
Setshwantsho:Stone tools from Coopers Cave.jpg|Didirisiwa tsa maje tsa Developed Olduwan go tswa kwa Cooper’s D. Mo setshwantshong ke leje la hamole, selo se se sa itsiweng se se dirilweng ka shale, le didirisiwa tsa quartz flake .
Setshwantsho:Megantereon fossil from Coopers Cave.jpg|Motlhagare wa [[Megantereon]] (Mofuta wa katse e e nang le meno a tšhaka) go tswa kwa Cooper
</gallery>
== Metswedi ==
[[Karolo:Dikgaga tsa kalaka]]
[[Karolo:Dikgaga mo Aforika Borwa]]
[[Karolo:Mafelo a ngwao a Aforika Borwa]]
[[Karolo:Pliocene]]
[[Karolo:Mafelo a Gauteng]]
[[Karolo:Mogope wa tlholego ya motho]]
kz2dftufv02vpg4953tazxiepyzgbgg
Zoë Modiga
0
15103
55017
2026-09-18T06:18:18Z
Deborah Tjituka
11380
Ke tsentse tsebe
55017
wikitext
text/x-wiki
'''Palesa Nomthandazo Phumelele Modiga''', yo o itsegeng ka leina la Zoë Modiga ke moopedi le mokwadi wa dipina wa [[Aforika Borwa]]. Modiga o simolotse go itsiwe e le motshameki wa The Voice South Africa ka 2016.
Alebamo ya bobedi ya ga Modiga ya Inganekwane (2020), e ne ya nna ya ntlha mo Apple Music World Chart.
== Tiro ==
Palesa Nomthandazo Phumelele Modiga o belegetswe kwa Overport, Durban mme a golela kwa Pietermaritzburg, KwaZulu-Natal,<ref>[https://theinsidersa.co.za/zoe-modiga-representing-the-present-future-of-south-african-music/ "ZOE MODIGA: REPRESENTING THE PRESENT & FUTURE OF SOUTH AFRICAN MUSIC"]. The Insider South Africa. Retrieved 2022-06-14.</ref> mme kgatlhego ya gagwe ya mmino e simolotse a le dingwaga di le 10, a opela mo kgaisanong ya mmino wa selegae.
Modiga o tsene kwa Sekolong sa Bosetšhaba sa Botaki kwa Johannesburg kwa a ithutileng piano ya bogologolo, clarinet le vocals.
Go tloga ka 2013 go fitlha ka 2015, Modiga o ne a ikwadisetsa dithuto tsa mmino wa Jazz kwa College of Music, [[University of Cape Town]].<ref>[https://mg.co.za/article/2017-03-31-00-zoe-modiga-and-the-sacred-art-of-yellow/?amp "Zoë Modiga and the sacred art of Yellow - The Mail & Guardian"]. The Mail & Guardian. 31 March 2017. Retrieved 2022-06-14.</ref> Mo go one ngwaga oo, Modiga o ne a fenya South African Music Rights Organisation's (SAMRO) Overseas Scholarships Competition for Jazz.[ Mo ngwageng o o latelang, o ne a tsenela kgaisano ya The Voice South Africa mme a fitlha mo go ba ba 8 ba ba kwa godimo.<ref>Modise, Refilwe (2020-08-03). [https://www.citizen.co.za/entertainment/celebrity-news/watch-zoe-modiga-opens-up-about-her-musical-journey-and-new-album-inganekwane/ "WATCH: Zoe Modiga opens up about her musical journey and new album 'Inganekwane' – The Citizen"]. The Citizen. Retrieved 2022-06-14.</ref>
Album ya gagwe ya ntlha ya studio Yellow: The Novel e ne ya gololwa ka 2017.<ref>Mkhabela, Sabelo. [https://www.okayafrica.com/zoe-modiga-yellow-the-novel/ "Zoë Modiga's South African Jazz Album Is a Happiness Pill for Tough Political Times - OkayAfrica"]. OkayAfrica. Retrieved 2022-06-14.</ref> Album e ne ya tlhophiwa jaaka Best African Artist Album le Best Jazz Album kwa South African Music Awards.
Ka June 26, 2020, alebamo ya gagwe ya bobedi ya studio Inganekwane e ne ya gololwa.<ref>Monaheng, Tseliso (2022-07-12). [https://mg.co.za/friday/2022-07-12-zoe-modiga-putting-together-the-pieces-of-a-new-era/ "Zoë Modiga putting together the pieces of a new era"]. Mail & Guardian. Retrieved 2024-03-01.</ref> <ref>Mukhari, Arthur (2020-07-10). [https://www.glamour.co.za/celebrity-news/glamour-exclusive-zoe-modiga-talks-life-her-career-and-her-sophomore-album-inganekwane-50690731 "GLAMOUR EXCLUSIVE: Zoë Modiga talks life, her career and her sophomore album Inganekwane"]. Glamour. Retrieved 2022-06-14.</ref>7] <ref>Monaheng, Tseliso (2020-06-15). [https://pan-african-music.com/en/zoe-modiga-inganekwane-interview/ "Zoë Modiga talks life and her new album Inganekwane]". Pan African. Retrieved 2022-06-14.</ref>Inganekwane e tsenyeletsa mmino wa jazz, motown soul, le go bua ka Afrika. Alebamo eno e ne ya nna ya ntlha mo Apple Music World Chart.<ref>Shumba, Ano (2020-07-10). [https://www.musicinafrica.net/magazine/zoe-modiga-new-album-love-letter-all-black-people "Zoë Modiga: New album is a love letter to all black people | Music In Africa"]. Music In Africa. Retrieved 2022-06-14.</ref>
Modiga o ne a le tlhogo ya 14th Annual Mzansi Fela Festival, e e neng e tshwaretswe kwa State Theatre, Gauteng ka Sedimonthole 2021.<ref>Modise, Kedibone (2021-12-04). [https://www.iol.co.za/entertainment/whats-on/pretoria/msaki-amanda-black-zoe-modiga-to-headline-mzansi-fela-festival-26a6dbde-9136-4d81-9e5a-b1d8e77958e0 "Msaki, Amanda Black, Zoë Modiga to headline Mzansi Fela Festival"]. Independent Online. Retrieved 2022-06-15.</ref>
[[Category:Batho ba ba tshelang]]
== Metswedi==
8z09j6sj2dn3j7vtcq8yj7zabtir180
Kay Yarms
0
15104
55018
2026-09-18T06:35:29Z
Deborah Tjituka
11380
Ke tsentse tsebe
55018
wikitext
text/x-wiki
'''Khethokuhle Ngonyama''' (5 Moranang 1994) yo o itsegeng ka leina la Kay Yarms ke motlhotlheletsi wa Aforika Borwa, rakgwebo le youtuber. O itsege thata ka diteng tsa gagwe tsa bontle le di-vlogs tsa gagwe mo YouTube. Ke ene mothei wa Saxx Beauty. Ka 2023, o ne a tlhagelela mo lenaaneng la Forbes Africa 30 Under 30 class of 2023 for Forbes magazine.
== Tiro ==
Ngonyama o simolotse tiro ya gagwe ka 2018 ka go abelana dibidio tsa makeup tse di bonolo, dikgakololo tsa bontle le diposo tsa mokgwa wa botshelo mo Instagram le YouTube. <ref>January, Amaarah (2024-10-07). [https://tfgmedia.co.za/life-style/personalities/kay-yarms-born-to-slay/ "Kay Yarms was born to slay"]. TFG Media. Retrieved 2025-11-22.</ref> <ref>Staff, Editorial (2023-06-29). [https://neoreach.com/kay-yarms-net-worth/ "Kay Yarms Net Worth: Influencing Black Women and Encouraging Skin Positivity"]. NeoReach | Influencer Marketing Platform. Retrieved 2025-11-22.</ref> Ka 2020, o ne a itemogela kgolo ya gagwe ya ntlha ya go tuma fa kanale ya gagwe ya YouTube e gola ka bonako mme a mo fa konopo ya Silver Play ya YouTube morago ga go feta ba ba ngodisitsweng ba le 100,000. <ref>Ngenyane, By Andiswa. [https://www.snl24.com/dailysun/celebs/fans-shower-kay-yarms-with-love-20230214 "Fans shower Kay Yarms with love!"]. Daily Sun. Retrieved 2025-11-22.</ref>] <ref>Walubengo, Peris (2022-11-28). [https://briefly.co.za/26213-top-south-african-youtubers-worth-watching.html "Top 20 famous South African YouTubers worth watching in 2024 - Briefly.co.za".] briefly.co.za. Retrieved 2025-11-22.</ref>Go nna teng ga gagwe mo inthaneteng go ne ga nonofa mme o ne a itsiwe jaaka mongwe wa batho ba ba ikanngwang thata mo lephateng la bontle la Aforika Borwa.<ref>Magadla, Mahlohonolo. [https://www.news24.com/truelove/beauty/5-young-beauty-influencers-to-follow-this-youth-month-20210615 "5 young beauty influencers to follow this youth month".] News24. Retrieved 2025-11-22.</ref>
Ngwaga wa 2023 e ne e le ngwaga o o botlhokwa thata mo botshelong jwa gagwe. O ne a dira mmogo le MrPrice mo Yarms x Scarlet Hill makeup, e leng mogala wa bontle o o neng o rekisiwa thata mo Afrika Borwa.<ref>Njemla, Dideka (2023-11-17). "[https://www.bona.co.za/entertainment/kay-yarms-announces-partnership-with-scarlet-hill/ Kay Yarms announces partnership with Scarlet Hill]". Bona Magazine. Retrieved 2025-11-22.</ref>O ne a tlotliwa kwa South African Social Media Awards jaaka Social Media Influencer of the Year.<ref>Zuma, Mbalenhle (2025-08-21). [https://sundayworld.co.za/celebrity-news/lasizwe-dambuza-tells-fans-dont-waste-money-voting-for-me/ "Lasizwe Dambuza tells fans: "Don't waste money voting for me""]. Sunday World. Retrieved 2025-11-22.</ref> Mo ngwageng ona oo, o ne a tlhagelela mo lenaaneng la Forbes Africa 30 Under 30, a gatelela seabe sa gagwe mo intasetering ya bontle le metswedi ya tshedimosetso ya dijithale. <ref> [https://www.forbesafrica.com/under-30/2023/05/05/forbesafrica30under30-class-of-2023-meet-cover-star-khethokuhle-kay-yarms-ngonyama-ive-always-been-pretty-reserved-and-introverted-and-coming-out-of-my-shell-has-been-a-bit-ch "Forbes Africa 30 Under 30 Meet Cover Star Khethokuhle Ngonyama"]. www.forbesafrica.com. 2023-05-05. Retrieved 2025-11-22</ref> <ref> Ngenyane, Andiswa. [https://www.snl24.com/dailysun/celebs/youtubers-make-it-to-forbes-30-under-30-africa-20230404 "Mzansi's rising stars make it to Forbes' list!"]. Daily Sun. Retrieved 2025-11-22.</ref>O simolotse tirisanommogo le Red Bull ka Red Bull x Kay Yarms June Berry Summer edition.<ref> Ndawonde, Zamokuhle. [https://www.news24.com/citypress/trending/beauty-meets-energy-red-bull-x-kay-yarms-launch-juneberry-summer-edition-20231209 "Beauty meets energy: Red Bull x Kay Yarms launch Juneberry summer edition"]. News24. Retrieved 2025-11-22</ref>
[[Category:Batho ba ba tshelang]]
== Metswedi ==
s0wcd7cteva9zcwm8ky3psjrxypfprz
Honey Bxby
0
15105
55019
2026-09-18T06:56:33Z
Deborah Tjituka
11380
Ke tsentse tsebe
55019
wikitext
text/x-wiki
'''Ajaysiya Byers''' (o tshotswe ka di 26 Diphalane 1999), o itsege jaaka '''Honey Bxby''', ke rapper le moopedi wa kwa Amerika. O itsege thata ka dipina tsa gagwe tse di tumileng<ref> Kori Nicole Barnes (3 December 2025). "[https://girlsunited.essence.com/entertainment/gu-jams-honey-bxby/ GU Jams: Sweet And Sting The Relentless Ascent Of R&B Disruptor Honey Bxby]". Girls United Essence. Retrieved 6 January 2026.</ref> <ref> [https://www.rivalmagazinela.com/rival-online/a-taste-of-raw-honey-honey-bxbys-compelling-3am-ft-toosi "A Taste of Raw Honey: Honey Bxby's Compelling "3AM" ft. Toosi"]. Rival Magazine LA. 11 May 2025. Retrieved 16 January 2026.</ref>tse a di rekileng mo go Atlantic le Rebirth Entertainment / Art@War / Warner Records.
== Botshelo le tiro ==
Honey Bxby, yo o belegweng Ajaysiya Byers, o goletse kwa [[Asbury Park]], [[New Jersey]].<ref>Chris Jordan (18 December 2025). [https://www.rivalmagazinela.com/rival-online/a-taste-of-raw-honey-honey-bxbys-compelling-3am-ft-toosi "Music star Honey Bxby holding holiday toy drive in Asbury Park"]. Asbury Park Press. Retrieved 6 January 2026.</ref> O na le ngwao-boswa ya Se-Hispanic le Se-Aforika-Amerika.<ref>Tai Marie (13 October 2025). [https://www.hot97.com/news/honey-bxby-talks-music-identity-and-what-hispanic-heritage-month-means-to-her/ "Honey Bxby Talks Music, Identity, and What Hispanic Heritage Month Means to Her"]. hot97.com. Retrieved 6 January 2026.</ref>Rraagwe e ne e le motlhami wa mmino,<ref>Leslie Jensen (6 June 2025). [https://www.flaunt.com/post/honey-bxby-debut-album-raw-honey "Honey Bxby Real and Unfiltered in Debut Album "Raw Honey"]". Flaunt Magazine. Retrieved 6 January 2026.</ref>mme a simolola go kwala mmino, go o rekota le go opela mo studio le ene a sa le monnye thata.<ref>Sharmaine Johnson (17 April 2025). [https://www.rap-up.com/article/cool-facts-about-rising-star-honey-bxby "Cool Facts About Honey Bxby We Bet You Didn't Know"]. rap-up.com. Retrieved 6 January 2026.</ref>
O ne a tsena sekolo sa cosmetology pele a simolola tiro ya gagwe ya mmino ka 2019.<ref>[https://www.ladygunn.com/music/honey-bxby-is-all-grit-and-grace-in-this-raw-and-real-interview/ Honey Bxby Is All Grit and Grace in This Raw and Real Interview"]. Ladygunn. 30 May 2025. Retrieved 6 January 2026</ref>
== Kaniso ya bodiragatsi ==
Ka 2022 Bxby o ne a saena tumalano le [[Atlantic Records]] ya ART@WAR, eo setlhopha sa A&R se neng se lemogile go tuma ga mmino wa gagwe mo [[Instagram]].<ref>Chris Jordan (29 November 2023). [https://www.app.com/story/entertainment/music/2023/11/29/honey-bxby-touchin-soul-train-awards-asbury-park-atlantic-records-rebirth-art-war/71718129007/ "Asbury Park native Honey Bxby brings R&B grooves and mythic hooks to her music"]. Asbury Park Press. Retrieved 7 January 2026.</ref> O ne a golola EP ya gagwe ya ntlha kwa Atlantic, 3 Words, 8 Letters, ka 2023, go akaretsa le single ya gagwe ya "Touchin'".<ref>Jordan Edwards (31 July 2023). [https://www.popdust.com/honey-bxby-2662581902 "Get to Know Honey Bxby"]. Popdust. Retrieved 6 January 2026.</ref>Go ne ga nna le phitlhelelo e e gakgamatsang kwa Soul Train Awards ya 2023. Ka letlhabula o ne a tsamaya le [[Sexyy Red]].<ref>[https://thisisrnb.com/2024/03/rising-rb-star-honey-bxby-chats-it-up-with-thisisrnb/ Rising R&B Star Honey Bxby Chats It Up with ThisIsRnB"]. ThisIsRnB. 9 March 2024. Retrieved 7 January 2026.</ref>
Ka 2024 label e ne ya golola single ya gagwe "Left Eye", e leng tlotlo go [[Lisa "Left Eye" Lopes]]. E ne ya latelwa ka June 2025 ke remix ya pina e e nang le [[Lil' Kim]].<ref>[https://www.bet.com/bet-awards/articles/qa46yy/honey-bxby-lil-kim-turn-up-the-heat-with-left-eye "Honey Bxby & Lil' Kim Turn up the Heat with 'Left Eye'"]. BET. 7 June 2025. Retrieved 6 January 2026.</ref> Bxby e ne e le "Freshest Find" ya Billboard ka Tlhakole 2024.<ref>Kyle Denis (12 February 2024). [https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/best-newrb-hip-hop-songs-usher-honey-bxby-nardo-wick-sexyy-red-glorilla-latto-1235605785/ "R&B Hip-hop Fresh Picks of the Week: Usher, Honey Bxby, Nardo Wick & Sexyy Red, Glorilla & More"]. Billboard. Retrieved 6 January 2026.</ref> Ka Moranang 2024 Atlantic e ne ya golola remix ya "Touchin'" e e neng e na le [[Busta Rhymes]].<ref>Tony M. Centeno (1 May 2024). [https://963kissfm.iheart.com/content/2024-05-01-on-the-verge-honey-bxby-taps-busta-rhymes-kaliii-for-touchin-remixes/ "On The Verge: Honey Bxby Taps Busta Rhymes & Kaliii For 'Touchin'" Remixes"]. 963kissfm.iheart.com. Retrieved 23 January 2026.</ref>
== Metswedi ==
en3hd07lxx9ld6v1ov55m8wtby9ia7b
Babalwa M
0
15106
55020
2026-09-18T07:21:11Z
Deborah Tjituka
11380
Ke tsentse tsebe
55020
wikitext
text/x-wiki
'''Babalwa Mavuso''' (o belegwe ka 25 Ferikgong 1994), yo o itsegeng e le '''Babalwa M''', ke moopedi le mokwadi wa dipina wa mo Afrika Borwa.<ref>Khulu, Ntombi (2024-05-07). [https://www.snl24.com/truelove/exclusive/talking-private-school-amapiano-with-artist-babalwa-m-20240507 "Talking private school amapiano with artist Babalwa M"]. SNL24. Retrieved 2024-11-10.</ref> O tsholetswe kwa [[Orlando]], [[Soweto]] mme a golela kwa [[Protea Glen]], Babalwa o ne a simolola go itsege morago ga go golola terama ya gagwe e e atolositsweng ya Bayeke ka 2020.
== Tiro ==
Papadi ya gagwe e e atolositsweng ya Pisces e ne ya gololwa ka 26 Moranang 2024.<ref> [https://urbanlifestylesa.co.za/2024/04/26/babalwa-m-releases-highly-anticipated-pisces-ep/ "BABALWA M RELEASES HIGHLY ANTICIPATED 'PISCES' EP"]. Urban Lifestyle South Africa. 2024-04-26. Retrieved 2024-11-12.</ref> Pina ya "Pholisa" le Kelvin Momo e e nang le Stixx le Baby S.O.N, e ne ya fitlha kwa maemong a boraro mo go Local le International Charts.<ref> [https://theofficialsacharts.co.za/power-couple-reigns-supreme-kelvin-momo-babalwa-m-dominate-charts-with-private-school-amapiano-hits-ed-134/ "Power couple reigns supreme: Kelvin Momo & Babalwa M dominate charts with Private School Amapiano Hits"]. The Official South African Charts. Retrieved 2024-11-10.</ref>
Kwa tshimologong ya Phatwe 2024, Babalwa o ne a itsisiwe jaaka Isgubhu cover star ke Apple Music.<ref>Shumba, Ano (2024-08-13). [https://www.musicinafrica.net/magazine/sa-apple-music-names-babalwa-m-latest-isgubhu-cover-star "SA: Apple Music names Babalwa M as latest Isgubhu cover star"]. Music in Africa. Retrieved 2024-11-10.</ref>
Album ya gagwe ya studio Candour, e ne ya gololwa ka 25 Diphalane 2024.<ref> [https://web.archive.org/web/20241112095911/https://gagasiworld.co.za/babalwa-ms-soulful-new-ep-candour-is-doing-the-most-on-the-charts/ "BABALWA M'S SOULFUL NEW EP CANDOUR IS DOING THE MOST ON THE CHARTS"]. Gagasi World. Archived from the original on 2024-11-12. Retrieved 2024-11-12.</ref>"Bo Thata" featuring Stixx and Nvcho debuted number 6 on Local Top 10 Streaming Charts.<ref>"[https://theofficialsacharts.co.za/its-a-whirlwind-amapiano-take-over-ed-160/ It's A Whirlwind Amapiano Take Over"]. The Official South African Charts. 2024-11-08. Retrieved 2024-11-10.</ref> Mo godimo ga moo, "Diala Ngothando" e e nang le [[MaWhoo]] le "Mthuthuzeli" le [[Yallunder]] e ne ya simolola ka nomoro ya 21 le 23 ka go latelana.
Babalwa o ne a golola alebamo ya gagwe ya studio Acquiesce, ka di 28 Ngwanatsele 2025.<ref>Pasiya, Lutho (2025-11-27). [https://iol.co.za/entertainment/music/2025-11-27-babalwa-ms-acquiesce-new-music-born-from-silence-and-personal-healing/ "Babalwa M's 'Acquiesce': new music born from silence and personal healing"]. Independent Online. Retrieved 2025-11-29.</ref>Alebamo e ne ya tsena mo Apple Top 5 ya alebamo ya Afrika Borwa kwa No. 4 mme ya fitlha kwa No. 1.<ref>[https://music.apple.com/za/new/top-charts "Charts"]. iTunes. Retrieved 2025-11-29.</ref>
[[Category:Batho ba ba tshelang]]
== Metswedi ==
02nbz3q7hd21x7ksd9pa6e1ku1thb3x
Josefa Albert Buka
0
15107
55021
2026-09-18T07:31:43Z
MmaBaggio
11091
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1361572985|Joseph Albert Booker]]"
55021
wikitext
text/x-wiki
Moruti '''Joseph Albert Booker''' (o tshotswe ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a matlhano le borobabongwe a bo a tlhokafala ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a mabedi le borataro (1859–1926), e ne e le mokwala dikgang mo dikurateng tsa Amerika, motsamaisi wa thuto, morutabana, moruti, molweladitshwanelo, le moeteledipele wa [[Batho bantsho|sechaba sa batho Bantsho]] . O ne a tsholelwa mo [[Bokgoba|bokgobeng]] mme a nna khutsana a sa ntse a le monnye; Booker o ne a tswelela pele go nna Tautona wa sekolo sa Arkansas Baptist College le morulaganyi wa kuranta ya Black Baptistya lefatshe la Arkansas, le ya <nowiki><i id="mwFw">The</i></nowiki> <nowiki><i id="mwGA">Baptist Vanguard</i></nowiki> ''.''
== Botshelo jwa pele le lelwapa ==
Joseph Albert Booker o ne a tsholelwa mo bokgobeng ka kgwedi ya Sedimonthole ele masome a mabedi le borataro, ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a matlhano le borobabongwe ( 1859), kwa Portland wa Bogologolo kwa Kgaolong ya Ashley, kwa Arkansas (kwa botlhaba jwa Portland ya sesha, kwa Arkansas ). <ref name="Baker">{{Cite web |last=Baker |first=Russell P. |date=November 8, 2023 |title=Joseph Albert Booker (1859–1926) |url=https://encyclopediaofarkansas.net/entries/joseph-albert-booker-3068/ |access-date=2023-11-26 |website=[[Encyclopedia of Arkansas]] |language=en-US}}</ref> E ne e le ngwana wa ga Mary ( yo o tshotsweng ke Punchardt ) le Albert Booker, ka bobedi ba ne ba dirilwe makgoba ke John P. Fisher wa tshimo ya Bayou Bartholomew . <ref name="Baker" /> Fa a le ngwaga o le mongwe, mmaagwe e bong Maria o ne a tlhokafala. <ref name="Penn">{{Cite book |last=Penn |first=Irvine Garland |date=1891 |title=The Afro-American Press and Its Editors |publisher=Willey & Company |isbn=978-0-598-58268-3 |pages=258– |language=en |chapter=Rev. Joseph A. Booker, A. B., Editor Baptist Vanguard |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Y80OAAAAIAAJ&pg=PA237}}</ref> Rraagwe e bong Albert o ne a tlhokafala a le dingwaga di le tharo, mme go bolelwa gore o ne a itewa go fitlha a tlhokafala ka ntlha ya go ruta batho ba bangwe ba ba neng ba dirilwe makgoba go bala. <ref name="Baker" />
Kwa bofelong jwa Ntwa ya Selegae ya Amerika ka ngwaga wa bo sekete,makgolo a robabobedi le masome a marataro le botlhano (1865), Booker yo monnye o ne a bewa mo tlhokomelong ya ga mmèmogolo wa gagwe, Emma Fisher. <ref name="Pegues">{{Cite book |last=Pegues |first=Albert Witherspoon |date=1892 |title=Our Baptist Ministers and Schools |publisher=Willey & Company |pages=61–66 |language=en |chapter=Rev. Joseph Albert Booker, AM |chapter-url=https://books.google.com/books?id=aJA-AAAAYAAJ&pg=PA61}}</ref> O ne a kwadisiwa mo dikolong dingwe tse dipotlana tsa puso tse di neng di kopantswe mme di letlelela baithuti ba batho Bantsho. <ref name="Penn" />
== Thuto ==
Fa a le dingwaga di ka nna lesome le borataro kgotsa lesome le bosupa, o ne a nna morutabana kwa [[Harris Plantation]], e e neng e le gaufi le foo kwa Ashley County. <ref name="Baker" /> Ka yone nako eo o ne a nna moruti yo leteletseng wa Baptist. <ref name="Baker" />
O ne a tsena sekolo se se tlwaelegileng kwa sekolong sa Agricultural, Mechanical, and Normal College sa Arkansas (e jaanong e leng <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Arkansas_at_Pine_Bluff" rel="mw:ExtLink" title="University of Arkansas at Pine Bluff" class="cx-link" data-linkid="114">University of Arkansas at Pine Bluff</a> ), go tloga ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a supa le borobabobedi ( 1878) go fitlha ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le bongwe (1881); kwa a neng a ithuta ka fa tlase ga ga Joseph Carter Corbin . <ref name="Baker" /> Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le bongwe ( 1881), o ne a fudugela kwa Nashville, Tennessee, go ya go tsena sekolo kwa Nashville Normal and Theological Institute(se moragonyana se neng se itsege e le [[:en:Roger_Williams_University_(Tennessee)|Roger Williams University]]) o ne a ikwadisetsa go dira dibuka tsa bogologolo mme a aloga ka dithutego tsa dikirii ya gagwe ya ntlha ka kgwedi ya Motsheganong ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le borataro (1886). <ref name="Pegues" />
== Tiro ==
Fa a sena go aloga, Booker o ne a boela kwa Arkansas go ya go dira ele moruti wa Baptist. Ka kgwedi ya Phatwe ele masome a mabedi le bobedi ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le borataro ( 1886), o ne a tlhomiwa go nna moruti wa Kereke ya Baptist mme a tlhomiwa ke Morongwa wa Puso wa Kopano ya Baptist ya Batho ba Bantsho ya Arkansas le Mokgatlho wa Barongwa wa Baptist wa Amerika go nna moruti wa Kereke ya Baptist ya “No. 2” kwa Portland . <ref name="Baker" />
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le bosupa (1887), o ne a tlhomiwa go nna Tautona wa ntlha wa sekolo sa Arkansas Baptist College se se neng se sa tswa go tlhongwa. <ref name="BlackPast">{{Cite web |last=Davis |first=Edmond |date=2011-03-01 |title=Arkansas Baptist College, Little Rock, Arkansas (1884– ) |url=https://www.blackpast.org/african-american-history/arkansas-baptist-college-1884/ |access-date=2023-11-27 |website=[[BlackPast.org]] |language=en-US}}</ref> O ne a nna Tautona wa sekolo go fitlha a tlhokafala ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a mabedi le borataro (1926). <ref name="BlackPast" /> ''Baptist'' ''Vanguard'' (e e kileng ya bo e le ''The Arkansas Baptist'' ) e ne e le Koranta ya sekolo sa Arkansas Baptist College , mme Booker o ne a dira jaaka morulaganyi yo o okametseng go simolola ka letlhafula la ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le bosupa (1887). <ref name="Penn" />
Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le bosupa (1887), Booker o ne a nyala Mary Jane Caver, motho yo a neng a kopana le ene kwa sekolong se setona sa Roger Williams; mme ba ne ba na le bana ba robedi. <ref name="Baker" /> <ref name="Pegues" />
Booker e ne e le mongwe wa baeteledipele mo kganetsong ya sechaba sa batho Bantsho kgatlhanong le Molao wa Separate Coach wa ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabongwe le bongwe (1891), molao wa Arkansas o o neng o batla gore go nne le mafelo a bonno a a farologaneng mme a lekana a seporo. <ref name="Baker" /> O ne a berekile le Booker T. Washington, mme o ne a amogetse Washington fa a ne a etetse Little Rock. <ref name="Baker" /> O ne a bereka go tloga ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le lesome le motso (1911) go ya go tsena ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le lesome le boraro (1913 )e le mothusa mookamedi batho basweu Little Rock, e e neng ya tlhamiwa go phepafatsa dikgaolo tsa toropo . <ref name="Baker" /> Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le lesome le borobabongwe (1919) morago ga polao ya batho ba le bantsi kwa Elaine, Booker o ne a tlhomiwa go nna leloko la Khuduthamaga ya Arkansas ya Dikamano tsa Merafe ke Mmusi Charles Hillman Brough, e leng serala se a neng a se dirisa go rotloetsa “tshiamiso ya merafe e e farologaneng” mo baaging botlhe ba lefatshe leo. <ref name="Baker" />
== Loso le boswa ==
O ne a bolawa ke bolwetse jwa pelo ka kgwedi ya Lwetse e ele borobabongwe ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a mabedi le borataro (1926) kwa Fort Worth, kwa Texas, fa a ne a le mo loetong go ya kwa Bokopanong jwa Bosechaba jwa Baptist kwa Fort Worth, kwa Texas. <ref name="Baker" /> Botshelo ya gagwe bo akareditswe mo dibukeng tsa ''[[:en:The_Afro-American_Press_and_Its_Editors|The Afro-American Press and Its Editors]]''(1891).
== Ditshupiso ==
== Dikgokagano tsa kwa ntle ==
iv5jm4pxf65ilmcvj17b7ltfd8qhfyl
Joseph Albert Booker
0
15108
55022
2026-09-18T07:33:22Z
MmaBaggio
11091
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1361572985|Joseph Albert Booker]]"
55022
wikitext
text/x-wiki
Moruti '''Joseph Albert Booker''' (o tshotswe ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a matlhano le borobabongwe a bo a tlhokafala ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a mabedi le borataro (1859–1926), e ne e le mokwala dikgang mo dikurateng tsa Amerika, motsamaisi wa thuto, morutabana, moruti, molweladitshwanelo, le moeteledipele wa [[Batho bantsho|sechaba sa batho Bantsho]] . O ne a tsholelwa mo [[Bokgoba|bokgobeng]] mme a nna khutsana a sa ntse a le monnye; Booker o ne a tswelela pele go nna Tautona wa sekolo sa Arkansas Baptist College le morulaganyi wa kuranta ya Black Baptistya lefatshe la Arkansas, le ya <nowiki><i id="mwFw">The</i></nowiki> <nowiki><i id="mwGA">Baptist Vanguard</i></nowiki> ''.''
== Botshelo jwa pele le lelwapa ==
Joseph Albert Booker o ne a tsholelwa mo bokgobeng ka kgwedi ya Sedimonthole ele masome a mabedi le borataro, ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a matlhano le borobabongwe ( 1859), kwa Portland wa Bogologolo kwa Kgaolong ya Ashley, kwa Arkansas (kwa botlhaba jwa Portland ya sesha, kwa Arkansas ). <ref name="Baker">{{Cite web |last=Baker |first=Russell P. |date=November 8, 2023 |title=Joseph Albert Booker (1859–1926) |url=https://encyclopediaofarkansas.net/entries/joseph-albert-booker-3068/ |access-date=2023-11-26 |website=[[Encyclopedia of Arkansas]] |language=en-US}}</ref> E ne e le ngwana wa ga Mary ( yo o tshotsweng ke Punchardt ) le Albert Booker, ka bobedi ba ne ba dirilwe makgoba ke John P. Fisher wa tshimo ya Bayou Bartholomew . <ref name="Baker" /> Fa a le ngwaga o le mongwe, mmaagwe e bong Maria o ne a tlhokafala. <ref name="Penn">{{Cite book |last=Penn |first=Irvine Garland |date=1891 |title=The Afro-American Press and Its Editors |publisher=Willey & Company |isbn=978-0-598-58268-3 |pages=258– |language=en |chapter=Rev. Joseph A. Booker, A. B., Editor Baptist Vanguard |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Y80OAAAAIAAJ&pg=PA237}}</ref> Rraagwe e bong Albert o ne a tlhokafala a le dingwaga di le tharo, mme go bolelwa gore o ne a itewa go fitlha a tlhokafala ka ntlha ya go ruta batho ba bangwe ba ba neng ba dirilwe makgoba go bala. <ref name="Baker" />
Kwa bofelong jwa Ntwa ya Selegae ya Amerika ka ngwaga wa bo sekete,makgolo a robabobedi le masome a marataro le botlhano (1865), Booker yo monnye o ne a bewa mo tlhokomelong ya ga mmèmogolo wa gagwe, Emma Fisher. <ref name="Pegues">{{Cite book |last=Pegues |first=Albert Witherspoon |date=1892 |title=Our Baptist Ministers and Schools |publisher=Willey & Company |pages=61–66 |language=en |chapter=Rev. Joseph Albert Booker, AM |chapter-url=https://books.google.com/books?id=aJA-AAAAYAAJ&pg=PA61}}</ref> O ne a kwadisiwa mo dikolong dingwe tse dipotlana tsa puso tse di neng di kopantswe mme di letlelela baithuti ba batho Bantsho. <ref name="Penn" />
== Thuto ==
Fa a le dingwaga di ka nna lesome le borataro kgotsa lesome le bosupa, o ne a nna morutabana kwa [[Harris Plantation]], e e neng e le gaufi le foo kwa Ashley County. <ref name="Baker" /> Ka yone nako eo o ne a nna moruti yo leteletseng wa Baptist. <ref name="Baker" />
O ne a tsena sekolo se se tlwaelegileng kwa sekolong sa Agricultural, Mechanical, and Normal College sa Arkansas (e jaanong e leng <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Arkansas_at_Pine_Bluff" rel="mw:ExtLink" title="University of Arkansas at Pine Bluff" class="cx-link" data-linkid="114">University of Arkansas at Pine Bluff</a> ), go tloga ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a supa le borobabobedi ( 1878) go fitlha ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le bongwe (1881); kwa a neng a ithuta ka fa tlase ga ga Joseph Carter Corbin . <ref name="Baker" /> Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le bongwe ( 1881), o ne a fudugela kwa Nashville, Tennessee, go ya go tsena sekolo kwa Nashville Normal and Theological Institute(se moragonyana se neng se itsege e le [[:en:Roger_Williams_University_(Tennessee)|Roger Williams University]]) o ne a ikwadisetsa go dira dibuka tsa bogologolo mme a aloga ka dithutego tsa dikirii ya gagwe ya ntlha ka kgwedi ya Motsheganong ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le borataro (1886). <ref name="Pegues" />
== Tiro ==
Fa a sena go aloga, Booker o ne a boela kwa Arkansas go ya go dira ele moruti wa Baptist. Ka kgwedi ya Phatwe ele masome a mabedi le bobedi ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le borataro ( 1886), o ne a tlhomiwa go nna moruti wa Kereke ya Baptist mme a tlhomiwa ke Morongwa wa Puso wa Kopano ya Baptist ya Batho ba Bantsho ya Arkansas le Mokgatlho wa Barongwa wa Baptist wa Amerika go nna moruti wa Kereke ya Baptist ya “No. 2” kwa Portland . <ref name="Baker" />
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le bosupa (1887), o ne a tlhomiwa go nna Tautona wa ntlha wa sekolo sa Arkansas Baptist College se se neng se sa tswa go tlhongwa. <ref name="BlackPast">{{Cite web |last=Davis |first=Edmond |date=2011-03-01 |title=Arkansas Baptist College, Little Rock, Arkansas (1884– ) |url=https://www.blackpast.org/african-american-history/arkansas-baptist-college-1884/ |access-date=2023-11-27 |website=[[BlackPast.org]] |language=en-US}}</ref> O ne a nna Tautona wa sekolo go fitlha a tlhokafala ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a mabedi le borataro (1926). <ref name="BlackPast" /> ''Baptist'' ''Vanguard'' (e e kileng ya bo e le ''The Arkansas Baptist'' ) e ne e le Koranta ya sekolo sa Arkansas Baptist College , mme Booker o ne a dira jaaka morulaganyi yo o okametseng go simolola ka letlhafula la ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le bosupa (1887). <ref name="Penn" />
Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le bosupa (1887), Booker o ne a nyala Mary Jane Caver, motho yo a neng a kopana le ene kwa sekolong se setona sa Roger Williams; mme ba ne ba na le bana ba robedi. <ref name="Baker" /> <ref name="Pegues" />
Booker e ne e le mongwe wa baeteledipele mo kganetsong ya sechaba sa batho Bantsho kgatlhanong le Molao wa Separate Coach wa ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabongwe le bongwe (1891), molao wa Arkansas o o neng o batla gore go nne le mafelo a bonno a a farologaneng mme a lekana a seporo. <ref name="Baker" /> O ne a berekile le Booker T. Washington, mme o ne a amogetse Washington fa a ne a etetse Little Rock. <ref name="Baker" /> O ne a bereka go tloga ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le lesome le motso (1911) go ya go tsena ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le lesome le boraro (1913 )e le mothusa mookamedi batho basweu Little Rock, e e neng ya tlhamiwa go phepafatsa dikgaolo tsa toropo . <ref name="Baker" /> Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le lesome le borobabongwe (1919) morago ga polao ya batho ba le bantsi kwa Elaine, Booker o ne a tlhomiwa go nna leloko la Khuduthamaga ya Arkansas ya Dikamano tsa Merafe ke Mmusi Charles Hillman Brough, e leng serala se a neng a se dirisa go rotloetsa “tshiamiso ya merafe e e farologaneng” mo baaging botlhe ba lefatshe leo. <ref name="Baker" />
== Loso le boswa ==
O ne a bolawa ke bolwetse jwa pelo ka kgwedi ya Lwetse e ele borobabongwe ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a mabedi le borataro (1926) kwa Fort Worth, kwa Texas, fa a ne a le mo loetong go ya kwa Bokopanong jwa Bosechaba jwa Baptist kwa Fort Worth, kwa Texas. <ref name="Baker" /> Botshelo ya gagwe bo akareditswe mo dibukeng tsa ''[[:en:The_Afro-American_Press_and_Its_Editors|The Afro-American Press and Its Editors]]''(1891).
== Ditshupiso ==
== Dikgokagano tsa kwa ntle ==
nouzuu363qwaamf0bnv7a9bzz6bbjvy
55024
55022
2026-09-18T08:02:00Z
MmaBaggio
11091
55024
wikitext
text/x-wiki
Moruti '''Joseph Albert Booker''' (o tshotswe ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a matlhano le borobabongwe a bo a tlhokafala ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a mabedi le borataro (1859–1926), e ne e le [[mokwala dikgang]] mo dikurateng tsa Amerika, [[motsamaisi wa thuto]], [[morutabana]], [[moruti]], [[molweladitshwanelo]], le moeteledipele wa [[Batho bantsho|sechaba sa batho Bantsho]] . O ne a tsholelwa mo [[Bokgoba|bokgobeng]] mme a nna khutsana a sa ntse a le monnye; Booker o ne a tswelela pele go nna Tautona wa sekolo sa Arkansas Baptist College le morulaganyi wa kuranta ya Black Baptistya lefatshe la Arkansas, le ya [[:en:The_Baptist_Vanguard|The Baptist Vanguard ''.'']]
{{Infobox officeholder|name=Joseph Albert Booker|office=Tautona wa [[Arkansas Baptist College]]|image=Jo. A. Booker.png|term_start=1887|term_end=1926|birth_date=December 26, 1859|birth_place=Old Portland (now [[Ashley County, Arkansas|Ashley County]]), Arkansas|death_date=September 9, 1926|death_place=Fort Worth, Texas, U.S.|resting_place=[[Haven of Rest Cemetery]], Little Rock, Arkansas, US|spouse=Mary Jane Caver|children=8|education=[[Arkansas Agricultural, Mechanical, and Normal College]],<br/> [[Nashville Normal and Theological Institute]]|nickname=J.A. Booker,<br/> Jos. A. Booker}}
== Botshelo jwa pele le lelwapa ==
Joseph Albert Booker o ne a tsholelwa mo bokgobeng ka kgwedi ya Sedimonthole ele masome a mabedi le borataro, ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a matlhano le borobabongwe ( 1859), kwa Portland wa Bogologolo kwa Kgaolong ya Ashley, kwa Arkansas (kwa botlhaba jwa [[Portland]] ya sesha, kwa Arkansas ). <ref name="Baker">{{Cite web |last=Baker |first=Russell P. |date=November 8, 2023 |title=Joseph Albert Booker (1859–1926) |url=https://encyclopediaofarkansas.net/entries/joseph-albert-booker-3068/ |access-date=2023-11-26 |website=[[Encyclopedia of Arkansas]] |language=en-US}}</ref> E ne e le ngwana wa ga Mary ( yo o tshotsweng ke Punchardt ) le Albert Booker, ka bobedi ba ne ba dirilwe makgoba ke [[John P. Fisher]] wa tshimo ya [[Bayou Bartholomew]] . <ref name="Baker" /> Fa a le ngwaga o le mongwe, mmaagwe e bong Maria o ne a tlhokafala. <ref name="Penn">{{Cite book |last=Penn |first=Irvine Garland |date=1891 |title=The Afro-American Press and Its Editors |publisher=Willey & Company |isbn=978-0-598-58268-3 |pages=258– |language=en |chapter=Rev. Joseph A. Booker, A. B., Editor Baptist Vanguard |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Y80OAAAAIAAJ&pg=PA237}}</ref> Rraagwe e bong Albert o ne a tlhokafala a le dingwaga di le tharo, mme go bolelwa gore o ne a itewa go fitlha a tlhokafala ka ntlha ya go ruta batho ba bangwe ba ba neng ba dirilwe makgoba go bala. <ref name="Baker" />
Kwa bofelong jwa Ntwa ya Selegae ya Amerika ka ngwaga wa bo sekete,makgolo a robabobedi le masome a marataro le botlhano (1865), Booker yo monnye o ne a bewa mo tlhokomelong ya ga mmèmogolo wa gagwe, Emma Fisher. <ref name="Pegues">{{Cite book |last=Pegues |first=Albert Witherspoon |date=1892 |title=Our Baptist Ministers and Schools |publisher=Willey & Company |pages=61–66 |language=en |chapter=Rev. Joseph Albert Booker, AM |chapter-url=https://books.google.com/books?id=aJA-AAAAYAAJ&pg=PA61}}</ref> O ne a kwadisiwa mo dikolong dingwe tse dipotlana tsa puso tse di neng di kopantswe mme di letlelela baithuti ba batho Bantsho. <ref name="Penn" />
== Thuto ==
Fa a le dingwaga di ka nna lesome le borataro kgotsa lesome le bosupa, o ne a nna morutabana kwa [[Harris Plantation]], e e neng e le gaufi le foo kwa Ashley County. <ref name="Baker" /> Ka yone nako eo o ne a nna moruti yo leteletseng wa Baptist. <ref name="Baker" />
O ne a tsena sekolo se se tlwaelegileng kwa sekolong sa Agricultural, Mechanical, and Normal College sa Arkansas (e jaanong e leng [[University of Arkansas at Pine Bluff]] ), go tloga ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a supa le borobabobedi ( 1878) go fitlha ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le bongwe (1881); kwa a neng a ithuta ka fa tlase ga ga [[Joseph Carter Corbin]] . <ref name="Baker" /> Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le bongwe ( 1881), o ne a fudugela kwa Nashville, Tennessee, go ya go tsena sekolo kwa Nashville Normal and Theological Institute(se moragonyana se neng se itsege e le [[:en:Roger_Williams_University_(Tennessee)|Roger Williams University]]) o ne a ikwadisetsa go dira dibuka tsa bogologolo mme a aloga ka dithutego tsa dikirii ya gagwe ya ntlha ka kgwedi ya Motsheganong ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le borataro (1886). <ref name="Pegues" />
== Tiro ==
Fa a sena go aloga, Booker o ne a boela kwa Arkansas go ya go dira ele moruti wa Baptist. Ka kgwedi ya Phatwe ele masome a mabedi le bobedi ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le borataro ( 1886), o ne a tlhomiwa go nna moruti wa Kereke ya Baptist mme a tlhomiwa ke Morongwa wa Puso wa Kopano ya Baptist ya Batho ba Bantsho ya Arkansas le Mokgatlho wa Barongwa wa Baptist wa Amerika go nna moruti wa Kereke ya Baptist ya “No. 2” kwa [[Portland]] . <ref name="Baker" />
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le bosupa (1887), o ne a tlhomiwa go nna Tautona wa ntlha wa sekolo sa Arkansas Baptist College se se neng se sa tswa go tlhongwa. <ref name="BlackPast">{{Cite web |last=Davis |first=Edmond |date=2011-03-01 |title=Arkansas Baptist College, Little Rock, Arkansas (1884– ) |url=https://www.blackpast.org/african-american-history/arkansas-baptist-college-1884/ |access-date=2023-11-27 |website=[[BlackPast.org]] |language=en-US}}</ref> O ne a nna Tautona wa sekolo go fitlha a tlhokafala ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a mabedi le borataro (1926). <ref name="BlackPast" /> ''Baptist'' ''Vanguard'' (e e kileng ya bo e le ''The Arkansas Baptist'' ) e ne e le Koranta ya sekolo sa Arkansas Baptist College , mme Booker o ne a dira jaaka morulaganyi yo o okametseng go simolola ka letlhafula la ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le bosupa (1887). <ref name="Penn" />
Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabobedi le bosupa (1887), Booker o ne a nyala Mary Jane Caver, motho yo a neng a kopana le ene kwa sekolong se setona sa Roger Williams; mme ba ne ba na le bana ba robedi. <ref name="Baker" /> <ref name="Pegues" />
Booker e ne e le mongwe wa baeteledipele mo kganetsong ya sechaba sa batho Bantsho kgatlhanong le Molao wa Separate Coach wa ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a robabongwe le bongwe (1891), molao wa Arkansas o o neng o batla gore go nne le mafelo a bonno a a farologaneng mme a lekana a seporo. <ref name="Baker" /> O ne a berekile le [[Booker T. Washington]], mme o ne a amogetse Washington fa a ne a etetse Little Rock. <ref name="Baker" /> O ne a bereka go tloga ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le lesome le motso (1911) go ya go tsena ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le lesome le boraro (1913 )e le mothusa mookamedi batho basweu Little Rock, e e neng ya tlhamiwa go phepafatsa dikgaolo tsa toropo . <ref name="Baker" /> Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le lesome le borobabongwe (1919) morago ga polao ya batho ba le bantsi kwa Elaine, Booker o ne a tlhomiwa go nna leloko la Khuduthamaga ya Arkansas ya Dikamano tsa Merafe ke Mmusi [[Charles Hillman Brough]], e leng serala se a neng a se dirisa go rotloetsa “tshiamiso ya merafe e e farologaneng” mo baaging botlhe ba lefatshe leo. <ref name="Baker" />
== Loso le boswa ==
O ne a bolawa ke bolwetse jwa pelo ka kgwedi ya Lwetse e ele borobabongwe ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a mabedi le borataro (1926) kwa Fort Worth, kwa Texas, fa a ne a le mo loetong go ya kwa [[Bokopanong jwa Bosechaba jwa Baptist]] kwa Fort Worth, kwa Texas. <ref name="Baker" /> Botshelo ya gagwe bo akareditswe mo dibukeng tsa ''[[:en:The_Afro-American_Press_and_Its_Editors|The Afro-American Press and Its Editors]]''(1891).
== Ditshupiso ==
<references />
== Dikgolagano tsa kwa ntle ==
* Media related to [[Joseph Albert Booker]] at Wikimedia Commons
* [https://arstudies.contentdm.oclc.org/digital/collection/p15728coll1/id/14021/rec/1 Image of Booker] (1910) from the [[:en:Butler_Center_for_Arkansas_Studies|Butler Center for Arkansas Studies]], Central Arkansas Library System
* [https://web.archive.org/web/20210625123305/https://digitalheritage.arkansas.gov/exhibits-online-multicultural-heritage/33/ Image of the Joseph Booker family] (c. 1911) from the Persistence of the Spirit collection, [[:en:Arkansas_State_Archives|Arkansas State Archives]]
8b3lku9366k1go3xkx6hhufgxam0rzz
Maglera Doe Boy
0
15109
55023
2026-09-18T07:41:45Z
Deborah Tjituka
11380
Ke tsentse tsebe
55023
wikitext
text/x-wiki
'''Tokelo Moyakhe''' (o belegwe ka 3 Phatwe 1993),<ref> "[https://open.spotify.com/artist/1UXX0jyiEJK15VdkmzYD9L Maglera Doe Boy"]. Spotify. Archived from the original on 20 February 2023. Retrieved 20 February 2023.</ref> <ref>Banda, Clive (3 August 2022). [https://sahiphopmag.co.za/2022/08/maglera-doe-boy-celebrates-his-birthday-with-a-new-music-video-release/ "Maglera Doe Boy Celebrates His Birthday With A New Music Video Release]". SA Hip Hop Mag. Archived from the original on 20 February 2023. Retrieved 20 February 2023.</ref>ke rapper le mokwadi wa dipina wa mo [[Aforika Borwa|Afrika Borwa]] yo o itsegeng e le '''Maglera Doe Boy''' (kgotsa Maglera fela). O ne a itsege thata morago ga go gololwa ga [["Never Ride"]] ke MashBeatz morago ga gore pina e e simolole go anama mo seraleng sa go abelana ka dibidio sa [[Tiktok|TikTok]].<ref> [https://theofficialsacharts.co.za/charts/local-international-streaming-chart-top-100-week-37-2022/ "Local & International Streaming Chart Top 100 Week 37-2022"]. TOSAC. Archived from the original on 22 September 2022. Retrieved 20 February 2023</ref><ref>Lolly (7 December 2022). [https://hypemagazine.co.za/2022/12/07/full-list-of-winners-from-the-11th-annual-sa-hip-hop-awards/ "Full list of winners from the 11th Annual SA Hip-Hop Awards"]. HYPE. Archived from the original on 8 December 2022. Retrieved 20 February 2023.</ref>
Ka 2015 o ne a itirela leina morago ga go golola [[EP]] ya gagwe ya ntlha Progression e e neng ya re moragonyana ya bidiwa ka leina la [[Hype Magazine's]] top 5 underrated EPs and [[Mixtapes|mixtapes]].<ref> [https://texxandthecity.com/2022/08/maglera-doe-boy-announced-as-apple-musics-up-next-artist-for-september-in-sa/ "Maglera Doe Boy announced as Apple Music's Up Next artist for September in SA"]. Texx and the City. 31 August 2022. Archived from the original on 20 February 2023. Retrieved 20 February 2023</ref>
Moyakhe o ne a saena tumalano le [[Universal Music South Africa]] ka go dirisa khampani ya ga [[Khuli Chana]] ya Mythrone Records e moragonyana a neng a golola alebamo ya gagwe ya ntlha ya studio ya Diaspora ka fa tlase ga yone,<ref> [https://slikouronlife.co.za/blog/19494/universal-music-group-africa-announces-a-joint-venture-with-at-khulichanas-imprint-at-mythrone-sa-records "Universal Music Group Africa Announces A Joint Venture with Khuli Chana's Imprint, Mythrone Records".] slikouronlife.co.za. Archived from the original on 20 February 2023. Retrieved 20 February 2023</ref>mme e re ka a ne a bidiwa moopedi yo o golang ka bonako go tswa mo Afrika Borwa o ne a tlhagisiwa mo lenaaneng la mmino la [[Apple Music Up Next]].<ref>Ntsinde, Mandisa (31 August 2022). [https://www.zkhiphani.co.za/musicnews-maglera-doe-boy-is-apple-musics-up-next-artist-in-south-africa/ "#MusicNews: Maglera Doe Boy Is Apple Music's Up Next Artist in South Africa"]. Zkhiphani. Archived from the original on 20 February 2023. Retrieved 20 February 2023.</ref>
[[Category:Batho ba ba tshelang]]
== Dipina tsa gagwe ==
'''Studio albums'''
*Diaspora (2022)[8]
*Maglera Tapes (2024)
'''Collaborative albums'''
*Champion Music (with 25K & DJ Sliqe) (2020)
*Champion Music 2 (with 25K & DJ Sliqe) (2022)
== Metswedi ==
q87yr7cjkj7gp51vurijiag3mcb21p2
Eugene P. Booze
0
15110
55025
2026-09-18T09:32:43Z
MmaBaggio
11091
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360136868|Eugene P. Booze]]"
55025
wikitext
text/x-wiki
'''Eugene Parker Booze''' (O tshotswe ka kgwedi ya Phukwi ele lesome le bone ngwaga wa sekete, makgolo a robabobedi le masome a supa le borobabobedi (1878) a bo a tlhokafala ka kgwedi ya Ngwanatsele e tlhola fa supa ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mararo le borobabongwe (1939) e ne e le rakgwebo wa Moamerika, molemi, morulaganyi wa dipolotiki, le moeteledipele wa sechaba sa batho Bantsho go tswa kwa Clarksdale, Mississippi mme moragonyana a direla kwa Mound Bayou, Mississippi . <ref>{{Cite web |last= |first= |date=February 11, 1901 |others=National Negro Business League (U.S.) |title=Proceedings of the National Negro Business League: Its First Meeting Held in Boston, Massachusetts, August 23 and 24, 1900 |url=https://books.google.com/books?id=oeBtAAAAMAAJ&dq=e.p.+booze+negro&pg=PA186 |publisher=J. R. Hamm |via=[[Google Books]]}}</ref> <ref name="McMillen-1990">{{Cite book |last=McMillen |first=Neil R. |date=1990 |title=Dark Journey: Black Mississippians in the Age of Jim Crow |url=https://books.google.com/books?id=bIN1gR92_SIC&dq=mhoon+mississippi+lawyer.republican&pg=PA168 |publisher=[[University of Illinois Press]] |isbn=978-0-252-06156-1 |pages=20}}</ref> E ne e le mongwe wa banna ba ba humileng thata ba Maaforika a kwa Amerika kwa Mississippi ka nako ya loso lwa gagwe. Booze o ne a tsenelela metshameko ya tsa lelwapa mo dingwageng di le mmalwa tsa bofelo tsa botshelo jwa gagwe tse di neng tsa felela ka polao ya gagwe . Legae la gagwe la pele, e leng Ntlo ya Booze (ka dingwaga tsa bo sekete, makgolo a robabongwe le lesome( 1910), ke karolo ya Kgaolo ya Ditso ya Mound Bayou . Gape o ne a dirisa maina a '''E. P. Booze''' le '''Eugene Booze''' .
== Botshelo jwa pele le lelwapa ==
Eugene Parker Booze o tshotswe ka kgwedi ya a Phukwi ele lesome le bone, ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a supa le borobabobedi ( 1878), kwa Lefatsheng la Adams, kwa Mississippi. O ne a tlhalosiwa e le motho wa letlalo le le sweu, <ref name="McMillen-1990" /> Kgaitsadie yo motona e bong Trenma Ophelia Booze o ne a nyalwa ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabobedi le masome a robabaongwe le boraro (1893), ke Charles Banks (1873–1923). <ref name="Jackson Jr.-2017">{{Cite web |last=Jackson, Jr. |first=David H. |date=July 10, 2017 |title=Banks, Charles |url=https://mississippiencyclopedia.org/entries/charles-banks/ |access-date=2025-04-19 |website=Mississippi Encyclopedia |publisher=Center for Study of Southern Culture |language=en-US}}</ref> <ref name="Kranz-2004">{{Cite book |last=Kranz |first=Rachel |date=2004 |title=African-American Business Leaders and Entrepreneurs |url=https://books.google.com/books?id=NCHX6P8ETI0C |publisher=[[Infobase Publishing]] |isbn=978-1-4381-0779-0 |pages=13 |language=en |chapter=Banks, Charles (1873–1923) banker, town developer, entrepreneur}}</ref> Booze o tsene kwa sekolong sa Natchez Junior College, mme a ithuta tiro ya go rekisa le go gweba ka letsela .
O ne a nyala Mary Cordelia Montgomery ( yo moragonyana a neng a itsege e le Mary Booze ) ka ngwaga a sekete, makgolo a robabongwe le bongwe ( 1901) morwadia motlhami wa Mound Bayou, e bong Isaiah Thornton Montgomery . <ref name="Kranz-2004" /> Mmogo ba ne ba nna le bana ba le babedi. <ref name="McComb Daily Journal-1939">{{Cite news|pages=1}}</ref>
== Tiro ==
Booze o ne a le mo komiting ya khuduthamaga ya Lekgotla la Bosetšhaba la Kgwebo ya Bathobantsho ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le bosupa ( 1907), le ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le lesome ( 1910), a emetse Colorado Springs, kwa Colorado . <ref>{{Cite web |title=Executive Committee National Negro Business League; 1. J. B. Bell, Houston, Tex.; 2. S.E. Courtney, M.D., Boston, Mass.; 3. W. L. Taylor, Richmond, Va.; 4. T. Thomas Fortune, New York City, Chairman; 5. N.T. Velar, Brinton, Pa.; 6. J. C. Jackson, Lexington, Ky.; 7. M. M. Lewey, Pensacola, Fla.; 8. E. P. Booze, Colorado Springs, Col.; 9. S. A. Furniss, M.D., Indianapolis, Ind.; 10. John E. Bush, Little Rock, Ark.; 11. James C. Napier, Nashville, Tenn. |url=https://digitalcollections.nypl.org/items/510d47df-95a2-a3d9-e040-e00a18064a99 |website=NYPL Digital Collections}}</ref>
Booze le sebara sa gagwe Charles Banks ba ne ba bula kgwebo e e bidiwang Banks and Bro. kwa Clarksdale, kwa Mississippi. <ref name="Jackson Jr.-2017" />
Ka ngwaga tsa bo sekete,makgolo a robabongwe le boraro (1903), Clark le Booze ba ne ba tswala kgwebo ya bone mme bobedi joo bo ne jwa fudugela kwa Mound Bayou, kwa Mississippi . <ref name="Jackson Jr.-2017" /> Booze le Banks ba ne ba tlhoma Banka ya Mound Bayou ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le bone (1904) nngwe ya dibanka tsa ntlha tsa batho Bantsho mo lefatsheng. <ref name="Ingham-20002">{{Cite book |last=Ingham |first=John N. |date=February 2000 |title=Banks, Charles (25 March 1873–1923), banker and businessman |url=https://www.anb.org/view/10.1093/anb/9780198606697.001.0001/anb-9780198606697-e-1001931 |publisher=[[Oxford University Press]] |series=[[American National Biography Online]] |doi=10.1093/anb/9780198606697.article.1001931 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Brown |first=Angela |date=April 23, 2022 |title=Remembering Mound Bayou: Mississippi's Black Wall Street |url=https://ourmissmag.com/uncategorized/remembering-mound-bayou-mississippis-black-wall-street/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622143730/https://ourmissmag.com/uncategorized/remembering-mound-bayou-mississippis-black-wall-street/ |archive-date=2025-06-22 |access-date=2025-09-30 |website=Our Mississippi Magazine |language=en}}</ref>
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le borobabongwe (1909), Booze o ne a tlhoma mmogo le Charles Banks Kompone [[Farmer's Cooperative Mercantile Company|ya Kgwebo ya Tirisanommogo ya Molemirui]] kwa Mound Bayou, lebenkele la go rekisetsa balemibarui dilwana tse di seng turu. <ref>{{Cite book |last=Feldman |first=Lynne |date=February 11, 1994 |title=African-American Business Leaders: A Biographical Dictionary |url=https://books.google.com/books?id=TTha3NavN-sC&dq=e.p.+booze+negro&pg=PA48 |last2=Ingham |first2=John N. |last3=Feldman |first3=Lynne B. |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=9780313272530 |via=Google Books}}</ref> <ref name="Kranz-2004" /> Lebenkele leno le ne la nna le butswe go fitlha ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bobedi (1922). <ref name="Ingham-2000">{{Cite book |last=Ingham |first=John N. |date=February 2000 |title=Banks, Charles (25 March 1873–1923), banker and businessman |url=https://www.anb.org/view/10.1093/anb/9780198606697.001.0001/anb-9780198606697-e-1001931 |publisher=[[Oxford University Press]] |series=[[American National Biography Online]] |doi=10.1093/anb/9780198606697.article.1001931 |url-access=subscription}}</ref>
Booze e ne e le moemedi kwa bokopanong jwa <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/1924_Republican_National_Convention" rel="mw:ExtLink" title="1924 Republican National Convention" class="cx-link" data-linkid="103">1924 Republican National Convention</a> jwa kgaolo ya boraro ya Mound Bayou. <ref>{{Cite web |date=February 11, 1925 |title=Negro Year Book |url=https://books.google.com/books?id=MttKAAAAYAAJ&dq=e.p.+booze+negro&pg=PA245 |publisher=Negro Year Book Publishing Company |pages=245 |via=Google Books}}</ref> Mosadi wa gagwe, Mary Booze, o ne a direla mo Komiting ya [[:en:Republican_National_Committee|Republican National Committee]], mme e ne e le mosadi wa ntlha wa Moaforika wa Amerika go dira jalo. <ref>{{Cite book |last=Nowlin |first=William Felbert |date=February 11, 1970 |title=The Negro in American National Politics |url=https://books.google.com/books?id=luEHAAAAMAAJ&q=e.p.+booze+negro |publisher=[[Russell & Russell]] |isbn=9780846213673 |pages=75 |via=Google Books}}</ref>
Booze o ne a na le masimo a matona a matsela, mme o ne a tlhalosiwa ele moagi yo o humileng go gaisa wa Mound Bayou ka nako ya loso lwa gagwe. Ntlo ya Booze (c. 1910), 308 West Main South ke karolo ya Kgaolo ya ditso tsa Mound Bayou. <ref>{{Cite web |date=September 11, 2013 |title=National Register of Historic Places Registration Form: Mound Bayou Historic District |url=https://www.apps.mdah.ms.gov/nom/dist/235.pdf}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mound Bayou Historic District |url=https://npgallery.nps.gov/NRHP/AssetDetail?assetID=5d95e657-cf98-4220-b020-1819930a834e |website=National Register of Historic Places, Digital Archive on NPGallery}}</ref>
== Dingwaga tsa moragonyana le dikgang tsa dithoto ==
Go ne go na le kgotlhang ya lelapa la ga Montgomery ka dithoto tsa Isaiah Thornton Montgomery morago ga loso lwa gagwe ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bone (1924), Booze e ne e le mookamela kgotsa motsamaisi wa dithoto. <ref name="Clarion-Ledger-1927">{{Cite news|pages=3}}</ref> Bangwe ba barwadi ba ga Montgomery ba ne ba latola gore ga ba a newa diabe tse di siameng tsa boswa, mme mongwe wa bone e bong Estella Montgomery o ne a o ne a palelwa ke go tsenya kgwetlho ya semolao. <ref name=":0">{{Cite web |last=Beito |first=David |title=Freedom's Outpost: Mound Bayou and the Right for Free Expression in Jim Crow Mississippi, 1887–1941 |url=https://www.independent.org/tir/2025-fall/freedoms-outpost/ |website=[[Independent Institute]] |language=en-US}}</ref>
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bosupa (1927), Estella Montgomery o ne a supa fa Booze le mosadi wa gagwe e bong Mary, le Ratoropo Benjamin A. Green, ba ne ba nna le seabe mo leano la go tshelela Isaiah Thornton Montgomery botlhole. <ref name="Clarion-Ledger-1927" /> Kgetsi ga e ise e ko e ye kwa tshekong ka ntlha ya go tlhoka bosupi. <ref name=":0" />
Baagi ba le bantsi ba Mound Bayou ba ne ba galefela Booze ka ntlha ya go bo a ne a ikobela batho ba maemo ba basweu ba Delta le fa gape a ne a tlisa ditokafatso dingwe tse di tlhokegang tsa bopelotshweu. O ne a leka gangwe le gape go emela go nna ratoropo mme a nna a latlhegelwa. Mo maemong a gagwe a bo Mississippi "Black and Tan" Republican e e itsegeng , Booze o ne a tshwarelela tirisanommogo le NAACP mme a sutisa lekoko la bosechaba ka tidimalo go rotloetsa boemo jo bo neng bo ema nokeng ditshwanelo tsa baagi kgotsa banni. <ref name=":0" />
Ka kgwedi ya Motsheganong ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a mararo le borobabongwe, ngwetsi ya gagwe Estella Montgomery o ne a leka go tsena mo ntlong ya ga Eugene kwa Mound Bayou (e pele e neng e le ntlo ya ga rraagwe ka namana), ano e ne e le maiteko a gagwe a bobedi a go tsena, mme o ne a thibetswe go tsena ka taelo ya kgotlatshekelo. <ref name="McComb Daily Journal-1939" /> Eugene o ne a bitsa mapodisi mme o ne a gana go tshwarwa, a tsholetsa dithipa tsa matlhabelo. Estella o ne a thuntshiwa makgetlo a le mane mme a bolawa ke batlatsi ba babedi, <ref name="GarrettScott-2018">{{Cite book |last=Garrett-Scott |first=Shennette |date=2018 |title=Part II: Black Women Suffragists |url=https://documents.alexanderstreet.com/d/1011011911 |publisher=[[Alexander Street Press]] |others=Introduction by Thomas Dublin and Kathryn Kish Sklar |location=Alexandria, VA |chapter=Mary Cordelia Montgomery Booze |access-date= |via=[[Alexander Street]]}}</ref> mo go se neng dikuranta di se tlhalosa e le "motshameko o o sa siamang". <ref name="McComb Daily Journal-1939" />
Baagi ba le bantsi ba Mound Bayou, go akaretsa le Ratoropo Benjamin A. Green, ba ne ba pega Booze molato wa tsela e a neng a tshwara ngwetsi ya gagwe ka yone, mme ba batla gore a tswe mo sechabeng. <ref name="GarrettScott-2018" /> Dibeke di le mmalwa moragonyana Booze o ne a lalelwa mme a thuntshiwa makgetlo a le mmalwa ka kwedi ya Ngwanatsele e tlhola borataro ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mararo le borobabongwe (1939), kwa Mound Bayou. <ref name="McComb Daily Journal-1939" /> <ref name=":0" /> <ref name="Detroit Tribune-1939" /> <ref>{{Cite news|pages=10}}</ref> O ne a tlhokafala letsatsi le le latelang kwa kokelong kwa Greenville,Mississippi . <ref name="McComb Daily Journal-1939" />
== Bona gape ==
* Kwadiso ya Bosetšhaba ya Mafelo a ditso a kwadilwe mo Kgaolong ya Bolivar, kwa Mississippi
== Ditshupiso ==
== Dikgokagano tsa kwa ntle ==
{{Authority control}}
[[Karolo:Articles with hCards]]
1xqgkdylwhs1skxto5rfq3t8ykkfohk
55026
55025
2026-09-18T09:49:42Z
MmaBaggio
11091
55026
wikitext
text/x-wiki
'''Eugene Parker Booze''' (O tshotswe ka kgwedi ya Phukwi ele lesome le bone ngwaga wa sekete, makgolo a robabobedi le masome a supa le borobabobedi (1878) a bo a tlhokafala ka kgwedi ya Ngwanatsele e tlhola fa supa ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mararo le borobabongwe (1939) e ne e le rakgwebo wa Moamerika, molemi, morulaganyi wa dipolotiki, le moeteledipele wa sechaba sa batho Bantsho go tswa kwa [[Clarksdale]], [[Mississippi]] mme moragonyana a direla kwa [[Mound Bayou,]] [[Mississippi]] . <ref>{{Cite web |last= |first= |date=February 11, 1901 |others=National Negro Business League (U.S.) |title=Proceedings of the National Negro Business League: Its First Meeting Held in Boston, Massachusetts, August 23 and 24, 1900 |url=https://books.google.com/books?id=oeBtAAAAMAAJ&dq=e.p.+booze+negro&pg=PA186 |publisher=J. R. Hamm |via=[[Google Books]]}}</ref> <ref name="McMillen-1990">{{Cite book |last=McMillen |first=Neil R. |date=1990 |title=Dark Journey: Black Mississippians in the Age of Jim Crow |url=https://books.google.com/books?id=bIN1gR92_SIC&dq=mhoon+mississippi+lawyer.republican&pg=PA168 |publisher=[[University of Illinois Press]] |isbn=978-0-252-06156-1 |pages=20}}</ref> E ne e le mongwe wa banna ba ba humileng thata ba Maaforika a kwa Amerika kwa Mississippi ka nako ya loso lwa gagwe. Booze o ne a tsenelela metshameko ya tsa lelwapa mo dingwageng di le mmalwa tsa bofelo tsa botshelo jwa gagwe tse di neng tsa felela ka polao ya gagwe . Legae la gagwe la pele, e leng Ntlo ya Booze (ka dingwaga tsa bo sekete, makgolo a robabongwe le lesome( 1910), ke karolo ya Kgaolo ya Ditso ya Mound Bayou . Gape o ne a dirisa maina a '''E. P. Booze''' le '''Eugene Booze.'''
{{Infobox person|name=Eugene Parker Booze|image=File:E. P. Booze.png|birth_date=July 14, 1878|birth_place=[[Adams County, Mississippi|Adams County]], Mississippi, U.S.|death_date=Ngwanatsele 7, 1939|death_place=[[Greenville, Mississippi|Greenville]], Bolivar County, Mississippi, U.S.|education=[[Natchez Junior College]]|occupation=Mogwebi, Molemi, morulaganyi wa dipolotiki, Moeteledipele wa batho bantsho|party=Republican|spouse=[[Mary Cordelia Montgomery]] (m. 1901–1939; his death)|children=2|relatives=[[Isaiah Montgomery]] (Rratsale)<br />
[[Charles Banks (Mogwebi)|Charles Banks]] (Sebara)}}
== Botshelo jwa pele le lelwapa ==
Eugene Parker Booze o tshotswe ka kgwedi ya a Phukwi ele lesome le bone, ngwaga wa sekete,makgolo a robabobedi le masome a supa le borobabobedi ( 1878), kwa Lefatsheng la Adams, kwa Mississippi. O ne a tlhalosiwa e le motho wa letlalo le le sweu, <ref name="McMillen-1990" /> Kgaitsadie yo motona e bong Trenma Ophelia Booze o ne a nyalwa ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabobedi le masome a robabaongwe le boraro (1893), ke [[Charles Banks]] (1873–1923). <ref name="Jackson Jr.-2017">{{Cite web |last=Jackson, Jr. |first=David H. |date=July 10, 2017 |title=Banks, Charles |url=https://mississippiencyclopedia.org/entries/charles-banks/ |access-date=2025-04-19 |website=Mississippi Encyclopedia |publisher=Center for Study of Southern Culture |language=en-US}}</ref> <ref name="Kranz-2004">{{Cite book |last=Kranz |first=Rachel |date=2004 |title=African-American Business Leaders and Entrepreneurs |url=https://books.google.com/books?id=NCHX6P8ETI0C |publisher=[[Infobase Publishing]] |isbn=978-1-4381-0779-0 |pages=13 |language=en |chapter=Banks, Charles (1873–1923) banker, town developer, entrepreneur}}</ref> Booze o tsene kwa [[sekolong se segolwane sa Natchez]] , mme a ithuta tiro ya go rekisa le go gweba ka letsela .
O ne a nyala [[Mary Cordelia Montgomery]] ( yo moragonyana a neng a itsege e le Mary Booze ) ka ngwaga a sekete, makgolo a robabongwe le bongwe ( 1901) morwadia motlhami wa Mound Bayou, e bong [[Isaiah Thornton Montgomery]] . <ref name="Kranz-2004" /> Mmogo ba ne ba nna le bana ba le babedi. <ref name="McComb Daily Journal-1939">{{Cite news|pages=1}}</ref>
== Tiro ==
[[Setshwantsho:Bank of Mound Bayou.png|thumb|Banak ya Mound Bayou, c. 1907]]
Booze o ne a le mo komiting ya khuduthamaga ya [[Lekgotla la Bosetšhaba la Kgwebo ya Bathobantsho]] ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le bosupa ( 1907), le ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le lesome ( 1910), a emetse [[:en:Colorado_Springs,_Colorado|Colorado Springs, kwa Colorado]] . <ref>{{Cite web |title=Executive Committee National Negro Business League; 1. J. B. Bell, Houston, Tex.; 2. S.E. Courtney, M.D., Boston, Mass.; 3. W. L. Taylor, Richmond, Va.; 4. T. Thomas Fortune, New York City, Chairman; 5. N.T. Velar, Brinton, Pa.; 6. J. C. Jackson, Lexington, Ky.; 7. M. M. Lewey, Pensacola, Fla.; 8. E. P. Booze, Colorado Springs, Col.; 9. S. A. Furniss, M.D., Indianapolis, Ind.; 10. John E. Bush, Little Rock, Ark.; 11. James C. Napier, Nashville, Tenn. |url=https://digitalcollections.nypl.org/items/510d47df-95a2-a3d9-e040-e00a18064a99 |website=NYPL Digital Collections}}</ref>
Booze le sebara sa gagwe Charles Banks ba ne ba bula kgwebo e e bidiwang Banks and Bro. kwa Clarksdale, kwa Mississippi. <ref name="Jackson Jr.-2017" />
Ka ngwaga tsa bo sekete,makgolo a robabongwe le boraro (1903), Clark le Booze ba ne ba tswala kgwebo ya bone mme bobedi joo bo ne jwa fudugela kwa Mound Bayou, kwa Mississippi . <ref name="Jackson Jr.-2017" /> Booze le Banks ba ne ba tlhoma Banka ya Mound Bayou ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le bone (1904) nngwe ya dibanka tsa ntlha tsa batho Bantsho mo lefatsheng. <ref name="Ingham-20002">{{Cite book |last=Ingham |first=John N. |date=February 2000 |title=Banks, Charles (25 March 1873–1923), banker and businessman |url=https://www.anb.org/view/10.1093/anb/9780198606697.001.0001/anb-9780198606697-e-1001931 |publisher=[[Oxford University Press]] |series=[[American National Biography Online]] |doi=10.1093/anb/9780198606697.article.1001931 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Brown |first=Angela |date=April 23, 2022 |title=Remembering Mound Bayou: Mississippi's Black Wall Street |url=https://ourmissmag.com/uncategorized/remembering-mound-bayou-mississippis-black-wall-street/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622143730/https://ourmissmag.com/uncategorized/remembering-mound-bayou-mississippis-black-wall-street/ |archive-date=2025-06-22 |access-date=2025-09-30 |website=Our Mississippi Magazine |language=en}}</ref>
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le borobabongwe (1909), Booze o ne a tlhoma mmogo le Charles Banks Kompone [[Farmer's Cooperative Mercantile Company|ya Kgwebo ya Tirisanommogo ya Molemirui]] kwa [[Mound Bayou]], lebenkele la go rekisetsa balemibarui dilwana tse di seng turu. <ref>{{Cite book |last=Feldman |first=Lynne |date=February 11, 1994 |title=African-American Business Leaders: A Biographical Dictionary |url=https://books.google.com/books?id=TTha3NavN-sC&dq=e.p.+booze+negro&pg=PA48 |last2=Ingham |first2=John N. |last3=Feldman |first3=Lynne B. |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=9780313272530 |via=Google Books}}</ref> <ref name="Kranz-2004" /> Lebenkele leno le ne la nna le butswe go fitlha ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bobedi (1922). <ref name="Ingham-2000">{{Cite book |last=Ingham |first=John N. |date=February 2000 |title=Banks, Charles (25 March 1873–1923), banker and businessman |url=https://www.anb.org/view/10.1093/anb/9780198606697.001.0001/anb-9780198606697-e-1001931 |publisher=[[Oxford University Press]] |series=[[American National Biography Online]] |doi=10.1093/anb/9780198606697.article.1001931 |url-access=subscription}}</ref>
Booze e ne e le moemedi kwa bokopanong jwa [[:en:1924_Republican_National_Convention|1924 Republican National Convention]] jwa kgaolo ya boraro ya Mound Bayou. <ref>{{Cite web |date=February 11, 1925 |title=Negro Year Book |url=https://books.google.com/books?id=MttKAAAAYAAJ&dq=e.p.+booze+negro&pg=PA245 |publisher=Negro Year Book Publishing Company |pages=245 |via=Google Books}}</ref> Mosadi wa gagwe, Mary Booze, o ne a direla mo Komiting ya [[:en:Republican_National_Committee|Republican National Committee]], mme e ne e le mosadi wa ntlha wa Moaforika wa Amerika go dira jalo. <ref>{{Cite book |last=Nowlin |first=William Felbert |date=February 11, 1970 |title=The Negro in American National Politics |url=https://books.google.com/books?id=luEHAAAAMAAJ&q=e.p.+booze+negro |publisher=[[Russell & Russell]] |isbn=9780846213673 |pages=75 |via=Google Books}}</ref>
Booze o ne a na le masimo a matona a matsela, mme o ne a tlhalosiwa ele moagi yo o humileng go gaisa wa Mound Bayou ka nako ya loso lwa gagwe. [[Ntlo ya Booze]] (c. 1910), 308 West Main South ke karolo ya Kgaolo ya ditso tsa Mound Bayou. <ref>{{Cite web |date=September 11, 2013 |title=National Register of Historic Places Registration Form: Mound Bayou Historic District |url=https://www.apps.mdah.ms.gov/nom/dist/235.pdf}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mound Bayou Historic District |url=https://npgallery.nps.gov/NRHP/AssetDetail?assetID=5d95e657-cf98-4220-b020-1819930a834e |website=National Register of Historic Places, Digital Archive on NPGallery}}</ref>
== Dingwaga tsa moragonyana le dikgang tsa dithoto ==
Go ne go na le kgotlhang ya lelapa la ga Montgomery ka dithoto tsa Isaiah Thornton Montgomery morago ga loso lwa gagwe ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bone (1924), Booze e ne e le mookamela kgotsa motsamaisi wa dithoto. <ref name="Clarion-Ledger-1927">{{Cite news|pages=3}}</ref> Bangwe ba barwadi ba ga Montgomery ba ne ba latola gore ga ba a newa diabe tse di siameng tsa boswa, mme mongwe wa bone e bong [[Estella Montgomery]] o ne a o ne a palelwa ke go tsenya kgwetlho ya semolao. <ref name=":0">{{Cite web |last=Beito |first=David |title=Freedom's Outpost: Mound Bayou and the Right for Free Expression in Jim Crow Mississippi, 1887–1941 |url=https://www.independent.org/tir/2025-fall/freedoms-outpost/ |website=[[Independent Institute]] |language=en-US}}</ref>
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bosupa (1927), Estella Montgomery o ne a supa fa Booze le mosadi wa gagwe e bong Mary, le Ratoropo [[Benjamin A. Green]], ba ne ba nna le seabe mo leano la go tshelela Isaiah Thornton Montgomery botlhole. <ref name="Clarion-Ledger-1927" /> Kgetsi ga e ise e ko e ye kwa tshekong ka ntlha ya go tlhoka bosupi. <ref name=":0" />
Baagi ba le bantsi ba Mound Bayou ba ne ba galefela Booze ka ntlha ya go bo a ne a ikobela batho ba maemo ba basweu ba Delta le fa gape a ne a tlisa ditokafatso dingwe tse di tlhokegang tsa bopelotshweu. O ne a leka gangwe le gape go emela go nna ratoropo mme a nna a latlhegelwa. Mo maemong a gagwe a bo Mississippi "Black and Tan" Republican e e itsegeng , Booze o ne a tshwarelela tirisanommogo le NAACP mme a sutisa lekoko la bosechaba ka tidimalo go rotloetsa boemo jo bo neng bo ema nokeng ditshwanelo tsa baagi kgotsa banni. <ref name=":0" />
Ka kgwedi ya Motsheganong ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a mararo le borobabongwe, ngwetsi ya gagwe Estella Montgomery o ne a leka go tsena mo ntlong ya ga Eugene kwa Mound Bayou (e pele e neng e le ntlo ya ga rraagwe ka namana), ano e ne e le maiteko a gagwe a bobedi a go tsena, mme o ne a thibetswe go tsena ka taelo ya kgotlatshekelo. <ref name="McComb Daily Journal-1939" /> Eugene o ne a bitsa mapodisi mme o ne a gana go tshwarwa, a tsholetsa dithipa tsa matlhabelo. Estella o ne a thuntshiwa makgetlo a le mane mme a bolawa ke batlatsi ba babedi, <ref name="GarrettScott-2018">{{Cite book |last=Garrett-Scott |first=Shennette |date=2018 |title=Part II: Black Women Suffragists |url=https://documents.alexanderstreet.com/d/1011011911 |publisher=[[Alexander Street Press]] |others=Introduction by Thomas Dublin and Kathryn Kish Sklar |location=Alexandria, VA |chapter=Mary Cordelia Montgomery Booze |access-date= |via=[[Alexander Street]]}}</ref> mo go se neng dikuranta di se tlhalosa e le "motshameko o o sa siamang". <ref name="McComb Daily Journal-1939" />
Baagi ba le bantsi ba Mound Bayou, go akaretsa le Ratoropo [[Benjamin A. Green]], ba ne ba pega Booze molato wa tsela e a neng a tshwara ngwetsi ya gagwe ka yone, mme ba batla gore a tswe mo sechabeng. <ref name="GarrettScott-2018" /> Dibeke di le mmalwa moragonyana Booze o ne a lalelwa mme a thuntshiwa makgetlo a le mmalwa ka kwedi ya Ngwanatsele e tlhola borataro ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mararo le borobabongwe (1939), kwa Mound Bayou. <ref name="McComb Daily Journal-1939" /> <ref name=":0" /> <ref name="Detroit Tribune-1939" /> <ref>{{Cite news|pages=10}}</ref> O ne a tlhokafala letsatsi le le latelang kwa kokelong kwa [[Greenville]],Mississippi . <ref name="McComb Daily Journal-1939" />
== Bona gape ==
* Kwadiso ya Bosetšhaba ya Mafelo a ditso a kwadilwe mo Kgaolong ya Bolivar, kwa Mississippi
== Ditshupiso ==
[[Karolo:Articles with hCards]]
omvg4flphztzrhruc931d5luxis3pz6
Mary Booze
0
15111
55027
2026-09-18T10:50:56Z
MmaBaggio
11091
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373160756|Mary Booze]]"
55027
wikitext
text/x-wiki
'''Mary Cordelia Montgomery Booze''' ( yo o tshotsweng ka kgwedi Mopitlwe ngwaga wa sekete, makgolo a robabobedi le masome a supa le borobabaobedi – Go fitlha a tlhokafala ka kgwedi ya Motsheganong ele lesome le bosupa ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a matlhano le botlhano (1955) e ne e le morulaganyi wa dipolotiki wa Amerika, morutabana, Mogwebi, le molweladitshwanelo. Morwadia makgoba a pele, e ne e le mongwe wa basadi ba ntlha ba Maaforika kwa Amerika go nna mo Komiting ya Bosetšhaba ya Rephaboliki . Go tloga ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bone (1924) go fitlha ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mane le borobabobedi (1948), e ne e le leloko la komiti ya bosechaba ya lefatshe la gaabo ya Mississippi .
== Botshelo jwa bogologolo ==
Mary Cordelia Montgomery o tshotswe ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabobedi le masome a supa le borobabaobedi (1878) kwa Tshimong ya Brierfield ke Isaiah Thornton Montgomery le Martha Robb Montgomery, makgoba a pele a ga Joseph Emory Davis, morwarraagwe Tautona wa Kgolagano Jefferson Davis . O ne a tewa ka leina la ga mmèmogolo wa gagwe e bong Mary Virginia Lewis Montgomery, mosadi wa motlhami Benjamin Montgomery . <ref name="Garrett-Scott-2018">{{Cite book |last=Garrett-Scott |first=Shennette |date=2018 |title=Part II: Black Women Suffragists |url=https://documents.alexanderstreet.com/d/1011011911 |publisher=[[Alexander Street Press]] |others=Introduction by Thomas Dublin and Kathryn Kish Sklar |location=Alexandria, VA |chapter=Mary Cordelia Montgomery Booze |access-date=March 17, 2024 |via=[[Alexander Street]]}}</ref> Montgomery o ne a tshela bontsi jwa botshelo jwa gagwe kwa toropong e e laolwang ke batho bantsho ya Mound Bayou kwa Mississippi Delta e e neng e tlhamilwe ke rraagwe.
== Botshelo jwa morago le tiro ==
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bone (1924) Booze o ne a nna leloko la Komiti ya Bosechaba ya Repaboliki; e ne e le mongwe wa basadi ba ntlha ba Maaforika kwa Amerika go dira jalo mmogo le [[Mary Miller Williams]] wa Georgia. <ref name="Garrett-Scott-2018" />
Go ne go na le kgotlhang ya lelwapa la ga Montgomery ka dithoto tsa ga rraagwe Isaiah T. Montgomery morago ga loso lwa gagwe ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bone ( 1924), mme monna wa gagwe Eugene Booze e ne e le motsamaisi wa dithoto. <ref name="Clarion-Ledger-1927">{{Cite news|date=August 6, 1927|title=Mound Bayou Row Becoming Serious|url=https://www.newspapers.com/clip/39560076/eugene-mary-booze-charged-with-murder/|pages=3}}</ref> Bangwe ba bana ba basetsana ba ga Montgomery ba ne ba bolela gore ga ba a newa diabe tse di siameng tsa dithoto, mme kgetsi e ne ya isiwa kwa kgotlatshekelo. Ka kgwedi ya Phatwe ele lesome ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bosupa ( 1927) Mary le monna wa gagwe e bong [[Eugene P. Booze]] ba ne ba tshwarwa mme ba atlholwa mo kgetsing e e neng e tlisitswe ke kgaitsadie e bong Estella Montgomery ka go tshela rraagwe botlhole e bong Isaiah T. Montgomery yo o tlhokafetseng ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bone (1924). Basekisi ba ne ba belaela dikatlholo tseno ka bonako, tse di neng tsa kgaolwa kwantle ga tsheko, mme "ba supa gape mogopolo wa gore Rre le Mme Booze ke batswasetlhabelo ba thulaganyo e e diretsweng go bontsha go nyatsega ga Mme Booze jaaka mosadi wa Komiti ya Bosetšhaba ya Rephaboliki". <ref>{{Cite news|date=August 11, 1927|title=Eugene Booze And Wife Arrested Charged With Murdering Isaiah T. Montgomery|url=https://www.newspapers.com/article/the-black-dispatch-eugene-booze-and-wife/143608083/|access-date=September 26, 2023|publisher=|pages=6}}</ref>
Ka nako ya letsholo la bo Tautona la ngwaga wa 1928, Mmusi wa Democratic yo o neng a itsege ka bosemorafe e bong Theodore Bilbo, ntlhopheng wa Repaboliki yo o lebisiwang molato Herbert Hoover o ne a bina le Booze, “motho yo o sa siamang”, mo seraleng sa terena ya Mound Bayou fa e ne e le Mokwaledi wa Kgwebo, ka nako ya go ema ka nakwana jaaka mogokaganyi wa Missssippi1. Booze o ne a bitsa polelo eo a re ke “boeleele" a oketsa ka gore "Ke na le dingwaga di feta masome a matlhano, ke leloko le le tlhomameng la kereke ya Methodist mme ga ke bine. Ga ke itse gore a Rre Hoover o a bina kgotsa nnyaa”. <ref name="Beito">{{Cite web |last=Beito |first=David |title=Freedom's Outpost: Mound Bayou and the Right for Free Expression in Jim Crow Mississippi, 1887–1941 |url=https://www.independent.org/tir/2025-fall/freedoms-outpost/ |website=Independent Institute |language=en-US}}</ref>
Mo maemong a gagwe jaaka leloko la Komiti ya Bosetšhaba ya Rephaboliki, Booze le ene ga a ka a tshaba go bua ka ga go tlhomiwa ga ga Tautona Hoover. O ne a etelela pele letsholo le le neng la atlega kwa bofelong kgatlhanong le batho ba bararo ba ba neng ba tlhophilwe go nna bo Tautona : [[Lester G. Fant]] (wa mmueledi wa kgaolo wa Kgaolo ya Bokone ya Mississippi), [[Edwin W. Holmes]] (wa Kgotlatshekelo ya Boikuelo ya Potologo) le [[B.B. Montgomery|B. B. Montgomery]] (wa moeteledipele wa puso wa Kgaolo ya Bokone ya Mississippi) ka ntlha ya ditiro le dikakgelo tse go tweng ke tsa tlhaolele. Mo kgannyeng ya ga Montgomery, o ne '''ne a dira mmogo le mokgatlho wa NAACP le maloko a palamente a a neng a buelela ditshwanelo tsa batho gore a atlege mo go thibeleng go tlhophiwa ga gagwe. Le fa a ne a lebisa Hoover diphoso, o ne a mo ema nokeng gore a tlhophiwe gape mme a nna le seabe se setona mo go mo tlisetseng bontsi jwa ditalama tsa banni ba Mound Bayou ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a mararo le bobedi (1932)'''
== Ditshupiso ==
{{Reflist}}
mmwypxf5yhnd05gu0hcwz1juy7srwyd
55028
55027
2026-09-18T11:11:08Z
MmaBaggio
11091
55028
wikitext
text/x-wiki
'''Mary Cordelia Montgomery Booze''' ( yo o tshotsweng ka kgwedi Mopitlwe ngwaga wa sekete, makgolo a robabobedi le masome a
{{Infobox officeholder|name=Mary Cordelia Montgomery Booze|office=Leloko la [[Republican National Committee]] go tswa [[Mississippi]]|image=Mary Montgomery Booze.png|caption=Booze (c. 1920)|alongside=[[Perry Wilbon Howard II]]|predecessor=''Office established''|successor=Edna Redmond|term_start=1924|term_end=1948|party=[[Republican Party (United States)|Republican]]|birth_name=Mary Cordelia Montgomery|birth_date={{birth date text|March 1878}}<ref name="1900-Census-Montgomery">{{cite United States census | url =https://www.ancestry.com/interactive/7602/4119864_00809/27565477?backurl=https://www.ancestry.com/family-tree/person/tree/17631583/person/432190831984/facts/citation/1162257892551/edit/record | title =Twelfth Census of the United States | year =1900 | location =Bolivar County, Mississippi | roll = | page =1A | line =22 | enumdist =9 | filmnum = | nafilm = | url-access=subscription| accessdate =17 May 2020 }}</ref>|birth_place=[[Davis Bend, Mississippi]], U.S.<ref name='Death-Certificate-Booze'>{{cite web |url=https://www.ancestry.com/interactive/9278/43006_162028006056_0133-00187/1523246?backurl=https://www.ancestry.com/family-tree/person/tree/17631583/person/432190831984/facts/citation/1162257909284/edit/record|title=Certificate of Death/Commonwealth of Virginia|author=<!--Not stated--> |date=23 May 1955 |website=Ancestry.com |publisher=Generations Network|url-access=subscription|access-date=9 May 2020 |quote=}}</ref>|death_date={{death date and age|1955|5|17|1878|3|31}}<ref name='Death-Certificate-Booze'/>|death_place=[[Hampton, Virginia]], U.S.<ref name='Death-Certificate-Booze'/>|spouse={{marriage|[[Eugene P. Booze]]|1901|1939|reason=his death}}|children=2|parents=[[Isaiah T. Montgomery]] (father)|education=[[Straight University]]|occupation=Mogwebi, motsamaisi wa ditlhopho, morutabana kwa [[Mound Bayou Normal Institute]], Molweladitshwanelo|relatives=[[Ben Montgomery]] (paternal grandfather),<br /> [[William Thornton Montgomery]] (paternal uncle)
[[Estella Montgomery]] (sister)}}
supa le borobabaobedi – Go fitlha a tlhokafala ka kgwedi ya Motsheganong ele lesome le bosupa ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a matlhano le botlhano (1955) e ne e le morulaganyi wa dipolotiki wa Amerika, morutabana, Mogwebi, le molweladitshwanelo. Morwadia makgoba a pele, e ne e le mongwe wa basadi ba ntlha ba Maaforika kwa Amerika go nna mo [[Komiting ya Bosetšhaba ya Rephaboliki]] . Go tloga ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bone (1924) go fitlha ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mane le borobabobedi (1948), e ne e le leloko la komiti ya bosechaba ya lefatshe la gaabo ya [[Mississippi]] .
== Botshelo jwa bogologolo ==
Mary Cordelia Montgomery o tshotswe ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabobedi le masome a supa le borobabaobedi (1878) kwa [[Tshimong ya Brierfield]] ke [[Isaiah Thornton Montgomery]] le Martha Robb Montgomery, makgoba a pele a ga [[Joseph Emory Davis]], morwarraagwe Tautona wa Kgolagano Jefferson Davis . O ne a tewa ka leina la ga mmèmogolo wa gagwe e bong Mary Virginia Lewis Montgomery, mosadi wa motlhami [[Benjamin Montgomery]] . <ref name="Garrett-Scott-2018">{{Cite book |last=Garrett-Scott |first=Shennette |date=2018 |title=Part II: Black Women Suffragists |url=https://documents.alexanderstreet.com/d/1011011911 |publisher=[[Alexander Street Press]] |others=Introduction by Thomas Dublin and Kathryn Kish Sklar |location=Alexandria, VA |chapter=Mary Cordelia Montgomery Booze |access-date=March 17, 2024 |via=[[Alexander Street]]}}</ref> Montgomery o ne a tshela bontsi jwa botshelo jwa gagwe kwa toropong e e laolwang ke batho bantsho ya Mound Bayou kwa [[Mississippi Delta]] e e neng e tlhamilwe ke rraagwe.
== Botshelo jwa morago le tiro ==
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bone (1924) Booze o ne a nna leloko la Komiti ya Bosechaba ya Repaboliki; e ne e le mongwe wa basadi ba ntlha ba Maaforika kwa Amerika go dira jalo mmogo le [[Mary Miller Williams]] wa Georgia. <ref name="Garrett-Scott-2018" />
Go ne go na le kgotlhang ya lelwapa la ga Montgomery ka dithoto tsa ga rraagwe Isaiah T. Montgomery morago ga loso lwa gagwe ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bone ( 1924), mme monna wa gagwe Eugene Booze e ne e le motsamaisi wa dithoto. <ref name="Clarion-Ledger-1927">{{Cite news|date=August 6, 1927|title=Mound Bayou Row Becoming Serious|url=https://www.newspapers.com/clip/39560076/eugene-mary-booze-charged-with-murder/|pages=3}}</ref> Bangwe ba bana ba basetsana ba ga Montgomery ba ne ba bolela gore ga ba a newa diabe tse di siameng tsa dithoto, mme kgetsi e ne ya isiwa kwa kgotlatshekelo. Ka kgwedi ya Phatwe ele lesome ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bosupa ( 1927) Mary le monna wa gagwe e bong [[Eugene P. Booze]] ba ne ba tshwarwa mme ba atlholwa mo kgetsing e e neng e tlisitswe ke kgaitsadie e bong Estella Montgomery ka go tshela rraagwe botlhole e bong Isaiah T. Montgomery yo o tlhokafetseng ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a mabedi le bone (1924). Basekisi ba ne ba belaela dikatlholo tseno ka bonako, tse di neng tsa kgaolwa kwantle ga tsheko, mme "ba supa gape mogopolo wa gore Rre le Mme Booze ke batswasetlhabelo ba thulaganyo e e diretsweng go bontsha go nyatsega ga Mme Booze jaaka mosadi wa Komiti ya Bosetšhaba ya Rephaboliki". <ref>{{Cite news|date=August 11, 1927|title=Eugene Booze And Wife Arrested Charged With Murdering Isaiah T. Montgomery|url=https://www.newspapers.com/article/the-black-dispatch-eugene-booze-and-wife/143608083/|access-date=September 26, 2023|publisher=|pages=6}}</ref>
Ka nako ya letsholo la bo Tautona la ngwaga wa 1928, Mmusi wa Democratic yo o neng a itsege ka bosemorafe e bong Theodore Bilbo, ntlhopheng wa Repaboliki yo o lebisiwang molato [[Herbert Hoover]] o ne a bina le Booze, “motho yo o sa siamang”, mo seraleng sa terena ya Mound Bayou fa e ne e le Mokwaledi wa Kgwebo, ka nako ya go ema ka nakwana jaaka mogokaganyi wa Missssippi1. Booze o ne a bitsa polelo eo a re ke “boeleele" a oketsa ka gore "Ke na le dingwaga di feta masome a matlhano, ke leloko le le tlhomameng la kereke ya [[:en:Methodism|Methodist]] mme ga ke bine. Ga ke itse gore a Rre Hoover o a bina kgotsa nnyaa”. <ref name="Beito">{{Cite web |last=Beito |first=David |title=Freedom's Outpost: Mound Bayou and the Right for Free Expression in Jim Crow Mississippi, 1887–1941 |url=https://www.independent.org/tir/2025-fall/freedoms-outpost/ |website=Independent Institute |language=en-US}}</ref>
Mo maemong a gagwe jaaka leloko la Komiti ya Bosetšhaba ya Rephaboliki, Booze le ene ga a ka a tshaba go bua ka ga go tlhomiwa ga ga Tautona Hoover. O ne a etelela pele letsholo le le neng la atlega kwa bofelong kgatlhanong le batho ba bararo ba ba neng ba tlhophilwe go nna bo Tautona : [[Lester G. Fant]] (wa mmueledi wa kgaolo wa Kgaolo ya Bokone ya Mississippi), [[Edwin W. Holmes]] (wa Kgotlatshekelo ya Boikuelo ya Potologo) le [[B.B. Montgomery|B. B. Montgomery]] (wa moeteledipele wa puso wa Kgaolo ya Bokone ya Mississippi) ka ntlha ya ditiro le dikakgelo tse go tweng ke tsa tlhaolele. Mo kgannyeng ya ga Montgomery, o ne ne a dira mmogo le mokgatlho wa [[:en:NAACP|NAACP]] le maloko a palamente a a neng a buelela ditshwanelo tsa batho gore a atlege mo go thibeleng go tlhophiwa ga gagwe. Le fa a ne a lebisa Hoover diphoso, o ne a mo ema nokeng gore a tlhophiwe gape mme a nna le seabe se setona mo go mo tlisetseng bontsi jwa ditalama tsa banni ba Mound Bayou ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a mararo le bobedi (1932)
== Ditshupiso ==
{{Reflist}}
lp7892be91bfa3k1bmxmud0d1l4yc4i
Operation Barbarossa le Fronti ya Botlhaba (1941)
0
15112
55029
2026-09-18T11:22:47Z
Sgadle
12480
Created page with " = '''Operation Barbarossa le Fronti ya Botlhaba (1941)''' = == '''Matseno''' == [[Setshwantsho:Мобилизация в Ленинграде летом 1941-го.jpg|thumb]] Ka 22 Seetebosigo 1941, Jeremane ya Nazi e ne ya simolola Operation Barbarossa, e leng tlhaselo e kgolo kgatlhanong le Soviet Union. Tlhaselo eno e ne ya fedisa tumalano ya go se tlhaselane fa gare ga Jeremane le Soviet Union mme ya bula fronti e kgolo ya ntwa kwa botlhaba jwa Yuropa. Jeremane l..."
55029
wikitext
text/x-wiki
= '''Operation Barbarossa le Fronti ya Botlhaba (1941)''' =
== '''Matseno''' ==
[[Setshwantsho:Мобилизация в Ленинграде летом 1941-го.jpg|thumb]]
Ka 22 Seetebosigo 1941, Jeremane ya Nazi e ne ya simolola Operation Barbarossa, e leng tlhaselo e kgolo kgatlhanong le Soviet Union. Tlhaselo eno e ne ya fedisa tumalano ya go se tlhaselane fa gare ga Jeremane le Soviet Union mme ya bula fronti e kgolo ya ntwa kwa botlhaba jwa Yuropa. Jeremane le dinaga tse di neng di e ema nokeng di ne tsa phutha masole a a fetang dimilione tse 3,5, mme di ne tsa tlhasela Soviet Union mo moleng o moleele go tswa kwa Lewatleng la Baltic go ya kwa Lewatleng le Lentsho.<ref>https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/invasion-of-the-soviet-union-june-1941</ref>
== '''Mabaka a Operation Barbarossa''' ==
Adolf Hitler o ne a tsaya Soviet Union e le mmaba wa dipolotiki le wa dikgopolo, mme go senya puso ya Bokomonisi le go tsaya lefatshe kwa botlhaba jwa Yuropa e ne e le dingwe tsa dipakane tsa gagwe tsa nako e telele. Le fa Jeremane le Soviet Union di ne di saenetse tumalano ya go se tlhaselane ka 1939, Hitler o ne a e tsaya e le kgato ya nakwana mme ka 18 Sedimonthole 1940 a saena ''Directive'' 21, e leng taelo ya ntlha ya semmuso ya go baakanyetsa Operation Barbarossa.<ref name=":1">https://www.nationalww2museum.org/war/articles/operation-barbarossa</ref> Maikaelelo a Jeremane a ne a akaretsa go senya Soviet Union, go fedisa kotsi e Hitler a neng a e bona mo Bokomonising le go tsaya “lefelo la botshelo” (''Lebensraum'') kwa botlhaba.<ref>https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/german-soviet-pact</ref>
== '''Tlhaselo ya Jeremane''' ==
Ka 22 Seetebosigo 1941, masole a Jeremane a ne a tlhasela Soviet Union ka tshoganyetso. Masole a ne a rulagantswe ka ditlhopha tse tharo tse dikgolo tsa sesole mme a tlhasela kwa bokone, bogare le borwa, fa masole a dinaga tse dingwe tsa Axis a ne a ba thusa.<ref name=":1" /> Kwa tshimologong, Jeremane e ne ya gatela pele ka bonako mme ya gapa dikarolo tse dikgolo tsa naga ya Soviet Union. Masole a Soviet a ne a tshwarwa a sa ipaakanya ka botlalo, mme masole a mantsi a ne a dikaganyediwa le go patelediwa go ineela.<ref name=":2">https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/timeline-event/holocaust/1939-1941/operation-barbarossa</ref><ref name=":1" />
== '''Go ganana ga Soviet Union''' ==
[[Setshwantsho:Жительницы Ленинграда роют противотанковый ров.jpg|thumb]]
Le fa Jeremane e ne ya bona katlego e kgolo mo dikgweding tsa ntlha, Soviet Union e ne ya simolola go nonotsha boitshireletso jwa yone le go ganetsa masole a Jeremane. Masole a Soviet a ne a dirisa leano la go senya kgotsa go tlosa didirisiwa tse di neng di ka dirisiwa ke baba fa ba ne ba boela morago, mme seno se ne sa dira gore Jeremane e nne le mathata a go tswelela ka bonako.<ref name=":3">https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-soviet-union-and-the-eastern-front</ref> Go nna bogolo ga naga ya Soviet Union, palo e kgolo ya masole a Soviet le bokgoni jwa go busetsa masole mo ntweng di ne tsa dira gore Jeremane e se ka ya kgona go fedisa ntwa mo dibekeng di le mmalwa jaaka e ne e solofetse.<ref name=":1" />
== '''Go ya kwa Moscow''' ==
[[Setshwantsho:Battle of Moscow.jpg|thumb|Ntwa ya Kwa Moscow]]
Fa ntwa e tsweletse ka 1941, masole a Jeremane a ne a tswelela go ya kwa botlhaba mme a atamela Moscow. Le fa Jeremane e ne e setse e tsere mafelo a mantsi, go diega ga masole, bothata jwa dipalangwa le kgatelelo ya masole a Soviet di ne tsa dira gore tlhaselo e nne thata.<ref name=":1" /> Ka bokhutlo jwa 1941, masole a Jeremane a ne a fitlha kwa mathokong a Moscow, mme a se ka a kgona go gapa motse. Maemo a mariga le go ganana ga Soviet Union di ne tsa thusa go emisa kgatelopele ya Jeremane.<ref name=":3" />
== '''Ditiro tsa polao le bokebekwa jwa ntwa''' ==
Operation Barbarossa e ne e se fela ntwa ya masole, mme e ne e rulagantswe gape e le ntwa ya tshenyo kgatlhanong le batho ba Soviet Union. Ka morago ga masole a Jeremane go tsena mo Soviet Union, diyuniti tsa polao tse di neng di bidiwa Einsatzgruppen di ne tsa latela masole a kwa pele mme tsa simolola dipolao tsa batho, segolobogolo Bajuta, badiredi ba Soviet le batho ba bangwe ba ba neng ba tsewa e le baba ba puso ya Nazi.<ref name=":3" /> Dipholisi tsa Jeremane tsa sesole le puso mo mafelong a a gapilweng di ne tsa dira gore dimilione tsa batho ba baagi le batshwarwa ba ntwa ba swe, mme seno sa dira gore Fronti ya Botlhaba e nne nngwe ya mafelo a a setlhogo le a a bolayang thata mo Ntweng ya Bobedi ya Lefatshe .<ref name=":2" />
== '''Botlhokwa jwa Fronti ya Botlhaba ka 1941''' ==
Operation Barbarossa e ne ya fetola tsela ya Ntweng ya Bobedi ya Lefatshe ka gonne Jeremane e ne ya tshwanelwa ke go lwa ntwa e kgolo kwa botlhaba fa e santse e lwa le Boritane kwa bophirima. Go palelwa ga Jeremane go fenya Soviet Union ka bonako go ne ga dira gore ntwa e nne telele mme Soviet Union ya nna mongwe wa batshameki ba bagolo mo Dinageng tsa Selekane Ka bokhutlo jwa 1941, Jeremane e ne e sa ntse e tshwere mafelo a mantsi a Soviet Union, mme e ne e sa kgona go fitlhelela maikaelelo a yone a go fedisa Soviet Union ka bonako. Ka jalo, Operation Barbarossa e ne ya nna ntlha e e botlhokwa mo go tlhaloseng gore ntwa e ne ya tswelela jang kwa Fronti ya Botlhaba mo dingwageng tse di neng tsa latela.<ref name=":2" /><ref name=":1" />
== '''Lenaane la Ditshupiso''' ==
<references />
rtuvinas6vw78oht6gtd4kdc9l2gi2w