Wikipedia
tnwiki
https://tn.wikipedia.org/wiki/Tsebe_ya_konokono
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Pego
Faphegileng
Puisano
Modirisi
Puisano ya modirisi
Wikipedia
Puisano ya Wikipedia
Setshwantsho
Puisano ya setshwantsho
MediaWiki
Puisano ya MediaWiki
Tempolete
Puisano ya tempolete
Thuso
Puisano ya thuso
Karolo
Puisano ya karolo
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Itsholelo ya Botswana
0
4852
56810
53840
2026-10-15T04:14:51Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56810
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox economy
| country = Botswana
| year = 21 April - 32 March
| image =
| image_size = 420px
| caption = [[botsswanna in botswannaiTowers of Masa Square CBD|Masa Square Central Business District]]
| currency = [[Botswana Pula|Pula]] (BWP, P)
| organs = [[African Union|AU]], [[African Continental Free Trade Agreement|AfCFTA]] (signed), [[Southern African Development Community|SADC]], [[Southern African Customs Union|SACU]], [[World Trade Organization|WTO]]
| group = {{plainlist|
*[[Developing country|Developing/Emerging]]<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2f+Emerging+market+and+developing+economies |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=29 September 2019}}</ref>
*Upper-middle income economy<ref>{{cite web |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups |title=World Bank Country and Lending Groups |publisher=[[World Bank]] |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=29 September 2019}}</ref>}}
| population = {{increase}} 2,397,240 (2021)<ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=BW |title=Population, total - Botswana |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=8 November 2019 |archive-date=21 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821123757/https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=BW |url-status=dead }}</ref>
| gdp = {{plainlist|
*{{increase}} $16.90 billion (nominal, 2019 est.)<ref name="IMFWEOBW">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=26&pr.y=21&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=616&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CPCPIPCH&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org | access-date=17 November 2019}}</ref>
*{{increase}} $43.907 billion ([[Purchasing power parity|PPP]], 2019 est.)<ref name="2020/01">{{cite web |title=World Economic Outlook Database, April 2020 |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2020/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=28&pr.y=20&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=616&s=NGDP_RPCH%2CPPPGDP%2CPCPIPCH&grp=0&a= |website=IMF.org |publisher=International Monetary Fund |access-date=20 April 2020}}</ref>}}
| gdp rank = {{plainlist|
*[[List of countries by GDP (nominal)|114th (nominal, 2019)]]
*[[List of countries by GDP (PPP)|113th (PPP, 2019)]]}}
| growth = {{plainlist|
*14.5% (2018) 3.0% (2019e)
*−5.4% (2020e) 6.8% (2021e)<ref name="2020/01"/>}}
| per capita = {{plainlist|
*{{decrease}} $7,859 (nominal, 2019 est.)<ref name="IMFWEOBW"/>
*{{increase}} $18,558 (PPP, 2019 est.)<ref name="IMFWEOBW"/>}}
| per capita rank = {{plainlist|
*[[List of countries by GDP (nominal) per capita|78th (nominal, 2019)]]
*[[List of countries by GDP (PPP) per capita|75th (PPP, 2018)]]}}
| sectors = {{plainlist|
*[[agriculture]]: 1.8%
*[[Industrial sector|industry]]: 27.5%
*[[Tertiary sector of the economy|services]]: 70.6%
*(2017 est.)<ref name="CIAWFBC">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana/ |title=The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |website=CIA.gov |access-date=15 May 2019 |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109202201/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana |url-status=dead }}</ref>}}
| inflation = 2.1% (2020 est.)<ref name="2020/01"/>
| poverty = {{plainlist|
*16.3% ({{As of|2016|alt=2016}})<ref name="autogenerated2">{{Cite web|url=http://www.afdb.org/en/countries/southern-africa/botswana/botswana-economic-outlook/|title=Botswana Economic Outlook|date=29 March 2019}}</ref>
*60.4% on less than $5.50/day (2015)<ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.UMIC?locations=BW |title=Poverty headcount ratio at $5.50 a day (2011 PPP) (% of population) - Botswana |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=4 December 2019 |archive-date=27 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127133918/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.UMIC?locations=BW |url-status=dead }}</ref>}}
| gini = 53.3 {{color|red|high}} (2015)<ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=BW |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=8 November 2019}}</ref>
| hdi = {{plainlist|
*{{increase}} 0.728 {{color|green|high}} (2018)<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/indicators/137506 |title=Human Development Index (HDI) |publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]] |website=hdr.undp.org |access-date=11 December 2019}}</ref> ([[List of countries by Human Development Index|94th]])
*{{steady}} N/A [[List of countries by inequality-adjusted HDI|IHDI]] (2018)<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/content/table-3-inequality-adjusted-human-development-index-ihdi |title=Inequality-adjusted Human Development Index (IHDI) |publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]] |website=hdr.undp.org |access-date=11 December 2019}}</ref>}}
| labor = {{plainlist|
*{{increase}} 1,107,235 (2019)<ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.TLF.TOTL.IN?locations=BW |title=Labor force, total - Botswana |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=8 November 2019}}</ref>
*55.7% employment rate (2013)<ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.EMP.TOTL.SP.NE.ZS?locations=BW |title=Employment to population ratio, 15+, total (%) (national estimate) - Botswana |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=8 November 2019 |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922090025/https://data.worldbank.org/indicator/SL.EMP.TOTL.SP.NE.ZS?locations=BW |url-status=dead }}</ref>}}
| edbr = {{decrease}} [[Ease of doing business index#Ranking|87th (easy, 2020)]]<ref>{{cite web |url=http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/botswana |title=Ease of Doing Business in Botswana |publisher=Doingbusiness.org |access-date=24 November 2017 }}</ref>
| unemployment = 17.7% ({{As of|2017|alt=2017}})<ref name="autogenerated2"/>
| industries = [[diamond]]s, [[copper]], [[nickel]], [[salt]], [[soda ash]], [[potash]], [[coal]], [[iron ore]], [[silver]]; [[beef]] processing; [[textiles]]
| exports = {{decrease}} $5.934 billion (2017 est.)<ref name="CIAWFBC"/>
| export-goods = [[diamond]]s, [[copper]], [[nickel]], [[soda ash]], [[beef]], [[textiles]]
| export-partners = {{plainlist|
*{{flag|Belgium}} 20.3%
*{{flag|India}} 12.6%
*{{flag|United Arab Emirates}} 12.4%
*{{flag|South Africa}} 11.9%
*{{flag|Singapore}} 8.7%
*{{flag|Israel}} 7%
*{{flag|Hong Kong}} 4.1%
*{{flag|Namibia}} 4.1%
*(2017)<ref name="CIAWFBC"/>}}
| imports = {{decrease}} $5.005 billion (2017 est.)<ref name="CIAWFBC"/>
| import-goods = foodstuffs, [[machinery]], [[electrical]] goods, [[transport]] equipment, [[textiles]], [[fuel]] and [[petroleum]] products, [[wood]] and [[paper]] products, [[metal]] and [[metal]] products
| import-partners = {{plainlist|
*{{flag|South Africa}} 66.1%
*{{flag|Canada}} 8.3%
*{{flag|Israel}} 5.3%
*(2017)<ref name="CIAWFBC"/>}}
| current account = {{decrease}} $2.146 billion (2017 est.)<ref name="CIAWFBC"/>
| FDI = {{plainlist|
*{{decrease}} $5.319 billion (31 December 2017 est.)<ref name="CIAWFBC"/>
*{{increase}} Abroad: $1.973 billion (31 December 2017 est.)<ref name="CIAWFBC"/>}}
| gross external debt = {{decreasePositive}} $2.187 billion (31 December 2017 est.)<ref name="CIAWFBC"/>
| debt = {{decreasePositive}} 21.7% of GDP (2017 est.)<ref name="CIAWFBC"/><ref>{{Cite web|url=https://www.indexmundi.com/es/botsuana/deuda_publica.html|title=Deuda pública - Botsuana - Economía}}</ref>
| revenue = 5.305 billion (2017 est.)<ref name="CIAWFBC"/>
| expenses = 5.478 billion (2017 est.)<ref name="CIAWFBC"/>
| balance = −1% (of GDP) (2017 est.)<ref name="CIAWFBC"/>
| aid = $73 million ({{As of|1995|alt=1995}})
| credit = {{plainlist|
*[[Standard & Poor's]]:<ref>{{cite web |title= Sovereigns rating list |publisher=Standard & Poor's |url=http://www.standardandpoors.com/ratings/sovereigns/ratings-list/en/eu/?subSectorCode=39 |access-date=26 May 2011}}</ref>
*A (Domestic)
*A- (Foreign)
*A+ (T&C Assessment)}}
| reserves = {{increase}} $7.491 billion (31 December 2017 est.)<ref name="CIAWFBC"/>
| cianame = botswana
| spelling =
}}
[[:en:Botswana|Botswana]] o na le [[:en:Developing_country|itsholelo e e tlhabologang]] e e tsewang e le ya lotseno lo lo kwa godimo go ya kwa bogareng. Kgolo ya tiro ya lekalana le e seng la puso e ne e le palogare ya bokana ka karolo ya lesome mo lekgolong ka ngwaga mo dingwageng tsa ntlha di le masome a mararo tsa boipuso jwa lefatshe. Morago ga paka ya go ema hela go sa irege sepe kwa tshimologong ya ngwagakgolo wa masome a mabedi le bongwe, itsholelo ya [[:en:Botswana|Botswana]] e ne ya kwadisa maemo a a nonofileng a kgolo, ka kgolo ya Palo yotlhe ya dithoro le ditirelo tsotlhe tse di tlhagisitsweng mo lefatsheng e e neng ya feta dintlha tsa karolo ya borataro go ya kwa bosupeng mo lekgolong. Kgolo ya itsholelo fa e sale ka bofelo jwa dingwaga tsa bo 1960 e ntse e lekana le itsholelo dingwe tse dikgolo tsa lefatshekgolo le le naleng di karolo tsa mafatshe Asia.<ref>Leith, J. Clark (2005). ''[https://www.jstor.org/stable/j.ctt80xfp Why Botswana Prospered]''. McGill-Queen's University Press. pp. ix-2. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-0-7735-2820-8|<bdi>978-0-7735-2820-8</bdi>.]] [[:en:JSTOR_(identifier)|JSTOR]] [https://www.jstor.org/stable/j.ctt80xfp j.ctt80xfp].</ref> Puso e ntse e tshegetsa lefetiso la tekanyetsokabo ka tlhomamo mme e na le [[:en:Foreign-exchange_reserves|dipolokelo tse dintsi tsa kananyo ya madi a]] [[:en:Foreign-exchange_reserves|mafatshe a sele]].<ref>[http://documents.worldbank.org/curated/en/489431468012950282/pdf/95304-REPLACEMENT-SCD-P150575-PUBLIC-Botswana-Systematic-Country-Diagnostic-Report.pdf "BOTSWANA: Systematic Country Diagnostic]" (PDF). World Bank Group. [https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://documents.worldbank.org/curated/en/489431468012950282/pdf/95304-REPLACEMENT-SCD-P150575-PUBLIC-Botswana-Systematic-Country-Diagnostic-Report.pdf Archived] (PDF) from the original on 9 October 2022. Retrieved 31 March 2018.</ref>
Kgolo ya itsholelo ya Botswana fa e bapisiwa le mafatshe a mangwe a a mabapi le yone, e agilwe mo motheong wa meepo ya diteemane, melawana e e botlhale ya matlole, le molawana o o kelotlhoko wa dinaga di sele.<ref name=":1">{{citation-attribution|{{Cite web|date=May 2002|title=Background Note: Botswana |url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1830.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020606143242/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1830.htm| archive-date=June 6, 2002 |publisher=[[U.S. Department of State]]}}}}</ref> Itsholelo ya lefatshe la Botswana e ikaegile thata ka go epa diteemane. Meepo ya diteemane e na le seabe mo karolong ya masome a matlhano mo lekgolong ya lotseno lwa puso bogolosegolo ka tirisanommogo e mo go yone matlhakore ka bobedi a naleng seabe sa karolo ya masome a matlhano mo lekgolong le De Beers mo [[:en:Debswana|komponeng ya Diteemane ya Debswana]].<ref>Makoni, Patricia Lindelwa (4 May 2017). [https://www.researchgate.net/publication/311238609 "Exploring economic structure and drivers of economic growth in Botswana"]. ''Journal of Governance and Regulation''. '''4''': 672–678 – via ResearchGate.</ref> Diteemane tse di dirwang mo lefelong la diteko di dirile gore go nne le phokotsego e e bonalang ya tlhokego ya lefatshe ka bophara ya ditaemane tse di epilweng go simolola mo tshimologong ya dingwaga tsa bo dikete tse pedi le masome a mabedi . Phokotso e e bakilweng ke boleng jwaditaemane tse di romelwang kwa ntle e ne ya dira gore Letlole la madi la boditshabtshaba le bonele ko pele gore lefatshe la Botswana le tla nna le tlhaelo ya matlole ya karolo ya lesome le bongwe mo lekgolong, mme lephata la matlole la Botswana le bonele pele kgolo e e sa siamang ya palo yotlhe ya dithoto le ditirelo tsotlhe tse di tlhagisitsweng mo lefatsheng ka ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mabedi le botlhano .<ref>Mguni, Mbongeni; Hill, Matthew (2 September 2025). [https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-09-02/next-africa-diamond-market-crisis-spells-disaster-for-botswana "Botswana Reels as Diamonds Lose Their Sparkle"]. ''Bloomberg''. Retrieved 21 October 2025.</ref> Go tloga ka ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mabedi , Botswana e beilwe jaaka lefatshe la boraro le le naleng bonweenwee jo bo ko tlase mo Aforika mo [[:en:Corruption_Perceptions_Index|Tshupaneng ya Dikakanyo tsa Bonweenwee]] ke lekgotla la boditšhabatšhaba la go tlhokomela bonweenwee la [[:en:Transparency_International|Transparency International]]. E na le [[:en:List_of_countries_by_GNI_(PPP)_per_capita|lotseno lwa bone lo lo kwa godimo lwa bosetšhaba ka tlhogo mo maatleng a go reka]] mo Aforika le kwa godimo ga palogare ya lefatshe.<ref>[https://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.PCAP.PP.CD?year_high_desc=true "GNI per capita, PPP (current international $)]". ''data.worldbank.org''. World Bank. Retrieved 12 January 2020.</ref>
[[:en:Trade_unions_in_Botswana|Mekgatlho ya babereki]] e emetse palo e potlana ya babereki mo itsholelong ya Botswana. Ka kakaretso ke mekgatlho ya badiri e e rulagantsweng ka tsela e e sa gagamalang "ya mo ntlong", le fa [[:en:Botswana_Federation_of_Trade_Unions|Mokgatlho wa Badiri wa Botswana]] (BFTU) o tiisa seabe sa one jaaka [[:en:National_trade_union_centre|setheo se le sengwe fela sa bosetšhaba sa mekgatlho ya badiri mo]] [[:en:National_trade_union_centre|lefatsheng]].<ref>[[:en:International_Centre_for_Trade_Union_Rights|ICTUR]]; et al., eds. (2005). ''Trade Unions of the World'' (6th ed.). London, UK: John Harper Publishing. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/0-9543811-5-7|0-9543811-5-7]]</bdi>.</ref><ref>"[https://web.archive.org/web/20070926013529/http://www.fes.org.bw/Downloads/BFTU%20Globalization%202007.pdf Policy position paper on globalization – 2007]" (PDF). ''Botswana Federation of Trade Unions'': 25. Archived from [http://www.fes.org.bw/Downloads/BFTU%20Globalization%202007.pdf the original] (PDF) on 26 September 2007.</ref> Go ikaega ga Botswana ka [[:en:Mining_industry_of_Botswana|meepo]] go feta selekanyo le seelo se se kwa godimo sa tshwaetsego ya mogare wa [[:en:HIV/AIDS|HIV/AIDS]] (mogolo mongwe le mongwe mo go ba le batlhano diteko tsa gagwe tsa madi di netefatsa gore o nale mogare) le letlhoko la ditiro di ka tshosetsa katlego ya yona ya isago.<ref>"[https://www.reuters.com/world/africa/botswana-warns-dangers-dash-african-minerals-2023-02-09/ Botswana warns of dangers in dash for African minerals]". ''Reuters''.</ref><ref>[https://www.unicef.org/botswana/hiv "HIV | UNICEF Botswana]". ''www.unicef.org''. Retrieved 30 April 2024.</ref> Botswana e nnile naga ya ntlha e e nang le morwalo o mogolo go newa setlankana sa go fitlhelela phitlhelelo e e botlhokwa mo tseleng ya go fedisa phetiso ya mogare wa HIV go tswa mo go mme go ya kwa leseeng ke Mokgatlho wa Lefatshe Lotlhe wa Boitekanelo (WHO).<ref>"[https://www.who.int/news-room/feature-stories/detail/botswana-award-feature Botswana reaches key milestone in the elimination of mother-to-child transmission of HIV]". ''www.who.int''. Retrieved 3 May 2024.</ref>
== Ditso ==
[[:en:Agriculture|Temothuo]] e sa ntse e tlamela ka matshelo a le karolo ya masome a supa mo lekgolong ya baagi ba kwa magaeng mme e tlamela fela ka bokana jwa karolo ya masome a matlhano mo lekgolong ya ditlhokego tsa dijo mme e ne e arabela karolo ya lesome ntlha ya borobabobedi mo lekgolong fela ya palo yotlhe ya dithoto le ditirelo tsotlhe tse di tlhagisitsweng mo lefatsheng go tloga kangwaga wa 2016.<ref>"[https://web.archive.org/web/20180921195852/http://www.economiesafricaines.com/en/countries/botswana/economic-sectors/the-agricultural-sector The agricultural sector in Botswana]". ''Economies Africaines''. Archived from [http://www.economiesafricaines.com/en/countries/botswana/economic-sectors/the-agricultural-sector the original] on 21 September 2018.</ref><ref name=":0">{{citation-attribution|{{Cite CIA World Factbook|country=Botswana|year=2000|url=http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/bc.html|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20001119185100/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/bc.html |archive-date=November 19, 2000 }}}}</ref> [[:en:Subsistence_agriculture|Temothuo ya go itshidisa le ba lelwapa]] le go rua dikgomo ke tsone tse dintsi.<ref name=":0" /> Lekalana le le tshwerwe ke pula e e sa tlhomamang le mebu e e bokoa.<ref name=":0" /> Meepo ya diteemane le bojanala le tsone di botlhokwa mo itsholelong.<ref name=":0" /> Dipeeletso tse dintsi tsa ditswammung di ne tsa fitlhelwa ka dingwaga tsa bo sekete,makgolo a robabongwe le masome a supa mme lekalana la meepo le ne la gola go tswa mo karolong ya masome a mabedi le botlhano mo lekgolong ya palo yotlhe ya dithoto le ditirelo tsotlhe tse di tlhagisitsweng mo lefatsheng ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabobedi go ya ko karolong a masome a mararo le borobabobedi mo lekgolong ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe le borobabobedi.<ref name=":0" />
[[Setshwantsho:Shepherd on donkey on the move.jpg|thumb|Monna yo o palameng tonki o disa dipodi mo nokeng e e omileng]]
Kgolo ya itsholelo e ne ya fokotsega ka ngwaga wa dikete tse pedi le botlhano go fitlha ko ngwageng wa dikete tse pedi le borobabobedi mme ya fetoga go nna e e sa siamang ka ngwaga wa dikete tse pedi le borobabongwe ka ntlha ya Kwelotlase e Kgolo ya itsholelo, ya ngotlega ka karolo ya botlhano ntlha pedi mo lekgolong.<ref>[https://www.thelugarcenter.org/assets/htmldocuments/Botswana%20brief%202.12.19_1.pdf "www.thelugarcenter.org]" (PDF).</ref> Se se ne sa gakadiwa ke kwelotlase e kgolo ya lefatshe lotlhe mo lekalaneng la madirelo, le le neng la ngotlega ka karolo ya masome a mararo mo lekgolong,<ref name=":2">"[https://web.archive.org/web/20220816000000/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana Botswana]". ''[[:en:The_World_Factbook|The World Factbook]]'' (2022 ed.). [[:en:Central_Intelligence_Agency|Central Intelligence Agency]]. 16 August 2022.</ref> Kwelotlase e e tseneletseng ya itsholelo ya Botswana e ne e farologana le bontsi jwa ditšhaba tse dingwe tsa Aforika tse di neng tsa itemogela kgolo e e tswelelang mo pakeng eno.<ref>[https://web.archive.org/web/20070613004530/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2003rank.html CIA.gov] see also [[:en:File:GDP_Real_Growth.svg|File:GDP Real Growth.svg]]</ref>
== Mokgwa wa itsholelo e kgolo ==
=== Ditshupo tsa konokono ===
Tafole ya lenaneo e e latelang e supa ditshupo tsa konokono tsa itsholelo ka ngwaga wa1980 go ya kwa ngwageng wa dikete tse pedi le masome a mabedi le borataro. Koketsego ya ditlhwatlhwa e e kwa tlase ga karolo ya botlhano mo lekgolong e supiwa ka botala jwa tlhaga.<ref>"[https://www.imf.org/external/datamapper/profile/BWA Botswana]". ''www.imf.org''. Retrieved 5 May 2026.</ref>
== Kgwebo ka go reka le go rekisa dithoto ==
[[Setshwantsho:Botswana rail network map.svg|thumb|Setshwantso sa mafaratlhatlha sa diterena tsa Botswana]]
[[Setshwantsho:Gaborone Main Mall road.jpg|thumb|Tsela mo [[:en:Gaborone|Gaborone]]]]
Botswana o kgabaganngwa ke tsela ya dikoloi e e kgabaganyang Aforika - [[:en:Cairo-Cape_Town_Highway|Tselakgolo ya Cairo-Cape Town]] le [[:en:Trans-Kalahari_Corridor|tsela ya dipalangwa ya go kgabaganya Kalahari]]. Botswana ke karolo ya Kopano ya Melelwane ya Borwa jwa Aforika ([[:en:SACU|SACU]]) le mafatshe a Aforika Borwa, Lesotho, Eswatini, le Namibia. [[:en:World_Bank|Banka ya Lefatshe]] [[:en:World_Bank|lotlhe]] e bega gore ka ngwaga wa dikete tse pedi le bongwe (ngwaga wa bošeng jaana o tshedimosetso ya Banka ya Lefatshe lotlhe e leng teng), SACU e ne e na le palogare e e [[:en:Common_external_tariff|bokete ya seelo sa dituediso]] tse di tlwaelegileng tsa kwa ntle sa karolo ya boraro ntlha ya borataro mo lekgolong. Go ya ka [[:en:United_States_Department_of_Commerce|Lephata la Kgwebo la lefatshe la U.S]]., "go na le dikgoreletsi di le mmalwa fela tsa dituediso kgotsa tse e seng tsa dituediso tsa go gweba le Botswana, kwa ntle ga dithibelo tsa go fiwa di tetla tsa ditiro dingwe tsa kgwebo, tse di beetsweng di kompone tsa [Botswana] fela." Go ikaegilwe ka mokgwa o o tlhabolotsweng wa ntlha ya kgwebisano, maduo a melawana ya kgwebisano ya Botswana ga a fetoge.<ref>{{unfit|1=[https://web.archive.org/web/20081216102841/http://www.heritage.org/research/features/index/country.cfm?id=Botswana Botswana and WTO]}}</ref>
Thomelo ya kwa ntle e kgolo ya lefatshe la Botswana ke ditaemane.<ref>"[https://www.trade.gov/country-commercial-guides/botswana-market-overview Botswana - Market Overview]". ''www.trade.gov''. 28 February 2024. Retrieved 3 May 2024.</ref> Go tloga ka ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mabedi le bone ke lefatshe la thomelo ya kwa ntle ya bobedi mo lefatsheng ya ditaemane.<ref>[https://web.archive.org/web/20240503020707/https://www.geeksforgeeks.org/highest-diamond-producing-countries-2024/ "Highest Diamond Producing Countries 2024]". ''GeeksforGeeks''. 14 February 2024. Retrieved 3 May 2024.</ref> Ka ntlha ya go ikaega thata ga lefatshe la Botswana ka diteemane, tlhokego e e maatla ya lefatshe ka bophara e botlhokwa mo boitekanelong jwa itsholelo.<ref>Ben-Zvi, Gidon (21 December 2023). [https://rapaport.com/analysis/a-new-dawn-for-the-botswana-diamond-industry/ "A New Dawn for the Botswana Diamond Industry"]. ''Rapaport''. Retrieved 3 May 2024.</ref> Thomelo kwa ntle ya teemane e tlamela itsholelo ya lefatshe la Botswana ka tlamelo e e nonofileng ya madi a boditšhaba mme di neetse motheo wa tlhabololo ya madirelo le go tlhotlheletsa ditokafatso mo mafaratlhatlheng a lefatshe la Botswana.<ref>"[https://www.diamondfacts.org/infrastructure-development/ Infrastructure Development]". ''Diamond Facts''. Retrieved 3 May 2024.</ref> Le fa go ntse jalo, le fa di na le seabe se segolo mo itsholelong ya Botswana, go na le matshwenyego a gore meepo ya diteemane ga e tlhoke badiri ba le bantsi go ka tlamela ka tiro e e lekaneng ya badiri ba Botswana, mme go sa tshwane mo go ne go umakilwe jaaka ntlha ya seelo se se kwa godimo sa letlhoko la ditiro mo lefatsheng.<ref>Guest, Peter (3 December 2015). [https://www.cnn.com/2015/12/03/africa/botswana-diamonds-jwaneng/index.html "Inside the world's richest diamond mine"]. CNN. Retrieved 31 March 2018.</ref><ref>"[http://www.weekendpost.co.bw/wp-news-details.php?nid=4811 Outlook for 2018 robust]". ''The Weekend Post''. Retrieved 31 March 2018.</ref>
== Meepo ==
''Setlhogo sa konokono: [[:en:Mining_in_Botswana|Meepo mo Botswana]]''
Dikompone tse pedi tse dikgolo tsa meepo, [[:en:Debswana|Debswana]] (tse di bopilweng ke puso le [[:en:De_Beers|De Beers]] ya Aforika Borwa ka tirisanommogo e e lekanang) le Bamangwato Concessions, Ltd. (BCL, le yone e na le seabe se segolo sa tekatekano ya puso) di dira mo lefatsheng.<ref name=":1" /> BCL e ne ya bewa mo tshekatshekong ya nakwana kwa bokhutlong jwa ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le borataro , morago ga dingwaga tsa ditiro tse di dirang ditatlhegelo, mme e ne ya bewa mo tshekatshekong ya bofelo ke Kgotlatshekelokgolo ka kgwedi ya Seetebosigo ka ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le bosupa.<ref>Rearabilwe Ramaphane (26 April 2017). [http://www.weekendpost.co.bw/wp-news-details.php?nid=3402 "Liquidator certifies BCL dead!]". ''Weekend Post''.</ref>
=== Ditaemane le majana a mangwe ===
[[Setshwantsho:Jwaneng Open Mine.jpg|thumb|[[:en:Jwaneng_diamond_mine|Moepo wa teemane wa Jwaneng]] ke wa bobedi mo lefatsheng la gompieno<ref>Groot, Robert (30 September 2022). [https://web.archive.org/web/20240906203538/https://www.royalcoster.com/blogs/craftmanship/top-10-biggest-diamond-mines "Top 10 Biggest Diamond Mines"]. ''Royal Coster Diamonds''. Retrieved 30 April 2024.</ref>]]
Go tloga ka tshimologo ya dingwaga tsa bo sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabobedi, lefatshe le le nnile nngwe ya mafatshe a a tlhagisang ditaemane tsa maje a a tlhokegang thata mo lefatsheng.<ref name=":1" /><ref>[https://www.trade.gov/country-commercial-guides/botswana-mining-minerals "Botswana - Mining & Minerals]". ''www.trade.gov''. 28 February 2024. Retrieved 5 May 2024.</ref> Meepo e megolo ya teemane e le borobabobedi e butswe fa e sale Botswana e bona boipuso.<ref>[https://minedocs.com/20/DTC_Botswana_Global_Publications_Journey_Botswanas_Diamonds.pdf "minedocs.com/20/DTC_Botswana_Global_Publications_Journey_Botswanas_Diamonds.pdf"] (PDF). ''Minedocs.com''. p. 2.</ref> Babatli ba De Beers ba ribolotse di teemane kwa bokone jwa Botswana mo masimologong a dingwaga tsa bo 1970.<ref name=":1" /> Moepo wa ntlha o ne wa simolola go dira kwa lefelong la [[:en:Orapa_diamond_mine|Orapa]] ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a supa le bobedi , mme wa latelwa ke moepo o monnye kwa lefelong la [[:en:Letlhakane_diamond_mine|Letlhakane]].<ref name=":1" /> Se se fetogileng moepo o le mongwe o o humileng go gaisa wa di teemane mo lefatsheng o ne wa bulwa kwa lefelong la [[:en:Jwaneng_diamond_mine|Jwaneng]] ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabobedi le bobedi.<ref name=":1" /> Moepo o ne wa bonwa fa metlhwa e e neng di batla metsi e ne e tlisa ditlhaka tsa teemane mo godimo ga metsi.<ref name=":3">''Botswana Business Law Handbook Strategic Information and Laws''. USA International Business Publications. Intl Business Pubns USA. 2012. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-4387-6945-5|978-1-4387-6945-5]]</bdi>. [[:en:OCLC_(identifier)|OCLC]] [https://search.worldcat.org/oclc/746835808 746835808].</ref> Botswana e tlhagisitse palo yotlhe ya di karate di le didikadike tse masome a mabedi le bone tsa di teemane go tswa kwa Debswana ka ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mabedi le bobedi,<ref>"[https://www.reuters.com/world/africa/botswana-president-insists-bigger-share-diamonds-de-beers-venture-2023-05-25/#:~:text=L)%20%2C%20opens%20new%20tab%2C,of%20the%20De%20Beers%20system. Botswana president insists on bigger share of diamonds from De Beers venture]". ''Reuters''. 25 May 2023. Retrieved 5 May 2024.</ref> mme ke yone e e tlhagisang di teemane go gaisa tsotlhe ka boleng mo lefatsheng go tloga ka ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mabedi le boraro.<ref>"[https://www.visualcapitalist.com/cp/world-diamond-mining-by-country/ Ranked: The World's Top Diamond Mining Countries, by Carats]". ''Visual Capitalist''. 29 September 2023.</ref>Katoloso ya Orapa 2000 ya moepo o o leng teng wa Orapa e ne ya bulwa ka ngwaga wa dikete tse pedi.<ref name=":1" /> Go ya ka Debswana, lenaneo la Katoloso ya Orapa 2000 le oketsa dipoelo tsa ngwaga le ngwaga tsa moepo wa Orapa go tswa go dikarate di le didikadike di le thataro go ya go dikarate di le didikadike di le lesome le bobedi mme ya tlhatlosa tlhagiso yotlhe go ya go dikarate di le didikadike di le masome a mabedi le borataro.<ref>[http://www.debswana.com/About-Us/Pages/Our-History.aspx "Our History]". Debswana. Retrieved 31 March 2018.</ref> Ka ngwaga wa dikete tse pedile boraro, Debswana e ne ya bula [[:en:Damtshaa_diamond_mine|moepo wa teemane wa Damtshaa]] o o neng o le dikilometara di ka nna makgolo a le mabedi le bobedi (seele sa maele wa lekgolo le masome a mane) kwa bophirima jwa toropokgolo ya [[:en:Francistown|Francistown]]. Moepo o ne wa bewa mo tlhokomelong le pabalelong ka kgwedi ya Sedimonthole ka ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le botlhano ka ntlha ya tlhokego e e bokoa ya lefatshe mme go ne go rulagantswe gore o bulwe gape ka kgwedi ya Firikgong k ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le borobabobedi.<ref>"[https://web.archive.org/web/20180714032932/http://www.debeersgroup.com/botswana/en/who-we-are/de-beers-in-botswana/debswana/damtshaa.html Damtshaa – Debswana's newest mine]". De Beers Group. Archived from [http://www.debeersgroup.com/botswana/en/who-we-are/de-beers-in-botswana/debswana/damtshaa.html the original] on 14 July 2018. Retrieved 31 March 2018.</ref><ref>"[http://www.diamonds.net/News/NewsItem.aspx?ArticleID=59486&ArticleTitle=De+Beers+to+Resurrect+Damtshaa+Mine De Beers to Resurrect Damtshaa Mine]". Rapaport News. 30 October 2017. Retrieved 31 March 2018.</ref> Ka ngwaga wa dikete tse pedi le borobabobedi, Kompone ya Ditaemane ya lefatshe la Australia ya Kimberley e ne ya bula moepo kwa lefelong la [[:en:Lerala|Lerala]], e le moepo wa botlhano mo Botswana e bile e le wa ntlha o o sa tsamaisiweng ke Debswana.<ref>"[http://www.abnnewswire.net/press/en/44155/DIAMONEX-LIMITED.html Diamonex Limited Acquires Kimberlite Pipes in USA]". ABN Newswire. Retrieved 20 January 2008.</ref> Le fa go ntse jalo, lefelo la Kimberley le ne la tswala moepo ka kgwedi ya Motsheganong ka ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le bosupa, a umaka maemo a a bokoa a mmaraka.<ref>"[https://web.archive.org/web/20170605021400/http://af.reuters.com/article/investingNews/idAFKBN18S4Z4-OZABS Botswana Lerala Diamond Mine shuts down – newspaper]". Reuters Africa. Archived from [https://af.reuters.com/article/investingNews/idAFKBN18S4Z4-OZABS the original] on 5 June 2017. Retrieved 31 March 2018.</ref>
Bontsi jwa motlakase wa lefatshe la Botswana o tswa kwa [[:en:Eskom|Eskom]] ya lefatshe la Aforika Borwa.<ref>"[https://www.trade.gov/country-commercial-guides/botswana-energy Botswana - Energy]". ''www.trade.gov''. 28 February 2024. Retrieved 5 May 2024.</ref> Debswana e tsamaisa Moepo wa [[:en:Morupule_Colliery|Malatlha a Morupule]] o o gaufi go e tlamela ka magala.<ref>[https://web.archive.org/web/20060217023857/http://www.miningweekly.co.za/min/sector/coal/?show=75117 "Creamer Media's Mining Weekly Online, South African Mining News :: Coal]". Archived from [http://www.miningweekly.co.za/min/sector/coal/?show%3D75117 the original] on 17 February 2006. Retrieved 5 May 2016.</ref> Lefatshe la Botswana e rometse kwa ntle motlakase wa boleng jwa dikete di le tharo le lekgolo le masome a mabedi ( e leng di dollara dile tharo le ntlha e nngwe le bobedi) go tloga ka ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mabedi le bongwe go fitlha ka ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mabedi le bobedi, otlhe o ya kwa lefatsheng la Zimbabwe.<ref>"[https://oec.world/en/profile/bilateral-product/electricity/reporter/bwa Electricity in Botswana]". ''The Observatory of Economic Complexity''. Retrieved 5 May 2024.</ref> Mo tshimologong ya ngwaga wa dikete tse pedi le borobabobedi , kgaolo yotlhe ya borwa jwa Aforika e ne ya amiwa thata ke tlhaelo e kgolo ya maatla, ga e sale kgaolo e dira go abelana metswedi ya yone ya maatla ka [[:en:Southern_African_Power_Pool|Southern African Power Pool,]] ka bontsi jwa bokgoni jwa yone bo tswa kwa lefatsheng la Aforika Borwa. Lefatshe la Botswana le lone le beile maano a go nna maromela kwa ntle wa motlakase kwa letangwaneng la kgaolo, ka katoloso ya puso ya seteišene sa motlakase sa Morupule, mmogo le go rotloetsa dipeeletso tse e seng tsa puso ka sebopego sa seteišene sa motlakase sa di-gigawatt di le nne ke kompone ya lefatshe la Canada ya CIC Energy. Ka ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mabedi le bobedi, CIC Energy e ne ya bonwa ke [[:en:Jindal_Steel_and_Power|Tshipi le Motlakase tsa Jindal]] tsa lefatshe la India. Ga jaana Jindal Africa e ikaeletse go dira meepo e le meraro ya fa godimo ga lefatshe mo mafelong a magala a [[:en:Mmamabula|Mmamabula]], mmogo le setlamo sa motlakase. Go ya ka kompone, "tlhabololo ya moepo e tla fitlhelela ditlhokego tsa diteišene tsa motlakase tsa maatla a motlakase makgolo a marataro le mebaraka ya magala a kgaolo ya thomelo kwa ntle, ka bokgoni jwa go thapa batho ba feta dikete tse pedi."<ref>"[https://web.archive.org/web/20230521201948/https://www.jindalafrica.com/countries/botswana/botswana-overview Botswana Overview]". Jindal Africa. Archived from [http://www.jindalafrica.com/countries/botswana/botswana-overview the original] on 21 May 2023. Retrieved 31 March 2018.</ref><ref>"[https://www.globalmethane.org/documents/toolsres_coal_overview_ch3.pdf Botswana]" (PDF). Global Methane Initiative. [https://web.archive.org/web/20111009103709/http://www.globalmethane.org/documents/toolsres_coal_overview_ch3.pdf Archived] (PDF) from the original on 9 October 2011. Retrieved 31 March 2018.</ref>
Lefatshe la Botswana gape o tlhagisa [[:en:Soda_ash|molora wa soda]] ka Botash, e leng kgwebo e e kopanetsweng magareng ga puso le Setlhopha sa Chlor-Alkali Holdings (CAH) sa lefatshe la Aforika Borwa. Botash e ntse e dira kwa [[:en:Sua_Pan|Letsheng la Sua]] kwa bokonebotlhaba jwa lefatshe la Botswana fa e sale ka kgwedi ya Moranang ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe le bongwe.<ref>"[https://web.archive.org/web/20201202065435/https://botash.bw/company-history/ Company History]". Botash. Archived from [http://www.botash.bw/company-history/ the original] on 2 December 2020. Retrieved 31 March 2018.</ref>
== Bojanala ==
''Pego ya konokono: [[:en:Tourism_in_Botswana|Bojanala mo Botswana]]''
Bojanala ke madirelo a a ntseng a nna botlhokwa thata mo lefatsheng la Botswana, a a dirang mo e ka nnang karolo ya lesome le boraro ntlha nngwe mo lekgolong ya palo yotlhe ya dithoto le ditirelo tsotlhe tse di tlhagisitsweng mo lefatsheng ka ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le borobabongwe.<ref>"[https://www.businesswire.com/news/home/20210209005667/en/Botswana-Tourism-Industry-Report-2021---ResearchAndMarkets.com Botswana Tourism Industry Report 2021 - ResearchAndMarkets.com]". ''www.businesswire.com''. 9 February 2021. Retrieved 5 May 2024.</ref>Le fa go ntse jalo, Go tloga ka kgwedi ya Tlhakole ka ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mabedi le bone, go ne ga begwa gore e ne e le kwa tlase ga karolo ya lesome mo lekgolong .<ref>[https://www.trade.gov/country-commercial-guides/botswana-travel-and-tourism "Botswana - Travel and Tourism]". ''www.trade.gov''. 28 February 2024. Retrieved 5 May 2024.</ref> Nngwe ya dithulaganyo tsa tikologo tse di kgethegileng mo lefatsheng, e leng [[:en:Okavango_Delta|Lefelo la noka e phatlhallang la Okavango]] , e mo lefatsheng la Botswana.<ref name=":1" /> Lefatshe le fa tshono ya go lebelela diphologolo le go bona dinonyane kwa lefelong la noka e phatlhallang le kwa [[:en:Chobe_National_Park|Lefelong la diphologolo la Setshaba la Chobe]] —e e leng legae la nngwe ya metlhape e megolo thata ya ditlou tse di tsamayang ka kgololesego mo lefatsheng.<ref name=":1" /> Lefelo la lefatshe la Botswana la [[:en:Central_Kalahari_Game_Reserve|legae la diphologolo le le mo bogareng jwa Kalahari]] gape le na le tshono ya go lebelela diphologolo le dingwe tsa naga tse di kgakala le tse di sa senngwang mo borwa jwa Aforika.<ref name=":1" />
Lefelo la diphologolo tsa bosetšhaba di le mmalwa le dipolokelo tsa diphologolo, ka diphologolo tsa tsone tse dintsi tsa naga le mafelo a a metsi, ke dilo tse dikgolo tse di ngokang bajanala.<ref>"[https://www.botswanasafarisokavangodelta.com/parks-reserves Botswana Wildlife National Parks & Reserves]". ''AfricanMecca Safaris''. Retrieved 30 April 2024.</ref>
Mafelo a konokono a [[:en:Safari|loeto la go lebela diphologolo le dijanala]] a bojanala ke [[:en:Moremi_Game_Reserve|Lefelo la Diphologolo la Moremi]]<ref>"[https://www.moremi.com/index.php Moremi Game Reserve: Botswana's wildlife haven for an unmatched safari experience]". ''Moremi.com''. Retrieved 30 April 2024.</ref> mo [[:en:Okavango_Delta|Lefelo la noka e phatlhallang la Okavango]], le lefelo la Bosetšhaba ya Chobe. Lefatshe la Botswana le lone le tsaya karolo mo ditirong tsa tsamaiso ya ditsa tlholego tse di dirwang ke setshaba ka go leka go akaretsa banni ba motse mo bojanaleng. Sekao sengwe ke motse wa [[:en:Khwai|Khwai]]<ref>"[https://africanbushcamps.com/destinations/botswana/khwai-community-area/ Khwai Community Area]". ''African Bush Camps''. Retrieved 30 April 2024.</ref> le Terasete ya yona ya Tlhabololo ya Khwai.<ref>"[http://www.khwaitrust.co.bw/ Khwai Development Trust]". ''Khwai Development Trust''. Retrieved 1 May 2024.</ref>
Lefatshe la Botswana e ne e le lefelo la filimi ya ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabobediya [[:en:The_Gods_Must_Be_Crazy|The Gods Must Be Crazy]], le fa filimi e e ne e diriwa kwa thata mo Aforika Borwa. [[:en:The_Amazing_Race_7|Setlha sa bosupa]] sa [[:en:The_Amazing_Race_(American_TV_series)|''The Amazing Race'']] se etetse Botswana. Bojanala bo tlhotlheleditswe ke [[:en:The_No._1_Ladies'_Detective_Agency|motseletsele wa dipadi tsa matseka]] ka [[:en:Alexander_McCall_Smith|Alexander McCall Smith]] le terama ya Amerika e e neng ya di latela.<ref>Canby, Vincent (28 October 1984). "[https://www.nytimes.com/1984/10/28/arts/film-view-is-the-gods-must-be-crazy-only-a-comedy.html FILM VIEW; IS 'THE GODS MUST BE CRAZY' ONLY A COMEDY?"]. ''The New York Times''. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/0362-4331 0362-4331]. Retrieved 30 April 2024.</ref>
== Temothuo ==
Go feta sephatlo sa baagi ba Botswana ba nna kwa metseselegaeng mme ba ikaegile ka dijalo tsa go iphedisa le go rua diruiwa.<ref name=":1" /> Temothuo e fitlhelela fela karolo e nnye ya ditlhokego tsa dijo mme e na le seabe sa karolo ya bongwe ntlha e robangbobedi fela ya palo yotlhe ya dithoto le ditirelo tsotlhe tse di tlhagisitsweng mo lefatsheng ya Botswana go tloga ka ngwaga wa dikete tse pedi lelesome le bosupa, go ya ka CIA World Factbook.<ref name=":2" />Diphopholetso tsa ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mabedi le bone di boletse fa e santse e le kwa tlase ga karolo ya bobedi mo lekgolong ya palo yotlhe ya dithoto le ditirelo tsotlhe tse di tlhagisitsweng mo lefatsheng ya lefatshe la Botswana.<ref>[https://www.trade.gov/country-commercial-guides/botswana-agricultural-sectors "Botswana - Agricultural Sectors]". ''www.trade.gov''. 28 February 2024. Retrieved 5 May 2024.</ref> Go rua dikgomo go ne go laola botshelo jwa loago le itsholele ya Botswana pele ga boipuso.<ref name=":1" />[[:en:Botswana_Meat_Commission|Setlhopa sa dipatlisiso ya Nama ya Botswana]] (BMC) e na le taolo e le nosi mo tlhagisong ya nama ya kgomo, le fa go ntse jalo kwa bokhutlong jwa ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mabedi le boraro , e ne ya fela.<ref>Mguni, Mbongeni. [https://www.mmegi.bw/business/bmc-monopoly-nears-end-as-cabinet-approves-meat-regulator/news "BMC monopoly nears end as Cabinet approves meat regulator"].</ref>Motlhape wa bosetšhaba o ne o ka nna didikadike di le mabedi le ntlha e le nngwe mo lekgolong mo bogareng jwa dingwaga tsa bo sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe, le fa go bolawa ga motlhape otlhe ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe lebotlhano go go laetsweng ke puso kwa Kgaolong ya [[:en:Ngamiland|Ngamiland]] kwa bokone-bophirima jwa Botswana, go thibela go anama ga "bolwetse jwa makgwafo a dikgomo" kwa dikarolong tse dingwe tsa naga, go fokoditse palo ka bonnye jwa didikadike dile pedi.<ref name=":4">"[http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/ Botswana production in 2018, by FAO"]</ref>
Lefatshe la Botswana le tlhagisitse, ka ngwaga dikete tse pedi le lesome le borobabobedi:
* lekgolo le bobedi ditone tse sekete tsa motso le tubers;
* masome amane le borataro a sekete sa ditone tsa meroho;
* ditone di le dikete di le lesome le bosupa tsa mabele;
* ditone di le dikete di le lesome le boraro tsa mmidi;
* boferabobedi jwa ditone tse sekete tsa hop;
* borataro jwa ditone tse sekete tsa onion;
* botlhano jwa ditone tse sekete tsa tamati;
Mo godimo ga dikumo tse dinnye tsa dikumo tse dingwe tsa temothuo<ref name=":4" />
== Tlhagiso ==
Madirelo a tlhagiso mo lefatsheng la Botswana<ref>"[https://www.commonwealthofnations.org/sectors/ Sectors]"</ref> <ref>"[https://web.archive.org/web/20230521201949/https://www.gobotswana.com/sector/manufacturing Manufacturing | Go Botswana]". Archived from [https://www.gobotswana.com/sector/manufacturing the original] on 21 May 2023. Retrieved 6 October 2021.</ref>di akaretsa go dira dijo, bogolo jang go dira nama ya kgomo, go dira diteemane, go dira matsela le diaparo, go dira dino, go dira mabenyane, ditshipi le dithoto tsa tshipi, go dira molora, go dira didirisiwa tsa kago, le go [[:en:Glass_production|dira galase]].
Tlhagiso e na le kgolo e e ka nnang teng, le fa go ntse jalo,<ref>[https://web.archive.org/web/20240505114036/http://www.hrdc.org.bw/manufacturing-sector "Manufacturing Sector | HRDC]". ''www.hrdc.org.bw''. Archived from [http://www.hrdc.org.bw/manufacturing-sector the original] on 5 May 2024. Retrieved 5 May 2024.</ref> e dira mo e ka nnang karolo ya botlhano mo lekgolong ya palogotlhe ya [[:en:Gross_domestic_product|dikumo tsa selegae tsa]] [[:en:Gross_domestic_product|lefatshe]].<ref>"[https://web.archive.org/web/20260719231349/https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.ZS%3Flocations%3DBW World Bank Open Data]". ''World Bank Open Data''. Retrieved 5 May 2024.</ref> Mo dingwageng tse di fetileng, go nnile le kwelotlase e e bonalang mo seabeng sa lekalana la tlhagiso mo itsholelong ya bosetšhaba. Lebaka la se le ka tlhomamisiwa mo dintlheng di le mmalwa, tsa konokono e le go tlhoka bokgoni, go palelwa ke go tsamaisana le maranyane a sešweng, go tlhoka kgaisano mmogo le mekgwa e e sa siamang ya go rekisa.<ref>[https://www.ceda.co.bw/sites/default/files/Publications/ASSESSMENT_OF_INVESTMENT_OPPORTUNITIES_WITH_THE_MANUFACTURING_SECTOR_IN_BOTSWANA-JUNE_2020.pdfhttps://www.ceda.co.bw/sites/default/files/Publications/ASSESSMENT_OF_INVESTMENT_OPPORTUNITIES_WITH_THE_MANUFACTURING_SECTOR_IN_BOTSWANA-JUNE_2020.pdf "www.ceda.co.bw/sites/default/files/Publications/ASSESSMENT_OF_INVESTMENT_OPPORTUNITIES_WITH_THE_MANUFACTURING_SECTOR_IN_BOTSWANA-JUNE_2020.pdf"] (PDF). ''CEDA''.</ref>
== Thuto ya bonetetshi le maranyane ==
Go na le lephata le le golang la bonetetshi mo lefatsheng Botswana. Palo ya dikgatiso tsa borasaense ba lefatshe la Botswana tse di kwadilweng mo lenaaneng la dipolokelotshedimosetso tsa boditšhabatšhaba e oketsegile go tswa go lekgolo le masome a mararo le boraro ka ngwaga wa dikete tse pedi le borobabongwe go ya ko makgolong a mabedi le lesome ka ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le bone. Ka ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le borobabobedi , lefatshe la Botswana e tlhagisitse di pego tsa dikwalo tsa saense le maranyane di le makgolo a mabedi le masome a borobabobedi le bongwe. Lefatshe le na le nngwe ya maemo a a kwa godimo a go dira dithoto tsa bonetesthi mo Aforika e e kwa Borwa jwa Sahara.<ref>"[https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000235406_eng Southern Africa. In: UNESCO Science Report: towards 2030 (PDF])"</ref><ref>"[https://knoema.com/atlas/Botswana/Number-of-scientific-journal-articles Botswana – Number of scientific and technical journal articles]</ref> Lefatshe gape le na le madirelo a maranyane a a kwa godimo, a e leng legae la dikompone di le mmalwa tsa maranyane ya tshedimosetso.<ref>"[https://www.localbotswana.com/category/Information_technology Best Information Technology Companies in Botswana]"</ref> Ka ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mabedi le bobedi , dilo tse di romelwang kwa ntle tsa maranyane a a kwa godimo tsa Botswana di ne di le bokana ka dikete di le boraro le borobabobedi tsa di dolara.<ref>"[https://knoema.com/atlas/Botswana/High-technology-exports Botswana – High-technology exports in current prices]"</ref>
== Tlhabololo ya lekala la poraefete le dipeeletso tsa kwa ntle ==
[[Setshwantsho:Tourist Resort at Kasane.jpg|thumb|Lefelo la bojanala kwa [[:en:Kasane|Kasane]]]]
Botswana e batla go farologanya itsholelo ya yone go tswa mo ditswammung,<ref name=":1" /> tse dituelo tsa yone di lekalekaneng.<ref>"[https://www.oecd.org/countries/botswana/35176115.pdf 001331-08 Botswana 6"] (PDF). ''OECD''.</ref>
Dipeeletso tsa kwa ntle mo lefatsheng la Botswana di godile sentle. Mo tshimologong ya dingwaga tsa bo sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe, dikompone tse pedi tsa lefatshe la Amerika, Owens Corning le Heinz, di ne tsa dira dipeeletso tse dikgolo mo mafelong a tlhagiso kwa Botswana.<ref>[https://archivesspace.uncw.edu/repositories/5/archival_objects/63351 "Articles and reports by Hans-Joachim (H.J.) Heinz, 1962-1971]". ''UNCW archives''.</ref>Ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe le bosupa , setlhopha sa St. Paul se ne sa reka Botswana Insurance, e leng nngwe ya dikompone tse di di gogang kwa pele mo lefatsheng leno ka tiisetso ya tshireletso kgatlhanong le tatlhegelo ya paka e khutshwane. Lekgotla la Kgwebo la lefatshe la Amerika (ABC), le le nang le dikompone tse di fetang masome a mararo tse di leng maloko, le ne la tlhongwa ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe le botlhano.<ref>"[https://www.abc.org.bw/ AMERICAN BUSINESS COUNCIL OF BOTSWANA]". ''www.abc.org.bw''. Retrieved 3 May 2024.</ref> Hyundai e ne e na le madirelo a go kopanya dikoloi kwa lefatsheng la Botswana go tloga ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe le bone go fitlha ka ngwaga wa dikete tse pedi.<ref>[https://web.archive.org/web/20090106025801/http://www.gov.bw/economy/index.html "The Government of Botswana – Economic Snapshot]". Archived from [http://www.gov.bw/economy/index.html the original] on 6 January 2009.</ref>
Botswana e batla go tswelela go farologanya itsholelo ya yone go tswa mo ditswammung,<ref name=":1" /> tse di dirang kotara ya palo yotlhe ya dithoto le ditirelo tsotlhe tse di tlhagisitsweng mo lefatsheng ,<ref>"[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/botswana/147499.htm Botswana (03/26/10])". ''U.S. Department of State''. Retrieved 22 October 2021.</ref> go tswa go mo e ka nnang sephatlho sa palo yotlhe ya dithoto le ditirelo tsotlhe tse di tlhagisitsweng mo lefatsheng mo tshimologong ya dingwaga tsa bo sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe .<ref name=":1" /> Dipeeletso le botsamaisi jwa kwa ntle di a amogelwa mo lefatsheng la Botswana<ref name=":1" /> mme, ka ntlha ya seo, makalana a matlole le ditirelo a oketsegile ka seelo se se kwa godimo ka dingwaga tsa bo dikete tse pedi go emisetsa meepo jaaka madirelo a a eteletseng pele.<ref name=":3" /> Botswana e fedisitse [[:en:Foreign_exchange_controls|ditaolo tsa kananyo ya madi a]] [[:en:Foreign_exchange_controls|mafatshe]] a sele ka ngwaga wa sekete,makgolo a robabongwe le masome a robabongwe le borobabongwe, e na le seelo se se kwa tlase sa lekgetho la dikompone(karolo ya lesome le botlhano mo lekgolong), ga go na dithibelo tsa go nna le dikompone tsa mafatshe a sele, mme go tloga ka kgwedi ya Firikgong ka ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mabedi le bone e ka nna karolo ya bone mo lekgolong.<ref>[https://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/Consumer%20Price%20Index%20January%202024.pdf "CONSUMER PRICE INDEX JANUARY 2024]" (PDF). ''Statistics Botswana''.</ref>
Puso e tsaya gore go tsaya karolo ga lekalana le e seng la puso go botlhokwa thata mo katlegong ya Leano la Bosetšhaba la Tlhabololo la naga (go tswa ka ngwaga wa 2009 go ya kwa ngwageng wa 2016) le go tokafatsa [[:en:Science_and_technology_in_Botswana|seabe sa dipatlisiso le tlhabololo]] jaaka tsela e e atlegileng go gaisa ya go godisa kgwebo le kgolo ya lekala le e seng la puso. Puso e akanyetsa melawana e mengwe go tokafatsa kgaisano, go akaretsa le Leano le lešwa la Dipeeletso tse di Tlhamaletseng tsa Dinaga di Sele, Melawana ya Kgaisano, Leano le legolo la go Dira Dithomelo tse e seng tsa puso le Leano la Tlhabololo ya Thomelo ya kwa ntle ya Bosetšhaba.<ref>Lemarchand, Guillermo A.; Schneegans, Susan, eds. (2013). ''[http://unesdoc.unesco.org/images/0022/002247/224725E.pdf Mapping Research and Innovation in the Republic of Botswana]'' (PDF). Paris: UNESCO. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-92-3-001219-9|978-92-3-001219-9]]</bdi>. Archived (PDF) from the original on 9 October 2022.</ref><ref>''[http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf UNESCO Science Report: towards 2030]'' (PDF). Paris: UNESCO. 2015. pp. 546–547. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-92-3-100129-1|978-92-3-100129-1]]</bdi>. [https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf Archived] (PDF) from the original on 9 October 2022.</ref>
Lefatshe la Botswana le itsege ka go nna le dipeeletso tse dintsi tsa magala mme se se dira gore e nne nngwe ya mafatshe a a humileng ka magala thata mo lefatsheng lotlhe .<ref>Pecquet, Julian. "[https://www.theafricareport.com/290227/energy-starved-botswana-seeks-us-support-as-it-banks-on-coal/#:~:text=Botswana%20sits%20atop%20the%20world's,recent%20spate%20of%20rolling%20blackouts. Energy-starved Botswana seeks US support as it banks on coal]". ''TheAfricaReport.com''.</ref> Meepo e megolo ya magala, madirelo a a magolo a motlakase a a dirisang magala, mmogo le madirelo a magala go nna seedi (ka [[:en:Fischer–Tropsch_process|thulaganyo ya Fischer–Tropsch]]) go tlhagisa lookwane lwa maitirelo lwa dikoloi di rulagantswe.<ref>"[https://www.reuters.com/business/energy/botswana-plans-25-bln-coal-to-liquids-plant-cut-fuel-imports-2022-05-16/ Reuters]". ''[[:en:Reuters|Reuters]]''.</ref><ref>"[https://usea.org/sites/default/files/102013_Challenges%20and%20opportunities%20for%20coal%20gasification%20in%20developing%20countries_ccc225.pdf Challenges and opportunities for coal gasification in developing countries]"</ref>
Ka mekwalo ya yone e e netefaditsweng ya puso e e siameng ya itsholelo, lefatshe la Botswana le ne la bewa mo maemong a boraro mo Aforika a a senang bonweenwee mo Tshupaneng ya Dikakanyo tsa Bonweenwee ka ngwaga wa 2020, le le kwa pele ga mafatshea le mantsi a lefatshekgolo le le naleng dikarolo tsa mafatshe la Europe le Asia.<ref name=":1" /><ref>"[https://www.transparency.org/cpi/2023 CPI 2023]". [[:en:Transparency_International|Transparency International]]. Retrieved 28 January 2021.</ref> Kopano ya Itsholelo ya Lefatshe lotlhe e ne ya tlhoma lefatshe la Botswana maemo a boraro a a gaisanang thata mo itsholelong mo Aforika ka ngwaga wa 2002.<ref name=":1" /> Le fa go ntse jalo, lefatshe la Botswana ga le sa tlhole e le leloko la Kopano ya Itsholelo ya Lefatshe (WEF).<ref>"[https://www.weforum.org/communities/africa/ Africa]". ''World Economic Forum''.</ref> Ka ngwaga wa 2001 lefatshe la Botswana le ne la abelwa gape ditekanyetso tsa sekoloto tsa seemo sa "A" ke Moody's le Standard & Poor's.<ref name=":1" />Se se baya lefatshe la Botswana mo maemong a a kwa godimo thata mo Aforika mo kotsing ya sekoloto mme se e baya mo maemong a a lekanang kgotsa kwa godimo ga mafatshe a le mantsi a lefatshekgolo le le naleng karolo ya mafatshe a mangwe la Europe yo mo bogareng, Asia yo ko Botlhaba, le Latin America.<ref name=":1" /> Le fa go ntse jalo, go tloga ka ngwaga wa 2024, lefatshe la Botswana le ntse le le mo maemong a BBB+ mo seemong sa S&P, fa le ntse le le mo maemong a A3 mo seemong sa sekoloto sa mophato wa Moody.<ref>"[https://countryeconomy.com/ratings/botswana Rating: Botswana Credit Rating 2024 | countryeconomy.com". ''countryeconomy.com'']. Retrieved 30 April 2024.</ref>
Dipeeletso tsa lefatshe la U.S. mo lefatsheng la Botswana di sa ntse di le kwa tlase mme di tswelela go gola. Dikoporase tse dikgolo tsa lefatshe la U.S., tse di jaaka [[:en:Coca-Cola|Coca-Cola]] le [[:en:Heinz|Heinz]], di teng ka dipeeletso tse di tlhamaletseng, fa tse dingwe, tse di jaaka [[:en:KFC|KFC]], di le teng ka ditshwanelo tsa go reka.<ref name=":1" /> Ditekanyetso tsa sekoloto tse di ikemetseng tsa Moody's le Standard & Poor's di supa sentle gore, le fa go na le dikgwetlho tse di tswelelang tse di jaaka bogolo jo bonnye jwa mmaraka, lefelo le le dikologilweng ke lewatle, le dithulaganyo tse di bokete tsa tsamaiso, lefatshe la Botswana e santse e le nngwe ya ditšhono tse di gaisang tsa dipeeletso mo mafatsheng a a tlhabologang.<ref name=":1" />
Ka ntlha ya ditso tsa yone le thutafatshe, lefatshe la Botswana le na le kamano e telele le e e tseneletseng le itsholelo ya lefatshe la Aforika Borwa.<ref name=":1" /> [[:en:Southern_African_Customs_Union|Mokgatlho wa Melelwane wa]] [[:en:Southern_African_Customs_Union|lefatshe la Aforika Borwa]] (SACU), o ga jaana o akaretsang mafatshe a [[:en:Namibia|Namibia]], Botswana, [[:en:Lesotho|Lesotho]], [[:en:Eswatini|Eswatini]], le Aforika Borwa, o simolotse ka ngwaga wa 1910.<ref name=":1" /> Ka fa tlase ga thulaganyo e, lefatshe la Aforika Borwa le kokoantse makgetho go tswa mo melelwaneng, thekisong, le makgetho a dithoto tsa maloko otlhe a matlhano, e abelana dipoelo go ikaegilwe ka karolo ya naga nngwe le nngwe ya dithomelong tse tlang mo teng ga lefatshe.<ref name=":1" /> Mokgwa o o tlhomameng wa go abelana lotseno le taolo ya go tsaya ditshwetso mo ditirong—e e neng e tshwerwe ke Puso ya lefatshe la Aforika Borwa fela—e ne ya nna le kganetsano e ntsi, mme maloko a ne a buisana gape ka thulaganyo e ka ngwaga wa 2001.<ref name=":1" /> Sebopego se sešwa jaanong se amogetswe semmuso mme go tlhomilwe Bokwaledi jwa SACU kwa toropong ya [[:en:Windhoek|Windhoek]], ya lefatshe la Namibia.<ref>[https://web.archive.org/web/20240301120409/https://sacu.int/category.php?cat=Secretariat "sacu.int"]. Archived from [https://www.sacu.int/category.php?cat=Secretariat the original] on 1 March 2024. Retrieved 1 May 2024.</ref> Morago ga go tsena ga lefatshe la Aforika Borwa mo [[:en:World_Trade_Organization|Mokgatlhong wa Kgwebisano wa Lefatshe]] (WTO), lefatshe la Botswana le lone le ne la tsena; bontsi jwa ditiro tsa SACU ka jalo di a fokotsega, mme se sa dira gore dikumo tse di tswang kwa ntle ga kgaolo di nne le kgaisano mo lefatsheng la Botswana.<ref name=":1" /> Gone jaana, mafatshe a SACU le U.S. di buisana ka tumalano ya kgwebisano e e gololesegileng. Lefatshe la Botswana gone jaana gape le buisana ka tumalano ya kgwebisano e e gololesegileng le mmaraka wa [[:en:Mercosur|Mercosur]] le Tumalano ya Tirisanommogo ya itsholelo le Kopano ya lefatshekgolo le le naleng karolo ya mafatshe la Europe jaaka karolo ya SADC.<ref>[http://www.sice.oas.org/tpd/usa_sacu/USA_SACU_e.ASP#:~:text=In%20November%202006,%20the%20United,signed%20on%2016%20July%202008. "SICE: Trade Policy Developments: United States-Southern African Customs Union (SACU])". ''www.sice.oas.org''. Retrieved 30 April 2024.</ref>
[[Setshwantsho:Okavango11.jpg|thumb|Pono go tswa kwa godimo ga noka e phatlallang ya Okavango]]
Toropo ya Gaborone ke moamogedi wa ntlokgolo ya [[:en:Southern_African_Development_Community|Setšhaba sa Tlhabololo sa Borwa jwa Aforika]] (SADC) sa ditšhaba di le lesome le bone, e leng motlhatlhami wa Kopano ya Kgokaganyo ya Tlhabololo ya Borwa jwa Aforika (SADCC, e e tlhomilweng ka ngwaga wa 1980), e e neng e tsepamisitse maiteko a yone mo go gololeng tlhabololo ya itsholelo ya kgaolo mo go ikaegeng ka tlhaolele<ref name=":1" />. SADC e amogetse lefatshe la Aforika Borwa le le ntšhwa la puso ya batho ka batho jaaka leloko ka ngwaga wa 1994 mme e na le thomo e e anameng ya go rotloetsa kgolo, tlhabololo, le kopano ya itsholelo mo lefatsheng la Aforika Borwa.<ref name=":1" /> Melao e e laolang tsela e dilo di dirwang ka yone ya Kgwebisano ya SADC, e e neng ya thankgololwa ka la bo kgwedi ya Lwetse e tlhola letsatsi le le lengwe ka ngwaga wa 2000, e ikuela gore go fedisiwe dikgoreletsi tsotlhe tsa dituediso le tse e seng tsa dituediso tsa kgwebisano ka ngwaga wa 2012 mo dinageng di le lesome le bongwe tse di ikanisitseng.<ref name=":1" /> Fa e ka atlega, e tla naya dikompone tsa lefatshe la Botswana phitlhelelo e e sa duelelweng mo mmarakeng o mogolo thata wa kgaolo.<ref name=":1" />
Lefatshe la Botswana le atlegile go dira Lenaneo la Tiro la go Fedisa go [[:en:Child_labour_in_Botswana|berekisiwa ga Bana]], le le amogetsweng mo pakeng ya ngwaga wa 2006 go fitlha ka ngwaga wa 2007. [[:en:Free_the_Children|Golola bana]] e ne ya tlosa lefatshe la Botswana mo lenaaneng la ditšhaba tse di nang le dikago tsa go dirisa bana ka ngwaga wa 2008.<ref>[https://datadrivendetroit.org/files/2012/05/Child_Labour_report_final.pdf www.datadrivendetroit.org"] (PDF)</ref>
== Lekalana la matlole ==
Lefatshe la Botswana le na le lephata la tsa madi le le golang, mme mmaraka wa setshaba wa lefatshe lena wa [[:en:Botswana_Stock_Exchange|Botswana Stock Exchange]] (BSE) o o kwa toropong ya Gaborone o filwe boikarabelo jwa go tsamaisa le go laola mmaraka wa dithoto le wa morokotso o o tlhomameng. E tlhomilwe semmuso ka ngwaga wa 1989, BSE e tswelela go nna botlhokwa mo tsamaisong ya matlole ya lefatshe la Botswana, mme bogolosegolo mo mmarakeng wa matlotlo, jaaka tsela e ka yone puso, puso e e tshwanang le puso le lekalana le e seng la puso di ka kokoanyang matlotlo a dikoloto le a motsemogolo wa madi a beng ba kgwebo . Le fa BSE e na le dikompone tse di kwa tlase fela ga masome a mane tse di kwadisitsweng, e amogela dikompone tse di tlhageletseng thata tse di dirang kgwebo mo lefatsheng la Botswana. Dikompone tse di emela mefuta e e farologaneng ya madirelo le kgwebo, go tswa mo ditirelong tsa Banka le tsa matlole go ya kwa go tsa Thekiso e kgolo le ya go Rekisa, Bojanala le maranyane ya Tshedimosetso.<ref>"[https://www.bse.co.bw/ Botswana Stock Exchange]". Retrieved 1 May 2024.</ref>
Madi a lefatshe la Botswana, e leng [[:en:Botswana_pula|pula]], a ka fetolwa ka botlalo mme a lekanyediwa boleng kgatlhanong le seroto sa madi a a bokete jo bo kwa godimo go ya kwa [[:en:Rand_(currency)|Ranta]] ya lefatshe la Aforika Borwa.<ref name=":1" /> Dipoelo le dipeeletso tse di tlhamaletseng di ka busediwa kwa gae kwantle ga dithibelo go tswa kwa lefatshe la Botswana.<ref name=":1" /> Puso ya lefatshe la Botswana e ne ya fedisa ditaolo tsotlhe tsa kananyo ka ngwaga wa 1999.<ref name=":1" /> Banka ya Bogare e ne ya fokotsa boleng jwa Pula ka karolo ya bosupa ntlha ya botlhano mo lekgolong ka kgwedi ya Tlhakole ka ngwaga wa 2004 ka maiteko a go tshegetsa kgaisano ya thomelo kwa mafatsheng a kwa ntle kgatlhanong le kanaanelo ya nnete ya Pula.<ref name=":1" /> Go nnile le phokotsego e nngwe ya boleng ya karolo ya lesome le bobedi mo lekgolong ngwaga o le mongwe moragonyana ka ngwaga wa 2005 mme melawana ya "[[:en:Crawling_peg|Crawling peg]]" e ne ya amogelwa.<ref name=":1" />
Bothata jwa Taolo ya Ditheo tsa Madi tse e seng tsa Dibanka (NBFIRA) jo bo sa tswang go tlhongwa bo na le maikarabelo a go okamela ditheo tsotlhe tsa ditirelo tsa madi tse e seng tsa dibanka mo lefatsheng. Go tloga ka ngwaga wa 2020, bokana ka karolo ya borobabobedi le bobedi mo lekgolong ya baagi ba lefatshe la Botswana ba ne ba kgona go bona ditirelo tsa matlole tse di tlhomameng kgotsa tse di sa tlhomamang.<ref>"[https://documents1.worldbank.org/curated/en/099113023113526062/pdf/P1790340f765cc07c0b967022a091caa813.pdf documents1.worldbank.org/curated/en/099113023113526062/pdf/P1790340f765cc07c0b967022a091caa813.pdf]" (PDF). p. 6.</ref> Ditirelo tsa banka ya mogala wa letheka di sa tswa go simolola go neelwa. Mo dingwageng tsa bošeng jaana puso le Banka ya Bogare di tsere dikgato tse di masisi tsa go dira gore mafaratlhatlha a tsamaiso ya dituelo ya lefatshe e nne a segompieno. Maiteko a a ne a akaretsa go tlhoma thulaganyo ya go tlhotlhora madi ka mela ya motseletsele wa ditlhaka, dinomoro kgotsa matshwao a a dirisediwang go supa kgotsa go sireletsa sengweya go ananya lokwalo lwa banka lo lo laelang banka go ntsha kgotsa go duela madi go motho kgotsa mokgatlho yo o umakilweng mo go lone le madi a maranyane mmogo le thulaganyo ya Real Time Gross Settlement (RTGS), go akaretsa le kgolagano ya SWIFT.<ref>"[https://web.archive.org/web/20110727082102/http://www.mfw4a.org/botswana/botswana-financial-sector-profile.html MFW4A]". Archived from [http://www.mfw4a.org/botswana/botswana-financial-sector-profile.html the original] on 27 July 2011. Retrieved 30 November 2010.</ref>
Toropo ya [[:en:Gaborone|Gaborone]] ke moamogedi wa ntlokgolo ya [[:en:Southern_African_Development_Community|Setšhaba sa Tlhabololo ya Borwa jwa Aforika]] (SADC) sa ditšhaba di le lesome le bone.<ref name=":1" /> Motlhatlhami wa Bokopano jwa Kgokaganyo ya Tlhabololo ya Aforika Borwa (SADCC), e e neng e tsepamisitse maiteko a yona mo go gololeng tlhabololo ya itsholelo ya kgaolo mo go ikaegeng ka tlhaolele mo lefatsheng la Aforika Borwa, SADC e ne ya amogela lefatshe la Aforika Borwa le le ntšhwa ya puso ya batho ka batho jaaka leloko ka ngwaga 1994 mme e na le thomo e e anameng ya go rotloetsa kgolo, kopano ya itsholelo mo lefatsheng la Aforika Borwa. Melao e e laolang tsela e dilo di dirwang ka yone ya Kgwebisano ya SADC, e e neng ya thankgololwa ka kgwedi ya Lwetse e tlhola letsatsi le le lengwe ka ngwaga wa 2000, e ikuela gore go fedisiwe dikgoreletsi tsotlhe tsa dituediso le tse e seng tsa dituediso tsa kgwebisano ka ngwaga wa 2012 mo mafatsheng a le lesome le bongwe tse di ikanisitseng .<ref name=":1" /> Fa e ka atlega, e tla fa dikompone tsa Botswana phitlhelelo e e sa duelelweng mo mmarakeng o mogolo thata wa kgaolo.<ref name=":1" />Setheo sa Kgaolo sa lefatshe la Aforika Borwa (RCSA), se se tsenyang tirisong Letsholo la Setheo sa Tlhabololo ya Boditšhabatšhaba sa U.S. (USAID) sa lefatshe la Aforika Borwa (ISA), le sone se na le ntlokgolo kwa toropong ya [[:en:Gaborone|Gaborone]].<ref name=":1" />
== Bona gape ==
== Metswedi ==
{{Reflist}}
== Maranyane a mangwe ==
* {{dmoz|Regional/Africa/Botswana/Business_and_Economy/Economic_Development}}DMOZ{{dmoz|Regional/Africa/Botswana/Business_and_Economy/Economic_Development}}
* [http://www.trademap.org/open_access/Index.aspx?proceed=true&reporter=072 Botswana latest trade data on ITC Trade Map]
* [https://web.archive.org/web/20080921071451/http://mbendi.co.za/land/af/bo/p0005.htm MBendi Botswana overview]
* [http://www.mining-technology.com/projects/debswana/ Debswana mine]
cjaiwl9972u3gj6m1eo6vzklz4a8t7x
Milton Shumba
0
10215
56817
39002
2026-10-15T08:41:56Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56817
wikitext
text/x-wiki
'''Milton Shumba''' (yo o tshotsweng ka Phalane a le lesome le boferabongwe ka 2000) ke motshameki wa kirikete wa Zimbabwe.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/951781.html "Milton Shumba"]. ''ESPN Cricinfo''. Retrieved 16 February 2025.</ref> O ne a tshameka motshameko wa gagwe wa ntlha wa [[Twenty20]] mo Zimbabwe kgatlhanong le [[Eastern Province]] mo kgaisanong ya [[2016 Africa T20 Cup]] ka Lwetse a le masome mararo ka 2016<ref>[https://web.archive.org/web/20160128180224/http://www.icc-cricket.com/news/2016/media-releases/91398/all-16-squads-confirmed-for-icc-u19-cricket-world-cup-2016 "Africa T20 Cup, 1st Semi-Final: Zimbabwe v Eastern Province at Oudtshoorn, Sep 30, 2016"]. ''ESPN Cricinfo''. Retrieved 16 February 2025.</ref>. Pele a simolola go tshameka motshameko wa T20, o ne a le karolo ya setlhopha sa Zimbabwe sa [[2016 Under-19 Cricket World Cup]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160128180224/http://www.icc-cricket.com/news/2016/media-releases/91398/all-16-squads-confirmed-for-icc-u19-cricket-world-cup-2016 "All 16 squads confirmed for ICC U19 Cricket World Cup 2016"]. ''International Cricket Council''. Archived from [http://www.icc-cricket.com/news/2016/media-releases/91398/all-16-squads-confirmed-for-icc-u19-cricket-world-cup-2016 the original] on 28 January 2016. Retrieved 16 February 2025.</ref>
O ne a simolola go tshameka mo setlhopheng sa maemo a ntlha sa [[Rising Stars]] mo kgaisanong ya 2017 -18 Logan Cup ka Ngwanatsele a le lesome le bobedi ka 2017.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122753.html "Logan Cup at Harare, Nov 12-15 2017"]. ''ESPN Cricinfo''. Retrieved 16 February 2025.</ref> Moragonyana mo go yone kgwedi eo, o ne a bidiwa mo setlhopheng sa Zimbabwe sa [[2018 Under-19 Cricket World Cup]].<ref>[https://web.archive.org/web/20180920161350/https://www.cricketcountry.com/news/icc-u19-world-cup-2018-zimbabwe-name-15-member-squad-660762 "ICC U19 World Cup 2018: Zimbabwe name 15-member squad"]. ''Cricket Country''. Retrieved 16 February 2025.</ref><ref>[https://www.icc-cricket.com/news/591040 "Preview: Zimbabwe U19 v Papua New Guinea U19"]. ''International Cricket Council''. Retrieved 16 February 2025.</ref> Ka Sedimonthole wa 2019, o ne a bidiwa mo setlhopheng sa Zimbabwe sa [[2020 Under-19 Cricket World Cup]].<ref>[https://www.newzimbabwe.com/zimbabwe-u-19-wc-squad-named/ "Zimbabwe U-19 WC squad named"]. ''New Zimbabwe''. Retrieved 16 February 2025.</ref> O ne a simolola go tshameka mo lenaaneng la A ka Tlhakole a le lesome le bobedi ka 2020, a tshamekela [[Matabeleland Tuskers]] mo setlheng sa [[2019 - 20 Pro50 Championship]].<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1215068.html "10th Match, Pro50 Championship at Harare, Feb 12 2020"]. ''ESPN Cricinfo''. Retrieved 16 February 2025.</ref>
Ka kgwedi ya Phalane ka 2020, o ne a bidiwa mo setlhopheng sa Zimbabwe sa go etela Pakistan.<ref>[https://www.icc-cricket.com/news/1859811 "Muzarabani returns as Zimbabwe announce squad for Pakistan tour"]. ''International Cricket Council''. Retrieved 16 February 2025.</ref> O ne a simolola motshameko wa gagwe wa [[Twenty20 International]] (T20I) kgatlhanong le Pakistan, ka Ngwanatsele a le lesome ka 2020.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1233466.html "3rd T20I (D/N), Rawalpindi, Nov 10 2020, Zimbabwe tour of Pakistan"]. ''ESPN Cricinfo''. Retrieved 16 February 2025.</ref> Ka Sedimonthole wa 2020, o ne a tlhophiwa go tshamekela [[Tuskers]] mo kgaisanong ya [[2020 - 21 Logan Cup|2020]] [[2020 - 21 Logan Cup|- 21 Logan Cup]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201209121102/https://thezimbabwedaily.com/news/523373-logan-cup-first-class-cricket-competition-gets-underway.html "Logan Cup first class cricket competition gets underway"]. ''The Zimbabwe Daily''. Retrieved 16 February 2025.</ref><ref>[https://www.herald.co.zw/logan-cup-starts-in-secure-environment/ "Logan Cup starts in secure environment"]. ''The Herald''. Retrieved 16 February 2025.</ref> Ka Moranang wa 2021, o ne a bidiwa mo setlhopheng sa Zimbabwe sa go ya tshameka motshameko ya [[Test]], ya metseletsele kgatlhanong le Pakistan.<ref>[https://www.cricbuzz.com/cricket-news/117244/zimbabwe-squad-jongwe-ngarava-among-five-uncapped-players-for-pakistan-tests "Jongwe, Ngarava among five uncapped players for Pakistan Tests"]. ''CricBuzz''. Retrieved 16 February 2025.</ref> O ne a tshameka motshameko wa Test kgatlhanong le Pakistan ka Moranang a le masome mabedi le boferabongwe ka 2021.<ref>[["1st Test, Harare, Apr 29 - May 3 2021, Pakistan tour of Zimbabwe". ESPN Cricinfo. Retrieved 29 April 2021.|"1st Test, Harare, Apr 29 - May 3 2021, Pakistan tour of Zimbabwe"]]. ''ESPN Cricinfo''. Retrieved 16 February 2025.</ref> Ka Phukwi wa 2021, Shumba o ne a bidiwa mo setlhopheng sa [[One Day International]] (ODI) sa Zimbabwe go tshameka motshameko wa bone kgatlhanong le Bangladesh.<ref>[https://www.bdcrictime.com/taylor-to-lead-in-bangladesh-odis-raza-returns "Taylor to lead in Bangladesh ODIs, Raza returns"]. ''BD Crictime''. Retrieved 16 February 2025.</ref> Ka Phatwe wa 2021, Shumba o ne a bidiwa gape mo setlhopheng sa ODI sa Zimbabwe go tshameka metseletsele ya metshameko kgatlhanong le Ireland.<ref>[https://www.espncricinfo.com/story/craig-ervine-named-zimbabwe-captain-for-ireland-scotland-tours-1274549 "Craig Ervine named Zimbabwe captain for Ireland, Scotland tours"]. ''ESPN Cricinfo''. Retrieved 16 February 2025.</ref> O ne a tshameka ODI ya gagwe ya ntlha ka Lwetse a le some ka 2021, fa a ne a tshamekela Zimbabwe kgatlhanong le Ireland.<ref>[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1272380.html "2nd ODI, Belfast, Sep 10 2021, Zimbabwe tour of Ireland and Scotland"]. ''ESPN Cricinfo''. Retrieved 16 February 2025.</ref>
== Metswedi ==
<references />
== External links ==
* [https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/951781.html Milton Shumba] at [[:en:ESPNcricinfo|ESPNcricinfo]]
[[Karolo:Ba ba tshotsweng ka 2000]]
[[Karolo:Ba ba tshelang]]
6gonag1jldqddtuopqe83ldxr8ksrja
Euphrasie Kouassi Yao Ivorian
0
12551
56807
50544
2026-10-15T02:12:40Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56807
wikitext
text/x-wiki
'''Euphrasie Kouassi Yao''' (yo gape a bidiwang Yao Kouassi, o belegwe ka 18 Moranang 1964) [https://web.archive.org/web/20170827003312/http://abidjan.net/QUI/profil.asp?id=1065 [ 1<nowiki>]</nowiki>] ke radipolotiki wa kwa [[Ivory Coast]], yo jaanong jaana e leng mogakolodi yo o kgethegileng wa ga moporesidente [https://en.wikipedia.org/wiki/Alassane_Ouattara Alassane Ouattara] yo o ikarabelelang ka bong. O ne gape a direla jaaka Tona ya Tsweletso ya Basadi, Lelapa le Tshireletso ya Bana, le jaaka modulasetulo wa [https://en.wikipedia.org/wiki/UNESCO UNESCO] mo komiting ya bone ya Metsi, Basadi le go Tsaya Ditshwetso.
== Botshelo jwa gagwe ==
Kouassi Yao o na le setankana sa tsa bong le Tlhabololo go tswa kwa Université de l'Atlantique d'Abidjan kwa Cote D'Ivoire. Morwarragwe Jean Claude Kouassi le ene e ne e le tona mo pusong ya Ivory Coast.[http://www.afrikipresse.fr/politique/presidence-ivoirienne-l-ex-ministre-euphrasie-yao-pas-encore-informee-de-sa-nouvelle-nomination [ 2<nowiki>]</nowiki>]
== Tiro ya gagwe ==
Ka Ferikgong 2016, Kouassi Yao o ne a tlhophiwa go nna Tona ya Promotion de la Femme, de la Famille et de la Protection de l'Enfant (Tlhabololo ya Basadi, Lelapa le Tshireletso ya Bana) ke Tonakgolo ya nako eo [https://en.wikipedia.org/wiki/Daniel_Kablan_Duncan Daniel Kablan Duncan]. Fa a ne a le mo maemong ao, o ne a rotloetsa basadi go ikwadisa go tlhopha mo ditlhophong tsa palamente ya Ivory Coast ka 2016. O ne a tlosiwa mo tirong ka Ferikgong 2017. Ka Mopitlwe 2017, o ne a nna mogakolodi yo o kgethegileng wa Tautona [[Alassane ouattara|Alassane Ouattara]], yo o ikarabelelang ka bong. [https://web.archive.org/web/20251212074951/http://abidjantv.net/actualites/cote-divoire-apres-son-depart-du-gouvernement-euphrasie-kouassi-yao-ex-ministre-a-ete-nommee-a-la-presidence/ [3<nowiki>]</nowiki>][[https://web.archive.org/web/20190609034306/https://pmepmimagazine.info/cote-divoire-euphrasie-yao-explique-limportance-de-la-formation-en-ingenierie-du-genre/ <nowiki>5][</nowiki>][http://lepointsur.com/compendium-competences-feminines-euphrasie-yao-kouassi-invite-femmes-de-bouake-a-se-faire-identifier-compendiumdescompetencesfeminines/ <nowiki>6]</nowiki>] O ne a tsepamisitse mogopolo mo go rotloetseng kagiso morago ga Ntwa ya Bobedi ya Selegae ya Ivory Coast, segolo thata go gopola basadi ba ba neng ba tlamela malapa a bona ka dijo ka nako ya kgotlhang[https://web.archive.org/web/20190324123206/https://www.fratmat.info/index.php/focus/interview/euphrasie-yao-conseillere-du-president-de-la-republique-chargee-du-genre-nous-devons-concevoir-des-programmes-qui-contribuent-a-la-paix <nowiki>.[ 7]</nowiki>] O rotloetsa mokgatlho wa Amour, Solidarité et Audace (Lorato, Solidarité le Bopelokgale) o o kopantseng basadi ba le 15 000 ba kwa Ivory Coast ba ditso le ditumelo tse di farologaneng. Ka 2018, o ne a bua mo thelebišeneng ya Sefora [[:en:TV5Monde|TV5Monde]] ka tlhabololo ya basadi mo Afrika. O tshegeditse puso mo maitekong a yone a go sekisa ba ba tsayang karolo mo go kgaoleng dirwe tsa basadi tsa tsalo[https://web.archive.org/web/20170307084033/https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2016/af/265246.htm <nowiki>.[ 9]</nowiki>]
Kwa Ivory Coast, Kouassi Yao o ne gape a dira jaaka Mookamedi wa Bosetšhaba wa Tekatekano le Tsweletso ya Bong, Mogakolodi wa Setegeniki wa Tona ya Basadi, Leloko la boto ya batsamaisi ba Ofisi ya Bosetšhaba ya Metsi a a Nwang, Mokhuduthamaga wa Bosetšhaba wa Compendium ya Bokgoni jwa Basadi, [https://en.wikipedia.org/wiki/2016_Ivorian_parliamentary_election [1<nowiki>]</nowiki>] le jaaka Mokhuduthamaga wa Compendium ya Bokgoni jwa Basadi ba Côte d'Ivoire. [http://www.afrikipresse.fr/politique/presidence-ivoirienne-l-ex-ministre-euphrasie-yao-pas-encore-informee-de-sa-nouvelle-nomination [2<nowiki>]</nowiki>] O ne gape a direla [[UNESCO]] jaaka modulasetulo wa komiti ya bone ya Metsi, Basadi le go Tsaya Ditshwetso.[https://web.archive.org/web/20190609034306/https://pmepmimagazine.info/cote-divoire-euphrasie-yao-explique-limportance-de-la-formation-en-ingenierie-du-genre/ <nowiki>[ 5]</nowiki>][https://books.google.com/books?id=tj_bCwAAQBAJ&q=Euphrasie+Yao <nowiki>[10]</nowiki>]
Ka Letsatsi la Boditšhabatšhaba la Basadi la 2019, Kouassi Yao e ne e le mongwe wa basadi ba le 20 ba kwa Ivory Coast ba ba neng ba tlotliwa ke Global Platform for Enterprising Women. O ne a tlhalosiwa jaaka "mosadi yo o nang le tlhotlheletso le yo o tlhotlheletsang". Ka Sedimonthole 2021, o ne a golola buka ya Le secret d'une aventure (Sephiri sa boithabiso). [https://news.abidjan.net/articles/702534/cote-divoirelitterature-euphrasie-yao-partage-ses-lecons-et-experiences-de-vie-dans-un-fascinant-ouvrage <nowiki>[12]</nowiki>] Buka e ne ya tlhalosa ka botlalo ditiro tsa gagwe mo pusong magareng ga 2004 le 2011.[ 13]
== Metswedi ==
[https://web.archive.org/web/20170827003312/http://abidjan.net/QUI/profil.asp?id=1065 [1<nowiki>]</nowiki> "Euphrasie Kouassi Yao"]. Abidjan.net. Archived from the original on 27 August 2017. Retrieved 24 March 2019.
[http://www.afrikipresse.fr/politique/presidence-ivoirienne-l-ex-ministre-euphrasie-yao-pas-encore-informee-de-sa-nouvelle-nomination [2<nowiki>]</nowiki> "Présidence ivoirienne : l'ex ministre Euphrasie Yao pas encore informée de sa nouvelle nomination"]. Afrikipresse.fr (in French). 22 February 2017. Retrieved 24 March 2019.
[https://web.archive.org/web/20251212074951/http://abidjantv.net/actualites/cote-divoire-apres-son-depart-du-gouvernement-euphrasie-kouassi-yao-ex-ministre-a-ete-nommee-a-la-presidence/ [3<nowiki>]</nowiki> "Côte d'Ivoire: Après son départ du Gouvernement, Euphrasie Kouassi Yao ex ministre a été nommée à la présidence]". Abidjan TV. 2017. Retrieved 24 March 2019.
[4] N'Doli, Didier (July 2016). [https://rti.ci/infos_societe_16442_cote-deivoire-euphrasie-yao-invite-les-femmes-aveugles-a-ne-pas-mendier.html "Côte d'Ivoire : Euphrasie Yao invite les femmes aveugles à ne pas mendier"]. Radiodiffusion Television Ivoirienne (in French). Retrieved 24 March 2019.
[https://web.archive.org/web/20190609034306/https://pmepmimagazine.info/cote-divoire-euphrasie-yao-explique-limportance-de-la-formation-en-ingenierie-du-genre/ <nowiki>[5] "Côte d'Ivoire</nowiki> : Euphrasie Yao explique l'importance de la formation en ingénierie du genre]". Afrique de l'Ouest (in French). 5 February 2019. Archived from the original on 9 June 2019. Retrieved 24 March 2019 – via Africa Business Agency.
[http://lepointsur.com/compendium-competences-feminines-euphrasie-yao-kouassi-invite-femmes-de-bouake-a-se-faire-identifier-compendiumdescompetencesfeminines/ <nowiki>[6] "Compendium des compétences féminines :Euphrasie Yao Kouassi, invite les femmes de Bouaké à se faire identifier# compendiumdescompétencesfeminines</nowiki>]". Le Point Sur (in French). 29 October 2018. Retrieved 24 March 2019.
[7] Hala, Alakagni (14 November 2018). [https://web.archive.org/web/20190324123206/https://www.fratmat.info/index.php/focus/interview/euphrasie-yao-conseillere-du-president-de-la-republique-chargee-du-genre-nous-devons-concevoir-des-programmes-qui-contribuent-a-la-paix "Euphrasie Yao (Conseillère du Président de la République chargée du genre): Nous devons concevoir des programmes qui contribuent à la paix"]. Fraternité Matin (in French). Archived from the original on 24 March 2019. Retrieved 24 March 2019.
[https://www.rfi.fr/fr/emission/20180527-euphrasie-kouassi-yao-haweya-mohamed-ammin-youssouf <nowiki>[8] "LES TÊTES D'AFFICHES DE DENISE EPOTÉ</nowiki>]" (in French). Radio France Internationale. 27 May 2018. Retrieved 24 March 2019.
[https://web.archive.org/web/20170307084033/https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2016/af/265246.htm <nowiki>[9] "2016 Country Reports on Human Rights Practices</nowiki>]". Government of the Ivory Coast. 3 March 2017. Archived from the original on 7 March 2017. Retrieved 24 March 2019.
[[https://books.google.com/books?id=tj_bCwAAQBAJ&q=Euphrasie+Yao <nowiki>10] Water, people and cooperation: 50 years of water programmes for sustainable development at UNESCO</nowiki>]. UNESCO. December 2015. p. 192. ISBN 9789231001284. Retrieved 24 March 2019.
[[http://www.linfodrome.com/societe-culture/43539-journee-internationale-de-la-femme-2019-euphrasie-yao-et-des-leaders-ivoiriennes-bientot-honorees-en-tunisie <nowiki>11] "Journée Internationale de la Femme 2019</nowiki> : Euphrasie Yao et des leaders ivoiriennes bientôt honorées en Tunisie]". Linfodrome.com (in French). 23 November 2018. Retrieved 24 March 2019.
[https://web.archive.org/web/20251212074600/https://news.abidjan.net/articles/702534/cote-divoirelitterature-euphrasie-yao-partage-ses-lecons-et-experiences-de-vie-dans-un-fascinant-ouvrage <nowiki>[12]"Côte d'Ivoire.Littérature</nowiki> : Euphrasie Yao partage ses leçons et expériences de vie dans un fascinant ouvrage]" (in French). Abidjan.net. 1 January 2022. Retrieved 28 April 2022
75cd41oq6yjcy654c5c55smwdcq7jen
Euphrasie Kouassi Yao
0
12552
56806
51773
2026-10-15T02:12:39Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56806
wikitext
text/x-wiki
'''Euphrasie Kouassi Yao''' (yo gape a bidiwang Yao Kouassi, o belegwe ka 18 Moranang 1964) [https://web.archive.org/web/20170827003312/http://abidjan.net/QUI/profil.asp?id=1065 [ 1<nowiki>]</nowiki>] ke radipolotiki wa kwa [[Ivory Coast]], yo jaanong jaana e leng mogakolodi yo o kgethegileng wa ga moporesidente [https://en.wikipedia.org/wiki/Alassane_Ouattara Alassane Ouattara] yo o ikarabelelang ka bong. O ne gape a direla jaaka Tona ya Tsweletso ya Basadi, Lelapa le Tshireletso ya Bana, le jaaka modulasetulo wa [https://en.wikipedia.org/wiki/UNESCO UNESCO] mo komiting ya bone ya Metsi, Basadi le go Tsaya Ditshwetso.
== Botshelo jwa gagwe ==
Kouassi Yao o na le setankana sa tsa bong le Tlhabololo go tswa kwa Université de l'Atlantique d'Abidjan kwa Cote D'Ivoire. Morwarragwe Jean Claude Kouassi le ene e ne e le tona mo pusong ya Ivory Coast.[http://www.afrikipresse.fr/politique/presidence-ivoirienne-l-ex-ministre-euphrasie-yao-pas-encore-informee-de-sa-nouvelle-nomination [ 2<nowiki>]</nowiki>]
== Tiro ya gagwe ==
Ka Ferikgong 2016, Kouassi Yao o ne a tlhophiwa go nna Tona ya Promotion de la Femme, de la Famille et de la Protection de l'Enfant (Tlhabololo ya Basadi, Lelapa le Tshireletso ya Bana) ke Tonakgolo ya nako eo [https://en.wikipedia.org/wiki/Daniel_Kablan_Duncan Daniel Kablan Duncan]. Fa a ne a le mo maemong ao, o ne a rotloetsa basadi go ikwadisa go tlhopha mo ditlhophong tsa palamente ya Ivory Coast ka 2016. O ne a tlosiwa mo tirong ka Ferikgong 2017. Ka Mopitlwe 2017, o ne a nna mogakolodi yo o kgethegileng wa Tautona [[Alassane ouattara|Alassane Ouattara]], yo o ikarabelelang ka bong. [https://web.archive.org/web/20251212074951/http://abidjantv.net/actualites/cote-divoire-apres-son-depart-du-gouvernement-euphrasie-kouassi-yao-ex-ministre-a-ete-nommee-a-la-presidence/ [3<nowiki>]</nowiki>][[https://web.archive.org/web/20190609034306/https://pmepmimagazine.info/cote-divoire-euphrasie-yao-explique-limportance-de-la-formation-en-ingenierie-du-genre/ <nowiki>5][</nowiki>][http://lepointsur.com/compendium-competences-feminines-euphrasie-yao-kouassi-invite-femmes-de-bouake-a-se-faire-identifier-compendiumdescompetencesfeminines/ <nowiki>6]</nowiki>] O ne a tsepamisitse mogopolo mo go rotloetseng kagiso morago ga Ntwa ya Bobedi ya Selegae ya Ivory Coast, segolo thata go gopola basadi ba ba neng ba tlamela malapa a bona ka dijo ka nako ya kgotlhang[https://web.archive.org/web/20190324123206/https://www.fratmat.info/index.php/focus/interview/euphrasie-yao-conseillere-du-president-de-la-republique-chargee-du-genre-nous-devons-concevoir-des-programmes-qui-contribuent-a-la-paix <nowiki>.[ 7]</nowiki>] O rotloetsa mokgatlho wa Amour, Solidarité et Audace (Lorato, Solidarité le Bopelokgale) o o kopantseng basadi ba le 15 000 ba kwa Ivory Coast ba ditso le ditumelo tse di farologaneng. Ka 2018, o ne a bua mo thelebišeneng ya Sefora [[:en:TV5Monde|TV5Monde]] ka tlhabololo ya basadi mo Afrika. O tshegeditse puso mo maitekong a yone a go sekisa ba ba tsayang karolo mo go kgaoleng dirwe tsa basadi tsa tsalo[https://web.archive.org/web/20170307084033/https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2016/af/265246.htm <nowiki>.[ 9]</nowiki>]
Kwa Ivory Coast, Kouassi Yao o ne gape a dira jaaka Mookamedi wa Bosetšhaba wa Tekatekano le Tsweletso ya Bong, Mogakolodi wa Setegeniki wa Tona ya Basadi, Leloko la boto ya batsamaisi ba Ofisi ya Bosetšhaba ya Metsi a a Nwang, Mokhuduthamaga wa Bosetšhaba wa Compendium ya Bokgoni jwa Basadi, [https://en.wikipedia.org/wiki/2016_Ivorian_parliamentary_election [1<nowiki>]</nowiki>] le jaaka Mokhuduthamaga wa Compendium ya Bokgoni jwa Basadi ba Côte d'Ivoire. [http://www.afrikipresse.fr/politique/presidence-ivoirienne-l-ex-ministre-euphrasie-yao-pas-encore-informee-de-sa-nouvelle-nomination [2<nowiki>]</nowiki>] O ne gape a direla [[UNESCO]] jaaka modulasetulo wa komiti ya bone ya Metsi, Basadi le go Tsaya Ditshwetso.[https://web.archive.org/web/20190609034306/https://pmepmimagazine.info/cote-divoire-euphrasie-yao-explique-limportance-de-la-formation-en-ingenierie-du-genre/ <nowiki>[ 5]</nowiki>][https://books.google.com/books?id=tj_bCwAAQBAJ&q=Euphrasie+Yao <nowiki>[10]</nowiki>]
Ka Letsatsi la Boditšhabatšhaba la Basadi la 2019, Kouassi Yao e ne e le mongwe wa basadi ba le 20 ba kwa Ivory Coast ba ba neng ba tlotliwa ke Global Platform for Enterprising Women. O ne a tlhalosiwa jaaka "mosadi yo o nang le tlhotlheletso le yo o tlhotlheletsang". Ka Sedimonthole 2021, o ne a golola buka ya Le secret d'une aventure (Sephiri sa boithabiso). [https://news.abidjan.net/articles/702534/cote-divoirelitterature-euphrasie-yao-partage-ses-lecons-et-experiences-de-vie-dans-un-fascinant-ouvrage <nowiki>[12]</nowiki>] Buka e ne ya tlhalosa ka botlalo ditiro tsa gagwe mo pusong magareng ga 2004 le 2011.[ 13]
== Metswedi ==
[https://web.archive.org/web/20170827003312/http://abidjan.net/QUI/profil.asp?id=1065 [1<nowiki>]</nowiki> "Euphrasie Kouassi Yao"]. Abidjan.net. Archived from the original on 27 August 2017. Retrieved 24 March 2019.
[https://web.archive.org/web/20190324130311/http://www.afrikipresse.fr/politique/presidence-ivoirienne-l-ex-ministre-euphrasie-yao-pas-encore-informee-de-sa-nouvelle-nomination [2<nowiki>]</nowiki> "Présidence ivoirienne : l'ex ministre Euphrasie Yao pas encore informée de sa nouvelle nomination"]. Afrikipresse.fr (in French). 22 February 2017. Retrieved 24 March 2019.
[https://web.archive.org/web/20251212074951/http://abidjantv.net/actualites/cote-divoire-apres-son-depart-du-gouvernement-euphrasie-kouassi-yao-ex-ministre-a-ete-nommee-a-la-presidence/ [3<nowiki>]</nowiki> "Côte d'Ivoire: Après son départ du Gouvernement, Euphrasie Kouassi Yao ex ministre a été nommée à la présidence]". Abidjan TV. 2017. Retrieved 24 March 2019.
[4] N'Doli, Didier (July 2016). [https://rti.ci/infos_societe_16442_cote-deivoire-euphrasie-yao-invite-les-femmes-aveugles-a-ne-pas-mendier.html "Côte d'Ivoire : Euphrasie Yao invite les femmes aveugles à ne pas mendier"]. Radiodiffusion Television Ivoirienne (in French). Retrieved 24 March 2019.
[https://web.archive.org/web/20190609034306/https://pmepmimagazine.info/cote-divoire-euphrasie-yao-explique-limportance-de-la-formation-en-ingenierie-du-genre/ <nowiki>[5] "Côte d'Ivoire</nowiki> : Euphrasie Yao explique l'importance de la formation en ingénierie du genre]". Afrique de l'Ouest (in French). 5 February 2019. Archived from the original on 9 June 2019. Retrieved 24 March 2019 – via Africa Business Agency.
[http://lepointsur.com/compendium-competences-feminines-euphrasie-yao-kouassi-invite-femmes-de-bouake-a-se-faire-identifier-compendiumdescompetencesfeminines/ <nowiki>[6] "Compendium des compétences féminines :Euphrasie Yao Kouassi, invite les femmes de Bouaké à se faire identifier# compendiumdescompétencesfeminines</nowiki>]". Le Point Sur (in French). 29 October 2018. Retrieved 24 March 2019.
[7] Hala, Alakagni (14 November 2018). [https://web.archive.org/web/20190324123206/https://www.fratmat.info/index.php/focus/interview/euphrasie-yao-conseillere-du-president-de-la-republique-chargee-du-genre-nous-devons-concevoir-des-programmes-qui-contribuent-a-la-paix "Euphrasie Yao (Conseillère du Président de la République chargée du genre): Nous devons concevoir des programmes qui contribuent à la paix"]. Fraternité Matin (in French). Archived from the original on 24 March 2019. Retrieved 24 March 2019.
[https://www.rfi.fr/fr/emission/20180527-euphrasie-kouassi-yao-haweya-mohamed-ammin-youssouf <nowiki>[8] "LES TÊTES D'AFFICHES DE DENISE EPOTÉ</nowiki>]" (in French). Radio France Internationale. 27 May 2018. Retrieved 24 March 2019.
[https://web.archive.org/web/20170307084033/https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2016/af/265246.htm <nowiki>[9] "2016 Country Reports on Human Rights Practices</nowiki>]". Government of the Ivory Coast. 3 March 2017. Archived from the original on 7 March 2017. Retrieved 24 March 2019.
[[https://books.google.com/books?id=tj_bCwAAQBAJ&q=Euphrasie+Yao <nowiki>10] Water, people and cooperation: 50 years of water programmes for sustainable development at UNESCO</nowiki>]. UNESCO. December 2015. p. 192. ISBN 9789231001284. Retrieved 24 March 2019.
[[http://www.linfodrome.com/societe-culture/43539-journee-internationale-de-la-femme-2019-euphrasie-yao-et-des-leaders-ivoiriennes-bientot-honorees-en-tunisie <nowiki>11] "Journée Internationale de la Femme 2019</nowiki> : Euphrasie Yao et des leaders ivoiriennes bientôt honorées en Tunisie]". Linfodrome.com (in French). 23 November 2018. Retrieved 24 March 2019.
[https://web.archive.org/web/20251212074600/https://news.abidjan.net/articles/702534/cote-divoirelitterature-euphrasie-yao-partage-ses-lecons-et-experiences-de-vie-dans-un-fascinant-ouvrage <nowiki>[12]"Côte d'Ivoire.Littérature</nowiki> : Euphrasie Yao partage ses leçons et expériences de vie dans un fascinant ouvrage]" (in French). Abidjan.net. 1 January 2022. Retrieved 28 April 2022
guu5rc8hha00yh9gmncwko3cgi7v7dt
Fatou Jeng
0
12649
56808
47188
2026-10-15T02:24:42Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56808
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|name=Fatou Jeng|birth_date=Lwetse a le masome mararo ngwaga wa 1996|birth_place=[[Banjul]] [[The Gambia]]|education=[[University of the Gambia]]
[[University of Sussex]]|occupation=Molwela ditshwanelo|known for=Go lwela ditshwanelo tsa seemo sa loapi, go lwela ditshwanelo tsa bomme|awards=Seetsele sa QTV sa dipuisano tsa banana ba Gambia ka 2019, Seetsele sa bomme ba ba eteletseng pele ditshwanelo tsa tikologo ka 2023}}
'''Fatou Jeng''' (o o tshotsweng ka Lwetse a le masome mararo ngwaga wa 1996 kwa [[Banjul]], [[The Gambia]]) ke molwela ditshwanelo wa tsa seemo sa loapi wa monana.<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210427104018/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/comment/-we-too-want-to-be-heard-young-african-climate-champions-cry-out-1438298 "'We, too, want to be heard,' young African climate champions cry out".] ''The East African''. 5 July 2020. Archived from [https://www.theeastafrican.co.ke/tea/oped/comment/-we-too-want-to-be-heard-young-african-climate-champions-cry-out-1438298 the original] on 2021-04-27. Retrieved 2026-01-28</ref><ref name=":1">[https://gambia.un.org/en/158517-streets-banjul-frontlines-cop26,%20https://gambia.un.org/en/158517-streets-banjul-frontlines-cop26 "From the Streets of Banjul to The Frontlines of COP26 | United Nations in The Gambia"]. ''gambia.un.org''. Retrieved 2026-01-28 [''permanent dead link'']</ref> E ne e le mongwe wa banana ba Gambia ba le masome mararo ba ba nang le thotloetso ka 2019.<ref name=":2">Saja. [https://web.archive.org/web/20201031043003/http://www.whatson-gambia.com/index.php/news/2602-the-30-most-influential-young-gambians-of-2019 "The 30 most influential young Gambians of 2019".] ''www.whatson-gambia.com''. Archived from [https://whatson-gambia.com/news/2602-the-30-most-influential-young-gambians-of-2019 the original] on 2020-10-31. Retrieved 2026-01-28</ref> O tlhageletse gape mo lenaaneng la [[Forbes Africa]] la banana ba baeteledipele ba ba agang bokamoso jwa [[Aferika|Aforika]] ba le masome mararo ba ba dingwaga di kwa tlase ga masome a mararo.<ref name=":0" />
== Botshelo jwa gagwe ==
Fatou Jeng o tshotswe ka Lwetse a le masome mararo ngwaga wa 1996 kwa [[Banjul]] kwa The Gambia.<ref name=":1" /> O tsene sekolo kwa [[University of the Gambia]], e le tautona wa ntlha wa mme wa baithuti ba sekolo seo.<ref name=":2" /><ref>[http://cscuk.dfid.gov.uk/2020/04/gambian-women-role-models-for-fruitful-and-equal-opportunities/ "Gambian Women: Role models for fruitful and equal opportunities | Commonwealth Scholarship Commission in the UK".] Retrieved 2026-01-28</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20201114231527/https://d-infodigest.com/2018/03/30/utg-elects-1st-female-president/ "UTG Elects 1st Female President".] ''The Digest''. 2018-03-30. Archived from [https://web.archive.org/web/20260124143614/https://d-infodigest.com/ the original] on 2020-11-14. Retrieved 2026-01-28</ref> Jeng o alogile gape kwa [[University of Sussex]] ka master's degree ya tikologo, tlhabololo le melao, o amogetse gape dithuso tsa madi tsa sekolo tsa [[Chevening]].<ref name=":3">Brownell, Ginanne (2023-10-03). [https://www.nytimes.com/2023/10/03/world/africa/africa-young-leaders.html "Across Africa, Young Leaders Emerge to Push for Change".] ''The New York Times''. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/search?q=n2:0362-4331 0362-4331]. Retrieved 2026-01-28</ref>
O nyetswe ke Adama Nije, mmogo ba na le ngwana wa mosimane, Muhammed A, Nije.
== Go lwela ditshwanelo ==
Jeng o tlhamile lekgotla le le ikemetseng ebile le sena dipoelo, le eteletswe pele ke banana la Clean Earth Gambia. Maikaelelo a lekgotla leo ke go tsibosa batho ka dikgang tse di amang tikologo, bogolo jang phetogo ya seemo sa loapi. Lekgotla la gagwe, le berekisana le la UNICEF Gambia le puso ya the Gambia le rulagantse bokopano jwa ntlha jwa bana le banana jwa seemo sa loapi, mmogo ba dira lenaneo la lefatshe la seemo sa loapi. Ba bereka go ruta le go katisa bana ba dikolo ba feta makgolo a matlhano ka phetogo ya seemo sa loapi, go lema ditlhare di feta dikete di le masome a mararo, ga mmogo le go rarabolola dikgang tse dingwe tsa tikologo mo magaeng.<ref>[https://thinklandscape.globallandscapesforum.org/52527/8-african-women-shaping-the-future/ "Meet the eight African women shaping the future of the continent".] ''Landscape News''. 2021-05-25. Retrieved 2026-01-28</ref><ref>Times, The Alkamba (2024-07-14). [https://alkambatimes.com/clean-earth-gambia-partners-hosts-first-national-children-and-youth-climate-change-conference/ "Clean Earth Gambia, Partners Hosts First National Children and Youth Climate Change Conference".] ''The Alkamba Times''. Retrieved 2026-01-28</ref><ref>[https://thepoint.gm/africa/gambia/national-news/clean-earth-gambia-hosts-maiden-climate-confab "Clean Earth Gambia hosts maiden climate confab - The Point".] ''thepoint.gm''. Retrieved 2026-01-28</ref>
Ka ngwaga wa 2019, e ne e le mongwe wa batho ba le masome mararo ba ba tlhophilweng go ya bokopanong jwa ntlha jwa [[UNFCC YOUNGO]], kemedi ya banana go buisana ka phetogo ya seemo sa loapi.<ref>[https://ecosoc.un.org/en "SDG 13: Take urgent action to combat climate change and its impacts"] (PDF). [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Economic_and_Social_Council_Youth_Forum&action=edit&redlink=1 ''Proceedings 8th Economic and Social Council Youth Forum''.]</ref> Kwa bokopanong jwa united Nations o ne a goga kwa tlhogong peo molao ya bong le phetogo ya seemo sa loapi ga mmogo le molao wa bomme le bong. Ka 2019 gape, o thusitse go etelela pele go nna teng ga banana ka beke ya seemo sa loapi ya [[Aferika|Aforika]].<ref>[https://www.afrinitypro.com/know-more-about-the-first-female-president-of-the-university-of-the-gambia/ "Know More About The First Female President Of The University of the Gambia. | Afrinity Productions"]. 2020-10-07. Retrieved 2026-01-28</ref>
E ne e le monana wa kgwedi ka Seetebosigo 2019 kwa QTV mo dipuisanong tsa banana ba Gambia ka go bo a buelela phetogo ya seemo sa loapi,<ref name=":4">[https://www.youtube.com/watch?v=xhTLZQw4aLI&t=1094s "YOUTH DIALOGUE 12.06.19".] ''QTV Gambia''.</ref> Whatson Gambia e mo tlhalositse fa e le mongwe wa banana ba Gambia ba ba masome mararo ba ba nang le thotloetso.<ref name=":2" /> Ofisi ya United Nations e e kwa lefatsheng la gagwe la the Gambia e mo supile fa e le monana wa tlhwatlhwa mo go bueleleng ditshwanelo tsa seemo sa loapi gape a na le tlhotlheletso mo peong molao wa bong le phetogo ya seemo sa loapi.<ref name=":1" />
"Bomme ba na le seabe se setona mo ditsamaisong tsa dijo ebile ke batlhokomedi le balwela ditshwanelo, se se raya gore ba mo seemong se se siameng go emelela seemo sa loapi ka nako e telele." Go buelela go akarediwa ga bathong ba bong bo bo farologaneng mo go tseeng dikgato ka seemo sa loapi ga ga Fatou go nnile le seabe se setona mo dithusong tsa madi a a kanang ka diponto di le didikadike di le lekgolo, masome a marataro le botlhano go tswa kwa [[United Kingdom|UK]] go tokafatsa tekatekano ya bong mo go tseyeng dikgato ka seemo sa loapi, mo go itisitsweng ke tautona wa COP27 [[Alok Sharma]]<ref>[https://www.gov.uk/government/news/uk-boost-to-advance-gender-equality-in-climate-action "UK boost to advance gender equality in climate action".] ''GOV.UK''. Retrieved 2026-01-28</ref> ka Ngwanatsele 2021.
Ka Morule 2020, Jeng e ne e le bontlha jwa setlhopha sa bomme ba mafatshefatshe ba robabongwe le balwela ditshwanelo ba e seng ba bong bope ba ba neng ba gatisa lokwalo mo [[Thomson Reuters]] lo kwaletswe baeteledipele ba mafatshefatshe lo filwe setlhogo sa ''"Jaaka tumalano ya Paris ka phetogo ya seemo sa loapi e le mo ngwageng wa botlhano, kgato ya potlako mo matshosetsing a seemo sa loapi e a tlhokega gone jaana".'' Setlhopha se se ne se akaretsa [[Mitzi Jonelle Tan]] (wa kwa [[Philippines]]), [[Belyndar Rikimani]] (wa kwa [[Solomon Islands]]), [[Leonie Bremer]] (wa kwa [[Germany]]), [[Laura Veronica Muñoz]] (wa kwa [[Colombia]]), [[Saoi O'Connor]] (wa kwa [[Ireland]]), [[Disha Ravi]] (wa kwa [[India]]), [[Hilda Flavia Nakabuye]] (wa kwa [[Uganda]]) le [[Sofia Hernández Salazar]] (wa kwa [[Costa Rica]]).<ref>[https://news.trust.org/item/20201209175307-2clqf/ "There's no time left for diplomacy. Now it's time for action".] ''Thomas Reuters Foundation News''. December 9, 2020. Retrieved 2026-01-28</ref>
Ka ngwaga wa 2021, o ne a lemogiwa go nna mongwe wa baeteleipele ba banana ba Aforika ba ba lekgolo ba ba somarelang tikologo ke African Alliance ya YMCA, letlole la diphologolo tsa naga tsa Aforika, le makgotla a mangwe a mafatshefatshe a a ikemetseng. O ne a thapiwa gape go nna leloko la lekgotlana la Soft Power Bowel la ga tonakgolo wa pele wa [[Italia|Italy]], gape o tlhageletse mo dipuisanong le [[UNFCC]],<ref>''[https://www.youtube.com/watch?v=41fh9V3y7yA Climate Action Studio SB48: Fatou Jeng final, Plant for the Planet initiative, Gambia]'', 3 May 2018, retrieved 2026-01-28</ref> [[BBC]] le [[DW]].<ref>[https://www.dw.com/en/climate-change-environment-greta-thunberg-merkel-global-strike-climate-action-luisa-neubauer/a-54618006 "Climate strikers are back on the streets – DW – 09/25/2020".] ''dw.com''. Retrieved 2026-01-28</ref><ref>[https://www.softpowerclub.org/fatou-jeng-founder-of-clean-earth-gambia/ "Fatou Jeng – Founder of Clean Earth Gambia – Soft Power Club"] (in Italian). 1970-01-01. Retrieved 2026-01-28</ref>
Ka Mopitlo 2023, mokwaledi mogolo wa lekgotla la [[United Nations General Assembly|United Nations]] o ne a itsise fa Fatou le la ba bangwe ba le barataro<ref>[https://apnews.com/article/youthclimate-changesolutionsactivismunited-nations-d3fae92b21e22bb7ad0eb01de19aabe4 "UN announces new advisers to bolster young voices on climate".] ''AP News''. 2023-03-16. Retrieved 2026-01-28</ref> e le maloko a setlhopha sa bogakolodi jwa banana jwa phetogo ya seemo sa loapi go mo fa dikgakololo tse di ka mo solegelang molemo ebile di na le maduo, dikakanyo tse di farologaneng tsa banana le dikgakololo tse di tsepameng, se remeletse mo go iseng pele go diragatsa lenaneo la gagwe la go tsaya kgato ka seemo sa loapi. O mo setlhopheng sa bagokolodi ba United Nations Early Warning System for All Initiative e le moemedi wa banana mo setlhopheng seo.<ref>Nations, United. [https://www.un.org/en/climatechange/youth-in-action/youth-advisory-group "The Youth Advisory Group on Climate Change".] ''United Nations''. Retrieved 2026-01-28</ref>
Ka ngwaga wa 2023, Jeng o ne tsere karolo mo puisanong kwa bokopanong jwa kwa [[Athens]] [[Greece]].<ref name=":3" />
== Dietsele ==
* Seetsele sa QTV Gambian Youth Dialogue ka Seetebosigo 2019<ref name=":4" />
* Seetsele sa bomme ba ba eteletseng pele ditshwanelo tsa tikologo ka 2023<ref>[https://gchragd.org/wp-content/uploads/2023/11/HRRA-Publication-2023.pdf "Women Championing Environmental Rights"] (PDF). ''Human Rights Recognition Awards 2023 Publication''. p. 10.</ref><ref>[https://www.linkedin.com/posts/geneva-centre-for-human-rights-advancement-and-global-dialogue-68ab5b14a_hrra2023-hrra2023-womenchampioningrights-activity-7138851678572687361-31CP/ "Geneva Centre for Human Rights Advancement and Global Dialogue on LinkedIn: #hrra2023 #hrra2023 #womenchampioningrights #humanrightsday"]. ''www.linkedin.com''. Retrieved 2026-01-28</ref>
* Seetsele sa banana sa moletlo wa Greentech ka Seetebosigo 2024<ref>[https://greentechfestival.com/not-found/ "GREEN AWARDS"]. ''GTF Berlin''. Retrieved 2026-01-28</ref>
* Seetsele sa Forbes sa batho ba ba dingwaga di kwa tlase ga masome a mararo ba le masome a mararo<ref name=":1" />
== Ditshedimosetso tse dingwe ==
* [[Go fetoga ga seemo sa loapi kwa the Gambia]]
== Metswedi ==
5l1d1s2sickhynqpql7o7dwxw2y046e
Nina Simone
0
12924
56822
48396
2026-10-15T10:18:32Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56822
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist|Name=Nina Simone|caption=Simone ka ngwaga wa 1969|Birth_name=Eunice Kathleen Waymon|birth_date={{Birth date|1933|2|21}}|birth_place=[[Tryon, North Carolina]], U.S.|death_date={{Death date and age|2003|4|21|1933|2|21}}|death_place=[[Carry-le-Rouet]], France|Genre={{flat list|
* [[Jazz]]
* [[Rhythm and blues|R&B]]
* [[Classical music|classical]]
* [[Folk music|folk]]
* [[Gospel music|gospel]]
* [[blues]]
* [[Soul music|soul]]
}}|Occupations={{hlist|Seopedi|Mokwadi wa dipina|motshameki wa piano|molwela-ditshwanelo}}|Years_active=1954–2003|image=[[File:Nina Simone -1969.jpg|thumb|Nina Simone -1969]]|website={{Official URL}}|module={{Infobox person|child=yes
| children = [[Lisa Simone]]
| signature = Nina Simone signature.svg
| signature_size = 100px }}}}
Nina Simone ([[:en:Help:IPA/English|/ˈniːnə]] [[:en:Help:IPA/English|sɪˈmoʊn/]] ''[[:en:Help:Pronunciation_respelling_key|NEE-nə sim-OHN]]'';<ref>[https://web.archive.org/web/20250220003304/https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/nina-simone "Nina Simone"]. ''[[:en:Oxford_Advanced_Learner's_Dictionary|Oxford Advanced Learner's Dictionary]]''. [[:en:Oxford_University_Press|Oxford University Press]].</ref> la matsalo e le '''Eunice Kathleen Waymon'''; 21 Tlhakole 1933 – 21 Moranang 2003) e ne e le motshameki wa piano, moopedi, mokwadi wa dipina, le molwela ditshwanelo wa MoAmerika. Mmino wa gagwe o ne o akaretsa metlaele jaaka [[classica]]<nowiki/>l, [[folk]], [[gospel]], blues, [[jazz]], [[R&B]], le [[pop]]. Go tshameka piano ga gagwe go ne go na le tlhotlheletso e ntsi ya [[baroque]] le mmino wa classical, segolo bogolo [[Johann Sebastian Bach]],<ref>Simone & Cleary 2003, p. 23.</ref><ref>[https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/nina-simone "Nina Simone"]. ''National Women's History Museum''. Retrieved October 15, 2024.</ref> gape go tsamaelana le go opela ga gagwe, ga lentswe la gagwe la [[contralto]] la molodi wa mmino wa jazz.<ref>Simone & Cleary 2003, p. 91.</ref><ref>Simone & Cleary 2003, pp. 17–19</ref> ''[[Rolling Stone]]'' e ne ya akaretsa Simone mo palong ya baopedi ba ditswerere mokgetlho a le mokawana.<ref>[https://www.rollingstone.com/music/music-lists/100-greatest-singers-of-all-time-147019/ "100 Greatest Singers of All Time"]. ''Rolling Stone''. December 3, 2010. Retrieved August 4, 2024.</ref><ref>[https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-singers-all-time-1234642307/ "The 200 Greatest Singers of All Time"]. ''Rolling Stone''. January 1, 2023. Retrieved August 4, 2024.</ref>
== Metswedi ==
6sk690sn979pnutccjwb7fy6j8ijvxe
Madirelo a Botswana
0
14620
56812
53115
2026-10-15T07:21:08Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56812
wikitext
text/x-wiki
'''Madirelo a Botswana''' ke lephata le lennye, le le dirang 5% ya GDP ya naga ka ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mabedi le bobedi (2022).<ref>[https://web.archive.org/web/20260719231349/https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.ZS%3Flocations%3DBW Manufacturing, value added (% of GDP)"]. ''World Bank Open Data''. Retrieved 2024-05-06.</ref>Mo dingwageng tse di fetileng, go nnile le go fokotsega go go bonalang ga seabe sa madirelo a a dirang mo ikonoming ya setšhaba. Mabaka a seno a ka bewa mo mabakeng a le mmalwa, a magolo e le go tlhoka bokgoni, go palelwa ke go tsamaisana le thekenoloji ya bosheng, go tlhoka kgaisano mmogo le mekgwa e e sa siamang ya papatso.<ref name=":0">[https://www.ceda.co.bw/sites/default/files/Publications/ASSESSMENT_OF_INVESTMENT_OPPORTUNITIES_WITH_THE_MANUFACTURING_SECTOR_IN_BOTSWANA-JUNE_2020.pdf Assessment of Investment Opportunities Within the Manufacturing Sector in Botswana"] (PDF). ''CEDA''.</ref>
[[United Nations Development Programme]], kgotsa UNDP, e boletse gore -[Botswana e na le] madirelo a a kwa tlase a go dira le go tlhagisa. - <ref>Reshaping Botswana's Future: From Vision 2036 to Covid-19 Pandemic Lessons - A Local Manufacturing Revolution Support by UNDP Botswana Through the Sustainable Private Sector Programme". ''UNDP''. Retrieved 2024-05-06.</ref>SADC, go akaretswa Botswana, e ikaelela go oketsa gabedi karolo ya tlhotlhwa e e okeditsweng ya lephata la madirelo ka GDP go ya go masome a mararo lekgolong ka ngwaga wa dikete tse pedi le masome a mararo (2030) le masme a mane lekgolong ka ngwaga wa dikete tse pedi le masome a matlhano (2050),<ref name=":0" />segolo thata ka ntlha ya go ikaega thata ka meepo.<ref name=":0" />
== Metswedi ==
6ihr2rohgnrrksntz0th5663zu4i4cc
Maloti-Drakensberg Park
0
15137
56814
55083
2026-10-15T07:37:18Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56814
wikitext
text/x-wiki
'''Maloti-Drakensberg Park''' ke [[Lefelo la Boswa jwa Lefatshe]], le le tlhomilweng ka Seetebosigo a le lesome le motso ka 2001 ka go golaganya [[Phaka ya Bosetšhaba ya Sehlabathebe]] kwa Bogosing jwa [[Lesotho]] le [[Phaka ya Drakensberg ya uKhahlamba]] kwa [[KwaZulu-Natal]], [[Aforika Borwa]].<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/985/ "Maloti-Drakensberg Park"]. ''UNESCO World Heritage Centre''. Retrieved Lwetse a le lesome le boferabongwe, 2026.</ref> Setlhoa se se kwa godimo thata ke sa [[Thaba Ntlenyana]] se se tlhatlogelang kwa dimetara di le dikete tse tharo, makgolo a le mane, masome a ferabobedi le metso e mebedi.
Dikatoloso tse di akanyeditsweng tsa phaka e kgolo di akaretsa [[Golden Gate Highlands National Park]], [[Sterkfontein Dam Nature Reserve]] ([[Foreistata|Free State]]) and [[Royal Natal National Park]] ([[KwaZulu-Natal]]) mo Aforika Borwa; le [[Bokong Nature Reserve]] and [[Ts'ehlanyane National Park]] kwa Lesotho.<sup><ref>[https://whc.unesco.org/uploads/nominations/985bis.pdf "NOMINATION OF : SEHLABATHEBE NATIONAL PARK-SNP (as an extension to the uKhahlamba Drakensberg World Heritage Site-South Africa)"] (PDF).</ref>: 7</sup>
Phaka e mo Dithabeng tsa [[Drakensberg]] tse di bopang mafelo a a kwa godimo mo kgaolongpotlana, mme di tshegetsa dithulaganyo tsa tikologo tse di kgethegileng tsa dithaba le tsa dithabapotlana. Dithulaganyo tseno tsa tikologo di tshotse [[mefutafuta ya dimela le diphologolo]] e e botlhokwa mo lefatsheng lotlhe, e e nang le mafelo a a tlhomologileng a bodulo le maemo a a kwa godimo a [[endemism]]. Phaka e gape ke legae la lefelo le legolo la [[botaki jwa matlapa]] mo lefatsheng le le nang le makgolokgolo a mafelo le diketekete tse dintsi tsa ditshwantsho tse di takilweng ke [[Basarwa]].
Lefelo la Tshomarelo le Tlhabololo la Maloti-Drakensberg le ne la akanngwa jaaka [[phaka ya Kagiso]], e e akaretsang dikilometara di ka nna dikete tse di ferangbobedi, lekgolo, lesome le metso e meraro, e e nang le dikilometara di le dikete tse tlhano, lekgolo le masome a supa (64%) kwa Lesotho le dikilometara di le dikete tse pedi, makgolo a le boferabongwe, masome a mane le metso e meraro (36%) kwa KwaZulu-Natal.<ref>[https://web.archive.org/web/20220308035432/https://dffeportal.environment.gov.za/portal/apps/webappviewer/index.html?id=7e27f116dd194c1f9d446dacc76fe483 "Protected Areas Register] (PAR)". ''[[:en:Department_of_Environment,_Forestry_and_Fisheries|Department of Environment, Forestry and Fisheries]]''. Retrieved Lwetse a le lesome le boferabongwe, 2026.</ref>
== Ditshwantsho ==
<gallery>
Setshwantsho:Maloti-Drakensberg Park-113961.jpg|Tebego ya dithaba mo maitseboweng
Setshwantsho:Tugela Gorge - Royal Natal National Park.jpg|Tugela Gorge mo Royal Natal National Park e leng bontlhabongwe ja Lefelo la Boswa.
</gallery>
== Metswedi ==
[[Karolo:Mafelo a a sireleditsweng a Lesotho]]
[[Karolo:Mafelo a a sireleditsweng a Aforika Borwa]]
[[Karolo:Mafelo a a sireleditsweng a a tlhomilweng ka 2001]]
[[Karolo:Mafelo a boswa a lefatshe mo Lesotho]]
[[Karolo:Mafelo a boswa a lefatshe mo Aforika Borwa]]
kjyp0d7ywoedkwr0uthwine0078pyjb
Gwendolyn Calvert Baker
0
15474
56809
56185
2026-10-15T03:37:04Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56809
wikitext
text/x-wiki
'''Gwendolyn Calvert Baker''' ( O tshotswe ka kgwedi ya Sedimonthole e le masome a mararo le bongwe, ngwaga wa 1931 – Go fitlha ka kgwedi ya Mopitlwe e tlhola ga supa, ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le borobabongwe (2019) e ne e le morutabana, molweladitshwanelo, le leloko la khuduthamaga la mokgatlho o o sa direng dipoelo. Maemo a gagwe a ne a akaretsa go nna Mokaedi wa Khuduthamaga ya Bosetšhaba wa [[:en:YWCA|YWCA]], leloko la khuduthamaga ya Sekolo sa New York, le go nna Tautona le Mokhuduthamaga wa [[:en:UNICEF|UNICEF]].
{{Infobox person|name=Gwendolyn Calvert Baker|birth_name=Gwendolyn Calvert|birth_date={{|1931|12|31}}|birth_place=[[Ann Arbor, Michigan]]|death_date={{|2019|03|07|1931|12|31}}|death_place=[[Sarasota, Florida]]|education=[[University of Michigan]]|known for=Morutabana, Molweladitshwanelo le mogolwane wa mokgatlho o sa direng dipoelo}}
== Botshelo jwa pele le thuto ==
Gwendolyn Calvert o ne a tsholwa ka kgwedi ya Sedimonthole e le masome a mararo le bongwe, ngwaga wa 1931, kwa [[:en:Ann_Arbor,_Michigan|Ann Arbor, Michigan]], a tsholwa ke Burgess Edward Calvert le Viola Lee Calvert. <ref name=":0">{{Cite web |title=AACHM Oral History: Gwendolyn Calvert Baker {{!}} Ann Arbor District Library |url=https://aadl.org/aadl_aachm-20180405-gwendolyn_baker |access-date=2025-02-02 |website=aadl.org}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last= |first= |title=Baker, Gwendolyn Calvert 1931– |url=https://www.encyclopedia.com/education/news-wires-white-papers-and-books/baker-gwendolyn-calvert-1931#D |access-date=2025-02-02 |website=www.encyclopedia.com |publisher=Encyclopedia.com}}</ref> E ne e le ene yo motona mo baneng ba le batlhano. Burgess Calvert e ne e le modiri wa mo lefelong la go kopanya dikoloi yo o neng a tlhama kgwebo e e atlegileng ya go rwala matlakala.
Baker o ne a aloga kwa Sekolong se Setona sa Ann Arbor mme a ikwadisa kwa sekolong se setona sa [[:en:University_of_Michigan|University of Michigan]] . O ne a tsamaya ka ngwaga wa gagwe wa ntlha morago ga go nyala le go itsholofela. <ref name=":8" />
Baker o ne a ikwadisa gape kwa sekolong sa University of Michigan gore e nne morutabana. <ref name=":2">{{Cite web |title=A Spirited Black Woman in a White World {{!}} University of Michigan Marsal Family School of Education |url=https://marsal.umich.edu/content/spirited-black-woman-white-world |access-date=2025-02-02 |website=marsal.umich.edu |language=en}}</ref> <ref name=":1" /> O ne a bona dikirii ya gagwe ya bodiragatsi mo thutong e potlana ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a marataro le bone (1964). <ref name=":3">{{Cite web |title=U-M Group Will Honor N.Y. Educator {{!}} Ann Arbor District Library |url=https://aadl.org/aa_news_19910606-um_group_will_honor_ny_educator |access-date=2025-02-02 |website=aadl.org}}</ref> O simolotse tiro ya gagwe ya borutabana kwa [[:en:Ann_Arbor_Public_Schools|Wines Elementary,]] <ref name=":0" /> mme a ruta dingwaga di le tlhano . <ref name=":1" /> Morago ga moo o ne a bona masters degree mo tsamaisong ya thuto ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a marataro le borobabobedi (1968) le dikirii ya gagwe ya bongaka mo moalong wa thuto le go ruteng ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a supa le bobedi (1972) . <ref name=":3" /> <ref name=":4">{{Cite web |title=U-M Woman Joins New York College {{!}} Ann Arbor District Library |url=https://aadl.org/node/394415 |access-date=2025-02-02 |website=aadl.org}}</ref> Pego ya gagwe ya patlisiso e ne e le ka ga ditlamorago tsa katiso mo thutong ya merafe e mentsi. <ref name=":1" />
== Tiro ya thuto ==
Baker o ne a tsenelela lephata la sekolo sa University of Michigan ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a marataro le borobabongwe (1969). <ref name=":1" /> O ne a thusa go tlhama nngwe ya dithulaganyo tsa ntlha tsa thuto ya ditso tse di farologaneng kwa United States. <ref name=":1" /> Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a supa le borataro1976, Baker o ne a nna mokaedi wa Mananeo a Tiro ya go Tlhomamisa. <ref name=":1" />
Baker o ne a tsaya malatsi a boikhutso kwa sekolong sa University of Michigan ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a supa le borobabobedi (1978) mme a fudugela kwa Washington, DC koo a neng a bereka e le mookamedi wa Lenaneo la Batho ba ba Potlana le Basadi le Setheo sa Bosetšhaba sa Thuto sa Lephata la Thuto la United States ka fa tlase ga Puso ya ga Carter . <ref name=":1" />
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a robabobedi le bongwe(1981), Baker o ne a fudugela kwa New York City go ya go tsena sekolo se setona sa thuto sa [[:en:Bank_Street_College_of_Education|Bank Street College of Education]] e le mothusa Tautona ebile ele mogolwane wa Lephata la Mananeo a Dialogane le a Bana. <ref name=":4" /> Mo ngwageng oo, o ne a simolola Mokgatlho wa New York wa Barutabana ba Sekolo sa batho Bantsho.
== Tiro mo mekgatlhong e e sa direng dipoelo ==
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a robabobedi le bone (1984), Baker o ne a nna Mokaela Khuduthamaga wa Bosetšhaba wa [[:en:YWCA|YWCA]] . Mokgatlho o ne o na le maloko a a kwa tlase le babereki, ka jalo o ne a dira go lolamisa tiro ya badiri. Baker o ne a dira ditiro tsa khomphiutha, a laela gore go dirwe patlisiso ya gore madi a ka bolokwa jang, mme a tlhoma maiteko a go rekisa mo seabeng sa YWCA jaaka mmueledi wa basadi le batho ba mmala. Baker o ne a simolola "Project Redesign" go rulaganya mokgatlho sešha le go fokotsa ditshenyegelo ka diperesente di le masome a mane le botlhano mo ngwageng wa gagwe wa ntlha fa a ntse a oketsa mananeo. <ref name=":2" />
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a robabobedi le borataro (1986), David Dinkins o ne a tlhoma Baker go nna leloko la khuduthamaga ya Sekolo sa New York. <ref name=":9">{{Cite news|last=Brown|first=Roscoe|date=February 23, 1991|title=Attacks on Board of Ed president must stop|url=https://www.proquest.com/docview/226308918|work=New York Amsterdam News|page=13|id={{ProQuest|226308918}}}}</ref> Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a robabongwe (1990), o ne a dira gore khuduthamaga e amogele leano la yone la ntlha la go tlhomamisa. <ref>{{Cite news|date=1990-07-03|title=Board of Education: 2 Veterans and 5 Newcomers|url=https://www.nytimes.com/1990/07/03/nyregion/board-of-education-2-veterans-and-5-newcomers.html|work=The New York Times}}</ref> Baker gape o ne a nna Moamerika wa ntlha wa Moaforika go nna Tautona ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a robabongwe (1990). <ref>{{Cite book |last=Smith |first=Jessie Carney |date=1996 |title=Notable Black American women book 2 |url=https://archive.org/details/notableblackamer00jess/page/22/mode/1up |publisher=Gail Research |location=New York |page=22 |access-date=13 May 2026}}</ref> <ref name="Encyc">{{Cite journal |title=Baker, Gwendolyn Calvert 1931– |url=https://www.encyclopedia.com/education/news-wires-white-papers-and-books/baker-gwendolyn-calvert-1931 |journal=Encyclopedia.com |access-date=12 May 2026}}</ref> <ref>{{Cite news|date=September 19, 1990|title=Michigan Native to Head New York Board of Education|url=https://www.proquest.com/docview/390294913|work=Michigan Chronicle|page=A5|id={{ProQuest|390294913}}}}</ref> Le fa go ntse jalo, taolo ya gagwe e ne ya gwetlhiwa ke metswedi e e sa itsiweng mo ''New York Times'' e e neng ya mo latofatsa ka gore o "sa tseye tshwetso, o sa kgone go bopa bontsi jo bo nang le matswela jwa khuduthamaga ya Thuto, le gore ke mmusaesi." <ref name=":9" /> Dikgotlhang di ne tsa nna phatlalatsa thata fa maloko a le manè a ne a tlhopha go thapa gape mmueledi yo Baker a neng a mo lelekile. <ref name=":10">{{Cite news|last=Berger|first=Joseph|date=1991-06-11|title=Members Seek to Depose President of New York School Board|url=https://www.nytimes.com/1991/06/11/nyregion/members-seek-to-depose-president-of-new-york-school-board.html|work=The New York Times}}</ref> Baker le ene o ne a sa ntse a bereka ka nako e e tletseng kwa YWCA, e leng se se neng se tlhoka gore a kgaoganye nako ya gagwe mo mekgatlhong. <ref name=":10" /> <ref>{{Cite news|last=Berger|first=Joseph|date=1990-06-06|title=Corrections Many New Faces Likely for New York's School Board|url=https://www.nytimes.com/1990/06/06/education/corrections-many-new-faces-likely-for-new-york-s-school-board.html|work=The New York Times}}</ref> Morago ga ngwaga fela mo maemong ao, o ne a togela tiro "Ka ntlha ya kutlwano ya khuduthamaga le thuto ya bana ba rona ba ba setseng ba fetogile." <ref>{{Cite news|date=July 20, 1991|title=With our thanks and gratitude, Dr. Gwendolyn C. Baker departs Board of Education|url=https://www.proquest.com/docview/226353537|work=New York Amsterdam News|page=12|id={{ProQuest|226353537}}}}</ref>
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a robabongwe le boraro (1993), Baker o ne a nna Tautona le Mokhuduthamaga wa Komiti ya United States ya [[:en:UNICEF|UNICEF]] ka maikaelelo a go itebaganya le lekalane la UNICEF mo thutong. <ref name=":1" /> E ne e le Moaforika wa ntlha wa Amerika le mosadi wa bobedi mo maemong ao. Baker o tlhagisitse Kgwedi ya UNICEF, a atolosa letsholo la "Trick-o-Treat la UNICEF" go ya kwa kgweding e e tletseng ya Phalane. Ka fa tlase ga boeteledipele jwa gagwe, UNICEF e ne ya dirisana le Komiti ya Atlanta ya Metshameko ya Diolimpiki, e thusa bana kwa mafatsheng a le lesome le bone a a neng a tlhakatlhakantswe ke ntwa ka nako ya Metshameko ya Diolimpiki ya Ngwagakgolo kwa Atlanta. O tlogetse tiro ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a robabongwe le borataro (1996).
Ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a robabongwe le botlhano (1995), Baker o ne a tlhophiwa go nna leloko la Komiti ya Diolimpiki ya United States, e a neng a direla mo go yone go fitlha ka ngwaga wa dikete tse pedi (2000). <ref>{{Cite web |last=Brown |first=Ann |date=2015-02-01 |title=Meet Gwendolyn Calvert Baker: Creator of Multicultural Education |url=https://tnj.com/meet-gwendolyn-calvert-baker-woman-behind-multicultural-education/ |access-date=2025-02-02 |website=The Network Journal |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615055516/https://tnj.com/meet-gwendolyn-calvert-baker-woman-behind-multicultural-education/ |archive-date=2025-06-15 |url-status=dead}}</ref> Fa a tlogela tiro, o ne a bereka gape le mo dikhuduthamageng tsa Mokgatlho wa [[:en:Howard_Gilman|Howard Gilman]], le Mokgatlho wa Patlisiso wa Thuto wa Amerika (AERA). <ref>{{Cite web |title=Collection: Papers of Gwendolyn C. Baker, 1942–2015 {{!}} Hollis Archives f |url=https://hollisarchives.lib.harvard.edu/repositories/8/resources/6997 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720222101/https://hollisarchives.lib.harvard.edu/repositories/8/resources/6997 |archive-date=2024-07-20 |access-date=2025-02-02 |website=hollisarchives.lib.harvard.edu |language=en}}</ref>
Baker o ne a tlhoma le go nna Tautona wa Calvert Baker & Associates, e leng feme ya bagakolodi ba thuto e e dirang ka thuto ya lefatshe lotlhe. <ref>{{Cite journal |date=Summer 2003 |title=The Nation's Highest-Ranked Colleges and Universities Name Some of Their Distinguished Black Alumni |url=https://www.proquest.com/docview/195522327 |journal=The Journal of Blacks in Higher Education |location=New York |issue=40 |page=106 |id={{ProQuest|195522327}}}}</ref>
Baker gape o ne a direla mo dikhuduthamageng tsa Koporasi ya Tlhabololo ya Ditšhaba Tse di Kopaneng, Lekgotla la Basadi ya New York, Inc., Lekgotla la Tlhabololo la kwa Moseja, Bokopanojwa Boditšhabatšhaba jwa Tlhabololo, Go Thapa Barutabana ba Basha le Banka ya Polokelo ya Greater New York. <ref name=":6">{{Cite news|date=September 20, 1995|title=Answering the call of the world's children: Dr. gwendolyn calvert baker heads the efforts of the U.S. committee for UNICEF|url=https://www.proquest.com/docview/367531492|work=Sacramento Observer}}</ref>
== Botshelo jwa gagwe ==
Baker o ne a nyala moratiwa wa gagwe wa sekolo se setona e bong James Grady Baker ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a matlhano (1950). Ene le Baker ba ne ba nna le bana ba le bararo mmogo mme ba tlhalana ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe le masome a supa le borobabobedi (1978). <ref name=":2" /> <ref name=":1" />
Baker e ne e le leloko la kgaolo ya Ann Arbor ya [[:en:Alpha_Kappa_Alpha|Alpha Kappa Alpha]] le mothei wa kgaolo ya Ann Arbor ya [[:en:The_Links|The Links]] . <ref name=":11">{{Cite web |title=Obituary: Gwendolyn Baker {{!}} The University Record |url=https://record.umich.edu/articles/obituary-gwendolyn-baker/ |access-date=2025-02-02 |website=record.umich.edu}}</ref>
Baker o tlhokafetse ka kgwedi ya Mopitlwe e tlhola sa supa, ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le borobabongwe (2019) kwa Sarasota, kwa Florida. <ref name=":11" />
== Dikgatiso ==
== Dietsele ==
* 1985: Willystine Goodsell Award, American Educational Research Association and Women's Education<ref name=":12" />
* 1985: Old Masters Award, Purdue University<ref name=":12" />
* 1986: Dollars and Sense Award<ref name=":12" />
* 1987: Distinguished alumna, University of Michigan Education Alumni Society<ref name=":12" />
* 1989: Strength of the City Award, New York Women's Forum, Inc.,<ref name=":12" /><ref name=":62" />
* 1990: Honorary degree, Medgar Evers College<ref name=":12" />
* 1990: Honorary degree, King's College (Pennsylvania)<ref name=":62" />
* 1991: First Tribute to Excellence in Education Award<ref name=":12" />
* 1992: New York Alliance of Black School Educators created a college scholarship named after Baker.<ref name=":5" />
* 1993: 10 most admired women managers in America, ''Working Woman<ref name=":12" />''<ref name=":7" />
* 1994: Honorary degree, Fairleigh Dickinson University<ref name=":62" />
* 1994: Featured on Alpha Kappa Alpha's Trailblazers' Poster in honor of Black History and Women's History months
* 1994: Spirit of the City Award-Global leadership for the <dfn>21st century</dfn>, Cathedral of St. John the Divine
* 1995: Ellis Island Medal of Honor
* 1995: Honorary degree, Chicago State University<ref name=":62" />
* 1997: Honorary law degree, University of Michigan<ref name=":112" />
* 2014: Gwendolyn Calvert Baker Collegiate Professorship of American Culture and Screen Arts established at the University of Michigan<ref name=":112" />
* Leadership in Action Award, Women's Action Alliance<ref name=":62" />
== Ditshupiso ==
[[Karolo:Articles with hCards]]
[[Karolo:Pages with unreviewed translations]]
joana1omlsqvdcm84hwuag16x6034o0
Mlindo the Vocalist
0
15475
56818
56189
2026-10-15T08:49:13Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56818
wikitext
text/x-wiki
'''Lindokuhle Mgedezi''' (o tshotswe ka 7 Phalane 1995), yo o itsegeng ka leina la Mlindo the Vocalist, ke moopedi le mokwadi wa dipina wa Aforika Borwa. O simolotse go itsege thata morago ga pina ya gagwe ya ntlha, "Amablesser", e e tserweng mo alebamong ya gagwe ya ntlha, [[Emakhaya]] (2018).<ref>{{Cite web |date=21 September 2018 |title=Mlindo the vocalist on blessers i know what it's like to be the other guy |url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2018-09-21-mlindo-the-vocalist-on-blessers-i-know-what-it-is-like-to-be-the-other-guy/&grqid=VkpajcPC&s=1&hl=en-ZA |access-date=17 February 2020 |publisher=timeslive.co.za}}</ref>
== Botshelo le tiro ya gagwe ==
=== 1995–2016: Botshelo jwa pele le ditshimologo ===
Lindokuhle Magedeza o belegwe ka ngwaga wa 1995 kwa [[Port Shepstone]], KwaZulu-Natal. Fa a na le dingwaga di le nnè, o ne a nna leloko la kereke ya mo lefelong la bone koo a neng a lemoga bokgoni jwa gagwe jwa go opela. Mlindo o tsene kwa Phathwa High School kwa Gcilima, borough ya [[Margate]].<ref>{{Cite web |title=UGU Jazz Arts Festival kicks into high gear |url=https://southcoastherald.co.za/295552/ugu-jazz-arts-festival-kicks-into-high-gear/ |website=South CoasHerald}}</ref>
Fa a ne a akanya go simolola tiro ya mmino, Mlindo o ne a ya kwa Kapa Botlhaba kwa a neng a tsenela setlhopha sa [[hip hop]] sa Flow Riders ka 2010. O ne a nna le seabe thata mo go opeleng.<ref>{{Cite web |title=Mlindo the Vocalist: Biography |url=http://www.mytvnews.co.za/mlindo-the-vocalist-biography-age-place-of-birth-real-name-albums-songs-videos-wiki/ |website=My TV News |access-date=2026-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250808205458/http://www.mytvnews.co.za/mlindo-the-vocalist-biography-age-place-of-birth-real-name-albums-songs-videos-wiki/ |archive-date=2025-08-08 |url-status=dead}}</ref> Ka 2014, o ne a tlhoma setlhopha sa a cappella White Bread, morago ga go tswa mo Flow Riders. White Bread e ne ya atlega ka ba ne ba gapa dikgele di le mmalwa, go akaretsa Search for the Stars, e e neng e tshwaretswe kwa [[uShaka Marine World]], [[Durban]].<ref>{{Cite web |title=Mlindo the Vocalist |url=http://lawk.co.za/artists/mlindo/ |website=LAWK Communications}}</ref> Ka 2017, o ne a fenya kgaisano ya talente ya Golden Search kwa Richards Bay, e e mo fileng tshono ya go dira le rekoto ya Afrotainment, e e leng ya motlhami DJ Tira.<ref>{{Cite web |title=Gallery – Mlindo the Vocalist |url=http://snap4music.com/gallery.html |website=Snaps4Music}}</ref> Mo ngwageng ono, Mlindo yo o neng a opela e ne e le motho yo o tumileng thata mo metsweding ya dikgang fa a ne a tsenya dibidio tse di neng di akaretsa dipina tse di tumileng. Bidio ya gagwe e e itsegeng ya fa a ne a dira pina ya DJ Maphorisa ya "Midnight Starring" e ne ya anama thata.<ref>{{Cite web |title=Local artist 'gets a break' on Twitter |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/Local/East-Griqualand-Fever/local-artist-gets-a-break-on-twitter-20180209 |website=News24}}</ref> Fa a sena go lemogiwa ke DJ Maphorisa mo Twitter, o ne a mo saena mo labeleng ya gagwe ya BlaqBoy Music, mme moragonyana a saena le [[Universal Music Africa]].<ref>{{Cite web |title=MLINDO IN CONTRACT MIX-UP |url=https://www.dailysun.co.za/News/Entertainment/mlindo-in-contract-mix-up-20190427 |website=Daily Sun}}</ref>
=== 2018–2019: ''Emakhaya'' ===
Ka 6 Tlhakole 2018, Mlindo o ne a tlhagisiwa mo pineng ya Sun-El Musician e e bidiwang "Bamthathile", e e neng ya atlega mo diromamoeng tse di farologaneng tsa Aforika Borwa, mme ya fitlha kwa godimo ga maemo a ntlha.<ref>{{Cite web |title=Bamthathile (feat. Mlindo The Vocalist) – Single by Sun-El Musician |url=https://music.apple.com/us/album/bamthathile-feat-mlindo-the-vocalist-single/1350008790 |website=Apple}}</ref> O ne a golola pina ya gagwe ya ntlha "AmaBlesser" e e neng e na le DJ Maphorisa e bile e dirilwe ke ene.<ref>{{Cite web |title=DJ Maphorisa finds a new ‘star’ on Twitter |url=https://www.channel24.co.za/The-Juice/News/Local/dj-maphorisa-finds-a-new-star-on-twitter-20180129 |website=Channel24}}</ref> Kgabagare pina e ne ya nna hit mme e ne ya netefadiwa go nna platinamo ga nne ke [[RiSA]] ka 10 Motsheganong 2019.<ref>{{Cite web |title=Mlindo The Vocalist's Debut Album, "Emakhaya" Goes Platinum |url=https://www.zkhiphani.co.za/mlindo-the-vocalists-debut-album-emakhaya-goes-platinum/ |website=Zkhipani}}</ref> O ne a kgona go hirela morwarraagwe ntlo, mme a thusa mmaagwe yo o neng a sa bereke.<ref>{{Cite web |title=Mlindo The Vocalist on blessers: I know what it is like to be the other guy |url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2018-09-21-mlindo-the-vocalist-on-blessers-i-know-what-it-is-like-to-be-the-other-guy/ |website=TimesLIVE}}</ref>
Morago ga go atlega ga single ya gagwe "AmaBlesser", Mlindo o ne a senola khabara ya alebamo ya gagwe ya ntlha le letlha la go gololwa ga yone jaaka e ne ya dirwa gore e nne teng go e reka pele mo iTunes.<ref>{{Cite web |title=Emakhaya by Mlindo The Vocalist |url=https://music.apple.com/us/album/emakhaya/1435044178 |website=Apple}}</ref> Alobamo ya gagwe ya ''Emakhaya e ne ya gololwa ka'' 21 Lwetse 2018.<ref>{{Cite web |title=Mlindo The Vocalist Finally Drops Debut Album, Emakhaya |url=https://www.zkhiphani.co.za/mlindo-the-vocalist-finally-drops-debut-album-emakhaya-twitter-responds/ |website=Zkhipani}}</ref> Album e ne ya netefadiwa platinamo ke RiSA mme e kgonne go bona di-streams di ka nna dimilione di le 45 go ralala naga go tloga ka Motsheganong 2019.<ref>{{Cite web |title=Mlindo the Vocalist collects plaques as debut album goes platinum |url=https://citybuzz.co.za/96815/mlindo-vocalist-collects-plaques-debut-album-goes-platinum/ |website=City Buzz}}</ref> Pina ya bobedi "Macala" e ne ya kgona go fitlha mo maemong a ntlha mo Afrika Borwa, morago ga katlego ya single ya gagwe ya ntlha. Alebamo e e ne ya dira gore Mlindo a tlhophiwe gararo mo kgatisong ya bo 25 ya [[South African Music Award]]<nowiki/>s; Best Newcomer of the Year, Best Produced Album le Best Afro Pop Album..<ref>{{Cite web |title=SAMA newcomer nominees show a bright future for SA music |url=https://www.sowetanlive.co.za/s-mag/2019-04-26-sama-newcomer-nominees-show-a-bright-future-for-sa-music/ |website=SowetanLIVE}}</ref><ref>{{Cite web |title=SAMAs 2019: All the nominees |url=https://www.musicinafrica.net/magazine/samas-2019-all-nominees |website=Music in Africa}}</ref>
=== 2020-go fitlha fa : ''Umthandazo'', ''Lindokuhle'' ===
Go begwa fa Mlindo a ne a dira mo alebamong ya gagwe ya bobedi ka Phatwe 2020.<ref>{{Cite web |date=2020-09-01 |title=Mlindo The Vocalist reveals title of sophomore album, Umthandazo – JustNje |url=https://justnje.com/mlindo-the-vocalist-reveals-title-of-sophomore-album-umthandazo/ |access-date=2021-11-21 |publisher=JustNje}}</ref><ref>{{Cite web |last=Israel A |first=John |date=2021-08-17 |title=Mlindo The Vocalist To Release Second Album 'Umthandazo' Soon |url=https://www.ubetoo.com/news/mlindo-the-vocalist-to-release-second-album-umthandazo-soon/ |access-date=2021-11-21 |publisher=Ubetoo}}</ref> Ka ngwaga wa 2020, o ne a golola dipina tse pedi tse di bidiwang "Yekela" a na le Masiano le Vusi Nova mme morago ga moo a golola "Mali" a na le Nati.<ref>{{Cite web |last=Ntsinde |first=Mandisa |title=#NewMusicFridays: Mlindo The Vocalist Teams Up With Nathi On New Single "Mali" |url=https://www.zkhiphani.co.za/newmusicfridays-mlindo-the-vocalist-teams-up-with-nathi-on-new-single-mali/ |website=Zkhiphani}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rethabile |first=Thandi |date=2025-06-14 |title=Mlindo The Vocalist – Inkomo Zika Baba ft. Madumane, CowBoii & DJ Maphorisa |url=https://ceemuzic.com/music/mlindo-the-vocalist-inkomo-zika-baba-ft-madumane-cowboii-dj-maphorisa-m93/ |access-date=2025-06-15 |website=CeeMuzic |language=en}}</ref>
Ka Seetebosigo 2022, O ne a gasa molaetsa mo Instagram gore o dira Alobamo ya gagwe ya bobedi.<ref>{{Cite web |last=Kandi |first=Privie |date=2022-06-25 |title=Mlindo the Vocalist Announces New Album Release After a Long Break: 'I’m Back, No More Depression' |url=https://briefly.co.za/entertainment/celebrities/130110-mlindo-vocalist-announces-new-album-release-after-a-long-break-im-back-no-more-depression/ |access-date=2022-06-28 |website=Briefly}}</ref>
''Lindokuhle'' e golotswe ka 22 Phukwi 2022.<ref>{{Cite web |last=Vikilahle |first=Luthando |date=2022-07-22 |title=New Music Friday: Introducing Mlindo The Vocalist’s new album Lindokuhle |url=https://www.gq.co.za/culture/entertainment/new-music-friday-introducing-mlindo-the-vocalists-new-album-lindokuhle-6b3f3546-9184-404d-9240-419e13dc6fda |website=GQ}}</ref>
== Metswedi ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}}
[[Karolo:Pages using infobox musical artist with associated acts]]
[[Karolo:Batho ba ba tshelang]]
hoqfb7yqveqmfvzolz7vo2oy7qv0juw
Pediko
0
15497
56823
56261
2026-10-15T11:29:28Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56823
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pedicure_1.jpg|thumb| Tswelelelo ya pediko]]
[[File:Pédicure_ambulante_à_Bamako.jpg|thumb| Pediko kwa mebileng ya Bamako]]
'''Pedikhiere''' ke kalafi ya bontle ya dinao le dinala tsa dinao, e e tshwanang le manikhiere .
Pedikhiere e akaretsa go tlosiwa ga disele tsa letlalo le le suleng mo karolong e e kwa tlase ga dinao go dirisa leje le le makgwakgwa (gantsi e le letlapa la pumice ). Tlhokomelo ya letlalo gantsi e diriwa go fitlha kwa mangoleng, mme e akaretsa go ntshwa ga disele tsa letlalo tse di suleng, go tshela setlolo sa go kolobetsa letlalo le go sidila. . Lefoko ''pedikhiere'' le tswa mo mafokong a Selatine e leng ''[[wiktionary:pedis#Latin|pedis]]'', le le kayang "la dinao", le ''[[wiktionary:cura#Latin|cura]]'', le le kayang "tlhokomelo". <ref>{{Cite web |title=Pedicure - Definition, Meaning & Synonyms |url=https://www.vocabulary.com/dictionary/pedicure}}</ref>
== Hisitori ==
[[File:Egyptianpedicure.png|thumb]]
Batho ba ntse ba dira pedikhiering ya lenala a bone ka dingwaga di feta 4,000. Kwa borwa jwa Babelona, batho ba ba tlotlegang ba ne ba dirisa didirisiwa tse di tiileng tsa gauta go itirela dimanikhiere le dipedikhiere. <ref name=":1">{{Cite web |title=The History of Nail Care |url=https://www.universalclass.com/articles/self-help/history-of-nail-care.htm |access-date=2026-03-15 |website=UniversalClass.com |language=en}}</ref> Polishi ya dinala e ka latedisiwa morago le go feta. E simolotse kwa [[China|China ka 3000 BC]], mmala wa manala o ne o supa maemo a motho mo setšhabeng go ya ka mokwalo wa seatla wa Puso ya ga Ming ; manala a borena a ne a pentilwe ka mmala o motsho le o mokhubedu. <ref name=":0">{{Cite web |last=Schafer |first=Louis |date=September 1, 1993 |title=Nail Care: From Ancient Rites to New Heights |url=https://www.nailsmag.com/392664/nail-care-from-ancient-rites-to-new-heights |access-date=May 23, 2026 |website=www.nailsmag.com |language=en-us}}</ref> Baegepeto ba bogologolo ba ntse ba dira manikhiere go tloga ngwaga wa 2300 BC. <ref>{{Cite web |title=Manicure in Ancient Egypt: how nails were painted thousands of years ago |url=https://tvbrics.com/en/bloggers-team/manicure-in-ancient-egypt-how-nails-were-painted-thousands-of-years-ago/ |access-date=2026-03-15 |website=tvbrics.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206201709/https://tvbrics.com/en/bloggers-team/manicure-in-ancient-egypt-how-nails-were-painted-thousands-of-years-ago/ |archive-date=2025-12-06 |url-status=dead}}</ref>
47vpog4qhsb2yuunbumf1qlycn1on8k
Maliq Johnson
0
15507
56813
56302
2026-10-15T07:36:57Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56813
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = Maliq Johnson
| image = Maliq Johnson.jpg
| caption = Johnson ka 2015
| birth_date = Maliq Akil Johnson
| birth_place = 22 Seetebosigo 2000
| nationality = Brooklyn, New York, U.S.
| occupation = Motshameki wa difilimi, mmini
| known_for =
| years_active = 2013- le jaana
}}'''Maliq Akil Johnson''' (o tshotswe ka 22 Seetebosigo 2000) ke motshameki wa difilimi wa kwa Amerika. Mo thelebišeneng, o itsege ka seabe sa gagwe mo motseletseleng wa [[Netflix]] wa [[Grand Army]] (2020). Difilimi tsa gagwe di akaretsa [[knucklehead]] (2015), [[Little Men, Little Boxes]] (ka bobedi ka 2016), [[Turtles All the Way Down]] (2024) le Ricky (2025).
== Botshelo jwa pele ==
Johnson o belegetswe kwa [[Brooklyn]], legae la gagwe la ntlha kwa [[Starrett City]], ke Mark Johnson le Tracy Stith. O goletse kwa lefelong la [[Bedford-Stuyvesant]] koo rraagwe a neng a nna mong wa Head Hunter Barbershop go tloga ka 1996 go fitlha e tswalwa ka 2015 ka ntlha ya go tlhabologa..<ref>{{Cite journal |last=Bautista |first=Camille |date=January 6, 2015 |title=Bed-Stuy's Head Hunter Barbershop Shuts Down After Nearly 70 Years |url=https://www.dnainfo.com/new-york/20150106/bed-stuy/bed-stuys-head-hunter-barbershop-shuts-down-after-nearly-70-years/ |url-status=dead |journal=DNA Info |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130012259/https://www.dnainfo.com/new-york/20150106/bed-stuy/bed-stuys-head-hunter-barbershop-shuts-down-after-nearly-70-years |archive-date=January 30, 2023 |access-date=October 22, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jason |date=October 22, 2020 |title=Yep Maliq's pops inherited & ran one of the oldest Black Barbershops in Bedstuy Brooklyn. It's called head hunters and Barbershop. Biggie used to chill there sadly it closed in 2015. First shot is Maliq's pops cutting my hair. You can see young Maliqs photo in top right mirror |url=https://twitter.com/IamClassicBeatz/status/1319440074136760321 |access-date=October 23, 2020 |via=Twitter}}</ref>
Maliq o ne a ya kwa Sekolong sa Kobble Hill sa Dithuto tsa Amerika.<ref>{{Cite web |title=Celebratory Pizza Party - Friday, December 16th |url=https://www.cobblehillhighschool.org/groups/50326 |access-date=17 October 2020 |website=Cobble Hill School of American Studies |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223104439/https://www.cobblehillhighschool.org/groups/50326 |archive-date=23 February 2023 |url-status=dead}}</ref> O ne a tlhagelela la ntlha mo thelebišeneng ka 2004 mo papatsong ya [[PediaSure]]. O ne a tlhagelela mo dikatalogong le mo dipapatsong tsa dikgaisano tse di jaaka Verizon, [[GAP]], [[Target]], [[Pillsbury]], [[Zulily]], UFT, [[Macy's]], [[Sean John]], [[Aéropostale]], le [[Kohl's]]. O ne a ithuta go tshameka ka nako ya fa a ne a simolola go tshameka. Gone jaanong o nna kwa [[Queens]].<ref>{{Cite journal |last=Arnold |first=Chuck |date=14 October 2020 |title=Meet the cast of Netflix's gritty new NYC high school drama 'Grand Army' |url=https://nypost.com/2020/10/14/meet-the-cast-of-netflixs-gritty-new-nyc-high-school-drama-grand-army/amp/ |journal=New York Post |access-date=17 October 2020}}</ref>
== Difilimi ==
{| class="wikitable plainrowheaders sortable"
! scope="col" |Ngwaga
! scope="col" |Setlhogo
! scope="col" |karolo
! class="unsortable" scope="col" |dinopolo
|-
|2013
|''Golden Boy''
|Joey Olsen
|Episode: "Longshot"
|-
|2013
|''...And She Was My Eve''
|Young Vic
|Short film
|-
|2015
|''Knucklehead''
|Iron Mike
|<ref>{{Cite web |date=16 March 2015 |title=Meet Maliq Johnson |url=http://www.knuckleheadfilm.com/blog/2015/3/16/zzg1gu9efkx4kz9wv2r0ch2np0wpuv |access-date=17 October 2020 |website=Knucklehead Film}}</ref>
|-
|2015
|''Show Me a Hero''
|Norma's Nephew
|Miniseries; 1 episode
|-
|2016
|''Little Men''
|Umar
|
|-
|2016
|''Little Boxes''
|William
|
|-
|2018
|''Power''
|Kid
|Episode: "A Friend of the Family"
|-
|2019
|''When They See Us''
|Terence
|Miniseries; 2 episodes
|-
|2020
|''Grand Army''
|Jayson Jackson
|Main role<ref>{{Cite journal |last=Johnson |first=Maliq |date=16 October 2020 |title=Grand Army's Maliq Johnson on the Importance of Playing Jayson |url=https://www.teenvogue.com/story/grand-army-maliq-johnson-jayson |journal=Teen Vogue |access-date=17 October 2020}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Swift |first=Andy |date=16 October 2020 |title=Grand Army Premiere: Maliq Johnson on the Netflix Drama's 'Authentic' Look at Issues Facing Black Teens in America |url=https://www.tvline.com/interviews/grand-army-netflix-season-1-episode-1-interview-1234585547/ |journal=TVLine |access-date=17 October 2020}}</ref>
|-
|2024
|''Turtles All the Way Down''
|Mychal Turner
|
|-
|2025
|''Ricky''
|James
|Post-production
|}
== Metswedi ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />
[[Karolo:Batho ba ba tshelang]]
[[Karolo:Articles with hCards]]
sp5m4mhhww7uj99u92kgi737urq0xz1
Marva Collins
0
15511
56815
56318
2026-10-15T07:56:50Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56815
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|name=Marva Collins|image=National Medal of Humanities Recipient Marva Collins in the Oval Office (cropped).jpg|caption=Collins ka ngwaga wa 2004|birth_date=Phatwe a le masome mararo le motso ngwaga wa 1936|birth_name=Marva Delores Knight|birth_place=Monroeville, Alabama, U.S|death_date=Seetebosigo a le masome mabedi le bone ngwaga wa 2015|death_place=Beaufort County, South Carolina, U.S|other names=Marva King|education=Clark Atlanta University|occupation=Morutabana|years active=Go tswa ka ngwaga wa 1957 go tsena wa 2008|known for=Go tlhama sekolo sa Westside Preparatory kwa Chicago, Garfield Park ka ngwaga wa 1975|spouse=Clarence Collins (ba nyalane ka ngwaga wa 1960; a tlhokafala ka 1995)|children=ba bararo}}
'''Marva Delores Collins''' (o a neng a fana ka Knight pele ga lonyalo; o o tshotsweng ka Phatwe a le masome mararo le motso ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a mararo le borataro - a tlhokafala ka Seetebosigo a le masome mabedi le bone ngwaga wa dikete pedi lesome le botlhano) e ne e le morutabana wa mo Amerika. Collins o itsege thata ka go tlhama Westside Preparatory School, sekolo se sepotlana se se ikemetseng mme se tlotlomaditswe thatakwa Garfield Park mo tikologong ya Chicago, Illinois, se se butsweng ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a supa le botlhano.<ref name=":1">Briscoe, Tony (28 June 2015). "[https://www.chicagotribune.com/2015/06/25/marva-collins-renowned-educator-dies-at-78/ Marva Collins, Renowned Educator, Dies at 78".] ''[[:en:Chicago_Tribune|Chicago Tribune]]''. Retrieved 05 October 2026</ref><ref name=":2">Roberts, Sam (28 June 2015). "[https://www.nytimes.com/2015/06/29/us/marva-collins-78-no-nonsense-educator-and-activist-dies.html Marva Collins, Educator Who Aimed High for Poor, Black Students, Dies at 78". ''T''][[:en:The_New_York_Times|''he New York Times''.]] Retrieved 05 October 2026</ref>
== Botshelo jwa a le mmotlana ==
Collins o tsholetswe kwa Monroeville, kwa Alabama, rraagwe e le Henry Knight, mogwebi o a neng a na le mmoshara gape a bereka ka dikgomo, mmaagwe e le Bessie Knight (o a neng a fana ka Nettles pele). O goletse kwa Atmore, kwa Alabama, toropo gaufi le Mobile, Alabama, ka nako ya tlhaolele ya lotso le mmala kwa borwa jwa Amerika.<ref name=":2" /> Fa a le mmotlana, Collins o ne a tsena sekolo se sebotlana se se gagamaditseng molao kwasekolong sa kamore e le nngwekwa Atmore, maitemogelo a a tlhotlheleditseng botshelo jwa gagwe morago.<ref name=":3">Kellett, Susie (11 December 1978). [https://people.com/people/archive/article/0,,20072400,00.html "For the Kids' Sake, Marva Collins Resurrects the One-Room School House—in a Chicago Ghetto".] ''People''. Vol. 10, no. 24. Retrieved 06 October 2026</ref> O alogile go tswa kwa Clark College (kwa go itseng ka leina la Clark Atlanta University ka jaana) kwa Atlanta, Georgia.<ref name=":1" />
[[Setshwantsho:President George W. Bush and Mrs. Laura Bush with National Medal of Humanities Recipient Marva Collins in the Oval Office.jpg|thumb|Collins le tautona George W. Bush le mohumagadi wa gagwe Laura Bush ka 2004]]
== Tiro ==
Collins o rutile modikolong sebaka sa dingwaga di le pedi kwa Alabama, a tloga a fudugela kwa Chicago ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a matlhano le borobabongwe, kwa a neng a ruta e le morutabana wa tlaleletso kwa tsamaisong ya dikolo tsa puso kwa Chicago dingwaga di le lesome le bone.<ref>Matthews, Michelle (29 June 2015). [https://www.al.com/news/mobile/index.ssf/2015/06/acclaimed_educator_marva_colli.html "1 comment Acclaimed educator Marva Collins, a native of Monroeville, dies at 78".] ''AL.com''. Alabama Media Group. Retrieved 06 October 2026</ref>
=== Sekolo se sebotlana sa Westside ===
A gakgamaditswe ke seelo se se kwa tlase sa thuto se baithuti bangwe ba neng ba se itemogela kwa mafelong mangwe, Collins o ne tsaya madi a a kanang ka di dolara di le dikete di le tlhano (di dolara di le dikete di le masome mabedi le botlhano, makgolo a robabongwe le lesome mo mading a ngwaga wa dikete pedi masome a mabedi le motso<ref>[https://www.usinflationcalculator.com/ U.S. Inflation Calculator]</ref>) mo letloleng la gagwe la go ithola tiro a simolola sekolo se e seng sa puso kwa godimo mo tikologong ya West Garfield Park kwa a neng a nna teng ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a supa le botlhano.<ref name=":3" />
Sekolo se a se simolotseng se ne se bidiwa Westside Preparatory School. Westside Prep e ne ya nna sekolo se se atlegileng mo thutong le mo kgwebong.<ref name=":4">Jordan, Karen (5 June 2008). [https://abc7chicago.com/archive/6188122/ "Marva Collins School to Close".] ''WLS-TV Chicago''. Retrieved 06 October 2026</ref> Collins o ne a tlhama sekolo sa gagwe sa madi a a seng kalo ka maikaelelo a go ruta bana ba bantsho ba ba tswang mo malwapeng a itsholelo e e kwa tlase ba Collins a neng a dumela gore tsamaiso ya thuto ya puso ya Chicago e ne e ba kaya fa ba na le bokoa jwa go ithuta.<ref name=":5">[https://web.archive.org/web/20110723015431/http://www.marvacollins.com/pdf/marva_bio.pdf "Marva Collins - Biography"] (PDF). ''Marva Collins''. 2011. Archived from [https://marvacollins.com/pdf/marva_bio.pdf the original] (PDF) on 23 July 2011. Retrieved 06 October 2026</ref> Collins o ne a re o na le dipalo tse di supang gore baithuti ba gagwe ba a rutega ebile ba kgona go emelela dikgwetlho tsa go ithuta ka methale e e farologaneng ya go ruta ga gagwe, mo a neng a re go emisa dikgwetlho tsa maitsholo ebile go letla bana go atlega.<ref>Collins, Marva. [https://web.archive.org/web/20050205060910/http://www.edocere.org/articles/marva_collins.htm "Excerpts from Ordinary Children, Extraordinary Teachers and Marva Collins' Way".] ''EDOCERE''. [[:en:Society_of_Saint_Pius_X|Society of Saint Pius X]]. Archived from [https://edocere.org/articles/marva_collins.htm the original] on 5 February 2005. Retrieved 06 October 2026</ref>
Sekolo sa kamore e le nngwe sathuto ya gagwe se ne se tlhotlheletsa methale ya gagwe. Kwa lwapeng rraagwe o ne a mo fa tiro ya kwa gae mo a dumelang go bopile bopelokgale jwa gagwe ebile go dirile gore a ikutlwe a na le maikarabelo. O ne a dumela gore nako e e tsewang le baithuti e botlhokwa thata go gaisa dintlha tse di reediwang kgotsa di lebelelwa mo sekgaleng.<ref>[https://www.biography.com/people/marva-collins-5894 "Marva Collins Biography".] ''Biography.com''. A&E Television Networks. Retrieved 06 October 2026</ref> Collins le morwadie ba ne ba okametse sekolo dingwaga di feta masome a mararo go fitlhelela se tswalwa ka ngwaga wa dikete pedi le borobabobedi ka ntlha ya tlhaelo ya baithuti ba ba kwadisiwang le madi.<ref name=":2" /><ref name=":4" />
== Bobega dikgang ==
Collins o ne a itsege thata ka ntlha ya filimi ya gagwe ya ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabobedi le motso e e neng e ikaegiole ka tiro ya botshelo jwa gagwe e bidiwa The Marva Collins Story, baanelwa bagolo e le Cicely Tyson le Morgan Freeman.<ref>{{IMDb title|id=0082719|title=The Marva Collins Story}}</ref><ref>O'Connor, John J. (1 December 1981). [https://www.nytimes.com/1981/12/01/arts/tv-marva-collins-unusual-teacher.html "TV: Marva Collins, Unusual Teacher".] ''The New York Times''. Retrieved 06 October 2026</ref> O ne a tlhagelela gape mo tsebeng ya dikgang mo 60 Minutes ya CBS. Cicely Tyson, o a neng a tshameka Collins mo filiming eo, o ne a re o nnile le Collins ka sebaka go batlisisa ka seabe se a se tshamekang.<ref>Fraser, C. Gerald (29 November 1981). [https://www.nytimes.com/1981/11/29/arts/television-week-111191.html "Television Week: Dedication"]. [[:en:The_New_York_Times|''The New York Times''.]] Retrieved 06 October 2026</ref> Karolwana ya 60 Minutes e ne e rotloeditswe ke tsebe ya ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a supa e e kwadilweng ke mmega dikgang wa Chicago Sun-Times Zay N. Smith ka Collins le Westside Prep.<ref>Dudek, Mitch (25 June 2015). [https://web.archive.org/web/20150701012755/http://chicago.suntimes.com/news/7/71/722381/marva-collins-natural-force-inner-city-education-dies-78 "Marva Collins, 'a natural force' in inner city education, dies at 78".] ''[[:en:Chicago_Sun-Times|Chicago Sun-Times]]''. Archived from [https://chicago.suntimes.com/news/7/71/722381/marva-collins-natural-force-inner-city-education-dies-78 the original] on 1 July 2015. Retrieved 06 October 2026</ref>
=== Kevin Ross ===
Ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabobedi le bobedi, motshameki wa basketball wa dingwaga di le masome mabedi le boraro wa kwa Creighton University o ne a ya go goroga kwa ngwageng wa bofelo wa sekolo sesegolwane a sa kgone go bala.<ref>Lassiter, Jim (9 June 1983)[https://www.oklahoman.com/ . "For Kevin Ross, There Is More to Learn".] ''The Oklahoman''. Retrieved 06 October 2026</ref> Ka thuso ya madi a Creighton, Ross o ne a ikwadisa mo ngwageng ya bosupa kwa Westside Prep. Ka go rutuntshiwa a le mongweke Collins, Ross o ne a ithuta go bala a aloga ka Motsheganong ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabobedi le boraro.<ref>Ley, Bob; Salters, Lisa (17 March 2002). [https://www.espn.com/page2/tvlistings/show103transcript.html "Outside the Lines: Unable To Read".] ''ESPN''. Retrieved 06 October 2026</ref> <ref>Curry, Jack (30 January 1990). [https://www.nytimes.com/1990/01/30/sports/suing-for-2d-chance-to-start-over.html "Suing for 2d Chance To Start Over".] ''The New York Times''. Retrieved 06 October 2026</ref>Ross o ne a nna le bothata le go tsweledisa thuto ya gagwe, mme fa a nna le dikgwetlho tse ditona, Collins o ne a na le seabe se setona mo go mo thuseng.<ref>Wattley, Philip (24 July 1987). [https://www.chicagotribune.com/1987/07/24/cops-subdue-ex-basketball-player-kevin-ross-in-hotel-rampage/ "Cops Subdue Ex-basketball Player Kevin Ross In Hotel Rampage".] ''Chicago Tribune''. Retrieved 06 October 2026</ref>
== Tse di senogileng ka tiro ya gagwe ==
Ka ntlha ya katlego ya methale ya gagwe ya go ruta, go ne ga begiwa fa tautona Ronald Reagan a ne a batla go tlhopha Collins mo maemong a mokwaledi wa thuto wa kwa United States,<ref name=":4" /><ref>Smith, Hedrick (18 December 1980). [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1980/12/19/111323940.html?pageNumber=43 "Chicago Principal Weighed for Cabinet"] (PDF). ''[[:en:The_New_York_Times|The New York Times]]''. Retrieved 06 October 2026</ref> mme Collins o ne a emela kgakala le go emela maemo ao.<ref>Associated Press (21 December 1980). [https://news.google.com/newspapers?id=v_UhAAAAIBAJ&pg=2863%2C4970 "Elizabeth Dole Is Appointed Liaison Assistant by Reagan".] ''Reading Eagle''. Retrieved 06 October 2026</ref><ref>Hunter, Marjorie (21 December 1980). [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1980/12/21/111325510.html?pageNumber=33 "Mrs. Dole is Named Assistant to Reagan"] (PDF). ''The New York Times''. United Press International. Retrieved 06 October 2026</ref> Ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabobedi le boraro, Regan o ne a inola Collins ka nako ya fa go upololwa lenaneo la lefatshe la go emisa go tlhoka go itse go bala ga bagolo.<ref>UPI (8 September 1983). [https://www.nytimes.com/1983/09/08/us/reagan-backs-literacy-effort.html "Reagan Backs Literacy Effort".] ''The New York Times''. Retrieved 06 October 2026</ref> O ne a kopiwa ke tautona George Bush go nna mokwaledi wa thuto, mme o ne a gana a supa fa a rata go ruta moithuti a le mongwe ka nako.<ref>Harris, Robert L.; Terborg-Penn, Rosalyn (5 September 2008). ''[https://books.google.co.bw/books?id=Y6yuwT54mA0C&q=George+H.+W.+Bush+marva+collins&pg=PA264&redir_esc=y#v=snippet&q=George%20H.%20W.%20Bush%20marva%20collins&f=false The Columbia Guide to African American History Since 1939]''. Columbia University Press. ISBN [[:en:Special:BookSources/9780231138116|<bdi>9780231138116</bdi>.]]</ref> Ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabongwe le bone, Prince o ne a akaretsa Collins mo setshwantshong sa motshikhinyego sa pina ya gagwe ya "The Most Beautiful Girl in the World." O ne a abela sekolo sa Westside Preparatory School Teacher Training Institute se se neng se tlhametswe go ruta mothale waga Collins madi a di dolara di le dikete di le makgolo a matlhano.<ref>[https://books.google.co.bw/books?id=mrADAAAAMBAJ&q=prince+marva+collins&pg=PA63&redir_esc=y#v=onepage&q=prince%20marva%20collins&f=false "Prince Donates $500,000 to Marva Collins' School"]. ''Jet''. Johnson Publishing Company. 4 November 1985. Retrieved 06 October 2026</ref><ref>[https://www.watchtheyard.com/back-in-the-day/marva-collins-alpha-kappa-alpha/ "This Famous Alpha Kappa Alpha Soror Was Featured In Prince's Video".] Watch The Yard. May 31, 2016.</ref>
Ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabongwe le borataro, Collins o ne a thapiwa go okamela dikolo tsa Chicago tsa pusodile tharo tse di neng di gomagomediwa ke go tswalwa. Ka ngwaga wa dikete pedi le bone, Collins o ne a amogela seetsele sa National Humanities,gareng ga dietseletse dingwe di le dintsi tsa go rutale maiteko a go fetola sekolo.<ref name=":6">Johnson, Janis (2004). [https://www.neh.gov/about/awards/national-humanities-medals/marva-collins "Awards & Honors: 2004 National Humanities Medalist - Marva Collins".] ''[[:en:National_Endowment_for_the_Humanities|National Endowment for the Humanities]]''. Retrieved 06 October 2026.</ref> Ka ngwaga wa sekolo wa dikete pedi le boraro go tse;na le bosupa, sekolo sa ga Collins se ne se lopa dikete di le tlhano le makgolo a matlhano go rutintshiwa, batsadi ba ne bare sekolo se dira tiro e e botoka go gaisa tsamaiso ya dikolo tsa puso kwa Chicago, e e neng e lopa dikete di le lesome le motso makgolo a mararo ngwana mongwe le mongwe. Baokamedi ba ne ba ngongoregela gore ga go a lekana.<ref name=":4" /><ref>Associated Press (2 September 2008). [https://www.nbcnews.com/id/wbna26515276 "Chicago Students Skip School in Funding Protest".] ''NBC News''. Associated Press. Retrieved 06 October 2026</ref>
== Methale ya go ruta le go kgala ==
Collins o ne a itsege ka go dirisa thuto ya tlwaelo, bogolo jang ya go botsolosa le go buisana le moithuti go fitlhelela a wela, e fotoletswe tiriso mo dikolong tse dipotlana, e e neng ya atlega mo baithuting ba ba kwa tlase. Collins o ne a kgala thuto ya baithuti, eseng baithuti.<ref name=":5" /> O ne a kwala ditshupetso di le mmalwa, dibuka le tse di rotloetsang a tlhalosa ditso tsa gagwe le methale. Ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabobedi le bobedi le mo ditsebeng tse di latelang morago ga eo, Collins o kgadilwe ke George N. Schmidt go tswa kwa Substance News, o a reng tiro ya ga Collins e ne e le tsietso.<ref>[https://www.edweek.org/education/the-muckrakers/1994/08 "The Muckrakers"]. ''Education Week Teacher''. 1 August 1994. Retrieved 06 october 2026</ref><ref>Smothers, David (7 April 1982). [https://news.google.com/newspapers?id=8RNGAAAAIBAJ&pg=1304%2C2195328 "Controversial Teacher Marvis Collins: Educational Wonder Woman or Fraud?".] ''Schenectady Gazette''. UPI. Retrieved 06 October 2026</ref> Collins o ne a ganetsa tsietso epe.<ref>[https://www.nytimes.com/1982/03/07/us/superteacher-in-chicago-under-fire-from-parents-and-press.html "'Superteacher' in Chicago Under Fire From Parents and Press".] ''The New York Times''. 7 March 1982. Retrieved 06 October 2026</ref> Ka nako eo, Collins o ne a na le baema nokeng le baganetsi.<ref>DeVries, Hilary (9 September 1982). [https://www.csmonitor.com/1982/0909/090928.html "Dedicated to Education as Ever, Marva Collins Still Rocks Boat".] ''The Christian Science Monitor''. Retrieved 06 October 2026</ref>
== Botshelo jwa gagwe le loso ==
Collins o ne a nyetswe ke Clarence Collins go tswa ka Lwetse ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a marataro go fitlhelela a tlhokafala ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabongwe le botlhano.<ref>Roberts, Sam (28 June 2015). [https://www.nytimes.com/2015/06/29/us/marva-collins-78-no-nonsense-educator-and-activist-dies.html "Marva Collins, Educator Who Aimed High for Poor, Black Students, Dies at 78 (Published 2015)".] ''The New York Times''. Retrieved 06 October 2026</ref> Mmogo, ba ne ba na lebana ba bararo. Collins o tlhokafetse ka Seetebosigo a le masome mabedi le bone ngwaga wa dikete pedi lesome le botlhano kwa Beaufort County, South Carolina, a le dingwaga di le masome a supa le borobabobedi, a le mo tlhokomelong ya bongaka.<ref name=":1" />
== Tiro le kgatiso ==
=== Dikwalo ===
* Collins, Marva, Bert Kruger Smith, le Charlene Warren. Puisano le Marva Collins: A different School go tswa mo The Human Condition, Austin, Tex: [[:en:Hogg_Foundation_for_Mental_Health|Hogg Foundation for Mental Health]], University of Texas, ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabobedi le bobedi. [[:en:OCLC#Identifiers_and_linked_data|OCLC]] [https://search.worldcat.org/title/8257640 8257640]
* Collins, Marva, le Civia Tamarkin. Marva Collins'Way. New York: putnam, ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe le masome a robabongwe. Foreword by Alex Haley. 2nd ed. ISBN 978-0-874-77572-3 [[:en:OCLC#Identifiers_and_linked_data|OCLC]] [https://search.worldcat.org/title/32523785 32523785]
* Collins, Marva. Ordinary Children, Extraordinary Teachers. Norfolk, VA: Hampton Roads Pub. Co, ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabongwe le bobedi. ISBN 978-1-878-90141-5 OCLC [https://search.worldcat.org/title/26790433 26790433]
* Collins, Marva. Values: Lighting the Candle of Excellence: A Practical Guide for the Family: Los Angeles, CA: Dove Books, ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabaongwe le borataro. ISBN 978-0-787-11040-6 [[:en:OCLC#Identifiers_and_linked_data|OCLC]] [https://search.worldcat.org/title/35896951 35896951]
=== Ditshwantsho tsa motshikhinyego ===
* Dikgang tsa CBS. Marva. 60 Minutes. New York: Carousel Films, ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a supa le borobabongwe. [[:en:OCLC#Identifiers_and_linked_data|OCLC]] [https://search.worldcat.org/title/19834079 19834079]
== Dietsele ==
* Ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabobedi le motso: Dietsele tsa Jefferson tsa bodiredi jwa setshaba - seetsele sa tirelo ya setshaba e e tswelang ba ba dikobo dikhutshwane mosola<ref>[https://web.archive.org/web/20101124043935/http://jeffersonawards.org/pastwinners/national "National Winners Greatest Public Service Benefiting the Disadvantaged".] ''[[:en:Jefferson_Awards_for_Public_Service|Jefferson Awards for Public Servic]]<nowiki/>e''. 1981. Archived from [http://jeffersonawards.org/pastwinners/national the original] on 24 November 2010. Retrieved 06 October 2026</ref>
* Ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabobedi le motso: seetsele sa George Collins sa Congressional Black Caucus<ref>Past Phoenix Award Honorees (1996 – 2018)[https://s7.goeshow.com/cbcf/annual/2020/documents/CBCF_ALC_-_Phoenix_Awards_Dinner_Past_Winners.pdf ". https://s7.goeshow.com/cbcf/annual/2020/documents/CBCF_ALC_-_Phoenix_Awards_Dinner_Past_Winners.pdf]</ref>
* Ngwaga wa dikete pedi le bone: National Endowment of the Humanities - seetsele sa National Humanities<ref name=":6" />
* Alpha Kappa Alpha - leloko la tlotla la lekgotla la Alpha Kappa Alpha<ref>[https://web.archive.org/web/20250123172350/http://unsungsorors.aka1908.com/index.php/32-hall-of-fame/321-soror-marva-collins "Soror Marva Collins".] ''aka1908.com''. Retrieved 06 October 2026</ref>
== Metswedi ==
0ql3lndtnk5yyd08g33dc20tfjdimcx
Nii Amaa Ollennu
0
15581
56821
56560
2026-10-15T10:14:01Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56821
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder|name=Nii Amaa Ollennu|image=RNAOllennu.png|caption=Olennu ka dingwaga tsa 1940 go tsena 1950|office=Tautona wa lefatshe la Ghana|office1=Motsamaisa dipuisano tsa palamente ya Ghana|office2=Molaodi wa kgotlatshekelo kgolo ya Ghana|term_start=Phatwe a le malatsi a supa ngwaga wa 1970|term_end=Phatwe a le masome mararo le motso ngwaga wa 1970|term_start1=Phalane a rogwa ngwaga wa 1969|term_end1=Firikgong a le lesome le bobedi ngwaga wa 1972|term_start2=Lwetse a rogwa ngwaga wa 1962|term_end2=Ngwaga wa 1966|primeminister=Dr. K.A Busia|predecessor=A.A Afrifa|predecessor1=[[Kofi Asante Ofori-Atta]]|successor=[[Edward Akufo-Addo]]|successor1=Jacob Hackenburg Griffiths-Randolph|appointer2=[[kwame Nkrumah]]|president2=[[Kwame Nkrumah]]|birth_date=Motsheganong a le masome mabei le motso ngwaga wa 1906|birth_place=Accra, Gold Coast|death_date=Morule a le masome mabedi le bobedi ngwaga wa 1986|party=ntlhopheng o o ikemetseng|spouse=Emily Jiagge
Charlotte Amy Sawyer
Nana Afua Frema|children=[[Amerley Ollennu]]|education=Accra High School
Presbyterian Training College
Middle Temple|profession=Mmueledi, molaodi}}
'''Raphael Nii Amaa Ollennu''' JSC FGA ( o o tshotsweng ka Motsheganong a le masome mabedi le motso ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe le borataro a tlhokafala ka Morule a le masome mabedi le bobedi ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabobedi le borataro)<ref>[http://rulers.org/rulg1.html#ghana "Rulers - Ghana".] ''List of heads of state and heads of Government''. Rulers.org. [https://web.archive.org/web/20070403074857/http://www.rulers.org/rulg1.html Archived] from the original on 3 April 2007. Retrieved 8 October 2026</ref> e ne e le moatlhodi wa kwa Ghana o o berekileng e le molaodi wa kgotlatshekelo kgolo ya Ghana go tswa ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a marataro le bobedi go tsena ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a marataro le borataro. O berekile ka nakwana e le tautona o o tshwareletseng wa lefatshe la Ghana ka nako ya republic ya bobedi ya Ghana ka Phatwe ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a supa le e le motsamaisa dipuisano tsa palamente ya Ghana go tswa ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a marataro le borobabongwe go tsena ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a supa le bobedi.
== Botshelo jwa a le mmotlana le thuto ==
Olennu o tsholetswe kwa Labadi,Accra, Gold Coast ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe le borataro e le wa morafe wa Ga.<ref name=":1">Lentz, Harris M. (4 February 2014). [https://books.google.co.bw/books?id=D6HKAgAAQBAJ&q=Edward+Akufo-Addo+born&pg=PA317&redir_esc=y#v=onepage&q=Edward%20Akufo-Addo%20born&f=false ''Heads of States and Governments Since 1945''.] Routledge. p. 317. ISBN <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-134-26490-2|978-1-134-26490-2]]</bdi>. [https://web.archive.org/web/20170914134351/https://books.google.com/books?id=D6HKAgAAQBAJ&pg=PA317&dq=Edward+Akufo-Addo+born&hl=en&sa=X&redir_esc=y Archived] from the original on 14 September 2017.</ref> Batsadi ba gagwe e ne e le Wilfred Kuma Ollennu le Salomey Anerkai Mandin Abbey.<ref>[https://www.myheritage.com/names/nii_ollennu "Nii Ollennu - Historical records and family trees - MyHeritage".] ''MyHeritage''. [https://web.archive.org/web/20180205001046/https://www.myheritage.com/names/nii_ollennu Archived] from the original on 5 February 2018. Retrieved 8 October 2026</ref> Ollennu o tsene sekolo sa legare se go robalwang kwa go sone sa Salem School kwa Osu.<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20170329141604/http://osusalem.org/pages/aboutus.php?parentpage=aboutus&page=history "Osu Salem"]. ''osusalem''. Archived from [http://osusalem.org/pages/aboutus.php?parentpage=aboutus&page=history the original] on 29 March 2017. Retrieved 8 October 2026</ref> O tsene sekoloa se segolwane kwa Accra High School.<ref>[https://books.google.co.bw/books?id=_xJ4R0t9G3oC&q=Ollenu+Nii+Amaa+wilfred&redir_esc=y ''The International Who's Who 1983-84''.] Europa publications. 1983. p. 1026. ISBN [[:en:Special:BookSources/9780905118864|<bdi>9780905118864</bdi>.]]</ref> Bontlha jwa thuto ya gagwe ya pele ke kwa Presbyterian Training College kwa Akropong kwa botlhaba jwa Ghana, kwa a neng a ithutela boruti le mekgwa ya go ruta.<ref name=":3">Dr. Kwame Okoampa-Ahoofe, Jr (31 August 2006). [https://www.modernghana.com/ghanahome/news/news_details.asp?id=VFZSQmVVNVVTWGs9&menu_id=4&sub_menu_id=386&menu_id2=0&gender=Feature_Article "When Dancers play Historians and Thinkers - Part 10".] ''Feature Article''. Modern Ghana Homepage. [https://web.archive.org/web/20070927190846/http://www.warc.ch/where/ugc/02.html Archived] from the original on 27 September 2007. Retrieved 8 October 2026</ref> O ne a ya England fo ithuta molao kwa Middle Temple, London, o ne a aloga ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a mane morago ga go tsaya dikgwedi di le lesome le borobabobedi go fetsa thuto ya dingwaga tse thara a pasa ka maduo a mantle thata mme a lemogiwa ke khansele ya ga mmamosadinyana.<ref name=":4">[https://www.uidaho.edu/law/news-events "Destined to be a Lawyer – College of Law – University of Idaho".] ''uidaho education''. [https://web.archive.org/web/20170629073009/http://www.uidaho.edu/law/news/features/2015/nii-amaa-ollennu Archived] from the original on 29 June 2017. Retrieved 8 October 2026</ref>
== Tiro ya molao ==
Motho wa ntlha mo lolwapeng lwa gagwe go nna mmueledi, o ne a kwadisitswe ka leina la Raphael Nii Amaa Ollennu kwa Gold Coast (kwa e leng Ghana gompieno) ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a mane.<ref name=":4" /><ref>[https://web.archive.org/web/20050414064831/http://www.judicial.gov.gh/history/list_lawyers/home.htm "Lawyers Enrolled in the Roll Books (1876 – 1997)".] Judicial Service of Ghana. Archived from [https://www.judicial.gov.gh/history/list_lawyers/home.htm the original] on 14 April 2005. Retrieved 8 October 2026</ref>Morago o ne a moatlhodi ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a matlhano le botlhano, a tlhatloga le maemo a metheo ya melao ya kwa Ghana go nna moatlhodi wa kgotlatshekelo kgolo, ka Lwetse a rogwa ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a marataro le bobedi, a tlhatloga go molaodi wa kgotlatshekelo e tona thata kwa Ghana.<ref name=":4" /><ref>Archives, The National. "[https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C10136878 The Discovery Service"]. ''Discovery Nationalarchives United Kingdom''. [https://web.archive.org/web/20180909175622/http://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C10136878 Archived] from the original on 9 September 2018. Retrieved 8 October 2026</ref> O gatisitse dibuka tsa dintlha tse dintsi tsa molao gape e ne e le tona mo tsamaisong ya kabo ditsha ga tlwaelesego. E ne e le moporofesa wa tlotla wa molao kwa University of Ghana.<ref>Turpin, C. C. (November 1963). [https://www.cambridge.org/core/journals/cambridge-law-journal/article/abs/principles-of-customary-land-law-in-ghana-by-the-hon-mr-justice-n-a-ollennu-judge-of-the-high-court-of-ghana-honorary-professor-of-law-in-the-university-of-ghana-number-2-in-the-law-in-africa-series-london-sweet-maxwell-ltd1962-xxvi-164-and-appendix-and-index-108-pp-10s-net/68564EC52CECE665CFDE21E98E964774 "Principles of Customary Land Law in Ghana. By the Hon. Mr. Justice N. A. Ollennu, Judge of the High Court of Ghana, Honorary Professor of Law in the University of Ghana. Number 2 in the Law in Africa Series. [London: Sweet & Maxwell, Ltd.1962. xxvi, 164 and (appendix and index) 108 pp. £ 10s. net.]".] ''The Cambridge Law Journal''. '''21''' (2): 321–323. doi:[https://www.cambridge.org/core/journals/cambridge-law-journal/article/abs/principles-of-customary-land-law-in-ghana-by-the-hon-mr-justice-n-a-ollennu-judge-of-the-high-court-of-ghana-honorary-professor-of-law-in-the-university-of-ghana-number-2-in-the-law-in-africa-series-london-sweet-maxwell-ltd1962-xxvi-164-and-appendix-and-index-108-pp-10s-net/68564EC52CECE665CFDE21E98E964774 10.1017/S0008197300087493]. ISSN [https://search.worldcat.org/search?q=n2:1469-2139 1469-2139.]</ref> O ne a na le seabe gape le General Council of the World Alliance of Reformed Churches.<ref>[https://web.archive.org/web/20070927190846/http://www.warc.ch/where/ugc/02.html "Proceedings".] ''The official record of the 20th general council of the World Alliance of Reformed Churches and the 11th assembly of the International Congregational Council held in Nairobi, Kenya, during the period 20–30 August 1970''. The World Alliance of Reformed Churches. Archived from the original on 27 September 2007. Retrieved 8 October 2026. <q>Dr Pradervand announced that greetings had been received, through the high commissioner of Ghana, from the Hon Justice Nii Amaa Ollennu, who was unable to attend the council because of his responsibilities in the Ghanaian government.</q></ref> O berekile e le tautona wa Ghana Academy of Arts and Sciences go tswa ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a marataro le borobabongwe go tsena ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a supa le bobedi.<ref>[https://gaas-gh.org/fellowship/past-presidents/ "Past Presidents".] [https://web.archive.org/web/20180903150744/http://gaas-gh.org/fellowship/past-presidents/ Archived] from the original on 3 September 2018. Retrieved 8 October 2026</ref>
== Polotiki ==
Nii Amaa Ollennu e ne e le mongwe wa baemedi ba Accra kwa khuduthamageng ya molao ka dingwaga tsa sekete makgolo a robabongwe masome a matlhano.<ref name=":3" /> Ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a matlhano, o ne a tlhama National Democratic Party, a nna moeteledipele wa yone. Kwa ditlhophong tsa molao kwa Gold Coast ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a matlhano le motso, phathi e ne ya retelelwa ke go fenya ditilo dipe, ngwaga o o latelang o ne a etelela pele go kopana le Ghana Congress Party.<ref>"Elections in the Gold Coast". ''Manchester Guardian''. 30 January 1951.</ref><ref>"The Gold Coast on trial: parties and personalities of the new order". ''The Times''. 4 June 1951</ref><ref>"Policy of new Gold Coast party". ''The Times''. 6 May 1952.</ref> Olennu ka jalo o ne a le mo kganetsong a na le Busia le Danquah ba le kgatlhanong le phathi ya ga Nkruma ya Convention People's Party.
=== Tautona wa nakwana wa Ghana ===
Ka republic ya bobedi, Ollennu e ne e le motsamaisa dipuisano tsa palamente ya Ghana go tswa kwa Phalane ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a marataro le borobabongwe go tsena Firikgong ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a supa le bobedi. O ne a nna tautona wa nakwana wa lefatshe la Ghana ka Firikgong a le malatsi a supa ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe le masome a supa. E ne e le modulasetilo wa komiti ya ga tautona. O ne a tlhatlhama moeteledipele Lt. General Afrifa mme a neela Edward Akufo-Addo ka Phatwe a le masome mararo le motso ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe le masome a supa, o a neng a tlhophilwe ka Phatwe a le masome mararo le motso ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a supa.<ref>[https://web.archive.org/web/20230510193223/https://www.ghanaweb.com/education/frencheducationgh/Meet-The-Only-Ghanaian-President-Who-Was-in-Power-for-24-Days-3335 "Meet The Only Ghanaian President Who Was in Power for 24 Days".] ''GhanaWeb''. 1 January 1970. Archived from [https://www.ghanaweb.com/education/frencheducationgh/Meet-The-Only-Ghanaian-President-Who-Was-in-Power-for-24-Days-3335 the original] on 10 May 2023. Retrieved 8 October 2026</ref> O ne a fenya ka ditalama di le lekgolo le masome a mabedi le boraro fa di tshwantshanngwa le tsa ga Edward Asafu Adjaye tse di masome a mararo le botlhano. Se e ne e le maemo a botautona jwa leina fela ka maatla otlhe a puso a ne a tshwerwe ke tonakgolo , [[Kofi Abrefa Busia]]. Ka Republic ya bobedi ya Ghana, Ollennu o ne a bereka e le motsamaisa dipuisano tsa palamente ya Ghana.
== Botshelo jwa gagwe ==
Nii Amaa Ollennu o nyetse gane.<ref>[https://web.archive.org/web/20230511044502/https://www.ghanaweb.com/person/Nii-Amaa-Ollennu-4201 "Nii Amaa Ollennu, Biography".] ''GhanaWeb''. Retrieved 8 October 2026</ref> Mosadi wa gagwe wa ntlha e ne e le Emily Jiagge wa kwa keta kwa kgaolong ya Volta o rraagwemogolo e neng e le Togbui Tamakloe, kgosi wa morafe wa Uti. O ne a nna le bana ba le babedi le ene: Amerley Ollennu le Boni-Ashitey Ollennu, mmueledi kwa London. O ne a nyala Charlote Amy Sawyer (o a neng a fana ka Mettle pele ga lonyalo), morwadie moruti John Josiah mettle le Mrs Marian Anohuma Mettle (o a neng a dirisa sefane sa Harvey pele ga lonyalo). Ba ne ba nna le bana ba le babedi mmogo: Noni-Ashitey (Fio) le Ashitei. Mettle o ne a na le bana ba le batlhano ba bangwe go tswa mo lonyalong lo longwe. O ne a tlhokafala ka ngwaga wa dikete pedi lesome le borataro, a le dingwaga di le lekgolo le boraro. Mongwe wa basadi ba ga Ollennu e ne e le Nana Afua Frema Busia, mohumagadi wa kwa Wenchi gape e le kgaitsadia Dr. Kofi Abrefa Busia, tonakgolo wa Ghana. Morwadie moatlhodi Nii Amaa Ollennu le Nana Afua Frema Busia, Amerley Ollennu Awua-Asamoa, o ne a bereka e le moemedi wa lefatshe la Ghana kwa Denmark go tswa ka ngwaga wa dikete pedi lesome le bosupa go tsena ngwaga wa dikete pedi masome a mabedi le motso.<ref>[https://web.archive.org/web/20070502190250/http://www.hawafoundation.org/personality%20talk.htm "Personality Talk".] ''Official Website''. The Hawa Foundation and Organization. Archived from [https://www.hawafoundation.org/personality%20talk.htm the original] on 2 May 2007. Retrieved 25 March 2007. <q>Mrs. Amerley Awua Asamoa"...."My father was the late Justice Nii Amaa Ollennu (a renowned Jurist and Speaker of Parliament, 2nd Republic of Ghana). My mother is Nana Afua Frema, former Queen-mother of Wenchi and direct sister of the late Dr. Kofi Abrefa Busia (Prime Minister of the 2nd Republic).</q></ref> Ollennu e ne e le leloko la District Grand Lodge of Ghana gape e le motlhami wa Legon Lodge.<ref>[https://www.myjoyonline.com/legon-lodge-marks-50th-anniversary-with-walk-health-screening/ "Legon Lodge marks 50th anniversary with walk & health screening - MyJoyOnline.com"]. ''Myjoyonline''. 18 September 2019. Retrieved 8 October 2026.</ref>
=== Lolwapa ===
Nii Amaa Ollennu e ne e le ntsalaa bana boora Quao, ba akaretsa Nathan Quao (o o tshostweng ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe lesome le botlhano a tlhokafala ka ngwaga wa dikete pedi le botlhano), moemedi wa kwa mafatsheng a sele, morutintshi le mmereki wa puso o a neng a nna mogakolodi wa botautona ba le bantsi ba lefatshe la Ghana. Ditlogolwana tsoora Quao di ne di akaretsa [[Amon Nikoi]] (o o tshotsweng ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a mararo a tlhokafala ka ngwaga wa dikete pedi le boraro), e le moitseanape wa itsholelo gape e le moemedi wa lefatshe kwa mafatsheng a sele, mookamedi wa banka ya Ghana go tswa ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a supa le boraro go tsena ngwga wa sekete makgolo a robabongwe masome a supa le bosupa le tona wa madi go tswa ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a supa le borobabongwe go tsena ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabobedi le motso le batsalwa le ene Nicholas T. Clerk (o o tshotsweng ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a mararo a tlhokafala ka ngwaga wa dikete pedi lesome le bobedi), moruti wa pele wa GIMPA le George C. Clerk (o o tshotsweng ka ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a mararo le motso a tlhokafala ka ngwaga wa dikete pedi lesome le borobabongwe) moitseanape wa ditlhare.<ref name=":2" /><ref>[https://www.myheritage.com/names/carl_clerk "Carl Clerk - Historical records and family trees - MyHeritage".] ''MyHeritage''. Archived from the original on 6 April 2017. Retrieved 8 October 2026</ref><ref>[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Former-Bank-of-Ghana-Governor-buried-at-La-28089 "Former Bank of Ghana Governor buried at La".] ''GhanaWeb''. 30 November 2001. Archived from the original on 21 April 2017. Retrieved 8 October 2026</ref><ref>[https://www.ghanaweb.com/person/Dr-Amon-Nikoi-171 "Dr Amon Nikoi, Former Governor of the Bank of Ghana".] ''GhanaWeb''. Archived from the original on 27 October 2016. Retrieved 8 October 2026</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170329232450/http://www.ug.edu.gh/botany/visitors/contact_us "Contact Us | Department of Botany"]. ''ug.edu.gh''. Archived from the original on 29 March 2017. Retrieved 8 October 2026</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170329143021/http://gaas-gh.org/fellowship/membership/ "Membership".] ''gaas-gh''. Archived from the original on 29 March 2017. Retrieved 8 October 2026</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170330011437/http://gaas-gh.org/fellowship/ "Fellowship".] ''gaas-gh''. Archived from the original on 30 March 2017. Retrieved 8 October 2026</ref><ref>''Obituary: The Rev. Dr. Nicholas Timothy Clerk''. Accra: Christian Messenger - Presbyterian Church of Ghana, Funeral Bulletin. 27 October 2012.</ref>Ashitey Trebi-Ollennu, moenjeneere wa NASA, ke setlogolo sa ga Ollennu.<ref>[https://www.bbc.com/news/av/technology-40306617 "Five robots that are changing everything - BBC News".] ''BBC News''. 8 August 2018. Archived from the original on 8 August 2018. Retrieved 8 October 2026</ref>
== Loso ==
Nii Amaa Ollennu o tlhokafetse ka morule ngwaga wa sekete makgolo a robabongwe masome a robabobedi le borataro.<ref name=":1" />
== Metswedi ==
1xntpybwwzarm5672x7acjhql8rctvs
Leon Schuster
0
15602
56811
56599
2026-10-15T06:15:48Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56811
wikitext
text/x-wiki
== Botshelo jwa pele ==
Schuster o ne a ngokilwe ke thulaganyong ya go dira difilimi a sa ntse a le monnye. Fa a ne a sa ntse a le ngwana, ene le morwarraagwe ba ne ba tshameka metlae mo go ba lelapa la gagwe a bo a ba filima. O ne a tlhalosa jaana, mo potsolotsong ya 2010, ka botshelo jwa gagwe a sale monnye kwa Bloemfontein, "Ke gakologelwa ke taboga mo sebatleng se se fa gare ga Ritz Theatre, ke tshameka dikhaoboye le dirukutlhi, e le selo se se neng se tlwaelesegile thata ka nako eo. Ke gakologelwa gape ke rata Laurel le Hardy, Charlie Chaplin le Three Stooges. Ke ne ke nna hela ke diragatsa ga mmogo le go dira metlae. Ke ne ke tsietsa nkuku ka go mo akantsha gore ke ithuntshitse mo leotong ka tlhobolo yame ya dipelete,tamati soso e tla bo e tshelegetse gongwe le gongwe, ke kua jaaka mathinthinyane. Go mo tlholegong yame go dira metlae, mme ke ne ke ise ke tsamaye ke akanye gore ke tla nna mmantswitswidi wa dibaesekopo... nnyaa, ga ke mmantswitswidi wa dibaesekopo, ke rata go tlosa batho bodutu." <ref>{{Cite web |date=2016-03-16 |title=A perfect prankster {{!}} Get It Online Bloemfontein |url=http://bloem.getitonline.co.za/2010/06/28/a-perfect-prankster/#.VujBm577TIU |archive-url=https://web.archive.org/web/20160316021358/http://bloem.getitonline.co.za/2010/06/28/a-perfect-prankster/#.VujBm577TIU |archive-date=16 March 2016 |access-date=2020-08-03}}</ref>
Schuster o ithutetse setlankana kwa Mmadikolo wa Orange Free State, kwa a neng a tshamekela setlhopha sa ntlha rakabi teng. <ref name=":0">{{Cite book |last=Powers |first=Angus |year=2012 |title=Rugby in Our Blood |publisher=Tafelberg |isbn=9780624048763 |location=Cape Town |chapter=The End of my Rugby Career}}</ref> O ne a boela kwa Jim Fouché e le morutabana dingwaga di le pedi. <ref>{{Cite web |title=10 Things You Didn't Know About Leon Schuster |url=https://m-net.dstv.com/news/10-things-you-didn-t-know-about-leon-schuster_787 |access-date=2020-08-03 |website=M-Net - 10 Things You Didn’t Know About Leon Schuster |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108103959/https://m-net.dstv.com/news/10-things-you-didn-t-know-about-leon-schuster_787 |archive-date=2020-11-08 |url-status=dead}}</ref>
== Ditshupiso ==
{{Reflist}}
[[Karolo:Articles with hCards]]
qsft1fwcr6ulyp4ya7ik9zdpuddbl8m
Katlego Mphela
0
15603
56800
56650
2026-10-14T13:01:20Z
Nash1974
13285
56800
wikitext
text/x-wiki
'''Katlego Abel Mphela''' ( o tshotswe ka kgwedi ya Ngwanatsele e tlhola malatsi a le masome a mabedi le boferabongwe ka ngwaga wa 1984 ) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa pele wa South Africa yo o tlogetseng tiro. O ne a tshameka e le motshamiki wa kwa pele .
== Tiro ya gagwe ya Ditlhopha ==
Mphela, e le sealogane sa Jomo Cosmos, o tshamekile kwa lefatsheng la France mo setlhopheng sa RC Strasbourg Alsace le sa Stade de Reims, ditlhopha tse di neng mme di sa atlega thata.
Fa a sena go boela mo gae o ne a tshamekela setlhopha sa SuperSport United mo setlheng sa 2007–08 pele ga a tshamekela [[Mamelodi Sundowns FC|Mamelodi Sundowns]] mo setlheng se se latelang. Morago ga moo o ne a fetsa setlha sa 2009–10 ka dinno di le lesome le bosupa mo metshamekong e le masome a mararo. Se se ne sa dira gore e nne motshwara dino yo o gaisitseng wa leki eo.. O ne a fenyasetlhako sa Gauta sa ga Lesley Manyathela mme a tlhophiwa go nna motshameki yo o gaisitseng wa setlha seo mo leking ya PSL .
Morago ga dingwaga di le pedi a sa tshameke, Mphela yo ne a le dingwaga di le masome a mararo le bone o ne a bolela gore o tla tlogela tiro ka bogolo ka kgwedi ya Phatwe, ka ngwaga wa 2019. O ne gape a bolela, fa a tlaa simolola tiro ya bokatisi, mme a setse a katisa batshameki ba kgwele ya dinao ba banana.
== Tiro ya gagwe kwa mafatsheng a sele ==
Mphela o ne a amogela pitso ya gagwe ya ntlha mo setlhopheng sa sechaba sa South Africa ka sejana ya COSAFA ka ngwaga wa 2005.O ne a tshameka motshameko wa gagwe wa ntlha mo setlhopheng sa sechaba kgatlhanong le Seychelles ka Tlhakole a le masome a mabedi le borataro ka ngwaga wa 2005. O ne a nosa dinno tse pedi mo motshamekong oo. O ne a oketsa dinno tsa gagwe ka go nosa nno ya boraro mo motshamekong wa boditšhabatšhaba mo letsatsing le le latelang fa ba ne ba fenya Mauritius ka dinno tse pedi go lefela. O ne a nna motshameki wa ntlha wa mo Aforika Borwa go kgona go nosa dinno mo metshamekong ya gagwe ya ntlha e mebedi ya boditšhabatšhaba. Morago ga moo o ne a tsaya karolo mo metshamekong ya makgaola kgang ya sejana sa lefatshe sa FIFA sa 2006 kgatlhanong le Ghana. Ba ne ba fenngwa ke lefatshe la Ghana ka dinno tse pedi go lefela.O ne gape a tshameka mo motshamekong wa botsalano kgatlhanong le Senegal, o o neng wa felela ka maleka a nno setlhopha.
ldhc1g2hhelepuspl5lnye6i4g3k265
Mary Vilakazi
0
15606
56816
56608
2026-10-15T08:00:56Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56816
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>'''Mary Vilakazi''' ( née Seemane ; yo o tshotsweng ka Phatwe 1977) ke mosadi wa mogwebi wa [[Aforika Borwa|Aforikaborwa]] le mmalamatlotlo yo o kwadisitsweng yo e ntseng e le motlhankedimogolo wa FirstRand fa e sa le ka Moranang 2024. Pele ga a tsenelela FirstRand jaaka motlhankedimogolo wa tsamaiso ka ngwaga wa 2018, e ne e le motlatsamotlhankedimogolo wa tsamaiso kwa MMI Holdings le molekane kwa PwC .
== Botshelo jwa ntlha le thuto ==
Vilakazi o tshotswe ka Phatwe ngwaga wa 1977. <ref>{{Cite web |title=Mary Vilakazi |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/officers/ngsxgP-lpUQjxkcvjAoeXihuflk/appointments |access-date=2024-12-24 |website=Companies House |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224095730/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/officers/ngsxgP-lpUQjxkcvjAoeXihuflk/appointments |archive-date=2024-12-24 |url-status=dead}}</ref> O tsholetswe a bo a golela kwa Alexandra, e leng motsesetoropo o o kwa ntle ga [[Johannesburg]] . <ref name=":0">{{Cite web |last=Malope |first=Lesetja |date=11 February 2018 |title=MMI's Mary Vilakazi: Change is natural, not radical |url=https://www.news24.com/fin24/vilakazi-change-is-natural-not-radical-20180209 |access-date=2024-12-24 |website=City Press |language=en-US}}</ref> Mmaagwe e ne e le motlhokomedi wa dibuka. <ref name=":1">{{Cite web |date=2016-05-03 |title=From Alexandra to the boardroom: MMI CFO Mary Vilakazi |url=https://cfo.co.za/articles/mmi-cfo-mary-vilakazi/ |access-date=2024-12-24 |website=CFO South Africa |language=en-US}}</ref> O tsene sekolo se se botlana kwa Alexandra, <ref>{{Cite web |last=Hogg |first=Alec |date=2023-10-05 |title=Undictated: Meet FirstRand's new CEO, the quiet iconoclast Mary Vilakazi |url=https://www.biznews.com/interviews/2023/10/05/undictated-mary-vilakazi |access-date=2024-12-24 |website=BizNews.com |language=en-GB}}</ref> mme, a tshegeditswe ke thuso ya madi a go ithuta ya Letlole la Rotary, <ref name=":1" /> o ne a dira materiki kwa Sekolong se Segolwane sa St Enda kwa Braamfontein, kwa Johannesburg . <ref name=":0" /> O ne a ima a bo a belega mo ngwageng wa gagwe wa bofelo kwa sekolong se segololwane mme le fa go ntse jalo o ne a ikwadisa kwa Yunibesithing ya Witwatersrand, <ref name=":0" /> kwa a weditseng Bachelor of Commerce ka ngwaga wa 1999 le Honours ka ngwaga wa 2000 <ref>{{Cite news|title=First black woman CEO of FirstRand, Mary Vilakazi's journey to success|url=https://www.iol.co.za/business/first-black-woman-ceo-of-firstrand-mary-vilakazis-journey-to-success-47e9c0ee-3477-4046-be7f-e5e5b380c6e2}}</ref>
== Mokgwa wa go itshetsa le tswelelopele ==
Vilakazi o weditse diathikele tsa gagwe tsa tiro ya go nna tlelereke e le mmalamatlotlo yo o kwadisitsweng kwa femeng ya boruni ya PwC, <ref name=":0" /> e e neng e mo neetse basari ya go wetsa dikirii ya gagwe . '''<ref name=":1" />''' Fa a ne a kwala ditlhogo tsa gagwe, le fa kwa tshimologong a ne a kgatlhegetse go dira tiro ya banka, o ne a nna le bokgoni jo bo kgethegileng mo lephateng la inshorense. <ref name=":0" /> O ne a nna mmalamatlotlo yo o kwadisitsweng ka ngwaga wa 2002 . <ref>{{Cite web |last=Jacobs |first=Shaun |date=21 June 2024 |title=The woman running South Africa's most valuable bank |url=https://dailyinvestor.com/finance/55063/the-woman-running-south-africas-most-valuable-bank/ |access-date=2024-12-24 |website=Daily Investor |language=en-ZA}}</ref> O ne a nna kwa PwC morago ga moo mme ka ngwaga wa 2005, a le dingwaga tse di masome a mabedi le bosupa, a tlhatlosiwa maemo go nna molekane mo ofising ya yone [[Cape Town|ya Cape Town]] . <ref name=":0" /> <ref name=":1" />
Magareng ga dingwaga tsa 2008 le 2011, e ne e le motlhankedi mogolo wa tsa madi wa Setlhopha sa Ditirelo tsa Ditswammung, e leng setlamo sa bagakolodi ba ditirelo tsa meepo ; moragonyana o ne a bolela gore o tsere tiro eo gore a kgone go nna le nako e ntsi le morwadie yo mogolwane yo o neng a ya sekolong se segolwane, le gore a kgone go bereka mo tikologong e e neng e se ya dikhamphani tse dintsi e bile e le ya kgwebo. <ref name=":1" /> O ne a tlogela setlhopha se ka ngwaga wa 2011 go ya go nna mogakolodi mme a nna mo borotong ya sone a se gakolola malatsi a mabedi ka beke. <ref name=":1" />
Ka Motsheganong ngwaga wa 2014, Vilakazi o ne a boela kwa Johannesburg go ya go nna leloko la MMI Holdings, e leng setlhopha sa ditirelo tsa madi se se kwadisitsweng mo lenaaneng la JSE se e neng e le moreki wa gagwe kwa PwC le se a neng a nna leloko la boroto ya sone ka ngwaga wa 2010 . <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> O ne a thapiwa go nna tlhogo ya botsamaisi jwa tekanyetso, ka moono wa gore o tla akanyediwa go tlhatlosiwa go nna motlhankedi mogolo wa tsa madi, mme a nna motlhankedi mogolo wa tsa madi ka Phukwi ngwaga wa 2015. <ref name=":1" /> Mo pakeng eo o ne a nna le seabe se segolo mo go tsenyeng tirisong go kopanngwa ga dikompone tsa Metropolitan Holdings le Setlhopha sa Momentum . <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> O ne a tlhomiwa go nna motlatsa-mokhuduthamaga wa MMI ka Phukwi ngwaga wa 2017 mme mo dikgweding tse di latelang a nna ntlhopheng wa go tlhatlhama Nicolaas Kruger jaaka mokhuduthamaga; le fa go ntse jalo, ka Tlhakole ngwaga wa 2018, MMI e ne ya itsise gore Kruger o tla tlhatlhangwa ke ntlhopheng wa kwa ntle le gore Jeanette Marais o tla tlhomiwa go nna motlatsamokhuduthamaga wa bobedi go bereka mmogo le Vilakazi. <ref>{{Cite web |last=Malope |first=Lesetja |date=11 February 2018 |title=MMI deputy chief executive: I was not overlooked |url=https://www.news24.com/citypress/business/mmi-deputy-chief-executive-i-was-not-overlooked-20180209 |access-date=2024-12-24 |website=City Press |language=en-US}}</ref>
[[Karolo:Articles with hCards]]
c3pql5evf27gfcjgb8lzacyy8cf9mi8
Mokgatlho wa Metshameko ya Bosusu wa Aforikaborwa
0
15607
56819
56638
2026-10-15T09:10:31Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56819
wikitext
text/x-wiki
Mokgatlho wa batlhoka kutlo ba Afriaka Borwa ('''SADSF''') ke setlhopha sa semmuso se se laolang tsa Metshameko ya batlhoko kutlo mo Afirika Borwa se marapo a sone ke a go ba romela, go kgothatsa, go ema nokeng ditlhopha tse di emelang Aforika Borwa ka tsa madi le batshameki ba botlhoko kutlo mo Metshamekong ya ba tlhoka kutlo , Dikgaisano tsa mafatshe tsa ba tlhoka kutlo . Mokgatlho o tsere maikarabelo a go romela batshameki ba ba sa utlweng mo ditsebeng kwa Metshamekong ya ba tlhoko kutlo go tloga ka ngwaga wa 1993.<ref>{{Cite web |title=Countries {{!}} Deaflympics |url=https://www.deaflympics.com/countries.asp?country=rsa |access-date=2017-10-07 |website=www.deaflympics.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.teamsa.co.za/deaf-sports-federation-of-southern-africa/|title=South African Deaf Sports Federation {{!}} TeamSA|date=2014-01-21|access-date=2017-10-07|language=en-US}}</ref>
SADSF e simolotse ka ngwaga wa 1981 mme ba berekisana le Komiti ya Boditšhabatšhaba ya Metshameko ya ba tlhoka kutlo (CISS), e leng mokgatlho o o laolang metshameko ya ba tlhoka kutlo mo jareng yotlhe ya lefatshe lotlhe. <ref>{{Cite web |title=South African Deaf Sport Federation {{!}} Prodder |url=http://www.prodder.org.za/civicrm/contact/view?reset=1&cid=11272 |access-date=2017-10-07 |website=www.prodder.org.za |archive-url=https://web.archive.org/web/20171008030106/http://www.prodder.org.za/civicrm/contact/view?reset=1&cid=11272 |archive-date=2017-10-08 |url-status=dead}}</ref>
Mokgatlho wa batlhoka kutlo ba Afriaka Borwa e berekisanang le Mokgatlho wa Aforika Borwa wa Metshameko le Komiti ya Diolimpiki e e leng setlhopha se se laolang sa dichaba mo Aforika Borwa se se tsepameng ka Diolimpiki tsa batlhoka kutlo le Diolimpiki tsa Batho ba ba sa kgoneng go dira sepe.
== Metswedi ==
00qg8le0gb6mwer0z7iqa9ut3yv4ov0
Corbin Bosch
0
15611
56805
56615
2026-10-15T00:22:55Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56805
wikitext
text/x-wiki
'''Corbin Bosch''' ( o tshotswe ka kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi a le lesome ka ngwaga wa 1994 ) <ref>{{Cite news|url=http://www.skysports.com/cricket/player/21026/corbin-bosch|title=Player Details}}</ref> ke motshameki wa kirikete wa Aforikaborwa . O tshamekile mo Sejaneng sa Lefatshe sa U19 sa ngwaga wa 2014 . <ref>{{Cite web |title=Corbin Bosch, Man of the Match, Pakistan v South Africa, ICC U19 CWC 2014 - Final |url=http://www.icc-cricket.com/videos/media/id/471b9a92570e4d66b96cd18cb7b894a4/corbin-bosch-man-of-the-match-pakistan-v-south-africa-icc-u19-cwc-2014-final |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201217/http://www.icc-cricket.com/videos/media/id/471b9a92570e4d66b96cd18cb7b894a4/corbin-bosch-man-of-the-match-pakistan-v-south-africa-icc-u19-cwc-2014-final |archive-date=2016-03-04 |access-date=2015-10-28 |website=icc-cricket.com}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.cricketcountry.com/news/icc-under-19-world-cup-2014-corbin-bosch-pays-tribute-to-father-with-performance-in-final-104866|title=ICC Under-19 World Cup 2014: Corbin Bosch pays tribute to father with performance in final|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241225051715/https://www.cricketcountry.com/news/icc-under-19-world-cup-2014-corbin-bosch-pays-tribute-to-father-with-performance-in-final-104866/|archivedate=2024-12-25|access-date=2026-10-13}}</ref> Ke morwa wa motshameki wa pele wa kirikete wa Aforikaborwa Tertius Bosch . <ref>{{Cite news|url=http://www.iol.co.za/news/south-africa/tertius-bosch-knew-he-was-in-danger-says-pi-1.71471#.VjB51hGFPIU|title=Tertius Bosch knew he was in danger, says PI}}</ref> Ke motshamiki yo o kgonang go tshameka dilo tsotlhe yo gantsi a betang mo thulaganyong e e fa gare.
hh29j7qsnuykdsl07k34y8bi4dm5zhd
Siphiwe Tshabalala
0
15623
56794
56652
2026-10-14T12:54:03Z
Tinashe Tariro
13280
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360152624|Siphiwe Tshabalala]]"
56794
wikitext
text/x-wiki
'''Lawrence Siphiwe Tshabalala''' (/ Tshabalala Tsela ya PEE CHAB -ə- LAH -lə ; sih- yo o tshotsweng ka ngwaga wa 1984 kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi a masome a mabedi le botlhano ) ke moitsaanape wa kgwele ya dinao kwa Aforikaborwa yo o kileng a bo a e tshameka e le motshameki wa mo legareng
O tsewa e le mongwe wa batshameki ba kgwele ya dinao ba Aforika Borwa ba ba tumileng e bile ba kgabisiwa thata mo kokomaneng ya gagwe. E ne e le motshameki wa ntlha go tshameka lekgetho la ntlha la boditšhabatšhaba fa a ne a sa ntse a tshameka mo Lephateng la Ntlha la Bosetšhaba . Ka dipapadi di le masome a boroba-bobedi, ke motshameki wa bobedi yo o tshameketseng setlhopha sa bosetšhaba sa Aforika Borwa go gaisa botlhe, mme o tshamekile mo dikgaisanong di le tharo tsa Ditšhaba tsa Aforika le mo Sejaneng sa Lefatshe sa FIFA sa ngwaga wa 2010, se kwa go sone a neng a nosa nno ya tlha ya kgaisano ka ngwaga wa 2010 kgwedi ya Seetebosigo e tlhola malatsi a le lesome le motso; nno ya teng e ne ya tlhophiwa gore e neelwe seetsele sa FIFA Puskás .
== Botshelo jwa bonyana ==
Tshabalala o tshotswe ka la bo 25 Lwetse 1984 kwa Phiri jaaka ngwana wa ntlha wa bana ba le babedi go batsadi ba gagwe e leng Isaac Tshabalala (yo o tshotsweng ka 1964) le Hadifele Rebecca (yo o tshotsweng ka Makhubu) (1965–2010). Kgaitsadie yo mmotlana o bidiwa Mpumi. O ne a gola mme a nna mo ntlong ya ditena tsa sefatlhego go fitlha a nna dingwaga di le 19, <ref>{{Cite web |title=Red Bulletin- the House That Built Siphiwe |url=http://www.redbull.com/cs/Satellite/en_ZA/Article/Red-Bulletin-The-House-That-Built-Siphiwe-021243238026088 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924120839/http://www.redbull.com/cs/Satellite/en_ZA/Article/Red-Bulletin-The-House-That-Built-Siphiwe-021243238026088 |archive-date=24 September 2015 |access-date=25 August 2015 |website=[[Red Bull]]}}</ref> e e neng e le ya ga borraagwemogolo. O ne a nna koo le bontsalae le kgaitsadie. Rraagwe o ne a bereka e le mokgweetsi wa thekisi. <ref>{{Cite web |last=((SPIEGEL ONLINE, Hamburg, Germany)) |date=4 July 2010 |title=Football Hero Siphiwe Tshabalala: 'We Brought Joy to South Africans' |url=http://www.spiegel.de/international/world/football-hero-siphiwe-tshabalala-we-brought-joy-to-south-africans-a-705159.html |website=SPIEGEL ONLINE}}</ref> O tsene sekolo se segolwane kwa Sekolong se segolwane sa Seanamarena kwa Phiri, kwa Soweto . <ref>{{Cite web |title=Shabba: Education is key |url=http://siphiwetshabalala.co.za/2014/03/10/shabba-believes-education-is-key/ |website=siphiwetshabalala.co.za}}</ref> Tshabalala o ne a eletsa go nna mmalamatlotlo yo o kwadisitsweng a sa ntse a le mosimane yo monnye. <ref>{{Cite web |date=16 September 2013 |title=Youth Village » 10 Things You Didn't Know about Siphiwe Tshabalala |url=http://www.youthvillage.co.za/2013/09/10-things-didnt-know-siphiwe-tshabalala/ |website=youthvillage.co.za}}</ref>
== Botshelo jwa motho ka namana ==
Mmaagwe Tshabalala e bong Rebecca Hadifele "Hadi" Makhubu (1965–2010) o tlhokafetse ka ngwaga wa 2010 kgwedi ya Sedimonthole e tlhola malatsi a le matlhano, morago ga go gobala mo tlhogong a sena go wa kwa moletlong wa thapelo ya nyalo e a neng a le kwa go yone le monna wa gagwe Isaac. O fitlhilwe kwa Mabitleng a Avalon ka 11 Sedimonthole 2010 kwa Soweto . Phitlho e ne e tsenetswe ke batho ba ba itsegeng jaaka [[Pitso Mosimane]], Jimmy Tau, Morgan Gould mmogo le tiragatso ya Joyous Celebration. <ref>{{Cite web |title=Siphiwe Tshabalala grieves |url=http://drum.co.za/celebs/siphiwe-tshabalala-grieves/ |website=DRUM}}</ref> Monna mongwe [[Kgaolo ya Limpopo|wa kwa Limpopo]] yo o bidiwang Samson Nangani o boletse fa Tshabalala e le ngwana wa gagwe mme a latlhegelwa ke kgolagano le mmaagwe fa a santse a imile. Tshabalala o ne a itatola fa e le ngwana wa ga Nangani. <ref>{{Cite web |last=Sunday World |title=Tshabalala spurns 'father' claim |url=http://www.timeslive.co.za/sport/soccer/2011/02/27/tshabalala-spurns-father-claim |website=Times LIVE}}</ref>
mtj3qh18e2dtktv9wn4azlcqeg462jz
Nicki Minaj
0
15630
56820
56669
2026-10-15T10:11:21Z
InternetArchiveBot
8156
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
56820
wikitext
text/x-wiki
'''Onika Tanya Maraj-Petty''' ( yo o tshotsweng ka kgwedi ya Sedimonthole e tlhola malatsi ale borobabobedi ka ngwaga wa 1982 ), yo o itsiweng ka leina la '''Nicki Minaj''' ( /ˈ n ɪ k i m ɪ ˈ n ɑː ʒ / c NIK -ee min- AHZH ), ke seopedi sa mmino wa repe, ke seopedi le mokwadi wa dipina wa kwa Trinidad. Ba mmitsa " Kgosigadi ya Repe ", o itsewe ka mmino wa gagwe o o nonofileng wa repe, mafoko a gagwe a a tshegisang le go kgona go opela ka ditsela tse di farologaneng,. Gantsi o tsewa jaaka mongwe wa baopedi ba mmino wa repe ba ba nang le tlhotlheletso go gaisa botlhe, o tlotliwa jaaka ele ene yo o tlhotlheleditseng go tsoga gape ga mmino wa repe wa basadi fa e sale ka dingwaga tsa bo 2010.
O goletse kwa tropong ya New York, Minaj o ne a simolola go opela dipina tsa go repa sentle ko tshimologong ya dingwaga tsa bo2000 mme a lemogiwa thata ka dipina tsa gagwe tse tharo fa gare ga ngwaga wa 2007 le wa 2009. Motlobo wa dipina wa gagwe wa ntlha wa ''Pink Friday'' (ka ngwaga wa 2010),one wa simolola beke ka dithekiso tsedi ko godimo ya alebamo ya repe ya basadi ya lekgolo la bo21 la dingwaga, ya nna kwa setlhoeng sa <nowiki><i id="mwHQ">Billboard</i></nowiki> 200 ya kwa Amerika, mme ya tsala pina e le nngwe ya " Super Bass ". O ne a sekaseka mmino wa pop mo motlobong wa gagwe wa dipina wa bobedi ya kwa lefatsheng la Amerika, ''e leng Labotlhano o o Pinki: Roman Reloaded'' (2012), e e neng ya tlhagisa pina e le nngwe e e kwa godimo ya botlhano, e leng " Starships ". O ne a boela kwa medirong ya gagwe [[Hip-hop|ya hip-hop]] ka ''The Pinkprint'' (2014) le ''Queen'' (2018), tse di neng tsa ntsha dipina tse di sa nyalwang tsa " Anaconda " le " Chun-Li ". Minaj o fitlheletse dipina tsa gagwe tsa ntlha <nowiki><i id="mwKw">tsa Billboard</i></nowiki> Hot 100 tsa nomoro ya ntlha ka dipina tsa 2020 tsa " Say So " le " Trollz "; ya pele e ne e le tirisanommogo ya ntlha ya basadi ya repe go nna kwa godimo ga tšhate. Motlobo wa gagwe wa dipina tsedi tlhano wa, ''Pink Friday 2'' ( ka ngwaga wa 2023), o ne wa dira gore e nne seopedi sa mmino wa repe sa mosadi yo o nang le dialebamo tsa nomoro ya ntlha tsa US (tse tharo) mme a tsala pina ya gagwe ya ntlha ya wa maemo a ntlha kwa lefatsheng la Amerika a le esi, " Super Freaky Girl ". Loeto lwa gagwe lwa di khonsata lo ne lwa nna loeto lo lo neng lwa dira madi a mantsi go gaisa otlhe a a kileng a dirwa ke basadi ba ba iopelang mmino wa repe e bile lo ne lwa nna mo lengwe lwa maeto a matlhano a a ko godimo a a neng a dira madi a mantsi go gaisa otlhe a a kileng a dirwa ke baopedi ba mmino o mo ditsong.
Onika Tanya Maraj o tshotswe ka kgwedi ya Sedimonthole e tlhola malatsi ale borobabobedi ka ngwaga wa 1982, kwa Saint James, kwa mololwaneng wa lefatshe la Spain, kwa Trinidad le Tobago. <ref name="Biography">{{Cite web |title=Nicki Minaj Biography: Rapper (1982–) |url=http://www.biography.com/people/nicki-minaj-579574 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113055603/http://www.biography.com/people/nicki-minaj-579574 |archive-date=November 13, 2015 |access-date=April 22, 2013 |website=[[Biography (TV program)|Biography]]}}</ref> <ref name="AM">{{Cite web |last=Thomas |first=Fred |title=Nicki Minaj Biography |url=https://www.allmusic.com/artist/nicki-minaj-mn0001013175/biography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803151944/https://www.allmusic.com/artist/nicki-minaj-mn0001013175/biography |archive-date=August 3, 2020 |access-date=November 1, 2021 |website=AllMusic |language=en}}</ref> Ntate wa gagwe, e leng Robert Maraj (1956–2021), <ref name="father's death">{{Cite news|date=February 14, 2021|title=Nicki Minaj's father, Robert Maraj, killed in hit-and-run accident|url=https://www.theguardian.com/music/2021/feb/14/nicki-minaj-father-robert-maraj-killed-hit-and-run-accident|access-date=February 14, 2021}}</ref> ene e ne ele mogolwane wa tsa madi le seopedi sa efangele sa nakwana sa losika lwa ga Dougla ( mme wa Moaforika-Trinidad le Ntatwe wa gagwe wa Indo-Trinidad ), <ref name="IndiaToday" /> fa Mme wa gagwe, Carol, le ene e le seopedi sa efangele mme a tlholega kwa Aforika-Trinidad. Mmaagwe o ne a bereka mo lephateng la dituelo le a metlobo fa Minaj a santse ale mmotlana. <ref>{{Cite news|date=June 26, 2014|title=Carol Maraj Exclusive: Nicki Minaj's Mom Says Tithing Helped Rapper, Shares Gospel Music, Abuse|url=http://www.christianpost.com/news/carol-maraj-exclusive-nicki-minajs-mom-says-tithing-helped-rapper-shares-gospel-music-abuse-122292/|access-date=March 14, 2016}}</ref> <ref>{{Cite news|date=May 9, 2014|title=Nicki Minaj's Mom, Carol Maraj, Hopes To Inspire Abused Women With Her Music|url=http://www.mtv.com/news/1822809/nicki-minajs-mom-carol-maraj-hopes-to-inspire-abused-women-with-her-music/|access-date=March 14, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220529120022/http://www.mtv.com/news/1822809/nicki-minajs-mom-carol-maraj-hopes-to-inspire-abused-women-with-her-music/|archivedate=May 29, 2022}}</ref> Ntate wa gagwe e ne e le monwi bojalwa go fetelela le moji wa notagi ya crack cocaine yo Minaj a neng a mo tlhalosa e le yo o neng a sotla mme wa gagwe ebile a feletsa a fisa ntlo ya bone ka kgwedi ya Sedimonthole ngwaga wa 1987. <ref>{{Cite web |last=Rivas |first=Jorge |date=January 28, 2011 |title=Nicki Minaj Gets Personal On Childhood Abuse |url=https://colorlines.com/articles/nicki-minaj-gets-personal-childhood-abuse |access-date=2024-10-05 |website=Colorlines}}</ref> <ref name="dailyexpress">{{Cite news|title=Carol Maraj, Mother of Hip Hop Star Nicki Minaj|url=http://www.trinidadexpress.com/woman-magazine/Carol_Maraj-163265826.html|access-date=July 29, 2013}}</ref> Minaj o na le mogolowe wa rre, monnawe wa mosimane le kgaitsadie yo mmotlana ka mmaagwe. <ref>{{Cite news|date=January 27, 2020|title=Nicki Minaj's brother Jelani Maraj sentenced to 25 years to life for raping 11-year-old|url=https://eu.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/01/27/nicki-minaj-brother-25-years-life-raping-11-year-old/4592043002/|access-date=July 20, 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|date=February 5, 2020|title=Nicki Minaj Accuses Meek Mill of Physical Abuse During Explosive Twitter Fight|url=https://www.vulture.com/2020/02/nicki-minaj-meek-mill-twitter-fight-2020.html|access-date=July 20, 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|date=April 25, 2020|title=Nicki Minaj's Little Sister Ming Maraj Raps Along To 'Moment 4 Life': Report|url=https://www.hotnewhiphop.com/293161-nicki-minajs-little-sister-ming-maraj-raps-along-to-moment-4-life-news|access-date=July 20, 2022}}</ref>
[[Karolo:Articles with hCards]]
[[Karolo:Short description is different from Wikidata]]
[[Karolo:Articles with short description]]
eiyibvrcb7o7r5guzprpe9s2y84fk91
Paymaster Dennison
0
15643
56770
56748
2026-10-14T12:27:58Z
GABY2605
13292
56770
wikitext
text/x-wiki
'''William Dennison''', yo o neng a itsege ka leina la metshamekwane e leng '''" Paymaster "''' mme gape a itsege ka leina la '''Willie Dennyson''',<ref>[https://link.gale.com/apps/doc/A464904299/STND?u=tplmain&sid=STND&xid=6cc2b1d6 "Zebras 50-year transformation"]. Botswana Daily News. [[:en:Gaborone|Gaborone]]: Knowledge Bylanes. 17 September 2016. Retrieved 14 October 2026. "On the score-sheet were legendries in Township Rollers captain, Clement 'Muller' Mothelesi, Morwalela 'Pro' Seema, also from Rollers, and Willie 'Paymaster' Dennison from Notwane"</ref> ( ka kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi a le masome a mararo ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe, masome a matlhano le bone (1954) – pele ga ngwaga wa diketete tse pedi le bosupa (2007 ) e ne e le [[:en:Association_football|motshameki wa kgwele ya dinao]] wa [[:en:Botswana|Motswana]] le [[:en:Coach_(sport)#Association_football|motsamaisi]] yo o neng a tshameka jaaka [[:en:Midfielder|motshamekagare wa moja]].<ref>[https://iffhs.com/en/news/iffhs-all-time-botswana-mens-dream-team-27-1270 "IFFHS ALL TIME BOTSWANA MEN'S DREAM TEAM - 27"]. IFFHS. 11 August 2021. Retrieved 14 October 2026.</ref>
== Botshelo jwa pele ==
William "Paymaster" Dennison o tshotswe ka kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi a le masome a mararo ka ngwaga wa wa sekete, makgolo a robabongwe, masome a matlhano le bone (1954) kwa [[:en:Mahalapye|Kgaolong ya Mahalapye]], [[:en:Bechuanaland_Protectorate|Bechuanaland]] (jaanong e le Botswana ) mme ba lelapa la gagwe ba ne ba fudugela kwa [[:en:Gaborone|Gaborone]] moragonyana ga foo. O weditse dithuto tsa gagwe fa gare ga ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe, masome a matlhano le borobabobedi (1958) le sekete, makgolo a robabongwe, masome a supa le bongwe(1971) kwa sekoleng se sebotlana sa Thornhill le se segolwane sa Gaborone.<ref>"[https://www.sundaystandard.info/paymaster-dennison-botswanas-biggest-soccer-legend-ever-is-missing-to-the-world/ Paymaster Dennison – Botswana's biggest soccer legend ever is "missing to the world"]. Sunday Standard. 6 October 2013. Retrieved 14 October 2026.</ref>
== Setlhopha se ne a le mo go sone ==
O tseneletse setlhopha sa [[Real Swingers]] ka dingwaga tsa bo 1960 mme morago a fudusediwa kwa setlhopheng sa [[Mahalapye Queens Park Rangers]] .<ref>[https://www.sundaystandard.info/paymaster-dennison-botswanas-biggest-soccer-legend-ever-is-missing-to-the-world/ "Paymaster Dennison – Botswana's biggest soccer legend ever is "missing to the world"]. Sunday Standard. 6 October 2013. Retrieved 14 October 2026.</ref>
Fa a le dingwaga di le lesome le borobarobedi ka ngwaga wa 1972, o ne a tsena mo setlhopheng sa [[:en:Notwane_F.C.|Notwane]] mme kwa bofelong a nna [[:en:Captain_(association_football)|mokapotene wa setlhopha]] .
O fentse dikgaisano tse pedi tsa [[:en:Botswana_Premier_League|Liki e Kgolo ya Botswana]] ya ngwaga wa 1978 le go nna mofenyi wa makgaolakgang mo [[:en:Botswana_FA_Challenge_Cup|Sejaneng sa]] [[:en:Botswana_FA_Challenge_Cup|kgwetlho sa Botswana]] sa ngwaga wa 1978.<ref>"[https://www.rsssf.org/tablesb/botschamp.html Botswana - List of Champions]". RSSSF.</ref><ref>[https://www.rsssf.org/tablesb/botscuphist.html "Botswana Cup Winners"]. RSSSF.</ref> Morago ga moo o ne a emela Notwane mo [[:en:1979_African_Cup_Winners'_Cup|Sejaneng sa]] [[:en:1979_African_Cup_Winners'_Cup|bafenyi ba sejana sa Aforika sa ngwaga wa 1979]] kwa setlhopha se neng sa latlhegelwa ke dino di lekana (6–6) ka palogotlhe mo tikologong ya ntlha ka ntlha ya [[:en:Away_goals_rule|molao wa go nosa dino kwa ntle kgatlhanong]] le [[:en:Maseru_Brothers_FC|Maseru United]] go tswa kwa [[:en:Lesotho|Lesotho]].<ref>[https://www.cafonline.com/modules/archives/confederation_cup/years/1979.htm Results available on CAF Official Website]</ref>
Ka kgwedi ya Ngwanatsele ngwaga e le wa 1983, Notwane e ne e le mo maemong a botlhano mo Liking e Kgolo ya Botswana<ref>[https://www.rsssf.org/tablesb/bots83.html "Botswana 1983"]. RSSSF.</ref> mme Dennison o ne a tlogela setlhopha seno moragonyana fela ga foo.
Ka ngwaga wa 1983 o ne a tlhama setlhopha sa gagwe sa Paymaster Spurs ; o ne a rola tiro mo kgweleng ya dinao kwa Paymaster Spurs.<ref>[https://www.sundaystandard.info/paymaster-dennison-botswanas-biggest-soccer-legend-ever-is-missing-to-the-world/ "Paymaster Dennison – Botswana's biggest soccer legend ever is "missing to the world""]. Sunday Standard. 6 October 2013. Retrieved 14 October 2026.</ref>
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Matsalo a 1954]]
[[Karolo:Batshameki ba kgwele ya dinao ba borre mo Botswana]]
[[Karolo:Batshemeki ba setlhopha sa Notwane]]
6cckxbkofcfj1ak197tzwio7ut8gngo
56792
56770
2026-10-14T12:49:32Z
GABY2605
13292
56792
wikitext
text/x-wiki
'''William Dennison''', yo o neng a itsege ka leina la metshamekwane e leng '''" Paymaster "''' mme gape a itsege ka leina la '''Willie Dennyson''',<ref>[https://link.gale.com/apps/doc/A464904299/STND?u=tplmain&sid=STND&xid=6cc2b1d6 "Zebras 50-year transformation"]. Botswana Daily News. [[:en:Gaborone|Gaborone]]: Knowledge Bylanes. 17 September 2016. Retrieved 14 October 2026. "On the score-sheet were legendries in Township Rollers captain, Clement 'Muller' Mothelesi, Morwalela 'Pro' Seema, also from Rollers, and Willie 'Paymaster' Dennison from Notwane"</ref> ( ka kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi a le masome a mararo ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe, masome a matlhano le bone (1954) – pele ga ngwaga wa diketete tse pedi le bosupa (2007 ) e ne e le [[:en:Association_football|motshameki wa kgwele ya dinao]] wa [[:en:Botswana|Motswana]] le [[:en:Coach_(sport)#Association_football|motsamaisi]] yo o neng a tshameka jaaka [[:en:Midfielder|motshamekagare wa moja]].<ref>[https://iffhs.com/en/news/iffhs-all-time-botswana-mens-dream-team-27-1270 "IFFHS ALL TIME BOTSWANA MEN'S DREAM TEAM - 27"]. IFFHS. 11 August 2021. Retrieved 14 October 2026.</ref>
== Botshelo jwa pele ==
William "Paymaster" Dennison o tshotswe ka kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi a le masome a mararo ka ngwaga wa wa sekete, makgolo a robabongwe, masome a matlhano le bone (1954) kwa [[:en:Mahalapye|Kgaolong ya Mahalapye]], [[:en:Bechuanaland_Protectorate|Bechuanaland]] (jaanong e le Botswana ) mme ba lelapa la gagwe ba ne ba fudugela kwa [[:en:Gaborone|Gaborone]] moragonyana ga foo. O weditse dithuto tsa gagwe fa gare ga ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe, masome a matlhano le borobabobedi (1958) le sekete, makgolo a robabongwe, masome a supa le bongwe(1971) kwa sekoleng se sebotlana sa Thornhill le se segolwane sa Gaborone.<ref>"[https://www.sundaystandard.info/paymaster-dennison-botswanas-biggest-soccer-legend-ever-is-missing-to-the-world/ Paymaster Dennison – Botswana's biggest soccer legend ever is "missing to the world"]. Sunday Standard. 6 October 2013. Retrieved 14 October 2026.</ref>
== Setlhopha se ne a le mo go sone ==
O tseneletse setlhopha sa [[Real Swingers]] ka dingwaga tsa bo 1960 mme morago a fudusediwa kwa setlhopheng sa [[Mahalapye Queens Park Rangers]] .<ref>[https://www.sundaystandard.info/paymaster-dennison-botswanas-biggest-soccer-legend-ever-is-missing-to-the-world/ "Paymaster Dennison – Botswana's biggest soccer legend ever is "missing to the world"]. Sunday Standard. 6 October 2013. Retrieved 14 October 2026.</ref>
Fa a le dingwaga di le lesome le borobarobedi ka ngwaga wa 1972, o ne a tsena mo setlhopheng sa [[:en:Notwane_F.C.|Notwane]] mme kwa bofelong a nna [[:en:Captain_(association_football)|mokapotene wa setlhopha]] .
O fentse dikgaisano tse pedi tsa [[:en:Botswana_Premier_League|Liki e Kgolo ya Botswana]] ya ngwaga wa 1978 le go nna mofenyi wa makgaolakgang mo [[:en:Botswana_FA_Challenge_Cup|Sejaneng sa]] [[:en:Botswana_FA_Challenge_Cup|kgwetlho sa Botswana]] sa ngwaga wa 1978.<ref>"[https://www.rsssf.org/tablesb/botschamp.html Botswana - List of Champions]". RSSSF.</ref><ref>[https://www.rsssf.org/tablesb/botscuphist.html "Botswana Cup Winners"]. RSSSF.</ref> Morago ga moo o ne a emela Notwane mo [[:en:1979_African_Cup_Winners'_Cup|Sejaneng sa]] [[:en:1979_African_Cup_Winners'_Cup|bafenyi ba sejana sa Aforika sa ngwaga wa 1979]] kwa setlhopha se neng sa latlhegelwa ke dino di lekana (6–6) ka palogotlhe mo tikologong ya ntlha ka ntlha ya [[:en:Away_goals_rule|molao wa go nosa dino kwa ntle kgatlhanong]] le [[:en:Maseru_Brothers_FC|Maseru United]] go tswa kwa [[:en:Lesotho|Lesotho]].<ref>[https://www.cafonline.com/modules/archives/confederation_cup/years/1979.htm Results available on CAF Official Website]</ref>
Ka kgwedi ya Ngwanatsele ngwaga e le wa 1983, Notwane e ne e le mo maemong a botlhano mo Liking e Kgolo ya Botswana<ref>[https://www.rsssf.org/tablesb/bots83.html "Botswana 1983"]. RSSSF.</ref> mme Dennison o ne a tlogela setlhopha seno moragonyana fela ga foo.
Ka ngwaga wa 1983 o ne a tlhama setlhopha sa gagwe sa Paymaster Spurs ; o ne a rola tiro mo kgweleng ya dinao kwa Paymaster Spurs.<ref>[https://www.sundaystandard.info/paymaster-dennison-botswanas-biggest-soccer-legend-ever-is-missing-to-the-world/ "Paymaster Dennison – Botswana's biggest soccer legend ever is "missing to the world""]. Sunday Standard. 6 October 2013. Retrieved 14 October 2026.</ref>
== Tiro ya boditšhabatšhaba ==
Dennison o ne a emela Botswana magareng ga ngwaga wa 1972 le 1976, mme e ne e le mokapotene wa setlhopha sa bosetšhaba ka ngwaga wa 1972.<ref>[https://link.gale.com/apps/doc/A464904299/STND?u=tplmain&sid=STND&xid=6cc2b1d6 "Zebras 50-year transformation"]. Botswana Daily News. [[:en:Gaborone|Gaborone]]: Knowledge Bylanes. 17 September 2016. Retrieved 14 October 2026. "On the score-sheet were legendries in Township Rollers captain, Clement 'Muller' Mothelesi, Morwalela 'Pro' Seema, also from Rollers, and Willie 'Paymaster' Dennison from Notwane"</ref> O nositse dino ka nako ya phenyo ya nno tse nne go boraro kgatlhanong le Swaziland ka kgedi ya Lwetse e tlhola malatsi a masome a mararo ka ngwaga wa 1974, mme o ne a tshameka mo metshamekong e mebedi ya ntlha ya semmuso morago ga gore Botswana e nne leloko la CAF mo nne ya nna le ditatlhegelo tsa dino di supa go bongwe (7–1) le dino di le tharo go lefela (3–0) kgatlhanong le Malawi ka kgwedi ya lwetsi e tlhola malatsi a lesome le boraro le boraro13 le 17 Lwetse 1976
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Matsalo a 1954]]
[[Karolo:Batshameki ba kgwele ya dinao ba borre mo Botswana]]
[[Karolo:Batshemeki ba setlhopha sa Notwane]]
thhqgp2bf9vnkiylpj3indexnl8pff2
56796
56792
2026-10-14T12:57:22Z
GABY2605
13292
56796
wikitext
text/x-wiki
'''[[:en:Paymaster_Dennison#cite_note-8|William Dennison]]''', yo o neng a itsege ka leina la metshamekwane e leng '''" Paymaster "''' mme gape a itsege ka leina la '''Willie Dennyson''',<ref>[https://link.gale.com/apps/doc/A464904299/STND?u=tplmain&sid=STND&xid=6cc2b1d6 "Zebras 50-year transformation"]. Botswana Daily News. [[:en:Gaborone|Gaborone]]: Knowledge Bylanes. 17 September 2016. Retrieved 14 October 2026. "On the score-sheet were legendries in Township Rollers captain, Clement 'Muller' Mothelesi, Morwalela 'Pro' Seema, also from Rollers, and Willie 'Paymaster' Dennison from Notwane"</ref> ( ka kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi a le masome a mararo ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe, masome a matlhano le bone (1954) – pele ga ngwaga wa diketete tse pedi le bosupa (2007 ) e ne e le [[:en:Association_football|motshameki wa kgwele ya dinao]] wa [[:en:Botswana|Motswana]] le [[:en:Coach_(sport)#Association_football|motsamaisi]] yo o neng a tshameka jaaka [[:en:Midfielder|motshamekagare wa moja]].<ref>[https://iffhs.com/en/news/iffhs-all-time-botswana-mens-dream-team-27-1270 "IFFHS ALL TIME BOTSWANA MEN'S DREAM TEAM - 27"]. IFFHS. 11 August 2021. Retrieved 14 October 2026.</ref>
== Botshelo jwa pele ==
William "Paymaster" Dennison o tshotswe ka kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi a le masome a mararo ka ngwaga wa wa sekete, makgolo a robabongwe, masome a matlhano le bone (1954) kwa [[:en:Mahalapye|Kgaolong ya Mahalapye]], [[:en:Bechuanaland_Protectorate|Bechuanaland]] (jaanong e le Botswana ) mme ba lelapa la gagwe ba ne ba fudugela kwa [[:en:Gaborone|Gaborone]] moragonyana ga foo. O weditse dithuto tsa gagwe fa gare ga ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe, masome a matlhano le borobabobedi (1958) le sekete, makgolo a robabongwe, masome a supa le bongwe(1971) kwa sekoleng se sebotlana sa Thornhill le se segolwane sa Gaborone.<ref>"[https://www.sundaystandard.info/paymaster-dennison-botswanas-biggest-soccer-legend-ever-is-missing-to-the-world/ Paymaster Dennison – Botswana's biggest soccer legend ever is "missing to the world"]. Sunday Standard. 6 October 2013. Retrieved 14 October 2026.</ref>
== Setlhopha se ne a le mo go sone ==
O tseneletse setlhopha sa [[Real Swingers]] ka dingwaga tsa bo 1960 mme morago a fudusediwa kwa setlhopheng sa [[Mahalapye Queens Park Rangers]] .<ref>[https://www.sundaystandard.info/paymaster-dennison-botswanas-biggest-soccer-legend-ever-is-missing-to-the-world/ "Paymaster Dennison – Botswana's biggest soccer legend ever is "missing to the world"]. Sunday Standard. 6 October 2013. Retrieved 14 October 2026.</ref>
Fa a le dingwaga di le lesome le borobarobedi ka ngwaga wa 1972, o ne a tsena mo setlhopheng sa [[:en:Notwane_F.C.|Notwane]] mme kwa bofelong a nna [[:en:Captain_(association_football)|mokapotene wa setlhopha]] .
O fentse dikgaisano tse pedi tsa [[:en:Botswana_Premier_League|Liki e Kgolo ya Botswana]] ya ngwaga wa 1978 le go nna mofenyi wa makgaolakgang mo [[:en:Botswana_FA_Challenge_Cup|Sejaneng sa]] [[:en:Botswana_FA_Challenge_Cup|kgwetlho sa Botswana]] sa ngwaga wa 1978.<ref>"[https://www.rsssf.org/tablesb/botschamp.html Botswana - List of Champions]". RSSSF.</ref><ref>[https://www.rsssf.org/tablesb/botscuphist.html "Botswana Cup Winners"]. RSSSF.</ref> Morago ga moo o ne a emela Notwane mo [[:en:1979_African_Cup_Winners'_Cup|Sejaneng sa]] [[:en:1979_African_Cup_Winners'_Cup|bafenyi ba sejana sa Aforika sa ngwaga wa 1979]] kwa setlhopha se neng sa latlhegelwa ke dino di lekana (6–6) ka palogotlhe mo tikologong ya ntlha ka ntlha ya [[:en:Away_goals_rule|molao wa go nosa dino kwa ntle kgatlhanong]] le [[:en:Maseru_Brothers_FC|Maseru United]] go tswa kwa [[:en:Lesotho|Lesotho]].<ref>[https://www.cafonline.com/modules/archives/confederation_cup/years/1979.htm Results available on CAF Official Website]</ref>
Ka kgwedi ya Ngwanatsele ngwaga e le wa 1983, Notwane e ne e le mo maemong a botlhano mo Liking e Kgolo ya Botswana<ref>[https://www.rsssf.org/tablesb/bots83.html "Botswana 1983"]. RSSSF.</ref> mme Dennison o ne a tlogela setlhopha seno moragonyana fela ga foo.
Ka ngwaga wa 1983 o ne a tlhama setlhopha sa gagwe sa Paymaster Spurs ; o ne a rola tiro mo kgweleng ya dinao kwa Paymaster Spurs.<ref>[https://www.sundaystandard.info/paymaster-dennison-botswanas-biggest-soccer-legend-ever-is-missing-to-the-world/ "Paymaster Dennison – Botswana's biggest soccer legend ever is "missing to the world""]. Sunday Standard. 6 October 2013. Retrieved 14 October 2026.</ref>
== Tiro ya boditšhabatšhaba ==
Dennison o ne a emela Botswana magareng ga ngwaga wa 1972 le 1976, mme e ne e le mokapotene wa setlhopha sa bosetšhaba ka ngwaga wa 1972.<ref>[https://link.gale.com/apps/doc/A464904299/STND?u=tplmain&sid=STND&xid=6cc2b1d6 "Zebras 50-year transformation"]. Botswana Daily News. [[:en:Gaborone|Gaborone]]: Knowledge Bylanes. 17 September 2016. Retrieved 14 October 2026. "On the score-sheet were legendries in Township Rollers captain, Clement 'Muller' Mothelesi, Morwalela 'Pro' Seema, also from Rollers, and Willie 'Paymaster' Dennison from Notwane"</ref> O nositse dino ka nako ya phenyo ya nno tse nne go boraro kgatlhanong le Swaziland ka kgedi ya Lwetse e tlhola malatsi a masome a mararo ka ngwaga wa 1974, mme o ne a tshameka mo metshamekong e mebedi ya ntlha ya semmuso morago ga gore Botswana e nne leloko la CAF mo nne ya nna le ditatlhegelo tsa dino di supa go bongwe (7–1) le dino di le tharo go lefela (3–0) kgatlhanong le Malawi ka kgwedi ya lwetsi e tlhola malatsi a lesome le boraro le boraro13 le 17 Lwetse 1976
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Matsalo a 1954]]
[[Karolo:Batshameki ba kgwele ya dinao ba borre mo Botswana]]
[[Karolo:Batshemeki ba setlhopha sa Notwane]]
rs5mmwydybt7ff5xaifnoizqcwhfv8p
56797
56796
2026-10-14T12:59:32Z
GABY2605
13292
56797
wikitext
text/x-wiki
'''[[:en:Paymaster_Dennison|William Dennison]]''', yo o neng a itsege ka leina la metshamekwane e leng '''" Paymaster "''' mme gape a itsege ka leina la '''Willie Dennyson''',<ref>[https://link.gale.com/apps/doc/A464904299/STND?u=tplmain&sid=STND&xid=6cc2b1d6 "Zebras 50-year transformation"]. Botswana Daily News. [[:en:Gaborone|Gaborone]]: Knowledge Bylanes. 17 September 2016. Retrieved 14 October 2026. "On the score-sheet were legendries in Township Rollers captain, Clement 'Muller' Mothelesi, Morwalela 'Pro' Seema, also from Rollers, and Willie 'Paymaster' Dennison from Notwane"</ref> ( ka kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi a le masome a mararo ka ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe, masome a matlhano le bone (1954) – pele ga ngwaga wa diketete tse pedi le bosupa (2007 ) e ne e le [[:en:Association_football|motshameki wa kgwele ya dinao]] wa [[:en:Botswana|Motswana]] le [[:en:Coach_(sport)#Association_football|motsamaisi]] yo o neng a tshameka jaaka [[:en:Midfielder|motshamekagare wa moja]].<ref>[https://iffhs.com/en/news/iffhs-all-time-botswana-mens-dream-team-27-1270 "IFFHS ALL TIME BOTSWANA MEN'S DREAM TEAM - 27"]. IFFHS. 11 August 2021. Retrieved 14 October 2026.</ref>
== Botshelo jwa pele ==
William "Paymaster" Dennison o tshotswe ka kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi a le masome a mararo ka ngwaga wa wa sekete, makgolo a robabongwe, masome a matlhano le bone (1954) kwa [[:en:Mahalapye|Kgaolong ya Mahalapye]], [[:en:Bechuanaland_Protectorate|Bechuanaland]] (jaanong e le Botswana ) mme ba lelapa la gagwe ba ne ba fudugela kwa [[:en:Gaborone|Gaborone]] moragonyana ga foo. O weditse dithuto tsa gagwe fa gare ga ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe, masome a matlhano le borobabobedi (1958) le sekete, makgolo a robabongwe, masome a supa le bongwe(1971) kwa sekoleng se sebotlana sa Thornhill le se segolwane sa Gaborone.<ref>"[https://www.sundaystandard.info/paymaster-dennison-botswanas-biggest-soccer-legend-ever-is-missing-to-the-world/ Paymaster Dennison – Botswana's biggest soccer legend ever is "missing to the world"]. Sunday Standard. 6 October 2013. Retrieved 14 October 2026.</ref>
== Setlhopha se ne a le mo go sone ==
O tseneletse setlhopha sa [[Real Swingers]] ka dingwaga tsa bo 1960 mme morago a fudusediwa kwa setlhopheng sa [[Mahalapye Queens Park Rangers]] .<ref>[https://www.sundaystandard.info/paymaster-dennison-botswanas-biggest-soccer-legend-ever-is-missing-to-the-world/ "Paymaster Dennison – Botswana's biggest soccer legend ever is "missing to the world"]. Sunday Standard. 6 October 2013. Retrieved 14 October 2026.</ref>
Fa a le dingwaga di le lesome le borobarobedi ka ngwaga wa 1972, o ne a tsena mo setlhopheng sa [[:en:Notwane_F.C.|Notwane]] mme kwa bofelong a nna [[:en:Captain_(association_football)|mokapotene wa setlhopha]] .
O fentse dikgaisano tse pedi tsa [[:en:Botswana_Premier_League|Liki e Kgolo ya Botswana]] ya ngwaga wa 1978 le go nna mofenyi wa makgaolakgang mo [[:en:Botswana_FA_Challenge_Cup|Sejaneng sa]] [[:en:Botswana_FA_Challenge_Cup|kgwetlho sa Botswana]] sa ngwaga wa 1978.<ref>"[https://www.rsssf.org/tablesb/botschamp.html Botswana - List of Champions]". RSSSF.</ref><ref>[https://www.rsssf.org/tablesb/botscuphist.html "Botswana Cup Winners"]. RSSSF.</ref> Morago ga moo o ne a emela Notwane mo [[:en:1979_African_Cup_Winners'_Cup|Sejaneng sa]] [[:en:1979_African_Cup_Winners'_Cup|bafenyi ba sejana sa Aforika sa ngwaga wa 1979]] kwa setlhopha se neng sa latlhegelwa ke dino di lekana (6–6) ka palogotlhe mo tikologong ya ntlha ka ntlha ya [[:en:Away_goals_rule|molao wa go nosa dino kwa ntle kgatlhanong]] le [[:en:Maseru_Brothers_FC|Maseru United]] go tswa kwa [[:en:Lesotho|Lesotho]].<ref>[https://www.cafonline.com/modules/archives/confederation_cup/years/1979.htm Results available on CAF Official Website]</ref>
Ka kgwedi ya Ngwanatsele ngwaga e le wa 1983, Notwane e ne e le mo maemong a botlhano mo Liking e Kgolo ya Botswana<ref>[https://www.rsssf.org/tablesb/bots83.html "Botswana 1983"]. RSSSF.</ref> mme Dennison o ne a tlogela setlhopha seno moragonyana fela ga foo.
Ka ngwaga wa 1983 o ne a tlhama setlhopha sa gagwe sa Paymaster Spurs ; o ne a rola tiro mo kgweleng ya dinao kwa Paymaster Spurs.<ref>[https://www.sundaystandard.info/paymaster-dennison-botswanas-biggest-soccer-legend-ever-is-missing-to-the-world/ "Paymaster Dennison – Botswana's biggest soccer legend ever is "missing to the world""]. Sunday Standard. 6 October 2013. Retrieved 14 October 2026.</ref>
== Tiro ya boditšhabatšhaba ==
Dennison o ne a emela Botswana magareng ga ngwaga wa 1972 le 1976, mme e ne e le mokapotene wa setlhopha sa bosetšhaba ka ngwaga wa 1972.<ref>[https://link.gale.com/apps/doc/A464904299/STND?u=tplmain&sid=STND&xid=6cc2b1d6 "Zebras 50-year transformation"]. Botswana Daily News. [[:en:Gaborone|Gaborone]]: Knowledge Bylanes. 17 September 2016. Retrieved 14 October 2026. "On the score-sheet were legendries in Township Rollers captain, Clement 'Muller' Mothelesi, Morwalela 'Pro' Seema, also from Rollers, and Willie 'Paymaster' Dennison from Notwane"</ref> O nositse dino ka nako ya phenyo ya nno tse nne go boraro kgatlhanong le Swaziland ka kgedi ya Lwetse e tlhola malatsi a masome a mararo ka ngwaga wa 1974, mme o ne a tshameka mo metshamekong e mebedi ya ntlha ya semmuso morago ga gore Botswana e nne leloko la CAF mo nne ya nna le ditatlhegelo tsa dino di supa go bongwe (7–1) le dino di le tharo go lefela (3–0) kgatlhanong le Malawi ka kgwedi ya lwetsi e tlhola malatsi a lesome le boraro le boraro13 le 17 Lwetse 1976
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Matsalo a 1954]]
[[Karolo:Batshameki ba kgwele ya dinao ba borre mo Botswana]]
[[Karolo:Batshemeki ba setlhopha sa Notwane]]
2k9ehsyu9fv237vuzev2uuq9yr6hxiq
Jwaneng Solar Power Station
0
15648
56761
56746
2026-10-14T12:20:01Z
Tudu Joy
13291
56761
wikitext
text/x-wiki
Mafaratlhatlha a motlakase wa letsatsi kwa Jwaneng ke mafaratlhatlha a motlakase wa letsatsi wa 100 MW (130,000 hp) se se ntseng se tlhabolowa kwa Botswana. Dikompone tse pedi tsa [[China]] le kompone e le nngwe mo Botswana e e itlhamelang motlakase e e ikemetseng ka bonosi (IPP) ba ne ba bopa setlhopha se se nang le .... [[Botswana Power Corporation|Botswana Power cooperation]] (BPC), e leng kompone ya boditšhaba ke yone e e tsayang motlakase ka fa tlase ga tumalano ya dingwaga di le masome a mabedi le bosupa ya go reka motlakase.<ref name=":1">https://english.news.cn/20240814/2d6d2d1d2c0149e49f88e6656dbd72eb/c.html</ref><ref name=":2">Huaxia (14 August 2024). [https://english.news.cn/20240814/2d6d2d1d2c0149e49f88e6656dbd72eb/c.html "Botswana to launch major solar photovoltaic power project with Chinese investment"]. ''Xinhua''. Beijing, China. Retrieved 15 August 2024.</ref>
== Lefelo ==
Seteitšhane sa motlakase se tla agwa mo toropong ya [[Toropo ya Jwaneng|Jwaneng]], mo kgaolong ya Borwa ya Botswana<ref name=":1" /><ref name=":2" />. Jwaneng o kwa [[Bophirima]] jwa [[Gaborone]], toropo kgolo ya Botswana.<ref>https://www.google.com/maps/dir/Jwaneng/Gaborone/@-24.73832,25.3571127,175581m/data=!3m1!1e3!4m13!4m12!1m5!1m1!1s0x1ea45cd533478e3b:0x1eef8922252f99fd!2m2!1d24.7298879!2d-24.5917741!1m5!1m1!1s0x1ebb5b3c2ceea9bf:0x49a1769397ae11a1!2m2!1d25.9077037!2d-24.6580003?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MTAxMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D</ref>
== Barulaganyi ==
Seteitšhane sa motlakase se tlhabolowa ke setlhopha sa dikompone tse pedi tsa China le ele nngwe ya Botswana (IPP). Ba ba nang le dikabelo mo kgwebong ba simolodisitse kgwebo (SPV) e leng kompone e e kgethegileng go nna le yone, go e rulaganya, go e aga, go e tsamaisa le go tlhokomela meepo e ya motlakase. Kompone ya SPV e bidiwa '''Sinotswana Green Energy'''.<ref name=":1" /> Moalo o o fa tlase o supa gore ke mang yo o nang le eng mo komponeng ya SPV.<ref>https://www.power-technology.com/data-insights/power-plant-profile-jwaneng-solar-pv-project-botswana/</ref>
== Dikabelo mo komponeng ya Sinotswana Green Energy ==
{| class="wikitable"
|+
!
!
!
!
!
|-
!
!
!
!100.00
!
|-
|1
|[[China Horbour Engeneering]]
|[[China]]
|55.0
|
|-
|2
|[[China International Water Resources and Hydropower]]
|China
|30.0
|
|-
|3
|New Energy Company Proprietary Limited
|[[Botswana]]
|15.0
|
|}
== Metswedi ==
gjtplyxdtsfvazkhdtchlfkspau8orv
56782
56761
2026-10-14T12:45:06Z
Tudu Joy
13291
56782
wikitext
text/x-wiki
Mafaratlhatlha a motlakase wa letsatsi kwa Jwaneng ke mafaratlhatlha a motlakase wa letsatsi wa 100 MW (130,000 hp) se se ntseng se tlhabolowa kwa Botswana. Dikompone tse pedi tsa [[China]] le kompone e le nngwe mo Botswana e e itlhamelang motlakase e e ikemetseng ka bonosi (IPP) ba ne ba bopa setlhopha se se nang le .... [[Botswana Power Corporation|Botswana Power cooperation]] (BPC), e leng kompone ya boditšhaba ke yone e e tsayang motlakase ka fa tlase ga tumalano ya dingwaga di le masome a mabedi le bosupa ya go reka motlakase.<ref name=":1">https://english.news.cn/20240814/2d6d2d1d2c0149e49f88e6656dbd72eb/c.html</ref><ref name=":2">Huaxia (14 August 2024). [https://english.news.cn/20240814/2d6d2d1d2c0149e49f88e6656dbd72eb/c.html "Botswana to launch major solar photovoltaic power project with Chinese investment"]. ''Xinhua''. Beijing, China. Retrieved 15 August 2024.</ref>
== Lefelo ==
Seteitšhane sa motlakase se tla agwa mo toropong ya [[Toropo ya Jwaneng|Jwaneng]], mo kgaolong ya Borwa ya Botswana<ref name=":1" /><ref name=":2" />. Jwaneng o kwa [[Bophirima]] jwa [[Gaborone]], toropo kgolo ya Botswana.<ref>https://www.google.com/maps/dir/Jwaneng/Gaborone/@-24.73832,25.3571127,175581m/data=!3m1!1e3!4m13!4m12!1m5!1m1!1s0x1ea45cd533478e3b:0x1eef8922252f99fd!2m2!1d24.7298879!2d-24.5917741!1m5!1m1!1s0x1ebb5b3c2ceea9bf:0x49a1769397ae11a1!2m2!1d25.9077037!2d-24.6580003?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MTAxMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D</ref>
== Barulaganyi ==
Seteitšhane sa motlakase se tlhabolowa ke setlhopha sa dikompone tse pedi tsa China le ele nngwe ya Botswana (IPP). Ba ba nang le dikabelo mo kgwebong ba simolodisitse kgwebo (SPV) e leng kompone e e kgethegileng go nna le yone, go e rulaganya, go e aga, go e tsamaisa le go tlhokomela meepo e ya motlakase. Kompone ya SPV e bidiwa '''Sinotswana Green Energy'''.<ref name=":1" /> Moalo o o fa tlase o supa gore ke mang yo o nang le eng mo komponeng ya SPV.<ref>GlobalData (8 August 2024). [https://www.power-technology.com/data-insights/power-plant-profile-jwaneng-solar-pv-project-botswana/ "Power plant profile: Jwaneng Solar PV Project, Botswana".] ''Power Technology''. New York City. Retrieved 15 August 2024.</ref>
== Dikabelo mo komponeng ya Sinotswana Green Energy ==
{| class="wikitable"
|+
!
!
!
!
!
|-
!
!
!
!100.00
!
|-
|1
|[[China Horbour Engeneering]]
|[[China]]
|55.0
|
|-
|2
|[[China International Water Resources and Hydropower]]
|China
|30.0
|
|-
|3
|New Energy Company Proprietary Limited
|[[Botswana]]
|15.0
|
|}
== Metswedi ==
mn1siqdkdutjuggl31hj3ht6cmkf8p3
Chris Badenhorst
0
15649
56767
56722
2026-10-14T12:25:45Z
JesusChristlovesme2
13293
56767
wikitext
text/x-wiki
'''Chris Badenhorst('''o tshotswe ka kgwedi ya Sedimonthole e tlhola malatsi a le lesome le bobedi ka ngwaga wa 1965) ke [[Motshameki wa pele wa mokgatlho wa rakabi|motshameki]] <ref name=":1">https://www.espn.com/rugby/</ref>[[Motshameki wa pele wa mokgatlho wa rakabi|wa pele wa mokgatlho wa rakabi]] wa [[Aforika Borwa|Afroka Borwa.]]
== Tiro ya go tshameka ==
O tsaleletswe a bo a tsena sekolo kwa [[Windhoek]],[[Namibia]], Badenhorst o simolotse porofense ya [[Foreistata]] ka ngwaga wa 1986 a bo a tsweledisa go emela mokgatlho makgolo a mabedi le masome a mabedi.mme a bona maduo ntlha tse di lekgolo le masome a mararo le borataro.<ref>Van Rooyen, Quintus (1997). Bankfin Annual 1997. Montana Park: SA Rugby Writers' Society. p. 111. [[:en:ISBN|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/0620209607|0620209607.]]</ref><ref>Colquhoun, Andy (2001). The South African Rugby Annual 2001. Cape Town: SARFU & MWP Media Sport. p. 263. [[:en:ISBN|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/0958423180|0958423180.]]</ref>
Badenhorst o ne a simolola go tshameka motshameko wa gagwe wa tekelelo le [[Springboks|Springbok]] ka ngwaga wa 1994, a tshameka kgatlhanong le [[Argentina]] kwa [[Ellis Park]] mo [[Johannesburg]], a fenya ga bedi ka maiteko a ntlha. Ka ngwaga wa 1994, a tsaya loeto le setlhopha sa [[Springboks]] ba ya kwa [[New Zealand,]] Britain le kwa Ireland. Mo godimo ga ditlhatlhobo tse pedi tsa metshameko, o tshamekile le metshameko e le lesome ya maeto abo a dira maiteko a le supa mo setlhopheng sa [[Springboks|Springboks.]]<ref>Colquhoun, Andy (1999). The South African Rugby Annual 1999. Cape Town: MWP Media Sport. p. 142. [[:en:ISBN|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/0958423148|0958423148.]]</ref>
== Hisitori ya diteko ==
{| class="wikitable"
|+
!Nomoro
!Kganetso
!Maduo
!Maemo
!Maiteko
!Letsatsi
!Lefelo
|-
|1.
|{{ru|ARG}}
| align="center" |46–26
|Lephuka
| align="center" |2
|15 Oct 1994
|Ellis Park, Johannesburg
|-
|2.
|{{ru|SAM}}
| align="center" |60–8
|Tshenolo
|
|13 Apr 1995
|Ellis Park, Johannesburg
|}
== Bona gape ==
* [[:en:List_of_South_Africa_national_rugby_union_players#List|List of South Africa rugby union players- Springbok no 610]]
* [[:en:List_of_South_Africa_national_rugby_sevens_players|List of South Africa rugby sevens players]]
== Metswedi ==
<ref name=":1" />
8y3cc27igqfkjk9w1es8wi27ru0xqhc
Samuel Palmer Brooks
0
15652
56759
56718
2026-10-14T12:18:06Z
Gaontebale
13287
Baylor University
56759
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:Samuel Palmer Brooks (1863–1931).png|thumb|Samuel Palmer Brooks]]
Samuel Palmer Brooks (Kgwedi ya Morule e le di 4, 1863 – May 14, 1931) e ne e le Tautona wa Baylor University go simolola ka ngwaga wa 1902 go tsena ka ngwaga wa 1931. <ref name="texas" /><ref name="baylor" />
== Botshelo jwa gagwe ==
Samuel Palmer Brooks o tsholetswe kwa Milledgeville, Georgia, ka Morule a le di 4, 1863 <ref name="texas2">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref><ref name="baylor2">[http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608 Baylor Presidency biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801112940/http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608|date=August 1, 2010}}</ref><ref name="time">[https://web.archive.org/web/20080616180707/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,741760,00.html Time Magazine]</ref> .O ne a nna sealogane sa Baylor University ka ngwaga wa 1893 le kwa Yale University ka 1894.<ref name="texas2" />..,
.Kwa Baylor, o ne a nna le Mmusi wa Texas Pat Morris Neif .<ref name="time2">[https://web.archive.org/web/20080616180707/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,741760,00.html Time Magazine]</ref> O ne a ruta dithuti tsa Ditso (History) ko Baylor, mme a felela a amogetse setlankana sa M.A.. go tswa kwa Yale ka 1902..<ref name="texas3">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref><ref name="time2" />.Go tswa ka ngwaga wa 1902 go fitlha ka ngwaga wa 1931, o ne a tlhomiwa go nna Tautona ya Baylo University, ,<ref name="texas3" /><ref name="baylor3">[http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608 Baylor Presidency biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801112940/http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608|date=August 1, 2010}}</ref><ref name="time2" /> mme o ne a neelwa maikarabelo a go simolodisa dithuto tsa [[:en:Baylor_Law_School|Baylor Law School]], tshimolodiso ya Baylor College of Dentistry, [[:en:Baylor_College_of_Medicine|Baylor College of Medicine]], le sekolo sa bodumedi sa Texas Baptist Sanitarium.
Ka ngwaga wa 1916, o ne a simolodisa lekgotla la [[:en:Texas_Association_of_Colleges|Texas Association of Colleges]], a bo a nna leloko la [[:en:Texas_State_Teachers_Association|Texas State Teachers Association]] ka 1901 le ka ngwaga wa 1919.<ref name="texas4">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref> . O ne a dira e le mokwaledi mo lekgotleng la[[:en:Texas_Baptist_Education_Commission|Texas Baptist Education Commission]] ka 1905, a nna Tautona wa lekgotla la [[:en:Baptist_General_Convention_of_Texas|Baptist General Convention of Texas]], go tswa ka ngwaga wa 1914 go fitlha ka ngwaga w 1917, a nna mothusa tautona wa lekgotla la [[:en:Southern_Baptist_Convention|Southern Baptist Convention]] ka ngwaga wa 1910 le ka 1917.<ref name="texas4" /> . E ne e le mothusa tautona wa [[:en:Texas_State_Peace_Society|Texas State Peace Society]], o ne a bo a rulaganya bokopano bo bo itsegeng ka leina la [[:en:Texas_State_Peace_Congress|Texas State Peace Congress]] ka 1907, e e neng e le Tautona wa mokgatlho wa lone lekgotla le o, go ftlhela ka 1915. <ref name="texas4" />
O ne a amogela tlotla ya dithutego tse di etsegeng ka go bidiwa honorary degrees go tswa kwa sekolong tsa [[:en:University_of_Richmond|Richmond College]] ka 1903, [[:en:Mercer_University|Mercer University]] kwa [[:en:Macon,_Georgia|Macon, Georgia]], ka 1922, [[:en:Austin_College|Austin College]] kwa [[:en:Sherman,_Texas|Sherman, Texas]], ka 1924, and [[:en:Georgetown_College_(Kentucky)|Georgetown College]] ka [[:en:Georgetown,_Kentucky|Georgetown, Kentucky]] ka 1929.<ref name="texas5">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref> E ne e le leloko la mokgatlo wa Mason, motlhokomedi wa lekgotla la [[:en:Southern_Baptist_Theological_Seminary|Southern Baptist Theological Seminary]], e bile e ne e le leloko la lekgotla la [[:en:Southern_Baptist_Education_Association|Southern Baptist Education Association]].<ref name="texas5" />
Brooks o ne a bolawa ke leso la bolwetse jwa kankere (cancer) kwa Waco, Texas, ka di 14 tsa Motsheganong, ngwaga wa 1931,
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Bafour University]]
4pxky6ogh06pfxogveuodidfmi7lm5n
56760
56759
2026-10-14T12:19:33Z
Gaontebale
13287
ke tsentse paakanyo
56760
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:Samuel Palmer Brooks (1863–1931).png|thumb|Samuel Palmer Brooks]]
Samuel Palmer Brooks (Kgwedi ya Morule e le di 4, 1863 – May 14, 1931) e ne e le Tautona wa Baylor University go simolola ka ngwaga wa 1902 go tsena ka ngwaga wa 1931. <ref name="texas" /><ref name="baylor" />
== Botshelo jwa gagwe ==
Samuel Palmer Brooks o tsholetswe kwa Milledgeville, Georgia, ka Morule a le di 4, 1863 <ref name="texas2">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref><ref name="baylor2">[http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608 Baylor Presidency biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801112940/http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608|date=August 1, 2010}}</ref><ref name="time">[https://web.archive.org/web/20080616180707/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,741760,00.html Time Magazine]</ref> .O ne a nna sealogane sa Baylor University ka ngwaga wa 1893 le kwa Yale University ka 1894.<ref name="texas2" />..,
.Kwa Baylor, o ne a nna le Mmusi wa Texas Pat Morris Neif .<ref name="time2">[https://web.archive.org/web/20080616180707/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,741760,00.html Time Magazine]</ref> O ne a ruta dithuti tsa Ditso (History) ko Baylor, mme a felela a amogetse setlankana sa M.A.. go tswa kwa Yale ka 1902..<ref name="texas3">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref><ref name="time2" />.Go tswa ka ngwaga wa 1902 go fitlha ka ngwaga wa 1931, o ne a tlhomiwa go nna Tautona ya Baylor University, ,<ref name="texas3" /><ref name="baylor3">[http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608 Baylor Presidency biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801112940/http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608|date=August 1, 2010}}</ref><ref name="time2" /> mme o ne a neelwa maikarabelo a go simolodisa dithuto tsa [[:en:Baylor_Law_School|Baylor Law School]], tshimolodiso ya Baylor College of Dentistry, [[:en:Baylor_College_of_Medicine|Baylor College of Medicine]], le sekolo sa bodumedi sa Texas Baptist Sanitarium.
Ka ngwaga wa 1916, o ne a simolodisa lekgotla la [[:en:Texas_Association_of_Colleges|Texas Association of Colleges]], a bo a nna leloko la [[:en:Texas_State_Teachers_Association|Texas State Teachers Association]] ka 1901 le ka ngwaga wa 1919.<ref name="texas4">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref> . O ne a dira e le mokwaledi mo lekgotleng la[[:en:Texas_Baptist_Education_Commission|Texas Baptist Education Commission]] ka 1905, a nna Tautona wa lekgotla la [[:en:Baptist_General_Convention_of_Texas|Baptist General Convention of Texas]], go tswa ka ngwaga wa 1914 go fitlha ka ngwaga w 1917, a nna mothusa tautona wa lekgotla la [[:en:Southern_Baptist_Convention|Southern Baptist Convention]] ka ngwaga wa 1910 le ka 1917.<ref name="texas4" /> . E ne e le mothusa tautona wa [[:en:Texas_State_Peace_Society|Texas State Peace Society]], o ne a bo a rulaganya bokopano bo bo itsegeng ka leina la [[:en:Texas_State_Peace_Congress|Texas State Peace Congress]] ka 1907, e e neng e le Tautona wa mokgatlho wa lone lekgotla le o, go ftlhela ka 1915. <ref name="texas4" />
O ne a amogela tlotla ya dithutego tse di etsegeng ka go bidiwa honorary degrees go tswa kwa sekolong tsa [[:en:University_of_Richmond|Richmond College]] ka 1903, [[:en:Mercer_University|Mercer University]] kwa [[:en:Macon,_Georgia|Macon, Georgia]], ka 1922, [[:en:Austin_College|Austin College]] kwa [[:en:Sherman,_Texas|Sherman, Texas]], ka 1924, and [[:en:Georgetown_College_(Kentucky)|Georgetown College]] ka [[:en:Georgetown,_Kentucky|Georgetown, Kentucky]] ka 1929.<ref name="texas5">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref> E ne e le leloko la mokgatlo wa Mason, motlhokomedi wa lekgotla la [[:en:Southern_Baptist_Theological_Seminary|Southern Baptist Theological Seminary]], e bile e ne e le leloko la lekgotla la [[:en:Southern_Baptist_Education_Association|Southern Baptist Education Association]].<ref name="texas5" />
Brooks o ne a bolawa ke leso la bolwetse jwa kankere (cancer) kwa Waco, Texas, ka di 14 tsa Motsheganong, ngwaga wa 1931,
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Bafour University]]
jmybegs9oqsgj9ldqim5kdvzry9ugd9
56763
56760
2026-10-14T12:22:26Z
Gaontebale
13287
ke tsentse paakanyo
56763
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:Samuel Palmer Brooks (1863–1931).png|thumb|Samuel Palmer Brooks]]
Samuel Palmer Brooks (Kgwedi ya Morule e le di 4, 1863 – May 14, 1931) e ne e le Tautona wa Baylor University go simolola ka ngwaga wa 1902 go tsena ka ngwaga wa 1931. <ref name="texas2" /><ref name="baylor2" />
== Botshelo jwa gagwe ==
Samuel Palmer Brooks o tsholetswe kwa Milledgeville, Georgia, ka Morule a le di 4, 1863 <ref name="texas2">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref><ref name="baylor2">[http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608 Baylor Presidency biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801112940/http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608|date=August 1, 2010}}</ref><ref name="time">[https://web.archive.org/web/20080616180707/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,741760,00.html Time Magazine]</ref> .O ne a nna sealogane sa Baylor University ka ngwaga wa 1893 le kwa Yale University ka 1894.<ref name="texas2" />..,
.Kwa Baylor, o ne a nna le Mmusi wa Texas Pat Morris Neif .<ref name="time2">[https://web.archive.org/web/20080616180707/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,741760,00.html Time Magazine]</ref> O ne a ruta dithuti tsa Ditso (History) ko Baylor, mme a felela a amogetse setlankana sa M.A.. go tswa kwa Yale ka 1902..<ref name="texas3">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref><ref name="time2" />.Go tswa ka ngwaga wa 1902 go fitlha ka ngwaga wa 1931, o ne a tlhomiwa go nna Tautona ya Baylor University, ,<ref name="texas3" /><ref name="baylor3">[http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608 Baylor Presidency biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801112940/http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608|date=August 1, 2010}}</ref><ref name="time2" /> mme o ne a neelwa maikarabelo a go simolodisa dithuto tsa [[:en:Baylor_Law_School|Baylor Law School]], tshimolodiso ya Baylor College of Dentistry, [[:en:Baylor_College_of_Medicine|Baylor College of Medicine]], le sekolo sa bodumedi sa Texas Baptist Sanitarium.
Ka ngwaga wa 1916, o ne a simolodisa lekgotla la [[:en:Texas_Association_of_Colleges|Texas Association of Colleges]], a bo a nna leloko la [[:en:Texas_State_Teachers_Association|Texas State Teachers Association]] ka 1901 le ka ngwaga wa 1919.<ref name="texas4">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref> . O ne a dira e le mokwaledi mo lekgotleng la[[:en:Texas_Baptist_Education_Commission|Texas Baptist Education Commission]] ka 1905, a nna Tautona wa lekgotla la [[:en:Baptist_General_Convention_of_Texas|Baptist General Convention of Texas]], go tswa ka ngwaga wa 1914 go fitlha ka ngwaga w 1917, a nna mothusa tautona wa lekgotla la [[:en:Southern_Baptist_Convention|Southern Baptist Convention]] ka ngwaga wa 1910 le ka 1917.<ref name="texas4" /> . E ne e le mothusa tautona wa [[:en:Texas_State_Peace_Society|Texas State Peace Society]], o ne a bo a rulaganya bokopano bo bo itsegeng ka leina la [[:en:Texas_State_Peace_Congress|Texas State Peace Congress]] ka 1907, e e neng e le Tautona wa mokgatlho wa lone lekgotla le o, go ftlhela ka 1915. <ref name="texas4" />
O ne a amogela tlotla ya dithutego tse di etsegeng ka go bidiwa honorary degrees go tswa kwa sekolong tsa [[:en:University_of_Richmond|Richmond College]] ka 1903, [[:en:Mercer_University|Mercer University]] kwa [[:en:Macon,_Georgia|Macon, Georgia]], ka 1922, [[:en:Austin_College|Austin College]] kwa [[:en:Sherman,_Texas|Sherman, Texas]], ka 1924, and [[:en:Georgetown_College_(Kentucky)|Georgetown College]] ka [[:en:Georgetown,_Kentucky|Georgetown, Kentucky]] ka 1929.<ref name="texas5">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref> E ne e le leloko la mokgatlo wa Mason, motlhokomedi wa lekgotla la [[:en:Southern_Baptist_Theological_Seminary|Southern Baptist Theological Seminary]], e bile e ne e le leloko la lekgotla la [[:en:Southern_Baptist_Education_Association|Southern Baptist Education Association]].<ref name="texas5" />
Brooks o ne a bolawa ke leso la bolwetse jwa kankere (cancer) kwa Waco, Texas, ka di 14 tsa Motsheganong, ngwaga wa 1931,
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Bafour University]]
8r7qjv0qnqiegg0dxmdh99ydospi8ll
56764
56763
2026-10-14T12:24:42Z
Gaontebale
13287
ke tsentse paakanyo
56764
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:Samuel Palmer Brooks (1863–1931).png|thumb|Samuel Palmer Brooks]]
Samuel Palmer Brooks (Kgwedi ya Morule e le di 4, 1863 – May 14, 1931) e ne e le Tautona wa Baylor University go simolola ka ngwaga wa 1902 go tsena ka ngwaga wa 1931. <ref name="texas2" /><ref name="baylor2" />
== Botshelo jwa gagwe ==
Samuel Palmer Brooks o tsholetswe kwa Milledgeville, Georgia, ka Morule a le di 4, 1863 <ref name="texas2">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref><ref name="baylor2">[http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608 Baylor Presidency biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801112940/http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608|date=August 1, 2010}}</ref><ref name="time">[https://web.archive.org/web/20080616180707/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,741760,00.html Time Magazine]</ref> .O ne a nna sealogane sa Baylor University ka ngwaga wa 1893 le kwa Yale University ka 1894.<ref name="texas2" />..,
.Kwa Baylor, o ne a nna le Mmusi wa Texas Pat Morris Neif .<ref name="time2">[https://web.archive.org/web/20080616180707/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,741760,00.html Time Magazine]</ref> O ne a ruta dithuti tsa Ditso (History) ko Baylor, mme a felela a amogetse setlankana sa M.A.. go tswa kwa Yale ka 1902..<ref name="texas3">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref><ref name="time2" />.Go tswa ka ngwaga wa 1902 go fitlha ka ngwaga wa 1931, o ne a tlhomiwa go nna Tautona ya Baylor University, ,<ref name="texas3" /><ref name="baylor3">[http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608 Baylor Presidency biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801112940/http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608|date=August 1, 2010}}</ref><ref name="time2" /> mme o ne a neelwa maikarabelo a go simolodisa dithuto tsa [[:en:Baylor_Law_School|Baylor Law School]], tshimolodiso ya Baylor College of Dentistry, [[:en:Baylor_College_of_Medicine|Baylor College of Medicine]], le sekolo sa bodumedi sa Texas Baptist Sanitarium.
Ka ngwaga wa 1916, o ne a simolodisa lekgotla la [[:en:Texas_Association_of_Colleges|Texas Association of Colleges]], a bo a nna leloko la [[:en:Texas_State_Teachers_Association|Texas State Teachers Association]] ka 1901 le ka ngwaga wa 1919.<ref name="texas4">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref> . O ne a dira e le mokwaledi mo lekgotleng la[[:en:Texas_Baptist_Education_Commission|Texas Baptist Education Commission]] ka 1905, a nna Tautona wa lekgotla la [[:en:Baptist_General_Convention_of_Texas|Baptist General Convention of Texas]], go tswa ka ngwaga wa 1914 go fitlha ka ngwaga w 1917, a nna mothusa tautona wa lekgotla la [[:en:Southern_Baptist_Convention|Southern Baptist Convention]] ka ngwaga wa 1910 le ka 1917.<ref name="texas4" /> . E ne e le mothusa tautona wa [[:en:Texas_State_Peace_Society|Texas State Peace Society]], o ne a bo a rulaganya bokopano bo bo itsegeng ka leina la [[:en:Texas_State_Peace_Congress|Texas State Peace Congress]] ka 1907, e e neng e le Tautona wa mokgatlho wa lone lekgotla le o, go ftlhela ka 1915. <ref name="texas4" />
O ne a amogela tlotla ya dithutego tse di etsegeng ka go bidiwa honorary degrees go tswa kwa sekolong tsa [[:en:University_of_Richmond|Richmond College]] ka 1903, [[:en:Mercer_University|Mercer University]] kwa [[:en:Macon,_Georgia|Macon, Georgia]], ka 1922, [[:en:Austin_College|Austin College]] kwa [[:en:Sherman,_Texas|Sherman, Texas]], ka 1924, and [[:en:Georgetown_College_(Kentucky)|Georgetown College]] ka [[:en:Georgetown,_Kentucky|Georgetown, Kentucky]] ka 1929.<ref name="texas5">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref> E ne e le leloko la mokgatlo wa Mason, motlhokomedi wa lekgotla la [[:en:Southern_Baptist_Theological_Seminary|Southern Baptist Theological Seminary]], e bile e ne e le leloko la lekgotla la [[:en:Southern_Baptist_Education_Association|Southern Baptist Education Association]].<ref name="texas5" />
Brooks o ne a bolawa ke leso la bolwetse jwa kankere (cancer) kwa Waco, Texas, ka di 14 tsa Motsheganong, ngwaga wa 1931,
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Bafour University|Baylor University]]
[[Karolo:Baylor University]]
81gzwhtya073alu3bj7riuah35ujq31
56768
56764
2026-10-14T12:25:57Z
Gaontebale
13287
ke tsentse paakanyo
56768
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:Samuel Palmer Brooks (1863–1931).png|thumb|Samuel Palmer Brooks]]
Samuel Palmer Brooks (Kgwedi ya Morule e le di 4, 1863 – May 14, 1931) e ne e le Tautona wa Baylor University go simolola ka ngwaga wa 1902 go tsena ka ngwaga wa 1931. <ref name="texas2" /><ref name="baylor2" />
== Botshelo jwa gagwe ==
Samuel Palmer Brooks o tsholetswe kwa Milledgeville, Georgia, ka Morule a le di 4, 1863 <ref name="texas2">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref><ref name="baylor2">[http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608 Baylor Presidency biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801112940/http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608|date=August 1, 2010}}</ref><ref name="time">[https://web.archive.org/web/20080616180707/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,741760,00.html Time Magazine]</ref> .O ne a nna sealogane sa Baylor University ka ngwaga wa 1893 le kwa Yale University ka 1894.<ref name="texas2" />..,
.Kwa Baylor, o ne a nna le Mmusi wa Texas Pat Morris Neif .<ref name="time2">[https://web.archive.org/web/20080616180707/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,741760,00.html Time Magazine]</ref> O ne a ruta dithuti tsa Ditso (History) ko Baylor, mme a felela a amogetse setlankana sa M.A.. go tswa kwa Yale ka 1902..<ref name="texas3">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref><ref name="time2" />.Go tswa ka ngwaga wa 1902 go fitlha ka ngwaga wa 1931, o ne a tlhomiwa go nna Tautona ya Baylor University, ,<ref name="texas3" /><ref name="baylor3">[http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608 Baylor Presidency biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801112940/http://www.baylor.edu/about/index.php?id=47608|date=August 1, 2010}}</ref><ref name="time2" /> mme o ne a neelwa maikarabelo a go simolodisa dithuto tsa [[:en:Baylor_Law_School|Baylor Law School]], tshimolodiso ya Baylor College of Dentistry, [[:en:Baylor_College_of_Medicine|Baylor College of Medicine]], le sekolo sa bodumedi sa Texas Baptist Sanitarium.
Ka ngwaga wa 1916, o ne a simolodisa lekgotla la [[:en:Texas_Association_of_Colleges|Texas Association of Colleges]], a bo a nna leloko la [[:en:Texas_State_Teachers_Association|Texas State Teachers Association]] ka 1901 le ka ngwaga wa 1919.<ref name="texas4">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref> . O ne a dira e le mokwaledi mo lekgotleng la[[:en:Texas_Baptist_Education_Commission|Texas Baptist Education Commission]] ka 1905, a nna Tautona wa lekgotla la [[:en:Baptist_General_Convention_of_Texas|Baptist General Convention of Texas]], go tswa ka ngwaga wa 1914 go fitlha ka ngwaga w 1917, a nna mothusa tautona wa lekgotla la [[:en:Southern_Baptist_Convention|Southern Baptist Convention]] ka ngwaga wa 1910 le ka 1917.<ref name="texas4" /> . E ne e le mothusa tautona wa [[:en:Texas_State_Peace_Society|Texas State Peace Society]], o ne a bo a rulaganya bokopano bo bo itsegeng ka leina la [[:en:Texas_State_Peace_Congress|Texas State Peace Congress]] ka 1907, e e neng e le Tautona wa mokgatlho wa lone lekgotla le o, go ftlhela ka 1915. <ref name="texas4" />
O ne a amogela tlotla ya dithutego tse di etsegeng ka go bidiwa honorary degrees go tswa kwa sekolong tsa [[:en:University_of_Richmond|Richmond College]] ka 1903, [[:en:Mercer_University|Mercer University]] kwa [[:en:Macon,_Georgia|Macon, Georgia]], ka 1922, [[:en:Austin_College|Austin College]] kwa [[:en:Sherman,_Texas|Sherman, Texas]], ka 1924, and [[:en:Georgetown_College_(Kentucky)|Georgetown College]] ka [[:en:Georgetown,_Kentucky|Georgetown, Kentucky]] ka 1929.<ref name="texas5">[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fbr74 Handbook of Texas Online]</ref> E ne e le leloko la mokgatlo wa Mason, motlhokomedi wa lekgotla la [[:en:Southern_Baptist_Theological_Seminary|Southern Baptist Theological Seminary]], e bile e ne e le leloko la lekgotla la [[:en:Southern_Baptist_Education_Association|Southern Baptist Education Association]].<ref name="texas5" />
Brooks o ne a bolawa ke leso la bolwetse jwa kankere (cancer) kwa Waco, Texas, ka di 14 tsa Motsheganong, ngwaga wa 1931,
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Baylor University]]
l9ql9ezijhzeqvlh2nki6s8p8rqmkiv
Department of Health (South Africa)
0
15654
56765
56720
2026-10-14T12:24:58Z
Sehepi
13282
56765
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:South African National Department of Health logo 2023.jpg|thumb|Lephata La Botsogo]]
Ba le '''Lephata La Botsogo''' ke lekalana la konokono la khuduthamaga le le itebagantseng le go tlhodumela le go lebelelela boitekanelo mo [[Aforika Borwa|Africa Borwa]] ,go bega Tona wa tsa botsogo.
Kantoro ya Maemo a tsa botsogo le tumalano e tlhomilwe ka ngwaga wa 2014.<ref>https://www.scribd.com/document/445919030/In-Search-of-the-Perfect-Health-System-PDFDrive-com-pdf</ref>
== <big>Tsa Ditso</big> ==
Lekana la Bokobano Jwa Africa Borwa le tlhomilwe ka ngwaga wa 1910,bo maitsenape ba tsa botsogo ba ne ba dumalana gore tsamaiso ya botsogo ee ka fa tlase ga lephata khuduthamaga ya tsa botsogo e tlhomiwe<ref>https://wiser.wits.ac.za/content/social-justice-or-grandiose-scheme-1944-national-health-services-commission-gluckman</ref> .Ka jara eo,tsa botsogo di ne ka fa tlase ga lephata la tsa morero,e neng tona e le Jan Smuts ka nako eo a sena kgatlhego le tsa botsogo ebile a gatelela puso e emise go tlhama maphata a tsa botsogo. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Medical_Journal</ref>
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Department Of Health(South Africa)]]
7j6elhvajtym3zw5kg9x8f4bkkqj6hg
Herbert Nkabiti
0
15656
56772
56725
2026-10-14T12:31:10Z
Culture Mmolawa
13306
Tsebe e ncha
56772
wikitext
text/x-wiki
Herbert Nkabiti e ne ele motshameki yoneng a itshetsa katsa mabole ele wamo [[:en:Botswana|Botswana]] O gaisane go tloga ka ngwaga wa dikete tse pedi le borobabongwe go fitlha ka ngwaga wa dikete tse pedi,lesome le bosupa.O tshotswe ka(Mopitlo a tlhola malatsi a masome a mabedi le bosupa ka ngwaga wa sekete,makgolo a roba bongwe,maome a roba bobedi le bongweo tlhokafetse ka ngwaga wa dikete tse pedi,lesome le bosupa ka kgwedi ya Moranang e tlhola gabedi le borobabongwe.Mo bonnyeng o fentse seetsele se se botlana sa selefera ko [[:en:2007_All-Africa_Games|metshamekong ya Aforika ya dikete tse pedi le bosupa.]]
== Tiro ya botswerere ==
Kwa [[:en:2006_Commonwealth_Games|Metshamekong ya]] [[:en:2006_Commonwealth_Games|mafatshe a selekanyo a ngwaga wa dikete tse pedi le boratar]]<nowiki/>o, Nkabiti o ne a latlhegelwa go mofenyi wa Moesemane [[:en:Jamie_Cox_(boxer)|James Russan]] . Kwa Metshamekong ya Aforika Yotlhe, o ne a fenya [[:en:Hastings_Bwalya|Rasheed Lawal l]]<nowiki/>e Rachid Tariket, mme a latlhegelwa ke [./Hastings_Bwalyahttps://en.wikipedia.org/wiki/Hastings_Bwalya Hastings Bwaly]a mo makgaolakgannyeng<ref>[http://amateur-boxing.strefa.pl/Championships/AllAfricaGames2007.html "9.All-Africa Games"] (in Spanish). amateur-boxing.strefa.pl. Retrieved 4 January 2021.</ref> . O ne a palelwa ke go tshwanelegela Diolimpiki tsa dikete tse pedi le borobabobedi, a latlhegelwa ke [[:en:Hamza_Hassini|Hamza Hassini m]]<nowiki/>o kgaisanong ya go tshwanelegela Diolimpiki .<ref>[http://www.amateur-boxing.strefa.pl/Championships/AfricanOlyQual2008_1.html "African Olympic Qualifications"] (in Spanish). amateur-boxing.strefa.pl. Retrieved 14 October 2026</ref>
== '''Tiro ya itshetso''' ==
Magareng ga ngwaga wa dikete tse pedi le borobabongwe le ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le bone, Nkabiti o ne a kokoanya rekoto ya 12-2-1, a sa fenngwe mo dintweng tsa gagwe tsa ntlha. [1] Ka di 28 Moranang 2017 Nkabiti o ne a bona kgobalo ya tlhogo mo ntweng le motshameki wa mabole wa Aforika Borwa Willers Baloyi. Morago ga go tshegetsa kgobalo e kgolo, Nkabiti o ne a ngongorega kwa sekhutlong sa gagwe gore o na le bothata jwa go hema. Nkabiti o ne a ntshiwa mo mosakong, a newa seretebatsi se se ritibatsang, mme a itlhaganelela kwa bookelong jwa Sunwood ka koloi ya tshoganetso.Tlhatlhobo e supile gore Nkabiti o ne a robegile moriri wa bogologolo mo legatleng la gagwe.<ref>[https://africa.espn.com/espn/story/_/id/19278150/botswana-boxer-herbert-nkabiti-died "Rest in Peace: Herbert Nkabiti"]. 30 April 2017</ref>
Nkabiti o ne a fudusediwa kwa Thelle Mogoerane, e leng lefelo la kalafi la maemo a a kwa godimo kwa [[Vosloorus|s]], [[:en:Vosloorus|Vosloorus]] ele maiteko a go boloka botshelo jwa gagwe. O tlhokafetse ka 29 Moranang 2017. <ref>{{Cite web |date=30 April 2017 |title=Rest in Peace: Herbert Nkabiti |url=http://kwese.espn.com/espn/story/_/id/19278150/botswana-boxer-herbert-nkabiti-died}}</ref>
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Ditsholo tsa ngwaga wa sekete le masome a robabobedi]]
[[Karolo:Boramabole ba setswana]]
[[Karolo:Bagaisane ba mafatshe a selekanyo mo Botswana]]
mvhygd2570qu97vvgqcgbe2d38ot02s
56784
56772
2026-10-14T12:45:59Z
Culture Mmolawa
13306
Image inseterd
56784
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:HERBERT NKABITI.jpg|thumb|Setshwantsho saga Herbert Nkabiti]]
Herbert Nkabiti e ne ele motshameki yoneng a itshetsa katsa mabole ele wamo [[:en:Botswana|Botswana]] O gaisane go tloga ka ngwaga wa dikete tse pedi le borobabongwe go fitlha ka ngwaga wa dikete tse pedi,lesome le bosupa.O tshotswe ka(Mopitlo a tlhola malatsi a masome a mabedi le bosupa ka ngwaga wa sekete,makgolo a roba bongwe,maome a roba bobedi le bongweo tlhokafetse ka ngwaga wa dikete tse pedi,lesome le bosupa ka kgwedi ya Moranang e tlhola gabedi le borobabongwe.Mo bonnyeng o fentse seetsele se se botlana sa selefera ko [[:en:2007_All-Africa_Games|metshamekong ya Aforika ya dikete tse pedi le bosupa.]]
== Tiro ya botswerere ==
Kwa [[:en:2006_Commonwealth_Games|Metshamekong ya]] [[:en:2006_Commonwealth_Games|mafatshe a selekanyo a ngwaga wa dikete tse pedi le boratar]]<nowiki/>o, Nkabiti o ne a latlhegelwa go mofenyi wa Moesemane [[:en:Jamie_Cox_(boxer)|James Russan]] . Kwa Metshamekong ya Aforika Yotlhe, o ne a fenya [[:en:Hastings_Bwalya|Rasheed Lawal l]]<nowiki/>e Rachid Tariket, mme a latlhegelwa ke [./Hastings_Bwalyahttps://en.wikipedia.org/wiki/Hastings_Bwalya Hastings Bwaly]a mo makgaolakgannyeng<ref>[http://amateur-boxing.strefa.pl/Championships/AllAfricaGames2007.html "9.All-Africa Games"] (in Spanish). amateur-boxing.strefa.pl. Retrieved 4 January 2021.</ref> . O ne a palelwa ke go tshwanelegela Diolimpiki tsa dikete tse pedi le borobabobedi, a latlhegelwa ke [[:en:Hamza_Hassini|Hamza Hassini m]]<nowiki/>o kgaisanong ya go tshwanelegela Diolimpiki .<ref>[http://www.amateur-boxing.strefa.pl/Championships/AfricanOlyQual2008_1.html "African Olympic Qualifications"] (in Spanish). amateur-boxing.strefa.pl. Retrieved 14 October 2026</ref>
== '''Tiro ya itshetso''' ==
Magareng ga ngwaga wa dikete tse pedi le borobabongwe le ngwaga wa dikete tse pedi le lesome le bone, Nkabiti o ne a kokoanya rekoto ya 12-2-1, a sa fenngwe mo dintweng tsa gagwe tsa ntlha. [1] Ka di 28 Moranang 2017 Nkabiti o ne a bona kgobalo ya tlhogo mo ntweng le motshameki wa mabole wa Aforika Borwa Willers Baloyi. Morago ga go tshegetsa kgobalo e kgolo, Nkabiti o ne a ngongorega kwa sekhutlong sa gagwe gore o na le bothata jwa go hema. Nkabiti o ne a ntshiwa mo mosakong, a newa seretebatsi se se ritibatsang, mme a itlhaganelela kwa bookelong jwa Sunwood ka koloi ya tshoganetso.Tlhatlhobo e supile gore Nkabiti o ne a robegile moriri wa bogologolo mo legatleng la gagwe.<ref>[https://africa.espn.com/espn/story/_/id/19278150/botswana-boxer-herbert-nkabiti-died "Rest in Peace: Herbert Nkabiti"]. 30 April 2017</ref>
Nkabiti o ne a fudusediwa kwa Thelle Mogoerane, e leng lefelo la kalafi la maemo a a kwa godimo kwa [[Vosloorus|s]], [[:en:Vosloorus|Vosloorus]] ele maiteko a go boloka botshelo jwa gagwe. O tlhokafetse ka 29 Moranang 2017. <ref>{{Cite web |date=30 April 2017 |title=Rest in Peace: Herbert Nkabiti |url=http://kwese.espn.com/espn/story/_/id/19278150/botswana-boxer-herbert-nkabiti-died}}</ref>
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Ditsholo tsa ngwaga wa sekete le masome a robabobedi]]
[[Karolo:Boramabole ba setswana]]
[[Karolo:Bagaisane ba mafatshe a selekanyo mo Botswana]]
qgzmqhkogi8m5p0y26xful9jofay685
Mandi Baard
0
15657
56773
56739
2026-10-14T12:32:28Z
GBigmanBW
13309
56773
wikitext
text/x-wiki
'''Mandi du Plooy''' (o tshotswe ka 1 Diphalane 1982), yo gape a itsegeng ka leina la '''Mandi Baard''', ke modiragatse wa mo Afrika Borwa, motaki wa go diradikao ka tsa diaparo le motaki wa mantswe<ref>[https://web.archive.org/web/20211020182420/https://talent-etc.co.za/wp-content/uploads/2019/06/MANDI-DU-PLOOY-BAARD-CV-Talent-ETC.pdf "Mandi du plooy baard - TALENT ETC"] (PDF). talent-etc.co.za. Archived from the original (PDF) on 20 October 2021. Retrieved 20 October 2021.</ref>. O itsege thata ka go tshameka karolo ya "Lara" mo seraleng sa M-Net sa [[Egoli: Place of Gold]] mmogo le di-soapies Binnelanders, [[7de Laan]] le [[Getroud Met Rugby]]<ref>Berg, Leigh van den. "[https://www.news24.com/w24/Style/Beauty/Mandi-du-Plooys-make-up-20090511 Mandi du Plooy's make-up]". W24. Retrieved 20 October 2021[https://en.wikipedia.org/wiki/M-Net]</ref>.
== Botshelo jwa gagwe ==
Baard o tshotswe ka 1 Diphalane 1982 kwa Johannesburg, Afrika Borwa. O ne a aloga ka dikirii ya bachelor's degree mo Business management kwa [[University of Stellenbosch]]<ref>"[https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=2651 Mandi du Plooy: TVSA]". www.tvsa.co.za. Retrieved 20 October 2021.[https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=2651]</ref>.
O nyetswe ke Schalk Baard, kwa lenyalo le neng la tshwarelwa ka 5 Moranang 2008, kwa George, SA<ref>[https://www.simonrademan.co.za/celebrity_bride_mandi_du_plooy.htm Celebrity Bride Mandi Du Plooy Baard Wedding dress"]. www.simonrademan.co.za. Retrieved 20 October 2021.</ref>. Ba na le ngwana wa mosimane le wa mosetsana<ref>[https://web.archive.org/web/20211020182422/https://mammas247.co.za/bloggers/mandi-du-plooy-baard/ Mandi du Plooy-Baard - Mammas 24/7]". Mammas 24/7. Archived from the original on 20 October 2021. Retrieved 20 October 2021.</ref><ref>Hough, Lucelle. "[https://www.netwerk24.com/sarie/bekendes/fotos-mandi-baard-se-eersteling-20170914 FOTO'S: Mandi Baard se eersteling]". Sarie (in Afrikaans). Retrieved 20 October 2021</ref>.
== Tiro ==
Ka 1998, o ne a tshameka karolo e kgolo mo motseletseleng wa Seaforikanse wa Samaritan. Ka 1988, o ne a simolola go dira mo thelebišeneng ka motseletsele wa Se-Afrikaans Saartjie, fa a ne a le mo mophatong ya ntlha. Mo seraleng seo, o ne a tshameka karolo ya "Muggie". Ka ngwaga wa 2009, o ne a tsenela motshameko wa Egoli: Place of Gold mme a tshameka karolo ya "Lara" go fitlha ka karolo ya lesome le borobabobedi. Ka 2012, o ne a tlhagelela mo telenovela ya Binnelanders mme morago ga moo a tsenela soapie ya 7de Laan ka ngwaga wa 2014. Ka ngwanga wa 2015, o ne a tshameka mo filiming ya Sink ka go tshameka karolo ya go tshegetsa "Monique". Mme ka ngwaga wa 2018, o ne a dira karolo e nngwe e e tshegetsang jaaka "Mrs. Peters" mo filiming ya Looking for love<ref>Rensburg, Liani Jansen van. "[https://www.netwerk24.com/sarie/bekendes/mandi-du-plooy-baard-skeer-hare-af-dit-was-close-to-home-20201127 Mandi du Plooy-Baard skeer hare af: "Dit was 'close to home]'"". ''Sarie'' (in Afrikaans). Retrieved 20 October 2021</ref><ref>Rensburg, Liani Jansen van. "[https://www.netwerk24.com/sarie/bekendes/eksklusief-mandi-baard-oor-nuwe-sepie-rol-20190618 EKSKLUSIEF: Mandi Baard oor nuwe sepie-rol]". Sarie (in Afrikaans). Retrieved 20 October 2021</ref><ref>[https://www.netwerk24.com/huisgenoot/vermaak/kyk/mandi-baard-geheimsinnig-oor-nuwe-rol-in-gmr-20190308 Merwe, Jana van der. "Mandi Baard 'geheimsinnig' oor nuwe rol in GMR]". Huisgenoot (in Afrikaans). Retrieved 20 October 2021</ref>
Ka ngwaga wa 2018, o ne a tsenela karolo ya boraro ya terama ya kykNet, Getroud Met Rugby, mo a tshamekang karolo ya "Lienkie"<ref>[https://blubetty.co.za/oh-mandi-profiling-blu-betty-ambassador-and-sa-actress-mandi-baard/ Oh Mandi! Profiling Blu Betty Ambassador and SA actress Mandi Baard]". Blu Betty. 29 August 2019. Retrieved 20 October 2021</ref>.
== Difilimi ==
{| class="wikitable"
|+
!Ngwaga
!Filimi
!Karolo
!Mofuta
!Motswedi
|-
|1998
|Samaritan
|
|Mananeo a thelebishine
|
|-
|2009
|Egoli: Place of Gold
|Lara
|Mananeo a thelebishine
|
|-
|2012
|Binnelanders
|Bianca
|Mananeo a thelebishine
|
|-
|2014
|7de Laan
|Elna
|Mananeo a thelebishine
|
|-
|2015
|Sink
|Monique
|Filimi
|
|-
|2018
|looking for love
|Mrs. Peters
|Filimi
|
|-
|2018
|Kampkos
|kaboene
|Mananeo a thelebishine
|
|-
|2018
|Getrout met Rugby
|Lienkie
|Mananeo a thelebishine
|
|-
|2019
|Hoe om 'n perd te teken
|Ma
|Filimi
|
|}
== Metswedi ==
<references />
== Dikgolagano tsa ko ntle ==
{{IMDb name|3592162}}
[[Karolo:Ba ba mo botshelong]]
[[Karolo:Ba ba tshotsweng ka 1982]]
[[Karolo:Modiragatsi gotswa ko Johannesburg]]
[[Karolo:Modiragatsi wa telebishine gotswa Aforika Borwa]]
i78kr96nbuirztqnim8u7p9ol3ltevh
Botswana Society
0
15658
56756
56754
2026-10-14T12:12:09Z
Moratiwa Mponang
13302
tsebe e ntsha
56756
wikitext
text/x-wiki
'''Mokgatlho wa Botswana''' ke mokgatlho wa barutegi mo Botswana.<ref>Morton, Fred; Ramsay, Jeff; Mgadla, Part Themba (2008). "Botswana Society". ''Historical Dictionary of Botswana''. African Historical Dictionaries. Vol. 108 (4th ed.). Metuchen, New Jersey: Scarecrow Press. p. 57. [[:en:ISBN|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-8108-5467-3|978-0-8108-5467-3]]</bdi>.</ref> E tlhomilwe ka 1969, Mokgatlho wa Botswana o ikaelela go tsweletsa pele "kitso ya [[Botswana]] mo dirutweng tsotlhe le mo dintlheng tsotlhe tsa boswa jwa setso, maranyane le tikologo ya setšhaba".<ref>[https://www.thebotswanasociety.net/ "Home]". thebotswanasociety.net</ref>
.E rile Mokgatlho wa Botswana o tlhamiwa, o ne wa nna le seabe se segolo mo go bopeng lenaneo la dipatlisiso la Botswana. Lekwalodikgang la yone la ngwaga le ngwaga, Botswana Notes and Records.,<ref>"Botswana Notes and Records". Archived from the original on 1 April 2023. Retrieved 19 September 2018.
External links</ref> e ne e le lekwalodikgang la ntlha la patlisiso mo nageng mme la gatisa diathikele tse dintsi tse di botlhokwa go fitlha ka dingwaga tsa bo 1970. Mokgatlho ono gape o gatisitse dibuka di le mmalwa tse di buang ka boswa jwa naga eno go simolola ka thuto ya dimela go fitlha ka thuto ya diphologolo. Ka nako ya fa e ne e le kwa godimo ka dingwaga tsa bo 1970 le bo 1980, Mokgatlho wa Botswana o ne wa tshegetsa dikhonferense di le mmalwa tsa botlhokwa tsa bosetšhaba ka ga dikgang tse di botlhokwa mo setšhabeng, mme wa thusa go bopa mananeo a pholisi ya puso ka ga dikgang tse di jaaka bojanala, diphologolo tsa naga, le pholisi ya lefatshe. Ka nako e, Mokgatlho wa Botswana o ne o eteletswe pele ke Alec Campbell, yo o neng a tshegetsa maemo a one a a kwa godimo mo maemong a gagwe a mangwe jaaka mokaedi wa Botswana National Museum.
Fa itsholelo ya Botswana e ntse e gola mme naga e fitlhelela maemo a lotseno lwa magareng, bontsi jwa ditiro tsa ntlha tsa Mokgatlho wa Botswana di ne tsa tsewa ke ditheo tse disha tsa yunibesithi le tsa puso. Gore Mokgatlho wa Botswana o kgone go ipetla lefelo le lesha, o tsepamisitse mogopolo gape mo go rotloetseng bojanala jwa setso mo lefatsheng leno. E tsamaisa loeto lo lo tumileng lwa dibese go ralala toropo kgolo, Gaborone, mme e dirisana le baagi ba selegae go tlhabolola mafelo a a maleba a bojanala.hokwa tsa bosetšhaba ka ga merero ya bosetšhaba.
== METSWEDI ==
9xwjhsrhh8a6z9s5xvdykjvwrbxxuam
56762
56756
2026-10-14T12:21:21Z
Moratiwa Mponang
13302
TSEBE E NTSHA
56762
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:Botswana Society (National museum).jpg|thumb|Botswana Society]]
'''Mokgatlho wa Botswana''' ke mokgatlho wa barutegi mo Botswana.<ref>Morton, Fred; Ramsay, Jeff; Mgadla, Part Themba (2008). "Botswana Society". ''Historical Dictionary of Botswana''. African Historical Dictionaries. Vol. 108 (4th ed.). Metuchen, New Jersey: Scarecrow Press. p. 57. [[:en:ISBN|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-8108-5467-3|978-0-8108-5467-3]]</bdi>.</ref> E tlhomilwe ka 1969, Mokgatlho wa Botswana o ikaelela go tsweletsa pele "kitso ya [[Botswana]] mo dirutweng tsotlhe le mo dintlheng tsotlhe tsa boswa jwa setso, maranyane le tikologo ya setšhaba".<ref>[https://www.thebotswanasociety.net/ "Home]". thebotswanasociety.net</ref>
.E rile Mokgatlho wa Botswana o tlhamiwa, o ne wa nna le seabe se segolo mo go bopeng lenaneo la dipatlisiso la Botswana. Lekwalodikgang la yone la ngwaga le ngwaga, Botswana Notes and Records.,<ref>"Botswana Notes and Records". Archived from the original on 1 April 2023. Retrieved 19 September 2018.
External links</ref> e ne e le lekwalodikgang la ntlha la patlisiso mo nageng mme la gatisa diathikele tse dintsi tse di botlhokwa go fitlha ka dingwaga tsa bo 1970. Mokgatlho ono gape o gatisitse dibuka di le mmalwa tse di buang ka boswa jwa naga eno go simolola ka thuto ya dimela go fitlha ka thuto ya diphologolo. Ka nako ya fa e ne e le kwa godimo ka dingwaga tsa bo 1970 le bo 1980, Mokgatlho wa Botswana o ne wa tshegetsa dikhonferense di le mmalwa tsa botlhokwa tsa bosetšhaba ka ga dikgang tse di botlhokwa mo setšhabeng, mme wa thusa go bopa mananeo a pholisi ya puso ka ga dikgang tse di jaaka bojanala, diphologolo tsa naga, le pholisi ya lefatshe. Ka nako e, Mokgatlho wa Botswana o ne o eteletswe pele ke Alec Campbell, yo o neng a tshegetsa maemo a one a a kwa godimo mo maemong a gagwe a mangwe jaaka mokaedi wa Botswana National Museum.
Fa itsholelo ya Botswana e ntse e gola mme naga e fitlhelela maemo a lotseno lwa magareng, bontsi jwa ditiro tsa ntlha tsa Mokgatlho wa Botswana di ne tsa tsewa ke ditheo tse disha tsa yunibesithi le tsa puso. Gore Mokgatlho wa Botswana o kgone go ipetla lefelo le lesha, o tsepamisitse mogopolo gape mo go rotloetseng bojanala jwa setso mo lefatsheng leno. E tsamaisa loeto lo lo tumileng lwa dibese go ralala toropo kgolo, Gaborone, mme e dirisana le baagi ba selegae go tlhabolola mafelo a a maleba a bojanala.hokwa tsa bosetšhaba ka ga merero ya bosetšhaba.
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Mokgatlo wa Botswana]]
sy78aevt6xwn1c665h6af3elc1dyg6k
56771
56762
2026-10-14T12:28:29Z
Moratiwa Mponang
13302
di link
56771
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:Botswana Society (National museum).jpg|thumb|Botswana Society]]
'''Mokgatlho wa Botswana''' ke mokgatlho wa barutegi mo Botswana.<ref>Morton, Fred; Ramsay, Jeff; Mgadla, Part Themba (2008). "Botswana Society". ''Historical Dictionary of Botswana''. African Historical Dictionaries. Vol. 108 (4th ed.). Metuchen, New Jersey: Scarecrow Press. p. 57. [[:en:ISBN|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-8108-5467-3|978-0-8108-5467-3]]</bdi>.</ref> E tlhomilwe ka 1969, Mokgatlho wa Botswana o ikaelela go tsweletsa pele "kitso ya [[Botswana]] mo dirutweng tsotlhe le mo dintlheng tsotlhe tsa boswa jwa setso, maranyane le tikologo ya setšhaba".<ref>[https://www.thebotswanasociety.net/ "Home]". thebotswanasociety.net</ref>
.E rile Mokgatlho wa Botswana o tlhamiwa, o ne wa nna le seabe se segolo mo go bopeng lenaneo la dipatlisiso la Botswana. Lekwalodikgang la yone la ngwaga le ngwaga, Botswana Notes and Records.,<ref>"Botswana Notes and Records". Archived from the original on 1 April 2023. Retrieved 19 September 2018.
External links</ref> e ne e le lekwalodikgang la ntlha la patlisiso mo nageng mme la gatisa diathikele tse dintsi tse di botlhokwa go fitlha ka dingwaga tsa bo 1970. Mokgatlho ono gape o gatisitse dibuka di le mmalwa tse di buang ka boswa jwa naga eno go simolola ka thuto ya dimela go fitlha ka thuto ya diphologolo. Ka nako ya fa e ne e le kwa godimo ka dingwaga tsa bo 1970 le bo 1980, Mokgatlho wa Botswana o ne wa tshegetsa diphuthego di le mmalwa tsa botlhokwa tsa bosetšhaba ka ga dikgang tse di botlhokwa mo setšhabeng, mme wa thusa go bopa mananeo a pholisi ya puso ka ga dikgang tse di jaaka bojanala, diphologolo tsa naga, le pholisi ya lefatshe. Ka nako e, Mokgatlho wa Botswana o ne o eteletswe pele ke [[Alec Campbell]], yo o neng a tshegetsa maemo a one a a kwa godimo mo maemong a gagwe a mangwe jaaka mokaedi wa Botswana'`s National Museum of Art and Gallery.
Fa itsholelo ya Botswana e ntse e gola mme naga e fitlhelela maemo a lotseno lwa magareng, bontsi jwa ditiro tsa ntlha tsa Mokgatlho wa Botswana di ne tsa tsewa ke ditheo tse dintsha tsa yunibesithi le tsa puso. Gore Mokgatlho wa Botswana o kgone go ipetla lefelo le lesha, o tsepamisitse mogopolo gape mo go rotloetseng bojanala jwa setso mo lefatsheng leno. E tsamaisa loeto lo lo tumileng lwa dibese go ralala toropo kgolo, [[Gaborone|Gaborone,]] mme e dirisana le baagi ba selegae go tlhabolola mafelo a a maleba a bojanala.hokwa tsa bosetšhaba ka ga merero ya bosetšhaba.
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Mokgatlo wa Botswana]]
gnnwwq4yzwsccimp73xe0rqk7bloeff
Jeanette Marais
0
15659
56757
56753
2026-10-14T12:14:10Z
OldieMe2023
13294
56757
wikitext
text/x-wiki
'''[[:en:Jeanette_Marais|Jeanette Christina Marais-Cilliers]]''' (yo sefane sa gagwe e neng e le Marais a i se a nyalwe; o tsho tshotswe ka ngwaga wa sekete makgolo a fera bongwe masome a le marataro le bosupa(1967) kana ngwaga wa sekete makgolo a fera bongwe masome a le marataro le borobabobedi(1968) ke mogwebi wa mo [[Aforika Borwa]]. O sale a ntse mogolwane wa [[Momentum Group]] gotswa ka ngwaga wa dikete tse pedi, masome a mabedi le boraro (2023). O kile a tshegetsa maemo a magolwane mo madirelong a Stanlib, [[Old Mutual]], le [[Allan Gray]].
== Botshelo ja gagwe go tswa bobotlaneng le dithutego tsa gagwe ==
Ke ngwana wa ntlha mo banebg ba ba tlhano,<ref name=":1">van Niekerk, Ryk (19 June 2023). "'[https://www.moneyweb.co.za/moneyweb-podcasts/be-a-better-investor/put-something-away-every-month-and-forget-about-it/ Put something away every month – and forget about it'"]. Moneyweb. Archived from the original on 28 June 2023. Retrieved 14 October 2026.</ref> o tshotswe ka ngwaga wa sekete makgolo a fera bongwe masome a le marataro le bosupa(1967) kana ngwaga wa sekete makgolo a fera bongwe masome a le marataro le borobabobedi (1968)<ref>Pienaar, Cheréne (2 June 2023). [https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/van-plaas-in-vrystaat-tot-kruin-van-sukses-in-sakewereld-20230601 "Van plaas in Vrystaat tot kruin van sukses in sakewêreld"]. Netwerk24 (in Afrikaans). Retrieved 14 October 2026.</ref>. Rraagwe le rraagwe mogolo e ne ele balemi ba ba buang puo ya Afrikaans. O goletse kwa tshimong ya ga bone go bapa le Reddersburg kwa borwa ja Free State<ref name=":1" />.<ref>Meiring, Karlien (11 September 2024). [https://novanews.co.za/rooirose/jeanette-marais-is-n-vrou-met-n-plan/ "Jeanette Marais is 'n vrou met 'n plan"]. ''rooi rose'' (in Afrikaans). Retrieved 14 October 2026.</ref> O feditse dithuto tsa gagwe tsa Bachelor of Science in Mathematics and Statistics( dithuto tsa maranyane, dipalo le dipalopalo) kwa University ya Free State. Mo tsamaong ya ikgodiso ya dithutego tsa gagwe o ne a fetsa dithuto tsa gagwe tsa Master of Business Administration (dithuto tsa tsamaiso ya theko le thekiso) kwa International Institute for management Development in Lausanne, Switzerland, a ntse a tsweletse a dira.
== Metswedi ==
jr5tgen7l75411hfksr14rexq78zajf
56774
56757
2026-10-14T12:33:47Z
OldieMe2023
13294
Ke ne thanola
56774
wikitext
text/x-wiki
'''[[:en:Jeanette_Marais|Jeanette Christina Marais-Cilliers]]''' (yo sefane sa gagwe e neng e le Marais a i se a nyalwe; o tsho tshotswe ka ngwaga wa sekete makgolo a fera bongwe masome a le marataro le bosupa(1967) kana ngwaga wa sekete makgolo a fera bongwe masome a le marataro le borobabobedi(1968) ke mogwebi wa mo [[Aforika Borwa]]. O sale a ntse mogolwane wa [[Momentum Group]] gotswa ka ngwaga wa dikete tse pedi, masome a mabedi le boraro (2023). O kile a tshegetsa maemo a magolwane mo madirelong a Stanlib, [[Old Mutual]], le [[Allan Gray]].
== Botshelo ja gagwe go tswa bobotlaneng le dithutego tsa gagwe ==
Ke ngwana wa ntlha mo banebg ba ba tlhano,<ref name=":1">van Niekerk, Ryk (19 June 2023). "'[https://www.moneyweb.co.za/moneyweb-podcasts/be-a-better-investor/put-something-away-every-month-and-forget-about-it/ Put something away every month – and forget about it'"]. Moneyweb. Archived from the original on 28 June 2023. Retrieved 14 October 2026.</ref> o tshotswe ka ngwaga wa sekete makgolo a fera bongwe masome a le marataro le bosupa(1967) kana ngwaga wa sekete makgolo a fera bongwe masome a le marataro le borobabobedi (1968)<ref>Pienaar, Cheréne (2 June 2023). [https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/van-plaas-in-vrystaat-tot-kruin-van-sukses-in-sakewereld-20230601 "Van plaas in Vrystaat tot kruin van sukses in sakewêreld"]. Netwerk24 (in Afrikaans). Retrieved 14 October 2026.</ref>. Rraagwe le rraagwe mogolo e ne ele balemi ba ba buang puo ya Afrikaans. O goletse kwa tshimong ya ga bone go bapa le Reddersburg kwa borwa ja Free State<ref name=":1" />.<ref>Meiring, Karlien (11 September 2024). [https://novanews.co.za/rooirose/jeanette-marais-is-n-vrou-met-n-plan/ "Jeanette Marais is 'n vrou met 'n plan"]. ''rooi rose'' (in Afrikaans). Retrieved 14 October 2026.</ref> O feditse dithuto tsa gagwe tsa Bachelor of Science in Mathematics and Statistics( dithuto tsa maranyane, dipalo le dipalopalo) kwa University ya Free State<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Jeanette_Marais</ref>. Mo tsamaong ya ikgodiso ya dithutego tsa gagwe o ne a fetsa dithuto tsa gagwe tsa Master of Business Administration (dithuto tsa tsamaiso ya theko le thekiso) kwa International Institute for management Development in Lausanne, Switzerland, a ntse a tsweletse a dira.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Jeanette_Marais</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Jeanette_Marais</ref>
[[Setshwantsho:South Central Farm 1.jpg|thumb|Life at the farm]]
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Jeanette Marais]]
ns81z5usferovxsn5c57aszvi1jblb9
56788
56774
2026-10-14T12:48:43Z
OldieMe2023
13294
Thanolo
56788
wikitext
text/x-wiki
'''[[:en:Jeanette_Marais|Jeanette Christina Marais-Cilliers]]''' (yo sefane sa gagwe e neng e le Marais a i se a nyalwe; o tshotswe ka ngwaga wa sekete makgolo a fera bongwe masome a le marataro le bosupa(1967) kana ka ngwaga wa sekete makgolo a fera bongwe masome a le marataro le borobabobedi(1968) ke mogwebi wa mo [[Aforika Borwa]]. O sale a ntse mogolwane wa [[Momentum Group]] gotswa ka ngwaga wa dikete tse pedi, masome a mabedi le boraro (2023). O kile a tshegetsa maemo a magolwane mo madirelong a Stanlib, [[Old Mutual]], le [[Allan Gray]].
== Botshelo ja gagwe go tswa bobotlaneng le dithutego tsa gagwe ==
Ke ngwana wa ntlha mo baneng ba ba tlhano,<ref name=":1">van Niekerk, Ryk (19 June 2023). "'[https://www.moneyweb.co.za/moneyweb-podcasts/be-a-better-investor/put-something-away-every-month-and-forget-about-it/ Put something away every month – and forget about it'"]. Moneyweb. Archived from the original on 28 June 2023. Retrieved 14 October 2026.</ref> o tshotswe ka ngwaga wa sekete makgolo a fera bongwe masome a le marataro le bosupa(1967) kana ngwaga wa sekete makgolo a fera bongwe masome a le marataro le borobabobedi (1968)<ref>Pienaar, Cheréne (2 June 2023). [https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/van-plaas-in-vrystaat-tot-kruin-van-sukses-in-sakewereld-20230601 "Van plaas in Vrystaat tot kruin van sukses in sakewêreld"]. Netwerk24 (in Afrikaans). Retrieved 14 October 2026.</ref>. Rraagwe le rraagwe mogolo e ne ele balemi ba ba buang puo ya Afrikaans. O goletse kwa tshimong ya ga bone go bapa le Reddersburg kwa borwa ja Free State<ref name=":1" />.<ref>Meiring, Karlien (11 September 2024). [https://novanews.co.za/rooirose/jeanette-marais-is-n-vrou-met-n-plan/ "Jeanette Marais is 'n vrou met 'n plan"]. ''rooi rose'' (in Afrikaans). Retrieved 14 October 2026.</ref> O feditse dithuto tsa gagwe tsa Bachelor of Science in Mathematics and Statistics( dithuto tsa maranyane, dipalo le dipalopalo) kwa University ya Free State<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Jeanette_Marais</ref>. Mo tsamaong ya ikgodiso ya dithutego tsa gagwe o ne a fetsa dithuto tsa gagwe tsa Master of Business Administration (dithuto tsa tsamaiso ya theko le thekiso) kwa International Institute for management Development in Lausanne, Switzerland, a ntse a tsweletse a dira.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Jeanette_Marais</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Jeanette_Marais</ref>
[[Setshwantsho:South Central Farm 1.jpg|thumb|Life at the farm]]
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Jeanette Marais]]
mybgpr47r22rm2ug3gw54xzr4ouz6vf
Wouter Kellerman
0
15660
56758
56731
2026-10-14T12:16:39Z
Ngemi
13295
Edited categories
56758
wikitext
text/x-wiki
Wouter Kellerman (Yoo o tshotsweng ka Seetebosigo a tlhola masome a mabedi le borataro ) ke mofenyi wa dietsele di le tharo tsa dikgaisano tsa Grammy.<ref>https://www.grammy.com/artists/wouter-kellerman/18528/</ref> Ke motshamiki mogolo wa seletso sa fulutu, motlhami wa ditshwantsho, motlhami wa dipina gape ele mothusi wa mo Aforika Borwa, yoo fentseng dikgele di le boferabongwe tsa dikgaisano tsa moopelo tsa [[Aforika Borwa]].<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wouter_Kellerman#cite_note-2
</ref> Ke moitseanape wa moopelo wa classic.Thata thata o tshameka moopelo wa, "world", "roots", le "New"age".
== Botshelo ==
[[Setshwantsho:Wouter Kellerman 2018.jpg|thumb|Wouter Kellerman]]
Kellerman o tsholetswe kwa [[Johannesburg]] ka ngwaga wa 1961. Ke ngwana wa ga Pieter Van Ellewee Kellerman le Susanna Petronnela Greef.<ref name=":1">https://en.wikipedia.org/wiki/Wouter_Kellerman#cite_note-Mav01-3</ref> Fa a le dingwaga di le lesome , ene le batsalwa le ene ba ne ba kgatlhegela moopelo wa classic ha ba le ko khonsateng ya Symphony orchestra.<ref name=":1" /> Batsadi ba gagwe ba ne ba ba letlelela go kgethela seletso se ba neng ba eletsa go tshameka ka sone<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wouter_Kellerman#cite_note-Kh01-4</ref> mme Kellerman a ikgethela fulutu ele sone seletso sa gagwe, mme batsadi ba gagwe ba ba thapela diletso ba bo ba ba thapela dithuto tse di rulgantsweng ke ba [[Randburg music center]].<ref name=":1" />
== Metswedi ==
<references />{{DEFAULTSORT:Wouter Kellerman }}
blla3c2ak3uhxm3j5cngj0hg0c2nvwy
Quinne Brown
0
15661
56779
56733
2026-10-14T12:41:01Z
Tommizzy
13303
ke ne ke fetola mafoko a seng mo setswaneng
56779
wikitext
text/x-wiki
'''Quinne Brown''' ( Yo o tshotsweng ka kgwedi ya Seetebosigo e tlhola malatsi a le borobabobedi ka ngwaga wa sekete,makgolo a le borobabongwe, masome a supa le borobabongwe ) ke [[:en:Actor|modiragatsi wa difilimi]] wa kwa Aforika Borwa. O itsege thata ka dikarolo tse a di tshamekileng mo difiliming tsa Ouma se Slim Kind, Sedona’s Rule le This Is Charlotte King.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Quinne_Brown#cite_note-1</ref>
== '''Botselo jwa gagwe''' ==
Brown o tsholetswe kwa [[Johannesburg]], mo Aforika Borwa. Fa a sena go fetsa sekolo se segolwane, o ne a ithuta thutafatshe le thutoloago ya batho kwa [[:en:University_of_Johannesburg|Yunibesithing ya Johannesburg.]]
Ka ngwaga wa dikete tse pedi le boraro o ne a ya kwa San Francisco ka ntlha ya phitlho ya ga rraagwe, mme koo o ne a kopana le monna wa gagwe wa isago, Ryan Huffman<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Quinne_Brown#cite_note-2</ref>. Ba ne ba nyalana ka ngwaga wa dikete tse pedi le borataro mme ba nna kwa San Francisco. Moragonyana ba ne ba fudugela kwa San Diego kwa ba neng ba nna le bomorwadie ba bone ba babedi, Charlotte le Lara.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Quinne_Brown#cite_note-3</ref>
== '''Tiro ya gagwe''' ==
Ka nako ya dithuto tsa gagwe, Brown o ne a nna le tshono ya go nna mongwe wa batshameki ba motseletsele wa thelebišene wa [[:en:7de_Laan|7de Laan]].<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Quinne_Brown#cite_note-4</ref> Mo motseletseleng oo, o ne a tshameka karolo e e tumileng ya Connie van der Lecq.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Quinne_Brown#cite_note-5</ref> Kwa ntle ga go nna modiragatsi, gape o ne a dira tiro ya go tlhagisa mananeo a thelebišene mo lenaneong la dipuisano la SABC2. Ka ngwaga wa dikete tse pedi le bararo, Brown o ne a tlogela motseletsele wa 7de Laan morago ga loso lwa ga rraagwe ka Moranang, kgwedi ya diketetse pedi le boraro.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Quinne_Brown#cite_note-6</ref>
Gape o ne a dira tiro ya go nna morutabana, go tshameka mo difiliming le go tlhagelela mo dipapatsong tsa kgwebo kwa San Francisco.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Quinne_Brown#cite_note-7</ref> Ka ngwaga wa dikete tse pedi le borobabobedi, o ne a simolola go ruta bana kwa sekolong sa go tshameka sa bana.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Quinne_Brown#cite_note-8</ref> Morago ga dingwaga di le lesome a le kwa United States, o ne a boela kwa Afrika Borwa le lelapa la gagwe. Ka ngwaga wa 2016, o ne a boela gape mo motseletseleng wa 7de Laan mme a tswelela go tshameka karolo ya gagwe ya Connie.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Quinne_Brown#cite_note-9</ref>
== '''Metswedi''' ==
<references />
[[Karolo:Batho ba ba tshelang]]
[[Karolo:Matsalo a 1979]]
[[Karolo:Badiragatsi ba difilimi go tswa Johannesburg]]
[[Karolo:Batshameki ba basadi ba difilimi ba kwa Aforika Borwa]]
[[Karolo:Batshameki ba basadi ba diterama tsa thelebisene ba Aforika Borwa]]
o7vn8pdyapuph9z7y3loktmbyd0pfrs
Lovedale (South Africa)
0
15662
56766
56734
2026-10-14T12:25:30Z
Pampusces
13283
56766
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:The National Archives UK - CO 1069-214-41-Derivative-01.jpg|thumb|Lefelo la barongwa ba Lovedale]]
'''Lovedale''', e gape e itsegeng ka leina la '''Lovedale Missionary Institute''', e ne ele lefelo la barongwa le thuto kwa karolong ya Victoria East mo Kapa, [[Aforika Borwa]] (gompieno e leng [[Kapa Botlhaba]]). Se fitlhelwa se le dimethara dile makgolo a botlhano le masome ale mabedi (1720 ft) godimo ga boteng jwa lewatle fa thoko ga [[noka ya Tyhume]], e e leng lekala la [[noka ya Keiskamma]], sebatla sa dikilomethara di le 3.2 (2 mi) kwa bokone jwa [[Alice,South Africa|Alice]]<ref name=":1">Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Lovedale". ''Encyclopædia Britannica''. Vol. 17 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 70–71.</ref>.
== Tshimologo ==
Lefelo le le simolotswe ke mokgatlho wa [[barongwa ba Glasgow]] (GMS) ka ngwaga wa sekete se le sengwe, le makgolo a boferebobedi le masome ale mabedi le bone ebong 1824 mme sa fiwa leina la Ngaka [[John Love]], yo e neng ele mongwe wa baeteledipele ba bagolwane ba kgaolo eno gape ele leloko la mokgatlho ka nako eo. Lefelo le le tlhomilweng pele, le ne lele fa molapong wa [[Ncera]], mme ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi le masome ale mararo le bone eleng 1834, dikago tsa barongwa di ne tsa senyegela ruri ka nako ya [[ntwa ya borataro ya molelwane]] (6th Frontier War). E rile se tsosolosiwa, lefelo la barongwa la fudusediwa kwa bokone go bapa le lotshitshi lwa [[noka ya Tyhume]]<ref name=":1" />. [[John Bennie]] e ne ele mongwe wa baagi ba lefelo la barongwa, le le neng le tlhomilwe fa gare ga morafe wa maXhosa ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi le masome ale botlhano.
Ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi le masome ale mane le borataro, ditirelo kwa Lovedale di ne tsa kgorelediwa gape ka mabaka a [[ntwa ya Seme]]. Ka nako ye, dikago di ne tsa fetolwa go nna kampa ya masole mme masole a tswelela ka go tlhokomela lefelo le. Ka ngwaga wa sekete le makgole a ferabobedi le masome ale matlhano, morafe wa maXhosa o ne wa tshosetsa Lovedale mme wa tswelela ka go ba tlhasela ga mmogo le kampa e gaufi ya [[Fort Hare]], e neng e agilwe ka nako ya ntwa ya pele<ref name=":1" />.
Go fitlha ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi, masome ale mane le bongwe, barongwa ba ne ba ineetse thata go mo go tsa thero ya [[efangele]]. Mo ngwageng o, sekolo sa barongwa ba Lovedale (Lovedale Missionary Institute) se ne sa tlhomiwa ke Rre William Govan, yo e neng yare , kontlega dipaka tse dikhutshwane o ne a tswelela ele tlhogo ya sone go fitlhelela ka ngwana wa sekete le makgolo ale ferabobedi le masome ale bosupa. O ne a tlhatlhangwa le Ngaka [[James Stewart]] (1831 - 1905), yo o neng a tsaya thomo e ka ngwaga wa 1867.Pele ga foo, 1861-1863 o ne a tsamaya le [[David Livingstone]] go ya go bona le go sekaseka noka ya [[Zambesi|Zambezi]]<ref name=":1" />.
== Metswedi ==
<references />
j3jfrel908a9r8lvr744t4fe3nwotnv
56783
56766
2026-10-14T12:45:11Z
Pampusces
13283
56783
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:The National Archives UK - CO 1069-214-41-Derivative-01.jpg|thumb|Lefelo la barongwa ba Lovedale]]
'''Lovedale''', e gape e itsegeng ka leina la '''Lovedale Missionary Institute''', e ne ele lefelo la barongwa le thuto kwa karolong ya Victoria East mo Kapa, [[Aforika Borwa]] (gompieno e leng [[Kapa Botlhaba]]). Se fitlhelwa se le dimethara dile makgolo a botlhano le masome ale mabedi (1720 ft) godimo ga boteng jwa lewatle fa thoko ga [[noka ya Tyhume]], e e leng lekala la [[noka ya Keiskamma]], sebatla sa dikilomethara di le 3.2 (2 mi) kwa bokone jwa [[Alice,South Africa|Alice]]<ref name=":1">Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Lovedale". ''Encyclopædia Britannica''. Vol. 17 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 70–71.</ref>.
== Tshimologo ==
Lefelo le le simolotswe ke mokgatlho wa [[barongwa ba Glasgow]] (GMS) ka ngwaga wa sekete se le sengwe, le makgolo a boferebobedi le masome ale mabedi le bone ebong 1824 mme sa fiwa leina la Ngaka [[John Love]], yo e neng ele mongwe wa baeteledipele ba bagolwane ba kgaolo eno gape ele leloko la mokgatlho ka nako eo. Lefelo le le tlhomilweng pele, le ne lele fa molapong wa [[Ncera]], mme ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi le masome ale mararo le bone eleng 1834, dikago tsa barongwa di ne tsa senyegela ruri ka nako ya [[ntwa ya borataro ya molelwane]] (6th Frontier War). E rile se tsosolosiwa, lefelo la barongwa la fudusediwa kwa bokone go bapa le lotshitshi lwa [[noka ya Tyhume]]<ref name=":1" />. [[John Bennie]] e ne ele mongwe wa baagi ba lefelo la barongwa, le le neng le tlhomilwe fa gare ga morafe wa maXhosa ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi le masome ale botlhano.
Ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi le masome ale mane le borataro, ditirelo kwa Lovedale di ne tsa kgorelediwa gape ka mabaka a [[ntwa ya Seme]]. Ka nako ye, dikago di ne tsa fetolwa go nna kampa ya masole mme masole a tswelela ka go tlhokomela lefelo le. Ka ngwaga wa sekete le makgole a ferabobedi le masome ale matlhano, morafe wa maXhosa o ne wa tshosetsa Lovedale mme wa tswelela ka go ba tlhasela ga mmogo le kampa e gaufi ya [[Fort Hare]], e neng e agilwe ka nako ya ntwa ya pele<ref name=":1" />.
Go fitlha ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi, masome ale mane le bongwe, barongwa ba ne ba ineetse thata go mo go tsa thero ya [[efangele]]. Mo ngwageng o, sekolo sa barongwa ba Lovedale (Lovedale Missionary Institute) se ne sa tlhomiwa ke Rre William Govan, yo e neng yare , kontlega dipaka tse dikhutshwane o ne a tswelela ele tlhogo ya sone go fitlhelela ka ngwana wa sekete le makgolo ale ferabobedi le masome ale bosupa. O ne a tlhatlhangwa le Ngaka [[James Stewart]] (1831 - 1905), yo o neng a tsaya thomo e ka ngwaga wa 1867.Pele ga foo, 1861-1863 o ne a tsamaya le [[David Livingstone]] go ya go bona le go sekaseka noka ya [[Zambesi|Zambezi]]<ref name=":1" />.Jane Elizabeth Waterston, ngaka le morutabana wa Scotland, o ne a fiwa tiro ya go tlhoma lefelo la barongwa ba basetsana. O gorogile mo Afrika Borwa ka Firikgong1867 go tla go berekela Ngaka James Stewart. Sekolo sa Basetsana sa Lovedale (Lovedale Girls'Institution) se ne sa bulwa semmuso ka kgwedi ya Phatwe e tlhola malatsi ale masome mabedi le boraro<ref>van Heyningen, Elizabeth (May 2006). "Waterston, Jane Elizabeth (1843–1932)". Oxford Dictionary of National Biography. Oxford University Press. Retrieved 2015-09-10.</ref>. Go ne go kile ga nna le thuto ya basetsana kwa lefelong le go tloga ka 1846 go fitlha ka 1856, mme ga tswalwa ka ntlha ya thulaganyo ya go bolawa ga dikgomo ga maXhosa le leuba<ref>Swaisland, Cecile (1993). ''Servants and Gentlewomen to the Golden Land: The Emigration of Single Women from Britain to Southern Africa, 1820-1939''. Cross-Cultural Perspectives on Women. Berg Publishers and University of Natal Press. p. 125. ISBN <bdi>978-0-86980-883-2</bdi>.</ref>.
== Metswedi ==
<references />
bckubd9mskl0hdvkpln8i8lt7wdro23
56787
56783
2026-10-14T12:47:52Z
Pampusces
13283
56787
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:The National Archives UK - CO 1069-214-41-Derivative-01.jpg|thumb|Lefelo la barongwa ba Lovedale]]
'''Lovedale''', e gape e itsegeng ka leina la '''Lovedale Missionary Institute''', e ne ele lefelo la barongwa le thuto kwa karolong ya Victoria East mo Kapa, [[Aforika Borwa]] (gompieno e leng [[Kapa Botlhaba]]). Se fitlhelwa se le dimethara dile makgolo a botlhano le masome ale mabedi (1720 ft) godimo ga boteng jwa lewatle fa thoko ga [[noka ya Tyhume]], e e leng lekala la [[noka ya Keiskamma]], sebatla sa dikilomethara di le 3.2 (2 mi) kwa bokone jwa [[Alice,South Africa|Alice]]<ref name=":1">Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Lovedale". ''Encyclopædia Britannica''. Vol. 17 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 70–71.</ref>.
== Tshimologo ==
Lefelo le le simolotswe ke mokgatlho wa [[barongwa ba Glasgow]] (GMS) ka ngwaga wa sekete se le sengwe, le makgolo a boferebobedi le masome ale mabedi le bone ebong 1824 mme sa fiwa leina la Ngaka [[John Love]], yo e neng ele mongwe wa baeteledipele ba bagolwane ba kgaolo eno gape ele leloko la mokgatlho ka nako eo. Lefelo le le tlhomilweng pele, le ne lele fa molapong wa [[Ncera]], mme ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi le masome ale mararo le bone eleng 1834, dikago tsa barongwa di ne tsa senyegela ruri ka nako ya [[ntwa ya borataro ya molelwane]] (6th Frontier War). E rile se tsosolosiwa, lefelo la barongwa la fudusediwa kwa bokone go bapa le lotshitshi lwa [[noka ya Tyhume]]<ref name=":1" />. [[John Bennie]] e ne ele mongwe wa baagi ba lefelo la barongwa, le le neng le tlhomilwe fa gare ga morafe wa maXhosa ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi le masome ale botlhano.
Ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi le masome ale mane le borataro, ditirelo kwa Lovedale di ne tsa kgorelediwa gape ka mabaka a [[ntwa ya Seme]]. Ka nako ye, dikago di ne tsa fetolwa go nna kampa ya masole mme masole a tswelela ka go tlhokomela lefelo le. Ka ngwaga wa sekete le makgole a ferabobedi le masome ale matlhano, morafe wa maXhosa o ne wa tshosetsa Lovedale mme wa tswelela ka go ba tlhasela ga mmogo le kampa e gaufi ya [[Fort Hare]], e neng e agilwe ka nako ya ntwa ya pele<ref name=":1" />.
Go fitlha ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi, masome ale mane le bongwe, barongwa ba ne ba ineetse thata go mo go tsa thero ya [[efangele]]. Mo ngwageng o, sekolo sa barongwa ba Lovedale (Lovedale Missionary Institute) se ne sa tlhomiwa ke Rre William Govan, yo e neng yare , kontlega dipaka tse dikhutshwane o ne a tswelela ele tlhogo ya sone go fitlhelela ka ngwana wa sekete le makgolo ale ferabobedi le masome ale bosupa. O ne a tlhatlhangwa le Ngaka [[James Stewart]] (1831 - 1905), yo o neng a tsaya thomo e ka ngwaga wa 1867.Pele ga foo, 1861-1863 o ne a tsamaya le [[David Livingstone]] go ya go bona le go sekaseka noka ya [[Zambesi|Zambezi]]<ref name=":1" />.Jane Elizabeth Waterston, ngaka le morutabana wa Scotland, o ne a fiwa tiro ya go tlhoma lefelo la barongwa ba basetsana. O gorogile mo Afrika Borwa ka Firikgong1867 go tla go berekela Ngaka James Stewart. Sekolo sa Basetsana sa Lovedale (Lovedale Girls'Institution) se ne sa bulwa semmuso ka kgwedi ya Phatwe e tlhola malatsi ale masome mabedi le boraro<ref>van Heyningen, Elizabeth (May 2006). "Waterston, Jane Elizabeth (1843–1932)". Oxford Dictionary of National Biography. Oxford University Press. Retrieved 2015-09-10.</ref>. Go ne go kile ga nna le thuto ya basetsana kwa lefelong le go tloga ka 1846 go fitlha ka 1856, mme ga tswalwa ka ntlha ya thulaganyo ya go bolawa ga dikgomo ga maXhosa le leuba<ref>Swaisland, Cecile (1993). ''Servants and Gentlewomen to the Golden Land: The Emigration of Single Women from Britain to Southern Africa, 1820-1939''. Cross-Cultural Perspectives on Women. Berg Publishers and University of Natal Press. p. 125. ISBN <bdi>978-0-86980-883-2</bdi>.</ref>.
== Letshwao la Kereke ==
Until 1837 the mother institution back in Scotland, the GMS, was not attached to any church. The crisis that would lead to the Disruption of 1843 began brewing in the 1830s, and in 1837 the GMS split in two—those who continued to support the Presbyterian Church of Scotland and those who disagreed with the Church's official policy, which allowed the church to appoint a pastor even against the wish of the congregation. Lovedale and some other missions went with the Church of Scotland, but others attached themselves to the Glasgow South African Missionary Society, which was associated with the Relief Church; after the 1843 disruption all of the stations allied with the Church of Scotland, including Lovedale, were transferred to the Free Church of Scotland.{{sfn|Waterston|1983|p=4}}
== Metswedi ==
<references />
2v51m05u7axih2opslaf14q67j2bdqs
56798
56787
2026-10-14T13:00:17Z
Pampusces
13283
56798
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:The National Archives UK - CO 1069-214-41-Derivative-01.jpg|thumb|Lefelo la barongwa ba Lovedale]]
'''Lovedale''', e gape e itsegeng ka leina la '''Lovedale Missionary Institute''', e ne ele lefelo la barongwa le thuto kwa karolong ya Victoria East mo Kapa, [[Aforika Borwa]] (gompieno e leng [[Kapa Botlhaba]]). Se fitlhelwa se le dimethara dile makgolo a botlhano le masome ale mabedi (1720 ft) godimo ga boteng jwa lewatle fa thoko ga [[noka ya Tyhume]], e e leng lekala la [[noka ya Keiskamma]], sebatla sa dikilomethara di le 3.2 (2 mi) kwa bokone jwa [[Alice,South Africa|Alice]]<ref name=":1">Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Lovedale". ''Encyclopædia Britannica''. Vol. 17 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 70–71.</ref>.
== Tshimologo ==
Lefelo le le simolotswe ke mokgatlho wa [[barongwa ba Glasgow]] (GMS) ka ngwaga wa sekete se le sengwe, le makgolo a boferebobedi le masome ale mabedi le bone ebong 1824 mme sa fiwa leina la Ngaka [[John Love]], yo e neng ele mongwe wa baeteledipele ba bagolwane ba kgaolo eno gape ele leloko la mokgatlho ka nako eo. Lefelo le le tlhomilweng pele, le ne lele fa molapong wa [[Ncera]], mme ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi le masome ale mararo le bone eleng 1834, dikago tsa barongwa di ne tsa senyegela ruri ka nako ya [[ntwa ya borataro ya molelwane]] (6th Frontier War). E rile se tsosolosiwa, lefelo la barongwa la fudusediwa kwa bokone go bapa le lotshitshi lwa [[noka ya Tyhume]]<ref name=":1" />. [[John Bennie]] e ne ele mongwe wa baagi ba lefelo la barongwa, le le neng le tlhomilwe fa gare ga morafe wa maXhosa ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi le masome ale botlhano.
Ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi le masome ale mane le borataro, ditirelo kwa Lovedale di ne tsa kgorelediwa gape ka mabaka a [[ntwa ya Seme]]. Ka nako ye, dikago di ne tsa fetolwa go nna kampa ya masole mme masole a tswelela ka go tlhokomela lefelo le. Ka ngwaga wa sekete le makgole a ferabobedi le masome ale matlhano, morafe wa maXhosa o ne wa tshosetsa Lovedale mme wa tswelela ka go ba tlhasela ga mmogo le kampa e gaufi ya [[Fort Hare]], e neng e agilwe ka nako ya ntwa ya pele<ref name=":1" />.
Go fitlha ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi, masome ale mane le bongwe, barongwa ba ne ba ineetse thata go mo go tsa thero ya [[efangele]]. Mo ngwageng o, sekolo sa barongwa ba Lovedale (Lovedale Missionary Institute) se ne sa tlhomiwa ke Rre William Govan, yo e neng yare , kontlega dipaka tse dikhutshwane o ne a tswelela ele tlhogo ya sone go fitlhelela ka ngwana wa sekete le makgolo ale ferabobedi le masome ale bosupa. O ne a tlhatlhangwa le Ngaka [[James Stewart]] (1831 - 1905), yo o neng a tsaya thomo e ka ngwaga wa 1867.Pele ga foo, 1861-1863 o ne a tsamaya le [[David Livingstone]] go ya go bona le go sekaseka noka ya [[Zambesi|Zambezi]]<ref name=":1" />.Jane Elizabeth Waterston, ngaka le morutabana wa Scotland, o ne a fiwa tiro ya go tlhoma lefelo la barongwa ba basetsana. O gorogile mo Afrika Borwa ka Firikgong1867 go tla go berekela Ngaka James Stewart. Sekolo sa Basetsana sa Lovedale (Lovedale Girls'Institution) se ne sa bulwa semmuso ka kgwedi ya Phatwe e tlhola malatsi ale masome mabedi le boraro<ref>van Heyningen, Elizabeth (May 2006). "Waterston, Jane Elizabeth (1843–1932)". Oxford Dictionary of National Biography. Oxford University Press. Retrieved 2015-09-10.</ref>. Go ne go kile ga nna le thuto ya basetsana kwa lefelong le go tloga ka 1846 go fitlha ka 1856, mme ga tswalwa ka ntlha ya thulaganyo ya go bolawa ga dikgomo ga maXhosa le leuba<ref>Swaisland, Cecile (1993). ''Servants and Gentlewomen to the Golden Land: The Emigration of Single Women from Britain to Southern Africa, 1820-1939''. Cross-Cultural Perspectives on Women. Berg Publishers and University of Natal Press. p. 125. ISBN <bdi>978-0-86980-883-2</bdi>.</ref>.
== Letshwao la Kereke ==
go fitlha ka ngwaga wa
Until 1837 the mother institution back in Scotland, the GMS, was not attached to any church. The crisis that would lead to the Disruption of 1843 began brewing in the 1830s, and in 1837 the GMS split in two—those who continued to support the Presbyterian Church of Scotland and those who disagreed with the Church's official policy, which allowed the church to appoint a pastor even against the wish of the congregation. Lovedale and some other missions went with the Church of Scotland, but others attached themselves to the Glasgow South African Missionary Society, which was associated with the Relief Church; after the 1843 disruption all of the stations allied with the Church of Scotland, including Lovedale, were transferred to the Free Church of Scotland.{{sfn|Waterston|1983|p=4}}
== Metswedi ==
<references />
rcb619zq2zrl542sdkguad2yktpnese
56801
56798
2026-10-14T13:02:14Z
Pampusces
13283
56801
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:The National Archives UK - CO 1069-214-41-Derivative-01.jpg|thumb|Lefelo la barongwa ba Lovedale]]
'''Lovedale''', e gape e itsegeng ka leina la '''Lovedale Missionary Institute''', e ne ele lefelo la barongwa le thuto kwa karolong ya Victoria East mo Kapa, [[Aforika Borwa]] (gompieno e leng [[Kapa Botlhaba]]). Se fitlhelwa se le dimethara dile makgolo a botlhano le masome ale mabedi (1720 ft) godimo ga boteng jwa lewatle fa thoko ga [[noka ya Tyhume]], e e leng lekala la [[noka ya Keiskamma]], sebatla sa dikilomethara di le 3.2 (2 mi) kwa bokone jwa [[Alice,South Africa|Alice]]<ref name=":1">Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Lovedale". ''Encyclopædia Britannica''. Vol. 17 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 70–71.</ref>.
== Tshimologo ==
Lefelo le le simolotswe ke mokgatlho wa [[barongwa ba Glasgow]] (GMS) ka ngwaga wa sekete se le sengwe, le makgolo a boferebobedi le masome ale mabedi le bone ebong 1824 mme sa fiwa leina la Ngaka [[John Love]], yo e neng ele mongwe wa baeteledipele ba bagolwane ba kgaolo eno gape ele leloko la mokgatlho ka nako eo. Lefelo le le tlhomilweng pele, le ne lele fa molapong wa [[Ncera]], mme ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi le masome ale mararo le bone eleng 1834, dikago tsa barongwa di ne tsa senyegela ruri ka nako ya [[ntwa ya borataro ya molelwane]] (6th Frontier War). E rile se tsosolosiwa, lefelo la barongwa la fudusediwa kwa bokone go bapa le lotshitshi lwa [[noka ya Tyhume]]<ref name=":1" />. [[John Bennie]] e ne ele mongwe wa baagi ba lefelo la barongwa, le le neng le tlhomilwe fa gare ga morafe wa maXhosa ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi le masome ale botlhano.
Ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi le masome ale mane le borataro, ditirelo kwa Lovedale di ne tsa kgorelediwa gape ka mabaka a [[ntwa ya Seme]]. Ka nako ye, dikago di ne tsa fetolwa go nna kampa ya masole mme masole a tswelela ka go tlhokomela lefelo le. Ka ngwaga wa sekete le makgole a ferabobedi le masome ale matlhano, morafe wa maXhosa o ne wa tshosetsa Lovedale mme wa tswelela ka go ba tlhasela ga mmogo le kampa e gaufi ya [[Fort Hare]], e neng e agilwe ka nako ya ntwa ya pele<ref name=":1" />.
Go fitlha ka ngwaga wa sekete le makgolo a ferabobedi, masome ale mane le bongwe, barongwa ba ne ba ineetse thata go mo go tsa thero ya [[efangele]]. Mo ngwageng o, sekolo sa barongwa ba Lovedale (Lovedale Missionary Institute) se ne sa tlhomiwa ke Rre William Govan, yo e neng yare , kontlega dipaka tse dikhutshwane o ne a tswelela ele tlhogo ya sone go fitlhelela ka ngwana wa sekete le makgolo ale ferabobedi le masome ale bosupa. O ne a tlhatlhangwa le Ngaka [[James Stewart]] (1831 - 1905), yo o neng a tsaya thomo e ka ngwaga wa 1867.Pele ga foo, 1861-1863 o ne a tsamaya le [[David Livingstone]] go ya go bona le go sekaseka noka ya [[Zambesi|Zambezi]]<ref name=":1" />.Jane Elizabeth Waterston, ngaka le morutabana wa Scotland, o ne a fiwa tiro ya go tlhoma lefelo la barongwa ba basetsana. O gorogile mo Afrika Borwa ka Firikgong1867 go tla go berekela Ngaka James Stewart. Sekolo sa Basetsana sa Lovedale (Lovedale Girls'Institution) se ne sa bulwa semmuso ka kgwedi ya Phatwe e tlhola malatsi ale masome mabedi le boraro<ref>van Heyningen, Elizabeth (May 2006). "Waterston, Jane Elizabeth (1843–1932)". Oxford Dictionary of National Biography. Oxford University Press. Retrieved 2015-09-10.</ref>. Go ne go kile ga nna le thuto ya basetsana kwa lefelong le go tloga ka 1846 go fitlha ka 1856, mme ga tswalwa ka ntlha ya thulaganyo ya go bolawa ga dikgomo ga maXhosa le leuba<ref>Swaisland, Cecile (1993). ''Servants and Gentlewomen to the Golden Land: The Emigration of Single Women from Britain to Southern Africa, 1820-1939''. Cross-Cultural Perspectives on Women. Berg Publishers and University of Natal Press. p. 125. ISBN <bdi>978-0-86980-883-2</bdi>.</ref>.
== Letshwao la Kereke ==
== Metswedi ==
<references />
fnegjc33k6jmih44ed7tq6qjuuoqwxm
DiamonEx Limited
0
15663
56793
56735
2026-10-14T12:50:20Z
Parishereicome
13288
ke tsentse dkarolo
56793
wikitext
text/x-wiki
Kompone ya kwa Australia, DiamondEx Limited, e sa tswa go bula moepo wa teemane wa boteng jwa dikgele dile lesome le botlhano (9 mi) bokone bophirima jwa motse wa Lerala mo [[Botswana]]. Moepo o o simologile pele o itsege ka leina la Martins Drift Diamond Project, o butswe ka ngwaga wa 2008 a simolola ebile wa tlhapa babereki bale makgolo a mabedi le masome a mararo goya ko go makgalo a mabedi le masome a borobabongwe, go ntsha dikete tsa dikeraete tsa bokete jwa (66 kg) ka ngwaga.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lerala_diamond_mine</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lerala_diamond_mine</ref>
[[Setshwantsho:Diamond-1128734.jpg|thumb|Diamonds]]
== DITSO ==
Pele e ne ele kompone ya De Beers e tshwaraganyeng le puso ya Botswana,e simolotseng magareng ga ngwaga tsa 1998 le 2001gape ele moepo o monnye gone mo lefelong le.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lerala_diamond_mine</ref> Ka kgwedi ya Tlhakole 2009, moepo oo o ne wa bewa ka fa tlase ga bogogi jwa Boathodi bogolo mabapi le kgang tsa ditshenyegelo tsedi kwa godimo le kwelo tlase ya itsholelo.Go tsweng foo, kompone e ne ya tshwannwa ke go kopa teseletso ya go bewa ka fa tlase ga bogogi jwa boatlhodi kwa kgotla tshekelong e tona. DiamondEx, e e setseng ele mo palong ya Botswana Stock Exchange (BSE) e le yone e neng ya emisa go gweba ka bontlha ba diabe tsa tsone bakeng sa se.Ka ngwaga wa 2011,<ref>https://allafrica.com/stories/200902021562.html</ref> kompone ya Mantle Diamonds e kwa lefatsheng la UK e ne ya reka moepo o wa Lerala mo go ba DiamondEx Botswana, e neng ele mo mathateng a tsa madi mabapi le kwelo tlase ya itsholelo.<ref>https://www.sundaystandard.info/mantle-diamonds-takes-aim-at-re-opening-lerala-mine-bse-board/</ref>
== METSWEDI ==
<references />
[[Karolo:DiamondEx Limited]]
lvz9lvhxcoycxplj5rdoql788yj4jbf
Raditladi(crater)
0
15664
56780
56737
2026-10-14T12:41:20Z
JustAGirl2006
13281
metswedi
56780
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:Raditladi crater Troughs EN1041150312M.nomap.jpg|thumb|Mosaic of MESSENGER images]]
[[:en:Raditladi_(crater)|Raditladi]] ke khuti e kgolo ya thulo mo [[:en:Mercury_(planet)|Mercury]] ka bophara jwa dikhilomithara di le makgolo a mabedi, masome a boratato le boraro.<ref>Baker, David M. H.; Head, James W.; Schon, Samuel C.; Ernst, Carolyn M.; Prockter, Louise M.; Murchie, Scott L.; Denevi, Brett W.; Solomon, Sean C.; Strom, Robert G. (2011). "The transition from complex crater to peak-ring basin on Mercury: New observations from MESSENGER flyby data and constraints on basin formation models". ''Planetary and Space Science''. '''59''' (15): 1932–1948</ref> Mo teng ga kgolokwe ya yone ya setlhoa go na le thulaganyo ya dikhuti tse di golaganeng, tse e leng dilo tse di sa tlwaelesegang mo mmung wa Mercury. Karolo yaRaditladi e e kwa tlase e na le mabala a a borethe a go akanngwang gore di bakiwe ke go thunya ga makgwamolelo. Gape go ka direga gore makhubu ano a bakilwe ke go thunya ga lekgwamolelo le le kafa tlase ga thaba ya Raditladi. Mogogoro o monnye thata, gongwe o monnye go feta dingwaga di le bilione, o na le dikhuti di le mmalwa fela tse dinnye mo bodilong jwa one le dipota tsa mogogoro tse di sireleditsweng sentle le popego ya sekgomaretsi sa setlhoa.<ref>Prockter, Louise M.; Watters, Thomas R.; Chapman, Clark R.; Denevi, B. W.; et al. (2009). "The curious case of Raditladi basin". ''Lunar and Planetary Science''. '''XL''': 1758. Bibcode:2009LPI....40.1758P</ref> Ke nngwe ya dikhuti tse lekgolo le lesome tse di mo mmung wa Mercury.
== LEMORAGO ==
Ka nako ya go fofa ga ntlha ga Mercury ka Ferikgong ka ngwaga wa dikete tse pedi le borobabobedi sekepe sa sa [[:en:MESSENGER|MESSENGER]] se fitlhetse khuti e kgolo ya thulo e e ka nnang 2000 km kwa bophirima jwa Caloris basin mo karolong ya Mercury e e neng e ise e bonwe ke sekepe sa sebaka<ref>.</ref>. Krater (or basin) ena e ile ya rewa lebitso la Raditladi (ka la 8 Mmesa 2008) ka mora Leetile Disang Raditladi (1910?? 1971), mongodi wa dipapadi le seroki sa Motswana.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Raditladi_(crater)#cite_note-usgs-1</ref> Raditladi ke nngwe ya dilo tse dinnye thata mo go Mercury.[5]<ref>https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009LPI....40.1758P</ref>
== THUTO-LEFATSHE ==
Karolo e e fa gare ya Raditladi e na le lekgotlho le legolo la dithaba le le bophara jwa dikilometara di le 125.[1] Kgolokwe eno e fapogile go sekae go tswa mo bogareng jwa sediko go ya ntlheng ya bokone-bophirima. [ Boalo jwa Raditladi bo apesitswe ke mefuta e mebedi ya mmu: dipoa tse di borethe le tse di lefifi. Dithaba tseno tsa bogologolo di na le dithaba tse di nang le dithota tse di nang le dithota tse di nang le dithota tse di nang le dithota tse di nang le dithota tse di nang le dithota tse di nang le dithota tse di nang le dithota tse di nang le dithota tse di nang le dithota tse di nang le dithota tse di nang le dithota tse di nang le dithota tse di nang le dithota. Tsa bofelo di fitlhelwa thata mo karolong ya mmu e e fa gare ga lekhubu la tlhora le molelwane wa khuti; di tlhalosiwa e le dilo tsa kwa tshimologong tsa mmu wa khuti e e sa khurumediwang ke seretse se se mmala o o phatsimang sa dipoa tse di borethe. Mabala a a nang le dithaba a mmala o o pududu go sekae go feta a a borethe. Mafelo a a kwa ntle ga Raditladi a apesitswe ke thulo e e botala jo bo lefifi. 1] The peak ring massifs at some places expose a bright blue material identical to one on the floors of some bright Mercurian impact craters (Bright Crater Floor Deposits BCFD).[3] BCFD kwa Raditladi e lemogwa ka kakaretso jaaka karolo ya popego ya naga e jaanong e bidiwang dikhuti. Go na le lefelo le le lefifi le le tlhomamisitsweng kwa ntle ga setlhoa sa kwa botlhaba sa Raditladi. Lefelo leno le lentsho le amanngwa le dikhuti.
== METSWEDI ==
[[Karolo:Raditladi]]
[[Karolo:Mercury]]
6rzzfkcuw9mrafkz8ij4qoww7sgl2xj
Henry Honiball
0
15665
56790
56738
2026-10-14T12:49:20Z
FrameByLuvley
13290
metswedi
56790
wikitext
text/x-wiki
'''[[:en:Henry_Honiball|Henry William Honiball]]''' (yo o tshotsweng ka kgwedi ya Sedimonthole e rogwa ka ngwaga wa sekete, makgolo a roba bongwe, masome a marataro le botlhano) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Aforika Borwa<ref>[http://www.espnscrum.com/southafrica/rugby/player/11571.html "Henry Honiball"]. ESPN scrum. Retrieved 14 October 2026.</ref>. Gantsi o ne a tshameka jaaka motshameki wa ko morago mme ka dinako tse dingwe jaaka motshameki wa kwa bogareng.
Honiball o ne a tshamekela [[Foreistata|Free State]] kwa tshimologong ya tiro ya gagwe, mme o itsege thata ka nako ya gagwe le [[:en:Sharks_(rugby_union)|Natal]] le Sharks. Kwa bokhutlong jwa tiro ya gagwe o ne a tshameka le setlhopha sa kwa Engelane sa [[Bristol]]. O ne a tshamekela Aforika Borwa metshameko e le masome a mararo le botlhano go tloga ka sekete,makgolo a roba bongwe, masome a roba bongwe le boraro go fitlhelela ka sekete, makgolo a roba bongwe, masome a roba bongwe le borobangwe ka nako ya morago ga nako ya kgethololo ya letso le mmala.
== '''Hisitiri''' ==
Honiball e ne e na le motshameko o o tseneletseng o o neng o dira gore batshameki ba ba neng ba le kwa pele ba tsene mo motshamekong ka bonako.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Honiball#cite_note-2</ref> Gape o ne a le moleele go ka nna motshameki wa motshameko wa kgwele ya dinao mme o ne a le matlhagatlhaga thata, e ne e le motshameki yo o nonofileng wa kgwele ya dinao mme o ne a sa tshabe go tsaya kgwele le go gwetlha kganetso. O ne a fiwa leina la 'Lem', la Seaforikanse la 'blade', ka ntlha ya bokgoni jwa gagwe jwa go 'kgaola' tshireletso ya moganetsi wa gagwe.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Honiball#cite_note-3</ref>A kopantswe le Joost van der Westhuizen, Honiball e ne e le karolo e e botlhokwa ya setlhopha sa Nick Mallett sa Springbok se se neng sa dira rekoto ya diphenyo tse di latelanang di le lesome le bosupa tsa Ditlhatlhobo, rekoto e e abelanwang le New Zealand. Honiball o ne a tshameka mo diphenyong di le lesome le bone mo go di le lesome le bosupa,, tse di akaretsang phenyo ya sekete, makgolo a roba bongwe, masome a roba bongwe le borobabobedi Tri Nations Series, e e neng e le phenyo ya ntlha ya setlhopha sa Springboks.
O ne a simolola go tshameka ka kgatlhanong le Australia kwa Sydney, a tsena mo boemong jwa gagwe. Le fa Aforika Borwa e ne ya latlhegelwa ke motshameko ka lesome le borobabongwe go ya kwa go lesome le bobedi Honiball gape e ne e le leloko la setlhopha sa Aforika Borwa se se neng sa fenya Australia ka masome a borataro le bongwe go ya kwa masome a mabedi le bobedi ka nako ya kgaisano ya sekete,makgolo a roba bongwe,masome a roba bongwe le bosupa Tri Nations.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Honiball#cite_note-4</ref> Le fa go ntse jalo, morago ga rekoto e e lekanang, Honiball o ne a utlwiwa a amilwe ke go lelekwa ga kapotene le tsala ya gagwe e kgolo Gary Teichmann.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Honiball#cite_note-5</ref> Morago ga fa Springboks e ne e kgaratlhela go bona tsela ya go tshameka mo kgaisanong ya ngwaga o o latelang ya Tri Nations, Mallett o ne a akanya go bitsa Honiball go tla go tshameka motshameko kgatlhanong le New Zealand kwa Pretoria. O ne a sa tswa go boa go tswa mo kgobalong e e masisi mme o ne a tshameka sentle mo setlhopheng sa Natal, mme a senola gore o ne a gobetse mo seropeng, ka jalo Mallett o ne a mo romela go bona moitseanape kwa Johannesburg. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Honiball#cite_note-gray-6</ref>Honiball o ne a tlogela rugby ya boditšhabatšhaba morago ga gore Springboks e fenye New Zealand mo motshamekong wa sekete,makgolo a roba bongwe ,masome a roba bongwe le borobabongwe ya Rugby World Cup wa go tshameka motshameko wa boraro/wa bone.
06kh5bw9hm9lgk6ary2mkp9a9g4apvb
Mark Andrews (rugby union)
0
15666
56778
56741
2026-10-14T12:38:59Z
Tikweman
13284
Ke tsentse category
56778
wikitext
text/x-wiki
Mark Gregory Andrews (o tshotsweng ka kgwedi ya Thakole ele di 21 ka ngwaga wa 1972) ke motshameki wa pele wa setlhopha rugby sa setshaba sa Aforika Borwa.<ref>https://www.espn.com/rugby/</ref>
'''TIRO'''
[[Setshwantsho:Springboks logo first.png|thumb|springbok]]
O fitlheletse mebala ya gagwe ya Junior Springbok kwa waterpolo fa a santse ale kwa sekolong. A fetogela kwa motshamekong wa rugby jaaka motshameko wa gagwe wa konokono abo a fitlhelela tlotlo fa a santse ale kwa sekolong abo a tlhophiwa mo setlhopheng sa dikolo tsa go tshameka mo dikgaisanong tsa Craven week tsa [[ngwaga]] wa 1990. Fa a santse ale kwa mmadikolo o ne a tlhophiwa go tshameka mo setlhopheng sa baithuti ka ngwaga wa 1993 le setlhopha sa mmadikolo ka ngwaga wa 1994.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Mark_Andrews_(rugby_union)</ref> O tshameketse sa [[bafenyi]] sa Natal sa Currie ka ngwaga wa 1995 le wa 1996.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Mark_Andrews_(rugby_union)</ref>
Andrews o ne a tshameka motshameko wa gagwe wa boditshabatshaba mo Aforika Borwa ka Seetebosigo ale di 11 ka ngwaga wa 1994 kgatlhanong le Engelane kwa Cape Town. O ne a tswelela go tshamekela Aforika Borwa metshameko ya teko ele 77 le metshameko ya fa gare ga beke ele 13. Andrews o ne a dira motshameko o boitshegang le Kobus Wiese moragonyana a tshameka le Krynauw Otto. Mo tirong ya gagwe ya go leka o ne a dira diteko dile 12 mo dintlheng tse 60.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Mark_Andrews_(rugby_union)</ref>
One ale mo karolong ya setlhopha se se fentseng sejana sa mafatshe sa rugby ka ngwaga wa 1995 ga mmogo le moagedi Elliot, Os du Randt.
== METSWEDI ==
<references />
[[Karolo:Mark Andrews (rugby union]]
3ouigc580gd1vhsnqlel48jc9sqrxrw
Makaleng
0
15667
56769
56742
2026-10-14T12:27:12Z
Ramonnye JQ
13298
ke tsentse metswedi
56769
wikitext
text/x-wiki
Makaleng ke motsana o mo kgaolong ya Bokone ya Botswana, o o dikilometara di ka nna 60 go tswa kwa Francistown.
Merafe e megolo e meraro e e mo Makaleng ke Bakalaka, Bakwena le Bakhurutshe.Go ya ka palo ya batho ya 2011 Makaleng o na le baagi ba le1117 mo malapeng a le 297.<ref>https://botswana.opendataforafrica.org/POOB2015/poverty-of-botswana-2015?village=1001980-makaleng</ref>Dipalopalo tsa Botswana ne tsa akanya gore palo ya batho ba Makaleng e ka bo e godile go fitlha go 1480 ka 2020, ka 43,9% e le banna le 56.1% e le basadi.<ref>https://botswana.opendataforafrica.org/POOB2015/poverty-of-botswana-2015?village=1001980-makaleng</ref>
Makaleng o na le sepodisi se senye le bookelo bo bonnye bo bo dirang gape jaaka lefelo la kabo ya melemo ya metsana e e mabapi, go akaretsa Sechele, Mambo, Masingwaneng, Botlale, Toteng le Matenge. Motse o na le sekolo se se botlana se se kopaneng le setshaba, se se amogelang barutwana go tswa mo metseng e e umakilweng.<ref>https://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Guide_to_the_Villages_of_Botswana.pdf</ref>
Banni ba Makaleng bontsi ke balemi ba itemelang.
Motse o na le mabenkele a le malwa , lebenkele la merogo e foreshe le lefelo la maitiso la bosigo le le tlamelang botlhe ba Bokonebotlhaba. Gape go na le kgotla, koo dikopano tsotlhe di tshwarelwang teng.
== Metswedi ==
njnld9tnqev6braspfo60zlgqyxmnb5
56775
56769
2026-10-14T12:36:27Z
Ramonnye JQ
13298
56775
wikitext
text/x-wiki
'''[[:en:Makaleng#cite_note-3|Makaleng]]''' ke motsana o moe [[kgaolong ya Bokone]] ya [[Botswana]], o o dikilometara di ka nna 60 go tswa kwa [[Francistown|Francistown.]]
Merafe e megolo e meraro e e mo Makaleng ke [[Bakalaka/Bakalanga|Bakalaka,]] Bakwena le Bakhurutshe.Go ya ka [[palo ya batho]] ya 2011 Makaleng o na le baagi ba le1117 mo malapeng a le 297.<ref>https://botswana.opendataforafrica.org/POOB2015/poverty-of-botswana-2015?village=1001980-makaleng</ref>Dipalopalo tsa Botswana ne tsa akanya gore palo ya batho ba Makaleng e ka bo e godile go fitlha go 1480 ka 2020, ka 43,9% e le banna le 56.1% e le basadi.<ref>https://botswana.opendataforafrica.org/POOB2015/poverty-of-botswana-2015?village=1001980-makaleng</ref>
Makaleng o na le sepodisi se senye le bookelo bo bonnye bo bo dirang gape jaaka lefelo la kabo ya melemo ya metsana e e mabapi, go akaretsa [[Sechele,]] Mambo, Masingwaneng, Botlale, [[Toteng]] le Matenge. Motse o na le [[sekolo se se botlana]] se se kopaneng le setshaba, se se amogelang barutwana go tswa mo metseng e e umakilweng.<ref>https://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Guide_to_the_Villages_of_Botswana.pdf</ref>
Banni ba Makaleng bontsi ke [[balemi ba itemelang.]]
Motse o na le [[mabenkele]] a le malwa , lebenkele la merogo e foreshe le lefelo la maitiso la bosigo le le tlamelang botlhe ba Bokonebotlhaba. Gape go na le [[Kgotla|kgotla,]] koo dikopano tsotlhe di tshwarelwang teng.
== Metswedi ==
<references />
[[Karolo:Metse ya Botswana]]
[[Karolo:Mafelo a Botswana]]
h60ejbxy94mqj57kp3fv3k55vg8c66k
Gaisang Noge
0
15668
56777
56743
2026-10-14T12:38:23Z
Rethabile Shirley
13312
56777
wikitext
text/x-wiki
'''Gaisang Keaikitse Noge''' o tshotse ka ngwaga wa 1996 kgwedi ya Seetebosigo e thola malatsi a le lesome le botlhano. Ke sekgantshwane sa [[Aforika Borwa|Afrika Borwa]].<ref>https://www.safrolebs.com/tag/gaisang-keaikitse-noge/#google_vignette</ref> O tumile ka go tshameka e le mongwe wa baanelwa ba filimi ya The Wife kgaolo ya bo 3 le mo e.tv e le Mampho Mokoena mo filimimg ya House of Zwide.<ref>https://www.news24.com/truelove/exclusive/gaisang-noge-on-her-role-as-naledi-on-the-wife-i-hope-people-find-the-courage-to-fight-for-love-20221110</ref><ref>https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/tv/meet-naledi-gaisang-k-noge-joins-the-wife-20220316</ref>
== Botshelo jwa gagwe ==
Noge o tshotswe ka ngwaga wa 1996 kgwedi ya Seetebosigo e thola lesome le botlhano, kwa Vaal Triangle, [[Gauteng]], Afrika Borwa. Ke morwadie wa segasa sesupo-ditshwantsho,Dosto Noge le Matsie Noge. Ka ngwaga wa 2017 o ne a aloga ka setankana sa degree mo filiming le sesupo ditshwantsho.<ref>https://briefly.co.za/facts-lifehacks/celebrities-biographies/135988-gaisang-noge-house-zwide-cast-bio-age-family-body-pictures-profiles</ref>
== Dithutego ==
Noge o tswa bonnyaneng a rata go tshameka, mme batsadi ba gagwe ba ne ba mo tshegetsa mo torong ya gagwe.<ref>https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1525/9780520317772-021/html</ref> O ne a tsaya karolo mo metsamekong ya di gongwana ka nako tsa gagwe tsa sekolo. O ne a thagelela la ntlha mo seseupo ditshwantsho mo filiming ya Efa Motho Motho mo Mzansi Magic<ref>https://www.news24.com/truelove/celebrity/5-minutes-with-gaisang-noge-remain-anchored-and-always-remember-who-you-are-20230825</ref>. Ka 2021, o tshamikile e le Karabo mo BoMma. Morago ga ngwaga oo, o ne a tshameka e le moanelwa Mampho Mokoena mo filiming ya House of Zwide mo e.tv.<ref>https://www.snl24.com/dailysun/celebs/worst-nightmare-for-house-of-zwides-mampho-20240713/#google_vignette</ref> Ka ngwaga wa 2022 kgwedi ya Ferikgong, o ne a tshameka moanelwa Mavis mo filmi ya Thando e neng e dirwa ke Bakwena Films ka ga Thando. O tshamikile gape e le moanelwa mogolo Naledi mo filiming ya The Wife.<ref>https://www.glamour.co.za/lifestyle/meet-the-new-naledi-gaisang-k-noge-steps-into-the-lead-role-on-the-wife-s3-acfaaee2-3ef7-4a5f-8a26-38db0462fb4b</ref><ref>https://www.kaya959.co.za/lineup/959-breakfast/gaisang-noge-on-how-she-got-the-role-of-naledi-on-the-wife/</ref>
== Motswedi ==
<references />
[[Karolo:Gaisang Noge]]
10tqv8e5x3oxe604twjgq5v5ikapobd
Monty Enosa
0
15669
56786
56744
2026-10-14T12:47:50Z
Tinashe Tariro
13280
56786
wikitext
text/x-wiki
<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Monty_Enosa#cite_note-ZEBRAS_DEBUTANTS-16</ref>'''[[:en:Monty_Enosa|Monty Enosa]]''' ( yo o tshotsweng ka ngwaga wa 2004, kgwedi ya Tlhakole e tlhola malatsi a le borataro) ke [[Association football|motshameki wa kgwele ya dinao]] [[Botswana|wa Motswana]] yo a tshamekelang setlhopha sa [[Masitaoka FC]], se se phadisanang mo Botswana Premier League, mmogo [[Setlhopha sa setshaba sa kgwele ya dinao sa Botswana|setlhopha sa bosetšhaba sa Botswana]] .
== Tiro ya gagwe ya kgwele ya dinao ==
Enosa o ne a tshamekela setlhopha sa Sebele Young Shooters FC fa a ne a santse a le motshameki yo mosha, pele a ikopanya le Eleven Angels FC a le dingwaga di le lesome. Le fa ditlhopha tse dingwe tse di itsegeng thata di ne di mo kgatlhegela, o ne a tsepama ka go tswelela a tshamekela Eleven Angels morago ga gore setlhopha seo se tlhatlosetswe mo [[:en:Botswana_Premier_League|Botswana Premier League,]] morago ga setlha sa dingwaga 2021-22. <ref>Keagakwa, City. [https://www.pressreader.com/botswana/the-midweek-sun/20220803/281904481937176 "Enosa Remains an Angel".] The Midweek Sun. Retrieved 10 December 2022.</ref><ref>[https://www.sundaystandard.info/angels-soar-over-chiefs/?amp "Angels soar over Chiefs"]. Sunday Standard. Retrieved 10 December 2022.</ref>O ne a nna le seabe se segolo mo go tlhatlosiweng ga setlhopha seo. Ka kgwedi ya Phatwe mo ngwageng wa 2022, o ne a saena konteraka e ntšhwa ya dingwaga di le pedi le setlhopha seo. <ref>Bontsi, Kgosietsile. [https://www.ngamitimes.co.bw/nico-united-eleven-angels-readies-for-premier-league%EF%BF%BC/ "Nico United, Eleven Angels Readies For Premier League".] The Ngami Times. Retrieved 31 October 2024.</ref>Fa a le dingwaga di le lesome le bosupa, o ne a nna motshameki yo mmotlana go gaisa botlhe go nosa nno mo setlhopheng sa ntlha sa Eleven Angels FC.
Pelenyana mo ngwageng wa 2022, Enosa o ne a tshwaragane le Thato Ogopotse jaaka motshameki yo o tsentseng maduo a le matlhano mo [[Botswana FA Challenge Cup|Botswana FA Cup]] ya 2022.<ref>Bontsi, Kgosietsile. [["Gaborone United Defends Orange FA Cup Tittle"]]. Ngami Times. Retrieved 10 December 2022.</ref><ref>Boranabi, Kabelo. [["Ogopotse wins big in FA Cup awards"]]. Mmegi. Retrieved 10 December 2022.</ref>Botlhe ka bobedi ba ne ba ikgapela tuelo ya madi a a kana ka P25,000.<ref>"[[Orange FA Cup Season 3 Ends with a Fantastic Run"]]. Orange. Retrieved 10 December 2022.</ref>
Ka kgwedi ya Hirikgong mo ngwageng wa 2023, go ne ga itsisiwe gore Enosa o ile kwa [[:en:Europe|Yuropa]] go fetsa kgwedi a dira diteko le ditlhopha tsa kgwele ya dinao tse di tswang kwa [[:en:Denmark|Denmark]], [[:en:Sweden|Sweden]] le [[Belgium]]. Fa a sena go boela kwa Eleven Angels mme a tshameka motshameko wa liki kwa bofelong jwa kgwedi eo, go ne go solofetswe gore o tla saena le setlhopha sa Yuropa mo nakong e e sa fediseng pelo, moorago ga go kgatlha ditlhopha kwa Denmark. <ref>[["ENOSA SPREADS HIS WINGS TO EUROPE"]]. Start Up Magazine. Retrieved 25 January 2023.</ref>Fa setlha sa gagwe sa ntlha mo liking e kgolo se fela, Enosa o ne a tshamekile metshameko e le lesome le motso ya liki, a nosa nno di le tharo.<ref>"[[Enosa in Europe for Trials]]". The Botswana Guardian. Retrieved 25 January 2023.</ref>
Le fa go ne go na le magatwe a gore Enosa o ne a tloga a fudugela kwa Yuropa, ka kgwedi ya Tlhakole e tlhola ga bedi mo ngwageng wa 2023 go ne ga itsisiwe gore Eleven Angels FC e ne e fitlheletse tumalano ya go fudusetsa Enosa kwa Masitaoka FC, setlhopha se sengwe se se gaisanelang mo Botswana Premier League. Ka yone nako eo, o ne a saena konteraka ya dingwaga di le pedi le setlhopha seo.<ref>"[[Angels Host Popa"]]. The Voice Botswana. Retrieved 31 January 2023.</ref>
== Tiro ya gagwe mo setlhopheng sa bosetšhaba ==
Enosa o ne a tlhophilwe go nna mongwe wa batshameki ba setlhopha sa Botswana mo [[:en:2020_COSAFA_Under-17_Championship|2020 COSAFA Under-17 Championship]] ka Ngwanatsele mo ngwageng wa 2020. <ref>"[[Official Announcement-MONTY AGANG ENOSA"]]. Masitaoka FC. Retrieved 3 February 2023.</ref>O ne a tswelela ka go emela Botswana mo dikgaisanong tsa maemo a bašwa gape mo [[:en:2022_COSAFA_U-20_Cup#Group_A|2022 COSAFA U-20 Cup]], kwa a neng a abelwa sekgele sa Motshameki yo o Gaisitseng mo Motshamekong ka ntlha ya tshameko ya gagwe kgatlhanong le [[Zambia]] mo motshamekong wa bofelo wa setlhopha. <ref>"[[Botswana name squad for COSAFA Men's Under-17 Championship"]]. COSAFA. Retrieved 10 December 2022</ref>Ka kakaretso, o ne a tshameka metshameko e le meraro mo kgaisanong eo.<ref>"[[Zambia honour Mwepu with COSAFA victory in Manzini]]" (in Spanish). COSAFA. Retrieved 10 December 2022.</ref>
Ka selemo sa ngwaga wa 2022, Enosa o ne a bidiwa lekgetho la ntlha ke mokatisi wa setlhopha sa bosetšhaba sa bagolo, [[Mogomotsi Mpote]], go nna karolo ya setlhopha se se neng se tla tsaya karolo mo [[:en:2022_COSAFA_Cup|2022 COSAFA Cup]], a le dingwaga di le lesome le borobabobedi. Morago ga moo, <ref>"[[Global Sports Archive profile"]]. Global Sports Archive. Retrieved 10 December 2022.</ref><ref>"[[ZEBRAS DEBUTANTS HUNGRY FOR SUCCESS"]]. Botswana Daily News. Retrieved 10 December 2022</ref>o ne a tshameka lekgetho la ntlha mo setlhopheng sa bosetšhaba sa bagolo ka kgwedi ya Phukwi e tlhola malatsi a le matlhano mo ngwageng wa 2022, mo motshamekong wa ntlha wa Botswana, o o neng wa felela ka phenyo kgatlhanong le Seychelles.<ref>Itshomeng, Olorato. "[[My dream is to coach at national level – Mpatane".]] Weekend Post. Retrieved 10 December 2022.</ref><ref>Keagakwa, City. [["Zebras off to good start"]]. Botswana Guardian Sun. Retrieved 10 December 2022</ref>
== Magokedi a a tswang kwa ntle ==
<ref>"[[NFT profile"]]. National Football Teams. Retrieved 10 December 2022.</ref>mo National-Football-Teams.com
<ref>https://globalsportsarchive.com/en/soccer/athlete/monty-enosa/540386</ref>mo Global Sports Archive
== Dipalopalo tsa gagwe mo setlhopheng sa bosetšhaba ==
''Go ya ka dipalopalo tsa motshameko o o tshamekilweng ka kgwedi ya Phukwi e tlhola malatsi a le matlhano mo ngwageng wa 2022''<ref>[https://www.national-football-teams.com/player/88059/Monty_Enosa.html "NFT profile"]. National Football Teams. Retrieved 10 December 2022.</ref>
{| class="wikitable"
|+
!Botswana
!
!
|-
|'''Ngwaga'''
|'''Ditiriso'''
|'''Dinno'''
|-
|2022
|1
|0
|-
|'''Palogotlhe'''
|1
|0
|}
== Metswedi ==
[[Karolo:Batho ba ba tshotsweng ka ngwaga wa 2004]]
[[Karolo:Batho ba ba tshelang]]
[[Karolo:Batho ba ba tswang Francistown]]
[[Karolo:Batho ba ba tswang kwa Kanye, Botswana]]
[[Karolo:Kgwele ya dinao ya borre ba Botswana]]
[[Karolo:Basimane ba Kgwele ya Dinao ba ba tshamekang mo gare ga lebala]]
[[Karolo:Basimane ba Kgwele ya Dinao ba ba Lebang Pele]]
[[Karolo:Basimane ba Botswana ba ba tshamekang kgwele ya dinao]]
1kq68xnt7guzq4xphx5pned2kmosqd0
56799
56786
2026-10-14T13:01:01Z
Tinashe Tariro
13280
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1329531565|Monty Enosa]]"
56799
wikitext
text/x-wiki
'''Monty Enosa''' ( yo o tshotsweng ka ngwaga wa 2004 Tlhakole a tlhola malatsi a le borataro) ke motshameki wa kgwele ya dinao [[Botswana|wa Motswana]] yo a tshamekelang setlhopha sa Masitaoka FC, se se phadisanang mo Botswana Premier League, mmogo [[Setlhopha sa setshaba sa kgwele ya dinao sa Botswana|setlhopha sa bosetšhaba sa Botswana]] .
== Tiro ya tlelapo ==
Enosa o ne a tshamekela setlhopha sa Sebele Young Shooters FC fa a ne a santse a le motshameki yo mosha, pele a ikopanya le Eleven Angels FC a le dingwaga di le lesome. Le fa ditlhopha tse dingwe tse di itsegeng thata di ne di mo kgatlhegela, o ne a tsepama ka go tswelela a tshamekela Eleven Angels morago ga gore setlhopha seo se tlhatlosetswe mo Botswana Premier League, morago ga setlha sa dingwaga 2021-22. O ne a nna le seabe se segolo mo go tlhatlosiweng ga setlhopha seo. Ka kgwedi ya Phatwe mo ngwageng wa 2022
Mo tshimologong ya ngwaga wa 2022, Enosa o ne a lekana le Thato Ogopotse ka go nna batshwaradino ba ba kwa pele mo 2022 Botswana FA Cup, mongwe le momngwe wa bone a nositse di le tlhano. Batshameki bano ba babedi ba ne ba amogela tuelo ya madi ya P25 000 mongwe le mongwe.
Ka kgwedi ya Hirikgong mo ngwageng wa 2023, go ne ga itsisiwe gore Enosa o ne a ile kwa Yuropa go fetsa kgwedi a dira diteko tsa go bona gore a ka tshamekela ditlhopha tsa Denmark, Sweden le Belgium. <ref name="SPREADS HIS WINGS">{{Cite web |title=ENOSA SPREADS HIS WINGS TO EUROPE |url=https://startupmagbw.com/2023/01/enosa-spreads-his-wings-to-europe/ |access-date=25 January 2023 |publisher=Start Up Magazine}}</ref> <ref name="Enosa in Europe">{{Cite web |title=Enosa in Europe for Trials |url=https://www.pressreader.com/botswana/botswana-guardian/20230113/281861532606919 |access-date=25 January 2023 |publisher=The Botswana Guardian}}</ref> Morago ga go boela kwa Eleven Angels le go tlhagelela mo motshamekong wa liki kwa bokhutlong jwa kgwedi, Enosa o ne a solofetswe go saenela setlhopha sa Yuropa "nako nngwe le nngwe mo bogautshwaneng" morago ga go kgatlha kwa Denmark. <ref name="Angels Host Popa">{{Cite web |title=Angels Host Popa |url=https://www.pressreader.com/botswana/the-voice-botswana/20230127/282209424987509 |access-date=31 January 2023 |publisher=The Voice Botswana}}</ref> Ka kakaretso Enosa o ne a tshameka metshameko e le lesome le bongwe mo liking, a nosa dino di le tharo mo setlheng sa gagwe sa ntlha mo setlhopheng se se kwa godimo. <ref name="Official Announcement">{{Cite web |title=Official Announcement-MONTY AGANG ENOSA |url=http://www.masitaokafc.co.bw/2023/02/02/%f0%9d%97%a2%f0%9d%97%b3%f0%9d%97%b3%f0%9d%97%b6%f0%9d%97%b0%f0%9d%97%b6%f0%9d%97%ae%f0%9d%97%b9-%f0%9d%97%94%f0%9d%97%bb%f0%9d%97%bb%f0%9d%97%bc%f0%9d%98%82%f0%9d%97%bb%f0%9d%97%b0%f0%9d%97%b2/ |access-date=3 February 2023 |publisher=Masitaoka FC}}</ref>
3a2fd7uiaahucm6865xt45z4f9g45n2
Vusi Thembekwayo
0
15670
56802
56745
2026-10-14T13:04:56Z
Morobanyana
13313
56802
wikitext
text/x-wiki
'''Vusi Thembekwayo''' (o tsetswe ka 21 Mopitlo 1985) ke mogwebi, mmeeletsi le mokwadi wa dikwalo wa ko Afrika Borwa. ke ene motlhami le khuduthamaga wa kompone ya MyGrowthFund Venture Partners.<ref>https://old.disruptafrica.com/2022/02/11/meet-the-investor-vusi-thembekwayo-mygrowthfund-venture-partners/</ref>
Mo dingwageng tsa gagwe tsa masome a mabedi fa di tla kwa bokhutlong, o dirile dipuisano mo mafatsheng a ka tshwara 21 mme ebile ele mongwe wa bagwebi mo dikgwebong di le mmalwa tsa mebaraka ya Afrika.<ref>https://www.forbesafrica.com/focus/2015/10/01/survived-failure-tragedy-lost-millions</ref> Ke mokwadi wa dibuka di le pedi.
== Botshelo jwa bonyana le Thuto ==
Thembekwayo o tshotswe kwa Benoni mo East Rand ya Transvaal kwa Afrilka Borwa.<ref>https://www.forbesafrica.com/focus/2015/10/01/survived-failure-tragedy-lost-millions</ref> E re go khutleng ga gawe ga dithuto tse dikgolwane, o ne a ya go tsena sekole kwa mmadikolo wa Witwatersrand kwa a neng a ithutela Management Advanced Programme and Commerce. Morago ga kagolo o ne a tla a dira dipoloma mo Business Administration kwa Gordon Institute of Business Science (GIBS).<ref>https://www.forbesafrica.com/focus/2015/10/01/survived-failure-tragedy-lost-millions</ref> O dirile gape le bo khuduthamaga jwa MBA mo dithutong tsa Business and Economics kwa Ashridge Executive Education le Hult International Business School.
== Mmereko ==
Thembekwayo o simolotse mmereko wa gagwe ale mo puiso batho le bogakolodi. Fa ale dingwaga di le 21, o ne a tlhama mokgatlho wa papatso ya tsa boforensiki, pele a fetogela mo dikgolaganong tsa go buisa mafatshe a a tsepameng mo ditomaganong tsa dikgwebo, boeteledipele le thekiso.
Morago o ne atolosegela mo mererong ya madi a go simolola kgwebo le peeletso ya madi mo dikgwebong tse eseng tsa setshaba, ke gone a neng a tlhama MyGrowthFund Venture Partners, feme ya peeletso e e tsepameng mo go tshegetseng high-growth le small and medium-sized enterprises (SMEs) mo Afrika. Ka feme, o nnile bontlhabongwe jwa maiteko a tshwana le mananeo a go godisa le go tshegetsa dikgwebo tse di simololang le School of Scale, e leng serala sa katiso le tlhabololo ya borakgwebo.<ref>https://schoolofscale.co/about/</ref>
Mo potsolosong le Forbes Africa ka ngwaga wa 2015, Thembekwayo o ne a akanya ka dikgwetlho tse a neng a kopana le tsone mo tshimologong ya tiro ya gagwe, go akaretsa peeletso e a neng a e dira mo komponeng ya tshipi ka 2011, e e neng ya se ka ya atlega ka ntlha ya go sa dira dipatlisiso le tshekatsheko ee lekaneng pele ga peeletso eo. Fa e sale ka nako eo, o gateletse botlhokwa jwa melao le dithulaganyo tse di siameng mo kgwebong. O tlhalositse gore borakgwebo ba tshwanetse go netefatsa gore dikgang tsotlhe tsa semolao di lolame ebile di a ikanyega pele ba tswelela ka go dira di peeletso.<ref>https://www.forbesafrica.com/focus/2015/10/01/survived-failure-tragedy-lost-millions</ref>
Go tloga ka 2014 go fitlha 2015, Thembekwayo e ne e le mongwe wa babeeletsi, kgotsa "di dragon", mo thulaganyong ya thelebishine ya nnete ya Dragon's Den ya Aforika Borwa, e e neng e bontshiwa ke Mzanzi Magic. Babeeletsi ba babngwe ba ne ba akaretsaVinny Lingham, Gil Oved, Lebo Gunguluza gareng ga ba bangwe.
== Botshelo Jwa Gagwe ==
Thembekwayo o nyetse Palesa Mahlolo Thembekwayo (née Makhetha) ka 2009; banyalanai ba nale bana ba le bararo.<ref name=":82" /><ref name=":6" />
Ka 2021, o ne a latofadiwa ka go itaya moasadi wa gagwe, mme o ne a gana tatofatso eo. Kwa tshimilogong ya 2023, go ne ga begwa gore ditsamaiso tsa tlhalo le go kgaogana ga dithoto di ne di tsweletse.
Ka Mopitlo 2024, o ne a gololwa mo tatofatsong eo ke Kgotlatshekelo ya Bommakastrata ya Randburg.
Dikganetso
Ka 2023, Thembekwayo o ne a bua sengwe se se neng se tsosa dikganetsanyo. Moragonyana, o ne a kopa maitshwarelo ,o lelapeng la slain rapper Kiernan "AKA" Forbes, ka go dirisa leina la gagwe go batla go bona maduo a sepolotiki ka tsela e e sa siamanang.
== Dikgele ==
* 2020 – O ne a amogela sekgele sa GQ Business Leader of the Year ( Moeteledipele wa Ngwaga mo Kgwebong)
* 2024 – O ne a amogela sekgele sa Guardian Award kwa EMY Africa Awards
* 2025 – O ne a amogela sekgele sa District 74 Communication le Leadership Award (sekgele sa District 74 sa Puisano le Boiteledipele).
== Metswedi ya Tshedimosetso ==
* Thembekwayo, Vusi (2017). ''Vusi: Business & Life Lessons from a Black Dragon''. Tafelberg Publishers Ltd.ISBN: 978062440077718
* Thembekwayo, Vusi (2018). The Magna Carta of Exponentiality. Icono Plus Knowledge Bureau.
* Thembekwayo, Vusi. Underdogs
== Dibuka tse di reediwang ==
* ''Vusi: Business & Life Lessons from a Black Dragon'' (2019) narrated by Hanyani Mangwani on Audible, Amazon, ASIN B07S2YRLKP and iTunes.
== Metswedi ==
[[Karolo:Bagwebi ba kwa Aforika borwa]]
13t3ftt4llmy8ug18z1xc0kn5xddybo
56803
56802
2026-10-14T13:05:29Z
Morobanyana
13313
56803
wikitext
text/x-wiki
'''Vusi Thembekwayo''' (o tsetswe ka 21 Mopitlo 1985) ke mogwebi, mmeeletsi le mokwadi wa dikwalo wa ko Afrika Borwa. ke ene motlhami le khuduthamaga wa kompone ya MyGrowthFund Venture Partners.<ref>https://old.disruptafrica.com/2022/02/11/meet-the-investor-vusi-thembekwayo-mygrowthfund-venture-partners/</ref>
Mo dingwageng tsa gagwe tsa masome a mabedi fa di tla kwa bokhutlong, o dirile dipuisano mo mafatsheng a ka tshwara 21 mme ebile ele mongwe wa bagwebi mo dikgwebong di le mmalwa tsa mebaraka ya Afrika.<ref>https://www.forbesafrica.com/focus/2015/10/01/survived-failure-tragedy-lost-millions</ref> Ke mokwadi wa dibuka di le pedi.
== Botshelo jwa bonyana le Thuto ==
Thembekwayo o tshotswe kwa Benoni mo East Rand ya Transvaal kwa Afrilka Borwa.<ref>https://www.forbesafrica.com/focus/2015/10/01/survived-failure-tragedy-lost-millions</ref> E re go khutleng ga gawe ga dithuto tse dikgolwane, o ne a ya go tsena sekole kwa mmadikolo wa Witwatersrand kwa a neng a ithutela Management Advanced Programme and Commerce. Morago ga kagolo o ne a tla a dira dipoloma mo Business Administration kwa Gordon Institute of Business Science (GIBS).<ref>https://www.forbesafrica.com/focus/2015/10/01/survived-failure-tragedy-lost-millions</ref> O dirile gape le bo khuduthamaga jwa MBA mo dithutong tsa Business and Economics kwa Ashridge Executive Education le Hult International Business School.
== Mmereko ==
Thembekwayo o simolotse mmereko wa gagwe ale mo puiso batho le bogakolodi. Fa ale dingwaga di le 21, o ne a tlhama mokgatlho wa papatso ya tsa boforensiki, pele a fetogela mo dikgolaganong tsa go buisa mafatshe a a tsepameng mo ditomaganong tsa dikgwebo, boeteledipele le thekiso.
Morago o ne atolosegela mo mererong ya madi a go simolola kgwebo le peeletso ya madi mo dikgwebong tse eseng tsa setshaba, ke gone a neng a tlhama MyGrowthFund Venture Partners, feme ya peeletso e e tsepameng mo go tshegetseng high-growth le small and medium-sized enterprises (SMEs) mo Afrika. Ka feme, o nnile bontlhabongwe jwa maiteko a tshwana le mananeo a go godisa le go tshegetsa dikgwebo tse di simololang le School of Scale, e leng serala sa katiso le tlhabololo ya borakgwebo.<ref>https://schoolofscale.co/about/</ref>
Mo potsolosong le Forbes Africa ka ngwaga wa 2015, Thembekwayo o ne a akanya ka dikgwetlho tse a neng a kopana le tsone mo tshimologong ya tiro ya gagwe, go akaretsa peeletso e a neng a e dira mo komponeng ya tshipi ka 2011, e e neng ya se ka ya atlega ka ntlha ya go sa dira dipatlisiso le tshekatsheko ee lekaneng pele ga peeletso eo. Fa e sale ka nako eo, o gateletse botlhokwa jwa melao le dithulaganyo tse di siameng mo kgwebong. O tlhalositse gore borakgwebo ba tshwanetse go netefatsa gore dikgang tsotlhe tsa semolao di lolame ebile di a ikanyega pele ba tswelela ka go dira di peeletso.<ref>https://www.forbesafrica.com/focus/2015/10/01/survived-failure-tragedy-lost-millions</ref>
Go tloga ka 2014 go fitlha 2015, Thembekwayo e ne e le mongwe wa babeeletsi, kgotsa "di dragon", mo thulaganyong ya thelebishine ya nnete ya Dragon's Den ya Aforika Borwa, e e neng e bontshiwa ke Mzanzi Magic. Babeeletsi ba babngwe ba ne ba akaretsaVinny Lingham, Gil Oved, Lebo Gunguluza gareng ga ba bangwe.
== Botshelo Jwa Gagwe ==
Thembekwayo o nyetse Palesa Mahlolo Thembekwayo (née Makhetha) ka 2009; banyalanai ba nale bana ba le bararo.
Ka 2021, o ne a latofadiwa ka go itaya moasadi wa gagwe, mme o ne a gana tatofatso eo. Kwa tshimilogong ya 2023, go ne ga begwa gore ditsamaiso tsa tlhalo le go kgaogana ga dithoto di ne di tsweletse.
Ka Mopitlo 2024, o ne a gololwa mo tatofatsong eo ke Kgotlatshekelo ya Bommakastrata ya Randburg.
Dikganetso
Ka 2023, Thembekwayo o ne a bua sengwe se se neng se tsosa dikganetsanyo. Moragonyana, o ne a kopa maitshwarelo ,o lelapeng la slain rapper Kiernan "AKA" Forbes, ka go dirisa leina la gagwe go batla go bona maduo a sepolotiki ka tsela e e sa siamanang.
== Dikgele ==
* 2020 – O ne a amogela sekgele sa GQ Business Leader of the Year ( Moeteledipele wa Ngwaga mo Kgwebong)
* 2024 – O ne a amogela sekgele sa Guardian Award kwa EMY Africa Awards
* 2025 – O ne a amogela sekgele sa District 74 Communication le Leadership Award (sekgele sa District 74 sa Puisano le Boiteledipele).
== Metswedi ya Tshedimosetso ==
* Thembekwayo, Vusi (2017). ''Vusi: Business & Life Lessons from a Black Dragon''. Tafelberg Publishers Ltd.ISBN: 978062440077718
* Thembekwayo, Vusi (2018). The Magna Carta of Exponentiality. Icono Plus Knowledge Bureau.
* Thembekwayo, Vusi. Underdogs
== Dibuka tse di reediwang ==
* ''Vusi: Business & Life Lessons from a Black Dragon'' (2019) narrated by Hanyani Mangwani on Audible, Amazon, ASIN B07S2YRLKP and iTunes.
== Metswedi ==
[[Karolo:Bagwebi ba kwa Aforika borwa]]
fog6pv1jtolb05euw7r66w2nqq6ujns
56804
56803
2026-10-14T13:08:11Z
Morobanyana
13313
Ke tsentse senepe
56804
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:Vusi Thembekwayo 2025.jpg|thumb|Vusi Thembekwayo]]
'''Vusi Thembekwayo''' (o tsetswe ka 21 Mopitlo 1985) ke mogwebi, mmeeletsi le mokwadi wa dikwalo wa ko Afrika Borwa. ke ene motlhami le khuduthamaga wa kompone ya MyGrowthFund Venture Partners.<ref>https://old.disruptafrica.com/2022/02/11/meet-the-investor-vusi-thembekwayo-mygrowthfund-venture-partners/</ref>
Mo dingwageng tsa gagwe tsa masome a mabedi fa di tla kwa bokhutlong, o dirile dipuisano mo mafatsheng a ka tshwara 21 mme ebile ele mongwe wa bagwebi mo dikgwebong di le mmalwa tsa mebaraka ya Afrika.<ref>https://www.forbesafrica.com/focus/2015/10/01/survived-failure-tragedy-lost-millions</ref> Ke mokwadi wa dibuka di le pedi.
== Botshelo jwa bonyana le Thuto ==
Thembekwayo o tshotswe kwa Benoni mo East Rand ya Transvaal kwa Afrilka Borwa.<ref>https://www.forbesafrica.com/focus/2015/10/01/survived-failure-tragedy-lost-millions</ref> E re go khutleng ga gawe ga dithuto tse dikgolwane, o ne a ya go tsena sekole kwa mmadikolo wa Witwatersrand kwa a neng a ithutela Management Advanced Programme and Commerce. Morago ga kagolo o ne a tla a dira dipoloma mo Business Administration kwa Gordon Institute of Business Science (GIBS).<ref>https://www.forbesafrica.com/focus/2015/10/01/survived-failure-tragedy-lost-millions</ref> O dirile gape le bo khuduthamaga jwa MBA mo dithutong tsa Business and Economics kwa Ashridge Executive Education le Hult International Business School.
== Mmereko ==
Thembekwayo o simolotse mmereko wa gagwe ale mo puiso batho le bogakolodi. Fa ale dingwaga di le 21, o ne a tlhama mokgatlho wa papatso ya tsa boforensiki, pele a fetogela mo dikgolaganong tsa go buisa mafatshe a a tsepameng mo ditomaganong tsa dikgwebo, boeteledipele le thekiso.
Morago o ne atolosegela mo mererong ya madi a go simolola kgwebo le peeletso ya madi mo dikgwebong tse eseng tsa setshaba, ke gone a neng a tlhama MyGrowthFund Venture Partners, feme ya peeletso e e tsepameng mo go tshegetseng high-growth le small and medium-sized enterprises (SMEs) mo Afrika. Ka feme, o nnile bontlhabongwe jwa maiteko a tshwana le mananeo a go godisa le go tshegetsa dikgwebo tse di simololang le School of Scale, e leng serala sa katiso le tlhabololo ya borakgwebo.<ref>https://schoolofscale.co/about/</ref>
Mo potsolosong le Forbes Africa ka ngwaga wa 2015, Thembekwayo o ne a akanya ka dikgwetlho tse a neng a kopana le tsone mo tshimologong ya tiro ya gagwe, go akaretsa peeletso e a neng a e dira mo komponeng ya tshipi ka 2011, e e neng ya se ka ya atlega ka ntlha ya go sa dira dipatlisiso le tshekatsheko ee lekaneng pele ga peeletso eo. Fa e sale ka nako eo, o gateletse botlhokwa jwa melao le dithulaganyo tse di siameng mo kgwebong. O tlhalositse gore borakgwebo ba tshwanetse go netefatsa gore dikgang tsotlhe tsa semolao di lolame ebile di a ikanyega pele ba tswelela ka go dira di peeletso.<ref>https://www.forbesafrica.com/focus/2015/10/01/survived-failure-tragedy-lost-millions</ref>
Go tloga ka 2014 go fitlha 2015, Thembekwayo e ne e le mongwe wa babeeletsi, kgotsa "di dragon", mo thulaganyong ya thelebishine ya nnete ya Dragon's Den ya Aforika Borwa, e e neng e bontshiwa ke Mzanzi Magic. Babeeletsi ba babngwe ba ne ba akaretsaVinny Lingham, Gil Oved, Lebo Gunguluza gareng ga ba bangwe.
== Botshelo Jwa Gagwe ==
Thembekwayo o nyetse Palesa Mahlolo Thembekwayo (née Makhetha) ka 2009; banyalanai ba nale bana ba le bararo.
Ka 2021, o ne a latofadiwa ka go itaya moasadi wa gagwe, mme o ne a gana tatofatso eo. Kwa tshimilogong ya 2023, go ne ga begwa gore ditsamaiso tsa tlhalo le go kgaogana ga dithoto di ne di tsweletse.
Ka Mopitlo 2024, o ne a gololwa mo tatofatsong eo ke Kgotlatshekelo ya Bommakastrata ya Randburg.
Dikganetso
Ka 2023, Thembekwayo o ne a bua sengwe se se neng se tsosa dikganetsanyo. Moragonyana, o ne a kopa maitshwarelo ,o lelapeng la slain rapper Kiernan "AKA" Forbes, ka go dirisa leina la gagwe go batla go bona maduo a sepolotiki ka tsela e e sa siamanang.
== Dikgele ==
* 2020 – O ne a amogela sekgele sa GQ Business Leader of the Year ( Moeteledipele wa Ngwaga mo Kgwebong)
* 2024 – O ne a amogela sekgele sa Guardian Award kwa EMY Africa Awards
* 2025 – O ne a amogela sekgele sa District 74 Communication le Leadership Award (sekgele sa District 74 sa Puisano le Boiteledipele).
== Metswedi ya Tshedimosetso ==
* Thembekwayo, Vusi (2017). ''Vusi: Business & Life Lessons from a Black Dragon''. Tafelberg Publishers Ltd.ISBN: 978062440077718
* Thembekwayo, Vusi (2018). The Magna Carta of Exponentiality. Icono Plus Knowledge Bureau.
* Thembekwayo, Vusi. Underdogs
== Dibuka tse di reediwang ==
* ''Vusi: Business & Life Lessons from a Black Dragon'' (2019) narrated by Hanyani Mangwani on Audible, Amazon, ASIN B07S2YRLKP and iTunes.
== Metswedi ==
[[Karolo:Bagwebi ba kwa Aforika borwa]]
pz4g5cmmoxcul5ljv470y0yp3p5t39f
Niccolò Paganini
0
15671
56755
2026-10-14T12:10:52Z
Moyo N01
12675
ke tsentse tsebe, mme ke santse ke e baakanya
56755
wikitext
text/x-wiki
'''Niccolò''' (yo itsegeng ka leina '''Nicolò''') '''Paganini''' ({{IPAc-en|p|æ|g|ə|ˈ|n|iː|n|i|,_|p|ɑː|g|ə|-}}; Italian: [ni(k)koˈlɔ ppaɡaˈniːni] <phonos file="It-Niccolò Paganini.ogg"></phonos>; 27 o tshotswe ka kgwedi ya ---ngwaga wa 1782 o tswa g tlhokafala ka kgwedi ya lwetse ele malatsia a masome a mabedi le bosupa May 1840)
e ne e le motshameki wa violin wa Mo-Italy, motshameki wa katara le motlhami wa dipina. E ne e le motshameki wa violin yo o tumileng thata mo motlheng wa gagwe, mme o ne a tlogela letshwao la gagwe e le mongwe wa batho ba ba neng ba dira gore mokgwa wa segompieno wa go tshameka violin o nne teng. Di-Caprice tsa gagwe di le 24 tsa Solo Violin Op. 1 ke dingwe tsa tse di itsegeng thata tsa tse a di tlhamileng. E re ka Paganini e ne e le morwa wa modiri wa dikepe yo o tswang kwa Genoa, o ne a bontsha gore o rata mmino go tloga a sa le monnye mme o ne a ithuta le Alessandro Rolla, Ferdinando Paer le Gasparo Ghiretti. O ne a tsamaya le rraagwe go ralala bokone jwa Italy fa a ne a sa ntse a le mosha. Ka 1805 o ne a setse a direla kgaitsadie Napoleon, e bong Elisa Bonaparte, yo ka nako eo a neng a busa Lucca koo Paganini e neng e le seletswa sa violin sa ntlha gone. Go tloga ka 1809 o ne a boela gape kwa maetong a gagwe mme a tuma mo kontinenteng mo dingwageng di le masome a mabedi le sephatlo tse di latelang, a itirela leina ka ntlha ya botswerere jwa gagwe jwa botegeniki le go nna motshameki yo o itsegeng, mmogo le ka ntlha ya mokgwa wa gagwe wa go tshela botshelo jwa go rata dilo tse di sa siamang. Paganini o ne a khutlisa tiro ya gagwe ya go opela ka 1834 ka ntlha ya go koafala ga botsogo jwa gagwe, mme go palelwa ga khasino ya gagwe ya kwa Paris go ne ga dira gore a latlhegelwe ke madi. O ne a tlogela tiro mme a swela kwa Nice (e ka nako eo e neng e sa ntse e le karolo ya Bogosi jwa Sardinia) ka 1840 a na le dingwaga di le 57.
Niccolò Paganini o belegetswe kwa Genoa (e e neng e le motsemoshate wa Repaboliki ya Genoa) ka 27 Diphalane 1782, e le ngwana wa boraro mo baneng ba le barataro ba Antonio le Teresa (ba ba neng ba bidiwa Bocciardo) Paganini. 1]: 11 Antonio Paganini e ne e le morekisi wa dikepe yo o neng a sa atlege,[2] mme o ne a kgona go oketsa lotseno lwa gagwe ka go dira jaaka seopedi le ka go rekisa di-mandolin.[ Fa a ne a le dingwaga di le tlhano, Paganini o ne a simolola go ithuta go tshameka piano ya mandolin mo go rraagwe mme a simolola go tshameka violin fa a le dingwaga di le supa. Bokgoni jwa gagwe jwa go opela bo ne jwa lemogiwa ka bonako, mme seo sa dira gore a fiwe dibasari di le dintsi gore a tle a ithute go tshameka violin. Paganini yo mmotlana o ne a ithuta mo bathong ba ba farologaneng ba ba neng ba itse go tshameka violin, go akaretsa le Giovanni Servetto le Giacomo Costa, mme o ne a gatela pele ka bonako go feta bokgoni jwa bone. Morago ga moo Paganini le rraagwe ba ne ba ya kwa Parma go ya go batla kaelo e e oketsegileng mo go Alessandro Rolla. Mme fa Rolla a sena go utlwa Paganini a tshameka, o ne a mo romela ka bonako kwa morutising wa gagwe, Ferdinando Paer, mme moragonyana a mo romela kwa morutising wa ga Paer, e bong Gasparo Ghiretti.
Bafora ba ne ba tlhasela bokone jwa Italy ka March 1796, mme maemo a sepolotiki kwa Genoa.o ne a sa tlhomama. Ba ga Paganini ba ne ba tshabela kwa legaeng la bone kwa Romairone, gaufi le Bolzaneto. E ne e le ka nako eno fa go akanngwa gore Paganini o ne a simolola go nna le kamano le katara.[ 1]: 18 O ne a itse go tshameka katara, mme o ne a rata go e tshameka fela mo mafelong a a kwa thoko, go na le go e tshameka mo mafelong a batho botlhe. [ 3] Moragonyana o ne a tlhalosa katara e le "molekane wa gagwe wa ka metlha" concert tours. By 1800, Paganini and his father traveled to Livorno, koo Paganini a neng a tshameka dikonsarata gone mme rraagwe a bo a tswelela ka tiro ya gagwe ya go tsamaya ka dikepe. Ka 1801, Paganini yo o neng a na le dingwaga di le 18 o ne a tlhomiwa go nna motshameki wa violin wa ntlha wa Repaboliki ya Lucca, le fa go ntse jalo, bontsi jwa madi a a neng a a amogela a ne a tswa mo tirong ya gagwe ya boithaopo. Go tuma ga gagwe jaaka motshameki wa violin go ne go bapisiwa fela le go tuma ga gagwe jaaka motho yo o betšhang le yo o ratang go ratana le batho ba bong bo sele. Ka 1805, Lucca e ne ya gapiwa ke Fora ya ga Napoleon, mme kgaolo eno e ne ya newa kgaitsadie Napoleon e bong Elisa Bonaparte. Paganini o ne a nna motshameki wa violin kwa kgotleng ya Baciocchi, fa a ntse a ruta monna wa ga Elisa e bong Felice ka dingwaga di le lesome. Mo nakong eno, mosadi wa gagwe le Paganini le bone ba ne ba ratana.[ Ka 1807, Baciocchi o ne a nna Mohumagadi yo Mogolo wa Tuscany mme kgotla ya gagwe e ne ya fudusediwa kwa Florence. Paganini e ne e le karolo ya setlhopha se se neng se le teng, mme kwa bokhutlong jwa 1809, o ne a tlogela Baciocchi go tswelela ka tiro ya gagwe ya go dira ka boena
nzgy1b5czm23dri7gryelu0k2wh9fan
56785
56755
2026-10-14T12:47:16Z
Moyo N01
12675
ke tsentse metswedi
56785
wikitext
text/x-wiki
'''Niccolò''' (yo itsegeng ka leina '''Nicolò''') '''Paganini''' ( Italian: [ni(k)koˈlɔ ppaɡaˈniːni] <phonos file="It-Niccolò Paganini.ogg"></phonos>; 27 o tshotswe ka kgwedi ya Phalane ka tsatsei la masome a mabedi le bosupa ka ngwaga wa 1782 o tswa go tlhokafala ka kgwedi ya lwetse ele malatsia a masome a mabedi le bosupa ka 1840)
e ne e le motshameki wa violin gotswa ka lefatsheng la Italy, motshameki wa katara le motlhami wa dipina. E ne e le motshameki wa violin yo o tumileng thata ka nako ya gagwe , mo a tlogetseng letshwao e le mongwe wa batho ba ba neng ba dira gore mokgwa wa segompieno wa go tshameka violin o nne teng. Di-Caprice tsa gagwe di le 24 tsa Solo Violin Op. 1 ke dingwe tsa tse di itsegeng thata tsa tse a di tlhamileng. E re ka Paganini e ne e le morwa wa modiri wa dikepe yo o tswang kwa Genoa, o ne a bontsha gore o rata mmino go tloga a sa le monnye mme o ne a ithuta le Alessandro Rolla, Ferdinando Paer le Gasparo Ghiretti. O ne a tsamaya le rraagwe go ralala bokone jwa Italy fa a ne a sa ntse a le mosha. Ka 1805 o ne a setse a direla kgaitsadie Napoleon, e bong Elisa Bonaparte, yo ka nako eo a neng a busa Lucca koo Paganini e neng e le seletswa sa violin sa ntlha gone. Go tloga ka 1809 o ne a boela gape kwa maetong a gagwe mme a tuma mo kontinenteng mo dingwageng di le masome a mabedi le sephatlo tse di latelang, a itirela leina ka ntlha ya botswerere jwa gagwe jwa botegeniki le go nna motshameki yo o itsegeng, mmogo le ka ntlha ya mokgwa wa gagwe wa go tshela botshelo jwa go rata dilo tse di sa siamang. Paganini o ne a khutlisa tiro ya gagwe ya go opela ka 1834 ka ntlha ya go koafala ga botsogo jwa gagwe, mme go palelwa ga khasino ya gagwe ya kwa Paris go ne ga dira gore a latlhegelwe ke madi. O ne a tlogela tiro mme a swela kwa Nice (e ka nako eo e neng e sa ntse e le karolo ya Bogosi jwa Sardinia) ka 1840 a na le dingwaga di le 57.<ref name=":1">[[:en:Niccolò_Paganini|Niccolò Paganini - Wikipedia]]</ref>
== Botshelo jwa Gagwe ==
=== Bongwana ===
Niccolò Paganini o belegetswe kwa Genoa (e e neng e le motsemoshate wa Repaboliki ya Genoa) ka 27 Diphalane 1782, e le ngwana wa boraro mo baneng ba le barataro ba Antonio le Teresa (ba ba neng ba bidiwa Bocciardo) Paganini. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Niccol%C3%B2_Paganini#cite_note-Sugden-1</ref>Antonio Paganini e ne e le morekisi wa dikepe yo o neng a sa atlege, mme o ne a kgona go oketsa lotseno lwa gagwe ka go dira jaaka seopedi le ka go rekisa di-mandolin.[ Fa a ne a le dingwaga di le tlhano, Paganini o ne a simolola go ithuta go tshameka piano ya mandolin mo go rraagwe mme a simolola go tshameka violin fa a le dingwaga di le supa. Bokgoni jwa gagwe jwa go opela bo ne jwa lemogiwa ka bonako, mme seo sa dira gore a fiwe dibasari di le dintsi gore a tle a ithute go tshameka violin. Paganini yo mmotlana o ne a ithuta mo bathong ba ba farologaneng ba ba neng ba itse go tshameka violin, go akaretsa le Giovanni Servetto le Giacomo Costa, mme o ne a gatela pele ka bonako go feta bokgoni jwa bone. Morago ga moo Paganini le rraagwe ba ne ba ya kwa Parma go ya go batla kaelo e e oketsegileng mo go Alessandro Rolla. Mme fa Rolla a sena go utlwa Paganini a tshameka, o ne a mo romela ka bonako kwa morutising wa gagwe, Ferdinando Paer, mme moragonyana a mo romela kwa morutising wa ga Paer, e bong Gasparo Ghiretti.
=== Tiro ya gagwe ya pele ===
Bafora ba ne ba tlhasela bokone jwa lefatshe la Italy ka kgwedi ya Mopitlo ngwaga wa 1796, ka jalo maemo a sepolotiki kwa lefelong la Genoa ane a hapoga seporo. Ba gaabo Paganini ba ne ba tshabela kwa legaeng la bone kwa Romairone, gaufi le [[:en:Niccolò_Paganini#cite_note-2|Bolzaneto]]. E ne e le ka nako eno fa go akanngwa gore Paganini o ne a simolola go nna le kamano le katara.<ref name=":1" />O ne a itse go tshameka katara, mme o ne a rata go e tshameka fela mo mafelong a a kwa thoko, go na le go e tshameka mo mafelong a batho botlhe.<ref name=":2">Bargellini, Sante (1934). "Paganini and the Princess". The Musical Quarterly. XX (4): 408–418. [https://academic.oup.com/mq/article-abstract/XX/4/408/1201921?redirectedFrom=fulltext&login=true doi:10.1093/mq/xx.4.408. ISSN 0027-4631.]</ref> Moragonyana o ne a tlhalosa katara e le "molekane wa gagwe wa ka metlha" concert tours. ka ngwaga wa 1800, Paganini le ntateagwe bane ba tsamaela kwa Livorno, koo Paganini a neng a tshameka dikonsarata gone mme rraagwe a bo a tswelela ka tiro ya gagwe ya go tsamaya ka dikepe. Ka 1801, Paganini yo o neng a na le dingwaga di le 18 o ne a tlhomiwa go nna motshameki wa violin wa ntlha wa Repaboliki kwa Lucca, le fa go ntse jalo, bontsi jwa madi a a neng a a amogela a ne a tswa mo tirong ya gagwe ya boithaopo. Go tuma ga gagwe jaaka motshameki wa violin go ne go bapisiwa fela le go tuma ga gagwe jaaka motho yo o betšhang le yo o ratang go ratana le batho ba bong bo sele.
Ka 1805, Lucca e ne ya gapiwa ke lefatse la Fora la ga Napoleon, mme kgaolo eno e ne ya newa kgaitsadie Napoleon e bong Elisa Bonaparte. Paganini o ne a nna motshameki wa violin kwa kgotleng ya Baciocchi, fa a ntse a ruta monna wa ga Elisa e bong Felice dingwaga di le lesome. Mo nakong eno, mosadi wa gagwe le Paganini le bone ba ne ba ratana.<ref name=":2" /> Ka ngwaga wa 1807, Baciocchi o ne a nna Mohumagadi yo Mogolo wa Tuscany mme kgotla ya gagwe e ne ya fudusediwa kwa Florence. Paganini e ne e le karolo ya setlhopha se se neng se le teng, mme kwa bokhutlong jwa 1809, o ne a tlogela Baciocchi go tswelela ka tiro ya gagwe ya go dira ka boena<ref>"Crescendo of the Virtuoso: Spectacle, Skill, and Self-Promotion in Paris during the Age of Revolution, §1 "Nicolò Paganini (1782–1840)"". University of California Press. Retrieved 6 September 2026.</ref>
== Motswedi ==
apiovyzokzyvixlv0jo0aup1b43vw7a
Bolwetse jwa Endometriosis
0
15672
56776
2026-10-14T12:37:24Z
MmaBaggio
11091
Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1513596|Endometriosis]] to:tn #mdwikicx
56776
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox medical condition|name=Endometriosis|synonym=|image=Endometriosis.jpg|image_size=|image_thumbtime=|alt=|caption=Endometriosis as seen during [[laparoscopic surgery]]|pronounce=|specialty=[[Gynaecology|Gynecology]]|symptoms=[[Pelvic pain]], [[endometriosis and infertility|infertility]]<ref name=Bulletti2010/>|complications=|onset=30–40 years old<ref name=WH2014/><ref name=Mc2013/>|duration=Long term<ref name=Bulletti2010/>|types=|causes=Unknown<ref name=Bulletti2010/>|risks=Family history<ref name=WH2014/>|diagnosis=Based on symptoms, [[medical imaging]], [[tissue biopsy]]<ref name=WH2014/>|differential=[[Pelvic inflammatory disease]], [[irritable bowel syndrome]], [[interstitial cystitis]], [[fibromyalgia]]<ref name=Bulletti2010/>|prevention=[[combined oral contraceptive pill|Combined birth control pills]], exercise, avoiding alcohol and caffeine<ref name=WH2014/>|treatment=[[Nonsteroidal anti-inflammatory drug|NSAID]]s, continuous birth control pills, [[intrauterine device with progestogen]], surgery<ref name=WH2014/>|medication=|prognosis=|frequency=10% reproductive age females<ref name=WHOblue2020/>|deaths=~100 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal | title = Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1459–1544 | date = October 2016 | pmid = 27733281 | pmc = 5388903 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31012-1 | author=Wang H, Naghavi M, Allen C }}</ref>|named after=}}'''Endometriosis''' ke seemo se mo go sone disele tse di tshwanang le tse di mo endometrium, e leng llaga ya thishu e ka tlwaelo e khurumetsang boteng jwa popelo, di golelang kwa ntle ga yone.<ref name="WHOblue2020">{{Cite book|title=Female genital tumours: WHO Classification of Tumours|url=https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|year=2020|editor-last=WHO Classification of Tumours Editorial Board|publisher=International Agency for Research on Cancer|location=Lyon (France)|edition=5th|volume=4|isbn=978-92-832-4504-9|chapter=2. Endometriosis and related conditions|pages=170-173|access-date=2022-06-24|archive-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617072036/https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|url-status=live}}</ref> Gantsi seo se diragala mo maeng a bomme, mo ditšhupu tsa bomme, le mo ditshikeng tse di dikologileng popelo le mae ; le fa go ntse jalo, mo diemong tse di sa tlwaelegang go ka nna ya diragala gape le mo dikarolong tse dingwe tsa mmele.<ref name="WH2014">{{Cite web|url=https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|title=Endometriosis|website=womenshealth.gov|date=13 February 2017|access-date=20 May 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513091846/https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|archive-date=13 May 2017}}</ref> Dikai tse ditona ke setlhabi mo sehubeng le go sa kgone go tshola.<ref name="Bulletti2010">{{Cite journal|vauthors=Bulletti C, Coccia ME, Battistoni S, Borini A|title=Endometriosis and infertility|journal=Journal of Assisted Reproduction and Genetics|volume=27|issue=8|pages=441–7|date=August 2010|pmid=20574791|pmc=2941592|doi=10.1007/s10815-010-9436-1}}</ref> selekanyo sa sephatlo sa ba ba amegang ba na le setlhabi se se sa foleng mo sehubeng, fa mo go 70% setlhabi se diragala ka nako ya [[Setswalo|go bona setswalo]].<ref name="Bulletti2010" /> Go utlwa botlhoko ka nako ya tlhakanelodikobo le gone ke nngwe ya dikai tse di tlwaelesegileng.<ref name="Bulletti2010" /> Go sa tsholeng go diragala mo basadi ba ba ka fitlhang sephatlo sa ba ba amegang.<ref name="Bulletti2010" /> Dikai tse di sa tlwaelesegang thata di akaretsa kgotsa di ama motlhapo le go bereka ga mala.<ref name="Bulletti2010" /> Selekanyo sa 25% ya basadi ga ba na dikai dipe.<ref name="Bulletti2010" /> Bolwetsi jwa Endometriosis bo ka nna le ditlamorago tsa loago le tsa tlhaloganyo.<ref name="Cul2013">{{Cite journal|vauthors=Culley L, Law C, Hudson N, Denny E, Mitchell H, Baumgarten M, Raine-Fenning N|title=The social and psychological impact of endometriosis on women's lives: a critical narrative review|journal=Human Reproduction Update|volume=19|issue=6|pages=625–39|date=1 November 2013|pmid=23884896|doi=10.1093/humupd/dmt027|doi-access=free}}</ref>
Se se bakang bolwetse jo ga se ise se tlhaloganyesege sentle.<ref name="Bulletti2010" /> Mabaka a a kotsi a akaretsa go nna le ditso tsa bolwetse jo mo losikeng kana mo lelwapa.<ref name="WH2014" /> Mafelo a amilweng ke endometriosis a tswa madi kgwedi le kgwedi, mme seo se felela ka go ruruga le go nna le mabadi.<ref name="Bulletti2010" /><ref name="WH2014" /> Dikgolo tse di bakiwang ke endometriosis ga se kankere.<ref name="WH2014" /> Temogo ya bolwetse gantsi e ikaegile ka dikai tsa bolwetse ga mmogo le tiriso ya Seipone sa ba bongaka ; <ref name="WH2014" /> le fa go ntse jalo, maranyane a biopsy ke mokgwa o o tlhomameng thata wa go tlhatlhoba bolwetse.<ref name="WH2014" /> Dilo tse dingwe tse di bakang dikai tse di tshwanang di akaretsa bolwetse jwa go ruruga ga letheka, bolwetse jwa mala a a bogale, bolwetse jwa mala a a tseneletseng, le fibromyalgia.<ref name="Bulletti2010" /> Gantsi bolwetse jwa endometriosis ga bo lemogiwe sentle, mme gantsi basadi ba bolelelwa gore dikai tse ba di buwang di tlwaelesegile,<ref name="Cul2013" />
Bosupi jo bo tlhomameng bo supa gore go dirisa dithibelapelegi tse di kopantsweng tse di nowang go fokotsa kotsi ya go nna le bolwetse jwa endometriosis.<ref name="Ver2011">{{Cite journal|vauthors=Vercellini P, Eskenazi B, Consonni D, Somigliana E, Parazzini F, Abbiati A, Fedele L|title=Oral contraceptives and risk of endometriosis: a systematic review and meta-analysis|journal=Human Reproduction Update|volume=17|issue=2|pages=159–70|date=1 March 2011|pmid=20833638|doi=10.1093/humupd/dmq042|doi-access=free}}</ref><ref name="WH2014" /> Go itshidila mmele le go sa nweng bojalwa jo bontsi le gone go ka nna ga thibela bolwetse joo.<ref name="WH2014" /> Ga go na kalafi ya bolwetse jwa endometriosis, mme dikalafi di le mmalwa di ka tokafatsa dikai tsa jone.<ref name="Bulletti2010" /> Seo se ka akaretsa melemo ya ditlhabi, dikalafi tsa dihoromone kgotsa loaro.<ref name="WH2014" /> Melemo e e roloediwang ya ditlhabi gantsi ke Pilisi e e sa diriseng di-steroid tse di lwantshang thurugo ( NSAID ), jaaka naproxen.<ref name="WH2014" /> Go nwa pilisi ya thibelopelegi ka metlha kgotsa go dirisa sedirisiwa se se tsenngwang mo teng ga popelo se se nang le progestogen le gone go ka nna mosola.<ref name="WH2014" /> Pilisi ya gonadotropin (GnRH agonist) e ka tokafatsa bokgoni jwa batho ba ba sa kgoneng go tshola le go itsholofela.<ref name="WH2014" /> Go alafa bolwetse jwa endometriosis ka go dira loaro go ka dirisiwa mo bathong ba dikai tsa bone di sa sa kgoneng go laolwa ka dikalafi tse dingwe.<ref name="WH2014" />
Endometriosis e ama batho ba ka tshwara 10% ya basadi ba ba mo dingwageng tsa pelegi.<ref name="WHOblue2020" /> Kakanyetso nngwe ke gore batho ba le dimilione di le 10.8 ba amegile lefatshe ka bophara {{as of|2015|lc=y}}.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite journal|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|last=Vos|first=Theo|last2=Allen|first2=Christine|last3=Arora|first3=Megha|last4=Barber|first4=Ryan M.|last5=Bhutta|first5=Zulfiqar A.|last6=Brown|first6=Alexandria|last7=Carter|first7=Austin|last8=Casey|first8=Daniel C.|last9=Charlson|first9=Fiona J.|last10=Chen|first10=Alan Z.|last11=Coggeshall|first11=Megan|last12=Cornaby|first12=Leslie|last13=Dandona|first13=Lalit|last14=Dicker|first14=Daniel J.|last15=Dilegge|first15=Tina|display-authors=29}}</ref> Metswedi e mengwe e akanyetsa gore basadi ba ka tshwara 6–10% ba a amega.<ref name="Bulletti2010" /> Bolwetse jwa Endometriosis bo tlwaelegile thata mo basading ba ba mo dingwageng tsa bone tsa masome a mararo le masome a mane; le fa go ntse jalo, e ka simolola mo basetsaneng ba sa le dingwaga di robabobedi.<ref name="WH2014" /><ref name="Mc2013">{{Cite book|last=McGrath|first=Patrick J.|last2=Stevens|first2=Bonnie J.|last3=Walker|first3=Suellen M.|last4=Zempsky|first4=William T.|title=Oxford Textbook of Paediatric Pain|date=2013|publisher=OUP Oxford|isbn=9780199642656|page=300|url=https://books.google.com/books?id=xWyrAAAAQBAJ&pg=PA300|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910181816/https://books.google.com/books?id=xWyrAAAAQBAJ&pg=PA300|archive-date=2017-09-10}}</ref> Go felela ka dintsho di le mmalwa.<ref name="GDB2013">{{Cite journal|vauthors=((GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators))|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> Endometriosis e ne ya tlhomamisiwa la ntlha go nna seemo sa botshogo se se farologaneng ka dingwaga tsa bo sekete,makgolo a robabongwe le masome a mabedi (1920).<ref name="Bro2012" /> Pele ga nako eo, go ne go tsewa gore bolwetse jwa endometriosis le jwa adenomyosis a tshwana.<ref name="Bro2012" /> Ga go itsiwe gore ke mang yo o tlhalositseng bolwetse jo la ntlha.<ref name="Bro2012">{{Cite book|vauthors=Brosens I|title=Endometriosis: Science and Practice|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444398496|page=3|url=https://books.google.com/books?id=Wu0gfwFUfz8C&pg=PA3|access-date=2020-08-04|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227101023/https://books.google.com/books?id=Wu0gfwFUfz8C&pg=PA3|url-status=live}}</ref>
== Ditshupiso ==
<references />
[[Category:Translated from MDWiki]]
ar2t6j0w0v0o939oywo1dir3cgpoo31
Benjamin Duff
0
15673
56781
2026-10-14T12:43:21Z
JesusChristlovesme2
13293
Created page with "Benjamin Robert Duff(o tshotswe ka kgwedi ya Phalane e tlhola malatsi ale lesome le borataro ka ngwaga wa 1867 a bo a tlhokafala ka kgwedi ya Seetebosigo e tlhola malatsi a le masome a mabedi le botlhano ka ngwaga wa 1943) e ne ele motshameki wa mokgatlho wa. rakabi wa [[boditšhabatšhaba]].O lemogiwa semmuso jaaka motshameki wa maemo a ntlha wa setlhopha sa Springbok. Go tlaleletsa mo mokgatlhong wa rakabi, Duff o ne a tshameka motshameko wa kerikete wa maemo a ntlha w..."
56781
wikitext
text/x-wiki
Benjamin Robert Duff(o tshotswe ka kgwedi ya Phalane e tlhola malatsi ale lesome le borataro ka ngwaga wa 1867 a bo a tlhokafala ka kgwedi ya Seetebosigo e tlhola malatsi a le masome a mabedi le botlhano ka ngwaga wa 1943) e ne ele motshameki wa mokgatlho wa. rakabi wa [[boditšhabatšhaba]].O lemogiwa semmuso jaaka motshameki wa maemo a ntlha wa setlhopha sa Springbok. Go tlaleletsa mo mokgatlhong wa rakabi, Duff o ne a tshameka motshameko wa kerikete wa maemo a ntlha wa Western Province.
4depl4s4xleudujr5qd3vqr8iq40flk
56789
56781
2026-10-14T12:49:19Z
JesusChristlovesme2
13293
56789
wikitext
text/x-wiki
'''Benjamin Robert Duff('''o tshotswe ka kgwedi ya Phalane e tlhola malatsi ale lesome le borataro ka ngwaga wa 1867 a bo a tlhokafala ka kgwedi ya Seetebosigo e tlhola malatsi a le masome a mabedi le botlhano ka ngwaga wa 1943) e ne ele motshameki wa mokgatlho wa. rakabi wa [[boditšhabatšhaba]].O lemogiwa semmuso jaaka motshameki wa maemo a ntlha wa setlhopha sa Springbok. Go tlaleletsa mo mokgatlhong wa rakabi, Duff o ne a tshameka motshameko wa kerikete wa maemo a ntlha wa Western Province.
== Botshelo jwa gagwe ==
Duff,yo o tsholetsweng kwa Swellendam, o ne a nale motsalwa le ene Collin, yo o ne a emetse lefatshela Rhodesia metshamekong ya Kerikete le rakabi. O ne a nyetse Isabel Watkinson.
pdjgth7m7wmnx58zuhzoor71p9rcg7x
56795
56789
2026-10-14T12:56:18Z
JesusChristlovesme2
13293
56795
wikitext
text/x-wiki
[[Setshwantsho:BenDuff.jpg|thumb|Ben Duff]]
'''Benjamin Robert Duff('''o tshotswe ka kgwedi ya Phalane e tlhola malatsi ale lesome le borataro ka ngwaga wa 1867 a bo a tlhokafala ka kgwedi ya Seetebosigo e tlhola malatsi a le masome a mabedi le botlhano ka ngwaga wa 1943) e ne ele motshameki wa mokgatlho wa. rakabi wa [[boditšhabatšhaba]].O lemogiwa semmuso jaaka motshameki wa maemo a ntlha wa setlhopha sa Springbok. Go tlaleletsa mo mokgatlhong wa rakabi, Duff o ne a tshameka motshameko wa kerikete wa maemo a ntlha wa Western Province.
== Botshelo jwa gagwe ==
Duff,yo o tsholetsweng kwa Swellendam, o ne a nale motsalwa le ene Collin, yo o ne a emetse lefatshela Rhodesia metshamekong ya Kerikete le rakabi. O ne a nyetse Isabel Watkinson.
m9yh214aqo4aay8w4viqguwgprypggz
Adansonia digitata
0
15674
56791
2026-10-14T12:49:30Z
Kh0.t4ts0
13278
ke tsentse tsebe
56791
wikitext
text/x-wiki
Go tswa kwa wikipedia
[[Setshwantsho:Baobab and elephant, Tanzania.jpg|thumb|African Baobab]]
'''Adansonia digitata,''' baobab ya ma aforika, ke sone setlhare se se bonalang thata mo go tsa letso la [[:en:Adansonia|Adansonia]], mme ebile se tlholega mo kgaolo kgolo ya aforika le ya borwa kwa arabeya (Yemen, Oman). Ke ditshidi tsa sa le gale tse e leng di [[:en:Pachycaul|pachycauls;]] [[:en:Radiocarbon_dating|kgodiso ya di saense]] e supile fa setlhare se le sengwe se ka tshwara dingwaga tse sekete makgolo a mabedi le masome a supa le botlhano. Ka tlwaelo, di fitlhelwa mo mafelong a kwakwaletseng, jaaka di [[:en:Savanna|Savanna]] tse di fisang tsa kwa [[:en:Sub-Saharan_Africa|borwa jwa Sahara mo aforika]], ko di tletseng mo tikologong mme ebile di supa fa go nale metswedi ya metsi. Bogologolo boleng jwa tsone ne e le dijo, metsi, le kalafi ya botsogo kgotsa mafelo a bonno le dijo tsa diphologolo ka bontsi. Di tshabelelwa ke di tlhamane le di tumelo tsa setso. Mo dingwageng tsa sesha, bontsi jwa ditlhare tse di tona tse di nang le bogodi di sule mme mabaka a gore ke eng di sule ga a itsege. Maina a mangwe a itsegeng a tsone di tlhare tsa baobab ke '''monkey-bread tree, upside-down tree,''' ga mmogo le '''cream of tartar tree.'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Adansonia_digitata#/media/File:Baobab_and_elephant,_Tanzania.jpg</ref>
== Tlhaloso ==
Di baobab tsa aforika ke ditlhare tse e leng gore di nna di gola di le nosi, ebile ke di ditlhare tse di tona tse di tlhomologileng tsa [[:en:Savanna|savanna]] kgotsa tsa [[:en:Shrubland|sekgwa]]. Di gola botelele jwa di metara tse tlhano go ya kwa masome a mabedi le botlhano (16-82 feet).<ref>Wickens, G.E. (2008-03-02). ''The Baobabs: Pachycauls of Africa, Madagascar and Australia''. Berlin] [New York: Springer Science & Business Media. pp. 31–. [[:en:ISBN|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-4020-6431-9|978-1-4020-6431-9]]</bdi>.</ref>
hbsk4dmye7hoqe4m02lgcdh0yai8d6j