lipu Wikipesija tokwiki https://tok.wikipedia.org/wiki/lipu_open MediaWiki 1.47.0-wmf.3 case-sensitive Media ilo toki jan jan la toki pali pali la toki sitelen sitelen la toki MediaWiki MediaWiki la toki kipisi kipisi la toki nasin ilo nasin ilo la toki kulupu kulupu la toki nimi nimi la toki TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk nasin pi ma ale lon wan 0 78 65877 62875 2026-05-24T21:26:35Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65877 wikitext text/x-wiki {{pini ala}} {{nimi ijo|'''nasin pi ma ale lon wan''' anu '''nasin Esi'''|''Système international (d'unités),'' '''SI'''|toki Kanse|na=lon}} li kulupu pi {{lipu li ala|wan mute|Q47574}}. ona li pona tawa ijo mute: suli linja anu suli wawa anu ante. nasin Esinla, sina ken toki e ni: "[[kiwen jan pi ken ale]] la, suli sewi li linja Mete mute mute luka wan". toki ni la, jan ante ale li ken sona e suli ni. {{nimi ijo|kulupu Pejepijen|Bureau international des poids et mesures (BIPM)|toki Kanse|kulupu ni pi ma ale: ona li pali e leko pi wan suli e palisa pi wan linja}} li pali e wan ilo ale lon kulupu ni. == wan mute open == nasin pi wan mute pi ma ale li jo e wan mute noka ni:<ref>https://www.bipm.org/en/measurement-units/si-base-units</ref> {| class="wikitable" style="max-width: 100em;" ! colspan="2" | suli pi nasin ijo ! colspan="2" | mute lawa pi nasin ijo ! colspan="3" | kon |- ! sitelen ! nimi ! sitelen ! nimi ! sitelen ! style="white-space: nowrap;" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;nasin sin<ref>https://www.bipm.org/en/si-base-units</ref>&nbsp;&nbsp;&nbsp; ! style="white-space: nowrap;" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;nasin pini<ref>https://www.bipm.org/en/history-si</ref>&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | ''l'', ''x'', ''r'' | style="white-space: nowrap;" | suli linja | m | style="white-space: nowrap;" | [[suli linja Meta|mute Mete]] | L | tenpo li mute Sekon 1 la, [[suno]] li tawa lon mute Mete 299 792 458. | tenpo pini la, kulupu Pejepijen li jo e palisa kiwen. suli linja ona li mute Mete. |- | ''t'' | style="white-space: nowrap;" | suli tenpo | s | style="white-space: nowrap;" | [[tenpo Sekon|mute Sekon]] | T | tenpo Sekon wan la, [[wan lili awen]] pi ijo Kesijun pi kule suli 133 li tawa sike lili lon tenpo 9 192 631 770. | tenpo Sekon 86 400 li lon [[tenpo suno]] wan. |- | ''m'' | style="white-space: nowrap;" | suli ijo | kg | style="white-space: nowrap;" | [[suli ijo Kilokan|mute Kilo Kan]] | M | [o pali] | kulupu Pejepijen li jo e kiwen. suli ijo ona li mute Kilo Kan. |- | ''T'' | style="white-space: nowrap;" | suli seli | K | style="white-space: nowrap;" | [[seli Kewen|mute Kewen]] | Θ | [o pali] | telo li wile kama kiwen la, suli seli ona li mute Kewen 273,16. telo li wile kama kon la, suli seli ona li mute Kewen 373,16. suli seli ijo li mute Kewen 0 la, ona li lete nanpa wan lon ale. |- | ''i'', ''I'' | style="white-space: nowrap;" | suli wawa | A | style="white-space: nowrap;" | mute Anpe | I | [o pali] | [o pali] |- | ''I''<sub>v</sub> | style="white-space: nowrap;" | suli suno | cd | style="white-space: nowrap;" | mute Kantela | J | [o pali] | [o pali] |- | ''n'' | style="white-space: nowrap;" | suli mute | mol | style="white-space: nowrap;" | mute Molo | N | mute 602 214 076 000 000 000 000 000 pi [[wan lili]] li mute Molo | [o pali] |} nasin pini li lon poka pi nasin sin. taso, ona li sama mute ala. awen la, ona li sama pona, tawa pali jan lon tenpo mute. == mute pi wan mute == '''nasin Esi''' li pana e nimi ni: ona li mute e wan mute. nimi ona li tan [[toki Elena]]. wan noka la, suli Kilo Kan taso li kepeken mama e ona, li ken kama suli Kan 1000. mute pi wan mute li ni:<ref>https://www.bipm.org/en/measurement-units/si-prefixes</ref> {| class="wikitable" ! nimi !! sitelen lili !! mute |- | {{nimi ijo|Kuweta|quetta}} || Q || {{walo nanpa|1|000|000|000|000|000|000|000|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Lona|ronna}} || R || {{walo nanpa|1|000|000|000|000|000|000|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Jota|yotta}} || Y || {{walo nanpa|1|000|000|000|000|000|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Seta|zetta}} || Z || {{walo nanpa|1|000|000|000|000|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Ekusa|exa}} || E || {{walo nanpa|1|000|000|000|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Peta|peta}} || P || {{walo nanpa|1|000|000|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Tela|tera}} || T || {{walo nanpa|1|000|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Kika|giga}} || G || {{walo nanpa|1|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Meka|mega}} || M || {{walo nanpa|1|000|000}} |- | {{nimi ijo|Kilo|kilo}} || k || {{walo nanpa|1|000}} |- | {{nimi ijo|Eto|hecto}}|| h || 100 |- | {{nimi ijo|Teka|deca}} || da || 10 |- | {{nimi ijo|Tesi|deci}} || d || 0.1 |- | {{nimi ijo|Sensi|centi}} || c || 0.01 |- | {{nimi ijo|Mili|milli}} || m || 0.001 |- | {{nimi ijo|Miko|micro}} || μ || {{walo nanpa|0.000|001}} |- | {{nimi ijo|Nano|nano}} || n || {{walo nanpa|0.000|000|001}} |- | {{nimi ijo|Piko|pico}} || p || {{walo nanpa|0.000|000|000|001}} |- | {{nimi ijo|Pento|femto}} || f || {{walo nanpa|0.000|000|000|000|001}} |- | {{nimi ijo|Ato|atto}} || a || {{walo nanpa|0.000|000|000|000|000|001}} |- | {{nimi ijo|Seto|zepto}} || z || {{walo nanpa|0.000|000|000|000|000|000|001}} |- | {{nimi ijo|Joto|yocto}} || y || {{walo nanpa|0.000|000|000|000|000|000|000|001}} |- | {{nimi ijo|Lonto|ronto}} || r || {{walo nanpa|0.000|000|000|000|000|000|000|000|001}} |- | {{nimi ijo|Kuweto|quecto}} || q || {{walo nanpa|0.000|000|000|000|000|000|000|000|000|001}} |} == tan sona == <references /> [[kulupu:nasin sona]] 789cr9oq9sv901kiz02deza0xx7ruvu 65878 65877 2026-05-24T21:26:49Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 jan Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq li ante e nimi pi lipu "[[nasin pi wan mute pi ma ale]]" tawa lipu "[[nasin pi ma ale lon wan]]" 65877 wikitext text/x-wiki {{pini ala}} {{nimi ijo|'''nasin pi ma ale lon wan''' anu '''nasin Esi'''|''Système international (d'unités),'' '''SI'''|toki Kanse|na=lon}} li kulupu pi {{lipu li ala|wan mute|Q47574}}. ona li pona tawa ijo mute: suli linja anu suli wawa anu ante. nasin Esinla, sina ken toki e ni: "[[kiwen jan pi ken ale]] la, suli sewi li linja Mete mute mute luka wan". toki ni la, jan ante ale li ken sona e suli ni. {{nimi ijo|kulupu Pejepijen|Bureau international des poids et mesures (BIPM)|toki Kanse|kulupu ni pi ma ale: ona li pali e leko pi wan suli e palisa pi wan linja}} li pali e wan ilo ale lon kulupu ni. == wan mute open == nasin pi wan mute pi ma ale li jo e wan mute noka ni:<ref>https://www.bipm.org/en/measurement-units/si-base-units</ref> {| class="wikitable" style="max-width: 100em;" ! colspan="2" | suli pi nasin ijo ! colspan="2" | mute lawa pi nasin ijo ! colspan="3" | kon |- ! sitelen ! nimi ! sitelen ! nimi ! sitelen ! style="white-space: nowrap;" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;nasin sin<ref>https://www.bipm.org/en/si-base-units</ref>&nbsp;&nbsp;&nbsp; ! style="white-space: nowrap;" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;nasin pini<ref>https://www.bipm.org/en/history-si</ref>&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- | ''l'', ''x'', ''r'' | style="white-space: nowrap;" | suli linja | m | style="white-space: nowrap;" | [[suli linja Meta|mute Mete]] | L | tenpo li mute Sekon 1 la, [[suno]] li tawa lon mute Mete 299 792 458. | tenpo pini la, kulupu Pejepijen li jo e palisa kiwen. suli linja ona li mute Mete. |- | ''t'' | style="white-space: nowrap;" | suli tenpo | s | style="white-space: nowrap;" | [[tenpo Sekon|mute Sekon]] | T | tenpo Sekon wan la, [[wan lili awen]] pi ijo Kesijun pi kule suli 133 li tawa sike lili lon tenpo 9 192 631 770. | tenpo Sekon 86 400 li lon [[tenpo suno]] wan. |- | ''m'' | style="white-space: nowrap;" | suli ijo | kg | style="white-space: nowrap;" | [[suli ijo Kilokan|mute Kilo Kan]] | M | [o pali] | kulupu Pejepijen li jo e kiwen. suli ijo ona li mute Kilo Kan. |- | ''T'' | style="white-space: nowrap;" | suli seli | K | style="white-space: nowrap;" | [[seli Kewen|mute Kewen]] | Θ | [o pali] | telo li wile kama kiwen la, suli seli ona li mute Kewen 273,16. telo li wile kama kon la, suli seli ona li mute Kewen 373,16. suli seli ijo li mute Kewen 0 la, ona li lete nanpa wan lon ale. |- | ''i'', ''I'' | style="white-space: nowrap;" | suli wawa | A | style="white-space: nowrap;" | mute Anpe | I | [o pali] | [o pali] |- | ''I''<sub>v</sub> | style="white-space: nowrap;" | suli suno | cd | style="white-space: nowrap;" | mute Kantela | J | [o pali] | [o pali] |- | ''n'' | style="white-space: nowrap;" | suli mute | mol | style="white-space: nowrap;" | mute Molo | N | mute 602 214 076 000 000 000 000 000 pi [[wan lili]] li mute Molo | [o pali] |} nasin pini li lon poka pi nasin sin. taso, ona li sama mute ala. awen la, ona li sama pona, tawa pali jan lon tenpo mute. == mute pi wan mute == '''nasin Esi''' li pana e nimi ni: ona li mute e wan mute. nimi ona li tan [[toki Elena]]. wan noka la, suli Kilo Kan taso li kepeken mama e ona, li ken kama suli Kan 1000. mute pi wan mute li ni:<ref>https://www.bipm.org/en/measurement-units/si-prefixes</ref> {| class="wikitable" ! nimi !! sitelen lili !! mute |- | {{nimi ijo|Kuweta|quetta}} || Q || {{walo nanpa|1|000|000|000|000|000|000|000|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Lona|ronna}} || R || {{walo nanpa|1|000|000|000|000|000|000|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Jota|yotta}} || Y || {{walo nanpa|1|000|000|000|000|000|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Seta|zetta}} || Z || {{walo nanpa|1|000|000|000|000|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Ekusa|exa}} || E || {{walo nanpa|1|000|000|000|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Peta|peta}} || P || {{walo nanpa|1|000|000|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Tela|tera}} || T || {{walo nanpa|1|000|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Kika|giga}} || G || {{walo nanpa|1|000|000|000}} |- | {{nimi ijo|Meka|mega}} || M || {{walo nanpa|1|000|000}} |- | {{nimi ijo|Kilo|kilo}} || k || {{walo nanpa|1|000}} |- | {{nimi ijo|Eto|hecto}}|| h || 100 |- | {{nimi ijo|Teka|deca}} || da || 10 |- | {{nimi ijo|Tesi|deci}} || d || 0.1 |- | {{nimi ijo|Sensi|centi}} || c || 0.01 |- | {{nimi ijo|Mili|milli}} || m || 0.001 |- | {{nimi ijo|Miko|micro}} || μ || {{walo nanpa|0.000|001}} |- | {{nimi ijo|Nano|nano}} || n || {{walo nanpa|0.000|000|001}} |- | {{nimi ijo|Piko|pico}} || p || {{walo nanpa|0.000|000|000|001}} |- | {{nimi ijo|Pento|femto}} || f || {{walo nanpa|0.000|000|000|000|001}} |- | {{nimi ijo|Ato|atto}} || a || {{walo nanpa|0.000|000|000|000|000|001}} |- | {{nimi ijo|Seto|zepto}} || z || {{walo nanpa|0.000|000|000|000|000|000|001}} |- | {{nimi ijo|Joto|yocto}} || y || {{walo nanpa|0.000|000|000|000|000|000|000|001}} |- | {{nimi ijo|Lonto|ronto}} || r || {{walo nanpa|0.000|000|000|000|000|000|000|000|001}} |- | {{nimi ijo|Kuweto|quecto}} || q || {{walo nanpa|0.000|000|000|000|000|000|000|000|000|001}} |} == tan sona == <references /> [[kulupu:nasin sona]] 789cr9oq9sv901kiz02deza0xx7ruvu musi Manka 0 428 65894 65405 2026-05-25T08:18:48Z Ka Lupala 4222 jan li luka e ona la jan li lukin ala e tan sona tan ni. 65894 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Minecraft Beta 1.8.1 Gameplay Screenshot.png|thumb|right|musi Manka. jan musi li tawa lon ma. kasi suli en telo linja li lon.]] [[sitelen:Minecraft in school.jpg|jan lili li kepeken musi Manka|thumb]] {{nimi ijo|'''musi Manka'''<ref name=":0">musi Manka pi toki pona la, toki nanpa "telemetry.event.performance_metrics.description" la: "kulupu Mojen li sona e wawa pi musi Manka lon ilo sina la..."</ref>|Minecraft|toki Inli|pakala kiwen en pali ijo|ipa=/maɪnkræft/}} li [[musi ilo]] tan {{nimi ijo|[[kulupu Mojen]]|Mojang}} pi [[ma Sensa]]. {{nimi ijo|jan Mako Pason|Markus Persson|||ipa=}} en {{nimi ijo|jan Jen Pekensen|Jens Bergesten|||ipa=}} li pali e ona kepeken [[toki ilo Sawa]], taso nasin ante pi musi ni li lon li kepeken [[toki ilo Sipapa]]. musi ilo ale la jan pi mute nanpa wan li esun e musi ni<ref>{{tan sona|linja=https://books.google.com/books/about/Minecraft_Annual_2026.html?id=a7nv0AEACAAJ|tan=Minecraft Annual 2026|tenpo lukin=2026-02-02|linja sama=https://web.archive.org/web/20250405083536/https://books.google.com/books/about/Minecraft_Annual_2026.html?id=a7nv0AEACAAJ|tenpo sama=2025-04-05}}</ref>. ==nasin musi== musi la jan li tawa lon ma pi pini ala. ona li ken alasa e ijo li ken pali e ilo li ken pali e tomo. soweli en kala en pipi li lon tenpo suno. tenpo pimeja la monsuta mute li kama. jan li ken utala e ona li ken kama jo e ijo tan ona. sama la jan li ken musi lon poka pi jan ante. ===nasin pi jan ma=== nasin pi jan ma la, jan musi li ken utala e monsuta mute. ona li wile moku. sijelo ike la ona li moli. jan musi li ken pali e mute. taso pini musi la jan li wile moli e akesi kon pimeja suli pi ma End. ===nasin pi jan sewi=== nasin pi jan sewi la, jan musi li jo e ijo ale. ona li ken pakala e leko ale li ken tawa sama waso li ken ala moli. ona li ken pali li ken alasa tan ni. ===nasin pi jan pi lon wan taso=== nasin ni li sama nasin pi jan ma. taso, jan li jo e lon wan taso. ona li ken ala jo e lon kin. ona li moli la ona li ken lukin taso e ma ona. nasin musi ante la suli musi pi lon awen li suli mute. === nasin pi jan lukin === nasin pi jan lukin la, jan musi li ken lukin e ma taso, li ken ala pali e ijo. ona li ken ante e suli tawa ona. ona li ken lukin e ma kepeken lukin soweli anu lukin monsuta. ==sitelen tawa== [[sitelen tawa pi musi Manka]] li kama lon tenpo sike nanpa 2025 <small>(MAML<sup>[[nasin nanpa pona|[nnp]]]</sup>)</small>. [[Kulupu:musi ilo]] {{DEFAULTSORT:Manka}} [[kulupu:musi Manka]] == tan sona == {{sona pi tan sona}} tjkwbeq4iduoz888cqhy7lji48a88yf ale 0 929 65859 57409 2026-05-24T20:47:25Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65859 wikitext text/x-wiki {{lili ike}}{{o lukin lon nimi|ale}}[[sitelen:Infinite.svg|thumb|220x220px|[[sitelen pona]] pi nimi "ale"|link=Special:FilePath/sitelen_ale.png]][[sitelen:NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg|alt=|thumb|165x165px|[[kulupu mun]] weka mute]] '''ale''' anu '''ali''' la [[ijo]] li lon. ijo ni li [[mun]] li [[ma]] li ijo lon ni. ale li ijo anu [[wawa]]. ale la [[tenpo]] li lon. jan li ken ala sona e suli ale tan ni: jan li ken ala lukin e ale. taso ale pi lukin jan la jan li ken sona e suli. [[nanpa]] ante la ale li suli mute a. nanpa la ale li pini ala. taso jan li sona ala e ni: ale pi lon ni li pini ala pini? tenpo pini la jan li pilin e ni: ale li sike e [[ma|ma ni]]. taso tenpo ni la jan li sona e ni: ma ni li sike e [[suno mi|suno]]. suno li sike e insa pi [[kulupu mun mi|kulupu mun ni]]. kf8o0fm0vcewqj582znknbxxb47gbvb jan Alesanto suli 0 953 65851 10306 2026-05-24T18:02:33Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65851 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Alexander the Great mosaic.jpg|thumb|sitelen pi jan Alekanto]] {{nimi ijo|'''jan Alesanto nanpa tu wan pi ma Maketonija'''|Αλέξανδρος, Aléxandros|toki Elena}} anu jan '''Alekanto suli''' li jan lawa pi [[ma Maketonija]] lon tenpo pini mute. mama mije ona li jan lawa Pilipo nanpa tu. mama meli ona li jan lawa Olinpija. jan Alekanto li pilin e ni: [[jan sewi Seju]] li mama mije ona. jan ona pi pana sona li [[jan Alitotele]]. jan Alekanto li jan lawa utala li olin e utala li utala e [[ma Elina|ma Elena]] e [[ma Tuki]] e [[ma Ilan]] e [[ma Lunpan]] e [[ma Masu]] e [[ma Palata]] e ma ante mute. li lon ma Palata la ona toki e ni: mi wile tawa pini ma. taso jan utala ona li wile ala e ni. ona mute li pilin e ni: ma Palata li ike tan ni: telo mute li kama tan sewi. ona mute li tawa tomo. tenpo ni la jan utala mute li moli. tenpo kama la tan ni li jan Alekanto li lon [[ma tomo Papilon]]. ona li wile tawa ma Tunisi taso ona li pilin ike li moli. jan Alekanto li moli la ma ona li suli mute. taso jan ala li sona e ni: tenpo ni la jan seme li lawa e ma pi jan Alekanto? jan utala suli mute li wile lawa e ma. ona mute li moli e kulupu mama pi jan Alekanto. [[kulupu:jan lawa]] [[kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin]] [[Kulupu:jan pi ma Elena]] [[Kulupu:ma Elena pi tenpo pini]] {{DEFAULTSORT:Alekanto suli, jan}} q99odlpmqep6x6ycxavmm6ys7lu3qo8 65852 65851 2026-05-24T18:04:00Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 jan Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq li ante e nimi pi lipu "[[jan Alekanto suli]]" tawa lipu "[[jan Alesanto suli]]" 65851 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Alexander the Great mosaic.jpg|thumb|sitelen pi jan Alekanto]] {{nimi ijo|'''jan Alesanto nanpa tu wan pi ma Maketonija'''|Αλέξανδρος, Aléxandros|toki Elena}} anu jan '''Alekanto suli''' li jan lawa pi [[ma Maketonija]] lon tenpo pini mute. mama mije ona li jan lawa Pilipo nanpa tu. mama meli ona li jan lawa Olinpija. jan Alekanto li pilin e ni: [[jan sewi Seju]] li mama mije ona. jan ona pi pana sona li [[jan Alitotele]]. jan Alekanto li jan lawa utala li olin e utala li utala e [[ma Elina|ma Elena]] e [[ma Tuki]] e [[ma Ilan]] e [[ma Lunpan]] e [[ma Masu]] e [[ma Palata]] e ma ante mute. li lon ma Palata la ona toki e ni: mi wile tawa pini ma. taso jan utala ona li wile ala e ni. ona mute li pilin e ni: ma Palata li ike tan ni: telo mute li kama tan sewi. ona mute li tawa tomo. tenpo ni la jan utala mute li moli. tenpo kama la tan ni li jan Alekanto li lon [[ma tomo Papilon]]. ona li wile tawa ma Tunisi taso ona li pilin ike li moli. jan Alekanto li moli la ma ona li suli mute. taso jan ala li sona e ni: tenpo ni la jan seme li lawa e ma pi jan Alekanto? jan utala suli mute li wile lawa e ma. ona mute li moli e kulupu mama pi jan Alekanto. [[kulupu:jan lawa]] [[kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin]] [[Kulupu:jan pi ma Elena]] [[Kulupu:ma Elena pi tenpo pini]] {{DEFAULTSORT:Alekanto suli, jan}} q99odlpmqep6x6ycxavmm6ys7lu3qo8 jan Sen On 0 1003 65854 65572 2026-05-24T18:14:38Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65854 wikitext text/x-wiki {{o weka|lipu li toki ala e jan suli}} '''jan Sen On''' (<small>[[toki Inli]] la:</small> James Wong, <small>[[toki Sonko]] la:</small> 黃志堅) li mije lon [[ma Kanata]]. mama ona li tan [[ma Onkon|ma tomo Onkon]]. {{poki sona jan| | nimi jan = jan Sen On | nimi mama = James Wong | sitelen = |kalama=/dʒeɪmz wɒŋ/|ma=ma Kanata|toki=[[toki Sonko]], [[toki Inli]], [[toki Kanse]], [[toki Tosi]], [[toki Pasiki]]|ma pi kama lon=ma tomo Onkon}} '''jan Sen On''' li kama lon ma tomo Onkon lon tenpo sike 1979, taso mi pali li tawa [[ma Kanata]] lon 1992, en lon 1996, ona li kama tan palisa en li pali [[toki Pasiki]] en ma Pasikija. [[kulupu:jan|Sen]] [[kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin]] 6wg1wo4n01brnmfierpkm3asd3uu2t2 ma Lisensan 0 1199 65889 59028 2026-05-25T02:28:06Z Iain fox 2335 mi pana e kalama ma pi toki Tosi, li pona e linja. 65889 wikitext text/x-wiki {{poki sona ma |nimi ma = ma Lisensan |nimi mama = Liechtenstein |len ma = [[sitelen:Flag of Liechtenstein.svg|border|130px]] |sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Liechtenstein.svg|101x85px]] |kalama musi ma = Oben am jungen Rhein<br>[[sitelen:Oben am jungen Rhein, by the U.S. Navy Band.ogg]] |sitelen ma = [[sitelen:Europe-Liechtenstein.svg|220px]] |toki anpa pi sitelen ma = ma Lisensan (laso) lon [[ma Elopa]] |ma tomo lawa = [[ma tomo Patu]] |toki lawa = [[toki Tosi]] |mani = mani Kan pi ma Suwasi (CHF) |ISO 3166 = LI }} {{lili ike}} {{nimi ijo|'''ma Lisensan'''|Liechtenstein|toki Tosi|ipa=[ˈlɪçtn̩ʃtaɪn]}} li [[ma]] lili lon [[ma Elopa]]. [[toki Tosi]] la nimi ona li Liechtenstein. ona li poka e [[ma Esalasi]] lon poka nena e [[ma Suwasi]] lon poka pi {{lipu li ala|nasin telo Kan|Q584}}. toki lawa pi ma Lisensan li [[toki Tosi]]. [[ma tomo lawa]] pi ma Lisensan li [[ma tomo Patu]]. ma Lisensan li jo e nena mute. ma Lisensan li lon [[kulupu nena Alepen]]. ma Lisensan li jo e mani mute. == tenpo pini == tenpo 1699 la jan Johan Adam Andreas li esun e ma Schellenberg. tenpo 1721 la ona li esun e ma Vaduz. tenpo sike 1719 la jan Karl der Vierte li wan e ma tu. ona li pana e nimi Lisensan tawa ma. tenpo 1806 la ma Lisensan li ma ala pi {{nimi ijo|[[ma suli Loma sewi]]|Heiliges Römisches Reich|toki Tosi}}. tenpo mute la ma Lisensan li pilin e ni: [[ma Esalasi]] li pona mute mute. taso ma Lisensan li wile e ni tan tenpo utala pi nanpa wan: ma Lisensan en [[ma Suwasi]] li jo e ma esun sama. ma Lisensan en ma Suwasi li utala ala lon tenpo utala pi nanpa tu. == ma tomo == ma Lisensan li jo e ma lili pi ma tomo (''toki Tosi: Gemeinden'') 11: [[File:Sitelen-linja-ma-pi-ma-tomo-lon-ma-lisensan.svg|thumb|left|sitelen linja ma pi ma tomo lon ma Lisensan]] {| class="sortable wikitable" ! ma tomo !! nimi mama |- | ma tomo Esen || ''Eschen'' |- | ma tomo Kanpin || ''Gamprin'' |- | ma tomo Lanken || ''Planken'' |- | ma tomo Luke || ''Ruggell'' |- | ma tomo Malen || ''Mauren'' |- | ma tomo Pasa || ''Balzers'' |- | [[ma tomo Patu]] || ''Vaduz'' |- | ma tomo San || ''Schaan'' |- | ma tomo Selenpe || ''Schellenberg'' |- | ma tomo Sisen || ''Triesen'' |- | ma tomo Sisenpe || ''Triesenberg'' |} {{ma Elopa}} [[kulupu:ma Elopa]] [[kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin]] {{DEFAULTSORT:Lisensan, ma}} [[kulupu:ma lawa|Lisensan]] avbnbbhss57cyc38ou0ildn9xt7femn ma Kenja 0 1890 65856 64414 2026-05-24T19:00:59Z Iain fox 2335 mi pana e kalama ma pi toki Sawili, li pona e nimi toki e linja ona. 65856 wikitext text/x-wiki {{poki sona ma |nimi ma = ma Kenja |nimi mama = Kenya |len ma = [[sitelen:Flag of Kenya.svg|border|130px]] |sitelen lawa = [[sitelen:Coat of arms of Kenya.svg|101x85px]] |kalama musi ma = Ee Mungu Nguvu Yetu<br>[[sitelen:National anthem of Kenya, performed by the United States Navy Band.wav]] |sitelen ma = [[sitelen:Kenya_(orthographic_projection).svg|220px]] |toki anpa pi sitelen ma = ma Kenja (laso) |ma tomo lawa = [[ma tomo Nalopi]] |toki lawa = [[toki Sawili]]<br>[[toki Inli]] |toki ante = {{lipu li ala|toki Kekojo|Q33587}}<br>{{lipu li ala|toki Kanpa|Q2574767}}<br>{{lipu li ala|toki Lujo|Q5414796}} |mani = [[mani Silin pi ma Kenja]] (KSh) |ISO 3166 = KE }} {{nimi ijo|'''ma Kenja'''|Kenya|toki Sawili|ipa=/kɛ.ɲɑ/}} li ma lon [[ma Apika]] pi suno kama. ona li poka e [[ma Somalija]] e [[ma Itejopija]] e [[ma Susi Sutan]] e [[ma Jukanta]] e [[ma Tansanija]]. ma tomo lawa ona li [[ma tomo Najopi]]. ma tomo pi ma Kenja la {{lipu li ala|ma tomo Monpasa|Q225641}} li majuna nanpa wan. tenpo pini la, [[ma Juke]] li lawa e ma Kenja. tenpo sike 1963 la ma Kenja li kama ma ante. ma Juke li pini e lawa pi ma Kenja la {{lipu li ala|jan Somo Kenjata|Q173563}} li jan lawa nanpa wan pi ma Kenja. {{lili ike}} {{DEFAULTSORT:Kenja}} [[kulupu:ma Apika]] [[kulupu:ma lawa]] obq1md53x0eeett3jpew2b7qrgs6ota toki:mu 1 2126 65861 65804 2026-05-24T20:51:52Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 /* lipu ni li tawa ala lipu pi toki ante */ kipisi sin 65861 wikitext text/x-wiki mu li mu--[[jan:Lipu2222~wikipesija.org|Lipu2222]] ([[jan la toki:Lipu2222~wikipesija.org|toki]]) 2021-09-13T08:02:32 (UTC) :muuuuuuuuuuuu! [[jan:Jan Imon|Jan Imon]] ([[jan la toki:Jan Imon|toki]]) 2026-05-24T02:49:34 (UTC) == lipu ni li tawa ala lipu pi toki ante == lipu pi toki Inli li “Onomatopoeia” taso, lipu li tawa ala ni. jan lawa o pona e ni! [[jan:Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq|Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq]] ([[jan la toki:Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq|toki]]) 2026-05-24T20:51:52 (UTC) b63wgz20bhs9r1y41qy0ydm2rmfvogf kulupu Mojen 0 2481 65893 64447 2026-05-25T08:16:26Z Ka Lupala 4222 mi pana e tan sona nanpa wan tawa lipu pi kulupu Mojen la, jan pi kulupu kipisi li tawa lon lipu pi kulupu Mojen taso. 65893 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Mojang Studios Logo (2020, wide).svg|thumb|sitelen lawa pi kulupu Mojen tan tenpo sike nanpa 2020]] {{nimi ijo|'''kulupu Mojen'''<ref name=":0">musi Manka pi toki pona la, toki nanpa "telemetry.event.performance_metrics.description" la: "kulupu Mojen li sona e wawa pi musi Manka lon ilo sina la..."</ref>|Mojang|toki Sensa|ilo|ipa=/mʊˈjɛŋ/}}<ref>[https://twitter.com/Marc_IRL/status/1262066231399657475/]</ref> li kulupu pi [[ma Sensa]]. ona li pali e [[musi ilo]]. jan mute li sona e ona tan ni: ona li pali e [[musi Manka]]. == tenpo pini == tenpo sike nanpa 2009 la, {{nimi ijo|[[jan Mako "Nosi" Pason]]|Markus "Notch" Persson|||ipa=}} li pali e musi pi ilo nanpa sin: [[musi Manka]]. ni la ona li wile pali e kulupu sin: '''kulupu Mojen'''. tenpo sike nanpa 2014 la, [[kulupu Makoso]] li esun e kulupu Mojen kepeken mani Tala 2500000000 pi ma Mewika. == musi tan kulupu Mojang == * {{nimi ijo|[[musi Manka]]|Minecraft|||ipa=}} - tenpo sike nanpa 2011 * {{nimi ijo|musi Kala Pen|Caller's Bane|toki Inli|ike pi jan toki||ipa=}} - tenpo sike nanpa 2014 * {{nimi ijo|musi Kan en Kansi|Crown and Council||||ipa=}} - tenpo sike nanpa 2016 * {{nimi ijo|musi Manka Tansen|Minecraft Dungeons||||ipa=}} - tenpo sike nanpa 2020 * {{nimi ijo|musi Manka Leken|Minecraft Legends}} - tenpo sike nanpa 2023 == tan sona == <references/> {{DEFAULTSORT:Mojen}} [[kulupu:kulupu esun]] k2sxbywa19usmeuaiuy3an5azqrr3fo kulupu Kuko 0 4306 65895 41882 2026-05-25T08:50:20Z Ka Lupala 4222 nanpa 10¹⁰⁰ li suli. 65895 wikitext text/x-wiki {{lili ike}} {{nimi ijo|'''kulupu Kuko'''|Google|toki Inli|ipa=/ˈɡuː.ɡəl/}} li [[kulupu esun]] ilo pi [[ma Mewika]]. [[jan Lewi Pesi]] (Larry Page) en [[jan Sake Pin]] (Sergey Brin) li open e kulupu lon tenpo sike 1998 lon [[ma Kaliponja|ma lili Kaliponja]]. kulupu Kuko li pali e nimi "''Google''" lon toki Inli tan sitelen pakala pi nimi "''googol''" la kon pi nimi "''googol''" tan toki Inli li nanpa suli kepeken nanpa 10<sup>100</sup> <small>(</small><small>WAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAA<sup>[[nasin nanpa pona|[nnp]]]</sup>)</small>. [[File:Google_2015_logo.svg|thumb|sitelen lawa pi kulupu Kuko|link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Google_2015_logo.svg/640px-Google_2015_logo.svg.png]] ==lipu ante== *[https://www.google.com/ Google] 2kgotq80rvg0wxmtuavurwobv7v90k5 tenpo Sekon 0 4619 65875 63845 2026-05-24T21:24:31Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65875 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Clock-pendulum.gif|thumb|[[ilo tenpo]] ni li kalama lon tenpo Sekon ale]] {{nimi ijo|'''tenpo Sekon'''|seconde|toki Kanse}} li {{lipu li ala|wan ilo|Q47574}} tawa [[tenpo]]. [[kulupu pi wan ilo pi ma ale]] li kepeken e ona. tenpo Sekon pi mute 86,400 li [[tenpo suno]]. [[kulupu:suli wan]] mm7kt703vgazb8zbuchakgmct0fzjzo 65876 65875 2026-05-24T21:24:40Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65876 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Clock-pendulum.gif|thumb|[[ilo tenpo]] ni li kalama lon tenpo Sekon ale]] {{nimi ijo|'''tenpo Sekon'''|seconde|toki Kanse}} li {{lipu li ala|wan ilo|Q47574}} tawa [[tenpo]]. [[kulupu pi wan ilo pi ma ale]] li kepeken e ona. tenpo Sekon 86,400 li [[tenpo suno]]. [[kulupu:suli wan]] edhzgbs1el62uzidmntku9xmcydfqr6 65880 65876 2026-05-24T21:27:08Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65880 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Clock-pendulum.gif|thumb|[[ilo tenpo]] ni li kalama lon tenpo Sekon ale]] {{nimi ijo|'''tenpo Sekon'''|seconde|toki Kanse}} li {{lipu li ala|wan ilo|Q47574}} tawa [[tenpo]]. [[kulupu pi wan ilo pi ma ale|nasin pi ma ale lon wan]] li kepeken e ona. tenpo Sekon 86,400 li [[tenpo suno]]. [[kulupu:suli wan]] 4s9yn81yarfle13ejut0e5cnw9eer3l moku Sosi 0 5504 65862 62496 2026-05-24T20:59:22Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65862 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ|toki Sonko}} ㄐㄧㄠˇㄗ,[[toki Anku]]:교자 餃子,[[toki Nijon]]:ギョーザ gyōza,[[toki Posuka]]:Pierogi,[[toki Monko]]:Банш,[[toki Lusi]]:пельмень,[[toki Nipali]]:म:म: anu ममचा,[[toki Katelo]]:ხინკალი,[[toki Lawenka]]:Pirohy,[[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku wan.ona li kama lon [[ma Sonko]].jan Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]] ([[toki Sonko]]:农历 nong2 li4).<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==sijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Peloki=== moku Peloki la,sina ken pana e ko suwi walo anu ko pi kasi ma anu ko pi kili seli tawa ona.<ref>[https://veselka.com/blogs/articles/explore-10-pierogi-dipping-sauce-combinations]</ref> ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la,sina ken pana e telo pimeja pi kili lili anu telo pi kasi seli.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ''lon la,wile sina li suli pi nanpa wan!'' ==tan nimi== ===[[toki Sonko]]饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa]] ([[toki Inli]]:hour)nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ===[[toki Posuka]] Pierogi === Pie li tan pir- pi [[toki Lowan majuna]] ,kon ona li pali pona.kon Rogi li palisa lawa soweli.<ref>[https://www.etymonline.com/word/pirogi]</ref>ni li sama 角子. ===[[toki Monko]] Банш=== ona li tan 扁食 pi [[toki Sonko]]. === [[toki Italija]] Ravioli === tenpo suli 14 la,ona li raffyolys anu rafyols,tan Rauba pi [[toki Lasina]]([[nimi pali]]:len). === [[toki Epanja]] Empanada === ken la,ona li tan ni: empanar. kon ona li ni:len kepeken e pan anu len e pan. ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan,pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''selo pan :'' [[ko pan walo]](mute seme kepeken wile sina). ''insa:'' sina jan pi moku soweli la,sina ken pali e [[moku soweli]]. sina jan pi moku kasi la,sina ken pali e [[moku kasi]]. sina jan pi moku soweli en moku kasi la,sina ken pali e ona tu. nasin pi insa pona: pali e moku kasi mute en moku soweli lili.(lon la,wile sina li pona tawa sina,sina ken kepeken e wile sina.) ''telo namako:'' pona la,sina ken pali e telo pimeja pi kili lili([[toki Inli]]:soy sauce.sitelen anpa li ona.) anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan. 1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).[[tenpo Minu]](toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan. 2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20. 3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>.pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan. 4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan,pali e insa.''' sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.''' 1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. 2 pana e telo lili tawa selo ona. 3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka,o seli e ona.''' sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.''' o moku! ===moku Peloki pi [[ma Posuka]]=== '''nanpa wan ,pali e ijo.''' ''insa'' sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.<ref>[https://www.polonist.com/pierogi-filling-ideas/]</ref> ''selo'' pan walo.telo lili. '''nanpa tu,kama pali e selo pan''' pali e sike pan kepeken pan walo telo lili,sina ken pana e [[sike mama]].supa e sike pan kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e [[ilo kipisi]] anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona. '''nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan''' insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona. '''nanpa tu tu ,o moku.''' o moku! <gallery widths="170" heights="140"> sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike. sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan. sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona. sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!). </gallery> === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] nl70i6qrupyjg7mzh1emy0fupnf8jit 65863 65862 2026-05-24T21:00:21Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65863 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ|toki Sonko|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} ㄐㄧㄠˇㄗ,[[toki Anku]]:교자 餃子,[[toki Nijon]]:ギョーザ gyōza,[[toki Posuka]]:Pierogi,[[toki Monko]]:Банш,[[toki Lusi]]:пельмень,[[toki Nipali]]:म:म: anu ममचा,[[toki Katelo]]:ხინკალი,[[toki Lawenka]]:Pirohy,[[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku wan.ona li kama lon [[ma Sonko]].jan Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]] ([[toki Sonko]]:农历 nong2 li4).<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==sijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Peloki=== moku Peloki la,sina ken pana e ko suwi walo anu ko pi kasi ma anu ko pi kili seli tawa ona.<ref>[https://veselka.com/blogs/articles/explore-10-pierogi-dipping-sauce-combinations]</ref> ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la,sina ken pana e telo pimeja pi kili lili anu telo pi kasi seli.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ''lon la,wile sina li suli pi nanpa wan!'' ==tan nimi== ===[[toki Sonko]]饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa]] ([[toki Inli]]:hour)nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ===[[toki Posuka]] Pierogi === Pie li tan pir- pi [[toki Lowan majuna]] ,kon ona li pali pona.kon Rogi li palisa lawa soweli.<ref>[https://www.etymonline.com/word/pirogi]</ref>ni li sama 角子. ===[[toki Monko]] Банш=== ona li tan 扁食 pi [[toki Sonko]]. === [[toki Italija]] Ravioli === tenpo suli 14 la,ona li raffyolys anu rafyols,tan Rauba pi [[toki Lasina]]([[nimi pali]]:len). === [[toki Epanja]] Empanada === ken la,ona li tan ni: empanar. kon ona li ni:len kepeken e pan anu len e pan. ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan,pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''selo pan :'' [[ko pan walo]](mute seme kepeken wile sina). ''insa:'' sina jan pi moku soweli la,sina ken pali e [[moku soweli]]. sina jan pi moku kasi la,sina ken pali e [[moku kasi]]. sina jan pi moku soweli en moku kasi la,sina ken pali e ona tu. nasin pi insa pona: pali e moku kasi mute en moku soweli lili.(lon la,wile sina li pona tawa sina,sina ken kepeken e wile sina.) ''telo namako:'' pona la,sina ken pali e telo pimeja pi kili lili([[toki Inli]]:soy sauce.sitelen anpa li ona.) anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan. 1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).[[tenpo Minu]](toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan. 2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20. 3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>.pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan. 4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan,pali e insa.''' sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.''' 1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. 2 pana e telo lili tawa selo ona. 3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka,o seli e ona.''' sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.''' o moku! ===moku Peloki pi [[ma Posuka]]=== '''nanpa wan ,pali e ijo.''' ''insa'' sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.<ref>[https://www.polonist.com/pierogi-filling-ideas/]</ref> ''selo'' pan walo.telo lili. '''nanpa tu,kama pali e selo pan''' pali e sike pan kepeken pan walo telo lili,sina ken pana e [[sike mama]].supa e sike pan kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e [[ilo kipisi]] anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona. '''nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan''' insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona. '''nanpa tu tu ,o moku.''' o moku! <gallery widths="170" heights="140"> sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike. sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan. sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona. sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!). </gallery> === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] 762chc8c3yi4hifviaqfrsfxpro2bq2 65864 65863 2026-05-24T21:01:54Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65864 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} ㄐㄧㄠˇㄗ,[[toki Anku]]:교자 餃子,[[toki Nijon]]:ギョーザ gyōza,[[toki Posuka]]:Pierogi,[[toki Monko]]:Банш,[[toki Lusi]]:пельмень,[[toki Nipali]]:म:म: anu ममचा,[[toki Katelo]]:ხინკალი,[[toki Lawenka]]:Pirohy,[[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku wan.ona li kama lon [[ma Sonko]].jan Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]] ([[toki Sonko]]:农历 nong2 li4).<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==sijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Peloki=== moku Peloki la,sina ken pana e ko suwi walo anu ko pi kasi ma anu ko pi kili seli tawa ona.<ref>[https://veselka.com/blogs/articles/explore-10-pierogi-dipping-sauce-combinations]</ref> ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la,sina ken pana e telo pimeja pi kili lili anu telo pi kasi seli.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ''lon la,wile sina li suli pi nanpa wan!'' ==tan nimi== ===[[toki Sonko]]饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa]] ([[toki Inli]]:hour)nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ===[[toki Posuka]] Pierogi === Pie li tan pir- pi [[toki Lowan majuna]] ,kon ona li pali pona.kon Rogi li palisa lawa soweli.<ref>[https://www.etymonline.com/word/pirogi]</ref>ni li sama 角子. ===[[toki Monko]] Банш=== ona li tan 扁食 pi [[toki Sonko]]. === [[toki Italija]] Ravioli === tenpo suli 14 la,ona li raffyolys anu rafyols,tan Rauba pi [[toki Lasina]]([[nimi pali]]:len). === [[toki Epanja]] Empanada === ken la,ona li tan ni: empanar. kon ona li ni:len kepeken e pan anu len e pan. ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan,pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''selo pan :'' [[ko pan walo]](mute seme kepeken wile sina). ''insa:'' sina jan pi moku soweli la,sina ken pali e [[moku soweli]]. sina jan pi moku kasi la,sina ken pali e [[moku kasi]]. sina jan pi moku soweli en moku kasi la,sina ken pali e ona tu. nasin pi insa pona: pali e moku kasi mute en moku soweli lili.(lon la,wile sina li pona tawa sina,sina ken kepeken e wile sina.) ''telo namako:'' pona la,sina ken pali e telo pimeja pi kili lili([[toki Inli]]:soy sauce.sitelen anpa li ona.) anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan. 1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).[[tenpo Minu]](toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan. 2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20. 3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>.pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan. 4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan,pali e insa.''' sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.''' 1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. 2 pana e telo lili tawa selo ona. 3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka,o seli e ona.''' sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.''' o moku! ===moku Peloki pi [[ma Posuka]]=== '''nanpa wan ,pali e ijo.''' ''insa'' sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.<ref>[https://www.polonist.com/pierogi-filling-ideas/]</ref> ''selo'' pan walo.telo lili. '''nanpa tu,kama pali e selo pan''' pali e sike pan kepeken pan walo telo lili,sina ken pana e [[sike mama]].supa e sike pan kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e [[ilo kipisi]] anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona. '''nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan''' insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona. '''nanpa tu tu ,o moku.''' o moku! <gallery widths="170" heights="140"> sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike. sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan. sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona. sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!). </gallery> === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] njdiaao5dmj7t99ky0rq0r7q1d3hucg 65865 65864 2026-05-24T21:03:53Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65865 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} anu {{nimi ijo|moku}},[[toki Nijon]]:ギョーザ li moku wan.ona li kama lon [[ma Sonko]].jan Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]] ([[toki Sonko]]:农历 nong2 li4).<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==sijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Peloki=== moku Peloki la,sina ken pana e ko suwi walo anu ko pi kasi ma anu ko pi kili seli tawa ona.<ref>[https://veselka.com/blogs/articles/explore-10-pierogi-dipping-sauce-combinations]</ref> ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la,sina ken pana e telo pimeja pi kili lili anu telo pi kasi seli.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ''lon la,wile sina li suli pi nanpa wan!'' ==tan nimi== ===[[toki Sonko]]饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa]] ([[toki Inli]]:hour)nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ===[[toki Posuka]] Pierogi === Pie li tan pir- pi [[toki Lowan majuna]] ,kon ona li pali pona.kon Rogi li palisa lawa soweli.<ref>[https://www.etymonline.com/word/pirogi]</ref>ni li sama 角子. ===[[toki Monko]] Банш=== ona li tan 扁食 pi [[toki Sonko]]. === [[toki Italija]] Ravioli === tenpo suli 14 la,ona li raffyolys anu rafyols,tan Rauba pi [[toki Lasina]]([[nimi pali]]:len). === [[toki Epanja]] Empanada === ken la,ona li tan ni: empanar. kon ona li ni:len kepeken e pan anu len e pan. ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan,pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''selo pan :'' [[ko pan walo]](mute seme kepeken wile sina). ''insa:'' sina jan pi moku soweli la,sina ken pali e [[moku soweli]]. sina jan pi moku kasi la,sina ken pali e [[moku kasi]]. sina jan pi moku soweli en moku kasi la,sina ken pali e ona tu. nasin pi insa pona: pali e moku kasi mute en moku soweli lili.(lon la,wile sina li pona tawa sina,sina ken kepeken e wile sina.) ''telo namako:'' pona la,sina ken pali e telo pimeja pi kili lili([[toki Inli]]:soy sauce.sitelen anpa li ona.) anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan. 1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).[[tenpo Minu]](toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan. 2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20. 3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>.pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan. 4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan,pali e insa.''' sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.''' 1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. 2 pana e telo lili tawa selo ona. 3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka,o seli e ona.''' sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.''' o moku! ===moku Peloki pi [[ma Posuka]]=== '''nanpa wan ,pali e ijo.''' ''insa'' sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.<ref>[https://www.polonist.com/pierogi-filling-ideas/]</ref> ''selo'' pan walo.telo lili. '''nanpa tu,kama pali e selo pan''' pali e sike pan kepeken pan walo telo lili,sina ken pana e [[sike mama]].supa e sike pan kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e [[ilo kipisi]] anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona. '''nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan''' insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona. '''nanpa tu tu ,o moku.''' o moku! <gallery widths="170" heights="140"> sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike. sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan. sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona. sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!). </gallery> === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] r94jizg9093emw3hslpako1paghgqey 65866 65865 2026-05-24T21:08:54Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65866 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} anu {{nimi ijo|'''moku Kosa'''|餃子, ギョーザ (gyōza)|toki Nijon}},[[toki Nijon]]:ギョーザ li moku wan.ona li kama lon [[ma Sonko]].jan Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]] ([[toki Sonko]]:农历 nong2 li4).<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==Isijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Peloki=== moku Peloki la,sina ken pana e ko suwi walo anu ko pi kasi ma anu ko pi kili seli tawa ona.<ref>[https://veselka.com/blogs/articles/explore-10-pierogi-dipping-sauce-combinations]</ref> ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la,sina ken pana e telo pimeja pi kili lili anu telo pi kasi seli.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ''lon la,wile sina li suli pi nanpa wan!'' ==tan nimi== ===[[toki Sonko]]饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa]] ([[toki Inli]]:hour)nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ===[[toki Posuka]] Pierogi === Pie li tan pir- pi [[toki Lowan majuna]] ,kon ona li pali pona.kon Rogi li palisa lawa soweli.<ref>[https://www.etymonline.com/word/pirogi]</ref>ni li sama 角子. ===[[toki Monko]] Банш=== ona li tan 扁食 pi [[toki Sonko]]. === [[toki Italija]] Ravioli === tenpo suli 14 la,ona li raffyolys anu rafyols,tan Rauba pi [[toki Lasina]]([[nimi pali]]:len). === [[toki Epanja]] Empanada === ken la,ona li tan ni: empanar. kon ona li ni:len kepeken e pan anu len e pan. ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan,pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''selo pan :'' [[ko pan walo]](mute seme kepeken wile sina). ''insa:'' sina jan pi moku soweli la,sina ken pali e [[moku soweli]]. sina jan pi moku kasi la,sina ken pali e [[moku kasi]]. sina jan pi moku soweli en moku kasi la,sina ken pali e ona tu. nasin pi insa pona: pali e moku kasi mute en moku soweli lili.(lon la,wile sina li pona tawa sina,sina ken kepeken e wile sina.) ''telo namako:'' pona la,sina ken pali e telo pimeja pi kili lili([[toki Inli]]:soy sauce.sitelen anpa li ona.) anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan. 1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).[[tenpo Minu]](toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan. 2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20. 3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>.pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan. 4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan,pali e insa.''' sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.''' 1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. 2 pana e telo lili tawa selo ona. 3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka,o seli e ona.''' sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.''' o moku! ===moku Peloki pi [[ma Posuka]]=== '''nanpa wan ,pali e ijo.''' ''insa'' sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.<ref>[https://www.polonist.com/pierogi-filling-ideas/]</ref> ''selo'' pan walo.telo lili. '''nanpa tu,kama pali e selo pan''' pali e sike pan kepeken pan walo telo lili,sina ken pana e [[sike mama]].supa e sike pan kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e [[ilo kipisi]] anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona. '''nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan''' insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona. '''nanpa tu tu ,o moku.''' o moku! <gallery widths="170" heights="140"> sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike. sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan. sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona. sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!). </gallery> === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] m6sgvagszb178uecn2si681n3vttzer 65867 65866 2026-05-24T21:12:06Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65867 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} anu {{nimi ijo|'''moku Kosa'''|餃子, ギョーザ (gyōza)|toki Nijon|ipa=/ɡʲoza/}} li moku kepeken pan supa kepeken soweli kepeken kili. ona li kama tan [[ma Sonko]]. jan pi ma Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]] ([[toki Sonko]]:农历 nong2 li4).<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==Isijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Peloki=== moku Peloki la,sina ken pana e ko suwi walo anu ko pi kasi ma anu ko pi kili seli tawa ona.<ref>[https://veselka.com/blogs/articles/explore-10-pierogi-dipping-sauce-combinations]</ref> ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la,sina ken pana e telo pimeja pi kili lili anu telo pi kasi seli.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ''lon la,wile sina li suli pi nanpa wan!'' ==tan nimi== ===[[toki Sonko]]饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa]] ([[toki Inli]]:hour)nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ===[[toki Posuka]] Pierogi === Pie li tan pir- pi [[toki Lowan majuna]] ,kon ona li pali pona.kon Rogi li palisa lawa soweli.<ref>[https://www.etymonline.com/word/pirogi]</ref>ni li sama 角子. ===[[toki Monko]] Банш=== ona li tan 扁食 pi [[toki Sonko]]. === [[toki Italija]] Ravioli === tenpo suli 14 la,ona li raffyolys anu rafyols,tan Rauba pi [[toki Lasina]]([[nimi pali]]:len). === [[toki Epanja]] Empanada === ken la,ona li tan ni: empanar. kon ona li ni:len kepeken e pan anu len e pan. ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan,pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''selo pan :'' [[ko pan walo]](mute seme kepeken wile sina). ''insa:'' sina jan pi moku soweli la,sina ken pali e [[moku soweli]]. sina jan pi moku kasi la,sina ken pali e [[moku kasi]]. sina jan pi moku soweli en moku kasi la,sina ken pali e ona tu. nasin pi insa pona: pali e moku kasi mute en moku soweli lili.(lon la,wile sina li pona tawa sina,sina ken kepeken e wile sina.) ''telo namako:'' pona la,sina ken pali e telo pimeja pi kili lili([[toki Inli]]:soy sauce.sitelen anpa li ona.) anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan. 1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).[[tenpo Minu]](toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan. 2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20. 3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>.pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan. 4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan,pali e insa.''' sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.''' 1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. 2 pana e telo lili tawa selo ona. 3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka,o seli e ona.''' sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.''' o moku! ===moku Peloki pi [[ma Posuka]]=== '''nanpa wan ,pali e ijo.''' ''insa'' sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.<ref>[https://www.polonist.com/pierogi-filling-ideas/]</ref> ''selo'' pan walo.telo lili. '''nanpa tu,kama pali e selo pan''' pali e sike pan kepeken pan walo telo lili,sina ken pana e [[sike mama]].supa e sike pan kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e [[ilo kipisi]] anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona. '''nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan''' insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona. '''nanpa tu tu ,o moku.''' o moku! <gallery widths="170" heights="140"> sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike. sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan. sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona. sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!). </gallery> === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] i2b9irvuoc5zx0r8f7bld9yd3y14aw7 65869 65867 2026-05-24T21:18:46Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65869 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} anu {{nimi ijo|'''moku Kosa'''|餃子, ギョーザ (gyōza)|toki Nijon|ipa=/ɡʲoza/}} li moku kepeken pan supa kepeken soweli kepeken kili. ona li kama tan [[ma Sonko]]. jan pi ma Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin pi tenpo mun]].<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> ni li tenpo sike sin pi ma Sonko. [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==Isijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Peloki=== moku Peloki la,sina ken pana e ko suwi walo anu ko pi kasi ma anu ko pi kili seli tawa ona.<ref>[https://veselka.com/blogs/articles/explore-10-pierogi-dipping-sauce-combinations]</ref> ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la,sina ken pana e telo pimeja pi kili lili anu telo pi kasi seli.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ''lon la,wile sina li suli pi nanpa wan!'' ==tan nimi== ===[[toki Sonko]]饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa]] ([[toki Inli]]:hour)nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ===[[toki Posuka]] Pierogi === Pie li tan pir- pi [[toki Lowan majuna]] ,kon ona li pali pona.kon Rogi li palisa lawa soweli.<ref>[https://www.etymonline.com/word/pirogi]</ref>ni li sama 角子. ===[[toki Monko]] Банш=== ona li tan 扁食 pi [[toki Sonko]]. === [[toki Italija]] Ravioli === tenpo suli 14 la,ona li raffyolys anu rafyols,tan Rauba pi [[toki Lasina]]([[nimi pali]]:len). === [[toki Epanja]] Empanada === ken la,ona li tan ni: empanar. kon ona li ni:len kepeken e pan anu len e pan. ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan,pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''selo pan :'' [[ko pan walo]](mute seme kepeken wile sina). ''insa:'' sina jan pi moku soweli la,sina ken pali e [[moku soweli]]. sina jan pi moku kasi la,sina ken pali e [[moku kasi]]. sina jan pi moku soweli en moku kasi la,sina ken pali e ona tu. nasin pi insa pona: pali e moku kasi mute en moku soweli lili.(lon la,wile sina li pona tawa sina,sina ken kepeken e wile sina.) ''telo namako:'' pona la,sina ken pali e telo pimeja pi kili lili([[toki Inli]]:soy sauce.sitelen anpa li ona.) anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan. 1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).[[tenpo Minu]](toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan. 2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20. 3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>.pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan. 4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan,pali e insa.''' sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.''' 1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. 2 pana e telo lili tawa selo ona. 3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka,o seli e ona.''' sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.''' o moku! ===moku Peloki pi [[ma Posuka]]=== '''nanpa wan ,pali e ijo.''' ''insa'' sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.<ref>[https://www.polonist.com/pierogi-filling-ideas/]</ref> ''selo'' pan walo.telo lili. '''nanpa tu,kama pali e selo pan''' pali e sike pan kepeken pan walo telo lili,sina ken pana e [[sike mama]].supa e sike pan kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e [[ilo kipisi]] anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona. '''nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan''' insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona. '''nanpa tu tu ,o moku.''' o moku! <gallery widths="170" heights="140"> sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike. sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan. sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona. sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!). </gallery> === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] 32bgyqs4ufphik9el4apw7ztrmhnb31 65870 65869 2026-05-24T21:18:56Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65870 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} anu {{nimi ijo|'''moku Kosa'''|餃子, ギョーザ (gyōza)|toki Nijon|ipa=/ɡʲoza/}} li moku kepeken pan supa kepeken soweli kepeken kili. ona li kama tan [[ma Sonko]]. jan pi ma Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin pi tenpo mun]].<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> ni li tenpo sike sin pi ma Sonko. [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==sijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Peloki=== moku Peloki la,sina ken pana e ko suwi walo anu ko pi kasi ma anu ko pi kili seli tawa ona.<ref>[https://veselka.com/blogs/articles/explore-10-pierogi-dipping-sauce-combinations]</ref> ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la,sina ken pana e telo pimeja pi kili lili anu telo pi kasi seli.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ''lon la,wile sina li suli pi nanpa wan!'' ==tan nimi== ===[[toki Sonko]]饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa]] ([[toki Inli]]:hour)nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ===[[toki Posuka]] Pierogi === Pie li tan pir- pi [[toki Lowan majuna]] ,kon ona li pali pona.kon Rogi li palisa lawa soweli.<ref>[https://www.etymonline.com/word/pirogi]</ref>ni li sama 角子. ===[[toki Monko]] Банш=== ona li tan 扁食 pi [[toki Sonko]]. === [[toki Italija]] Ravioli === tenpo suli 14 la,ona li raffyolys anu rafyols,tan Rauba pi [[toki Lasina]]([[nimi pali]]:len). === [[toki Epanja]] Empanada === ken la,ona li tan ni: empanar. kon ona li ni:len kepeken e pan anu len e pan. ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan,pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''selo pan :'' [[ko pan walo]](mute seme kepeken wile sina). ''insa:'' sina jan pi moku soweli la,sina ken pali e [[moku soweli]]. sina jan pi moku kasi la,sina ken pali e [[moku kasi]]. sina jan pi moku soweli en moku kasi la,sina ken pali e ona tu. nasin pi insa pona: pali e moku kasi mute en moku soweli lili.(lon la,wile sina li pona tawa sina,sina ken kepeken e wile sina.) ''telo namako:'' pona la,sina ken pali e telo pimeja pi kili lili([[toki Inli]]:soy sauce.sitelen anpa li ona.) anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan. 1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).[[tenpo Minu]](toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan. 2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20. 3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>.pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan. 4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan,pali e insa.''' sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.''' 1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. 2 pana e telo lili tawa selo ona. 3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka,o seli e ona.''' sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.''' o moku! ===moku Peloki pi [[ma Posuka]]=== '''nanpa wan ,pali e ijo.''' ''insa'' sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.<ref>[https://www.polonist.com/pierogi-filling-ideas/]</ref> ''selo'' pan walo.telo lili. '''nanpa tu,kama pali e selo pan''' pali e sike pan kepeken pan walo telo lili,sina ken pana e [[sike mama]].supa e sike pan kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e [[ilo kipisi]] anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona. '''nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan''' insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona. '''nanpa tu tu ,o moku.''' o moku! <gallery widths="170" heights="140"> sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike. sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan. sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona. sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!). </gallery> === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] 1ya2cuwcpz0z90yz33ang5zwp9jl2pc 65871 65870 2026-05-24T21:19:51Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 moku Peloki li moku Sosi ala 65871 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} anu {{nimi ijo|'''moku Kosa'''|餃子, ギョーザ (gyōza)|toki Nijon|ipa=/ɡʲoza/}} li moku kepeken pan supa kepeken soweli kepeken kili. ona li kama tan [[ma Sonko]]. jan pi ma Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin pi tenpo mun]].<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> ni li tenpo sike sin pi ma Sonko. [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==sijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la,sina ken pana e telo pimeja pi kili lili anu telo pi kasi seli.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ''lon la,wile sina li suli pi nanpa wan!'' ==tan nimi== ===[[toki Sonko]]饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa]] ([[toki Inli]]:hour)nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ===[[toki Posuka]] Pierogi === Pie li tan pir- pi [[toki Lowan majuna]] ,kon ona li pali pona.kon Rogi li palisa lawa soweli.<ref>[https://www.etymonline.com/word/pirogi]</ref>ni li sama 角子. ===[[toki Monko]] Банш=== ona li tan 扁食 pi [[toki Sonko]]. === [[toki Italija]] Ravioli === tenpo suli 14 la,ona li raffyolys anu rafyols,tan Rauba pi [[toki Lasina]]([[nimi pali]]:len). === [[toki Epanja]] Empanada === ken la,ona li tan ni: empanar. kon ona li ni:len kepeken e pan anu len e pan. ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan,pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''selo pan :'' [[ko pan walo]](mute seme kepeken wile sina). ''insa:'' sina jan pi moku soweli la,sina ken pali e [[moku soweli]]. sina jan pi moku kasi la,sina ken pali e [[moku kasi]]. sina jan pi moku soweli en moku kasi la,sina ken pali e ona tu. nasin pi insa pona: pali e moku kasi mute en moku soweli lili.(lon la,wile sina li pona tawa sina,sina ken kepeken e wile sina.) ''telo namako:'' pona la,sina ken pali e telo pimeja pi kili lili([[toki Inli]]:soy sauce.sitelen anpa li ona.) anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan. 1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).[[tenpo Minu]](toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan. 2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20. 3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>.pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan. 4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan,pali e insa.''' sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.''' 1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. 2 pana e telo lili tawa selo ona. 3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka,o seli e ona.''' sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.''' o moku! ===moku Peloki pi [[ma Posuka]]=== '''nanpa wan ,pali e ijo.''' ''insa'' sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.<ref>[https://www.polonist.com/pierogi-filling-ideas/]</ref> ''selo'' pan walo.telo lili. '''nanpa tu,kama pali e selo pan''' pali e sike pan kepeken pan walo telo lili,sina ken pana e [[sike mama]].supa e sike pan kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e [[ilo kipisi]] anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona. '''nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan''' insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona. '''nanpa tu tu ,o moku.''' o moku! <gallery widths="170" heights="140"> sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike. sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan. sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona. sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!). </gallery> === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] hghgsrwcx3ka993hdpuonhu3bzs193k 65873 65871 2026-05-24T21:21:28Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65873 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} anu {{nimi ijo|'''moku Kosa'''|餃子, ギョーザ (gyōza)|toki Nijon|ipa=/ɡʲoza/}} li moku kepeken pan supa kepeken soweli kepeken kili. ona li kama tan [[ma Sonko]]. jan pi ma Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin pi tenpo mun]].<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> ni li tenpo sike sin pi ma Sonko. [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==sijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la,sina ken pana e telo pimeja pi kili lili anu telo pi kasi seli.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ==tan nimi== ===[[toki Sonko]] 饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa|tenpo Ola]]. nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ===[[toki Posuka]] Pierogi === Pie li tan pir- pi [[toki Lowan majuna]] ,kon ona li pali pona.kon Rogi li palisa lawa soweli.<ref>[https://www.etymonline.com/word/pirogi]</ref>ni li sama 角子. ===[[toki Monko]] Банш=== ona li tan 扁食 pi [[toki Sonko]]. === [[toki Italija]] Ravioli === tenpo suli 14 la,ona li raffyolys anu rafyols,tan Rauba pi [[toki Lasina]]([[nimi pali]]:len). === [[toki Epanja]] Empanada === ken la,ona li tan ni: empanar. kon ona li ni:len kepeken e pan anu len e pan. ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan,pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''selo pan :'' [[ko pan walo]](mute seme kepeken wile sina). ''insa:'' sina jan pi moku soweli la,sina ken pali e [[moku soweli]]. sina jan pi moku kasi la,sina ken pali e [[moku kasi]]. sina jan pi moku soweli en moku kasi la,sina ken pali e ona tu. nasin pi insa pona: pali e moku kasi mute en moku soweli lili.(lon la,wile sina li pona tawa sina,sina ken kepeken e wile sina.) ''telo namako:'' pona la,sina ken pali e telo pimeja pi kili lili([[toki Inli]]:soy sauce.sitelen anpa li ona.) anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan. 1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).[[tenpo Minu]](toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan. 2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20. 3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>.pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan. 4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan,pali e insa.''' sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.''' 1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. 2 pana e telo lili tawa selo ona. 3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka,o seli e ona.''' sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.''' o moku! ===moku Peloki pi [[ma Posuka]]=== '''nanpa wan ,pali e ijo.''' ''insa'' sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.<ref>[https://www.polonist.com/pierogi-filling-ideas/]</ref> ''selo'' pan walo.telo lili. '''nanpa tu,kama pali e selo pan''' pali e sike pan kepeken pan walo telo lili,sina ken pana e [[sike mama]].supa e sike pan kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e [[ilo kipisi]] anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona. '''nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan''' insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona. '''nanpa tu tu ,o moku.''' o moku! <gallery widths="170" heights="140"> sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike. sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan. sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona. sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!). </gallery> === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] hnu2u45nt2gns6jm4webtlfvhoqwvhb 65874 65873 2026-05-24T21:23:33Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65874 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|sike pan pi soweli en kili|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} anu {{nimi ijo|'''moku Kosa'''|餃子, ギョーザ (gyōza)|toki Nijon|ipa=/ɡʲoza/}} li moku kepeken pan supa kepeken soweli kepeken kili. ona li kama tan [[ma Sonko]]. jan pi ma Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin pi tenpo mun]].<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> ni li tenpo sike sin pi ma Sonko. [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==sijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la,sina ken pana e telo pimeja pi kili lili anu telo pi kasi seli.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ==tan nimi== ===[[toki Sonko]] 饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa|tenpo Ola]]. nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ===[[toki Posuka]] Pierogi === Pie li tan pir- pi [[toki Lowan majuna]] ,kon ona li pali pona.kon Rogi li palisa lawa soweli.<ref>[https://www.etymonline.com/word/pirogi]</ref>ni li sama 角子. ===[[toki Monko]] Банш=== ona li tan 扁食 pi [[toki Sonko]]. === [[toki Italija]] Ravioli === tenpo suli 14 la,ona li raffyolys anu rafyols,tan Rauba pi [[toki Lasina]]([[nimi pali]]:len). === [[toki Epanja]] Empanada === ken la,ona li tan ni: empanar. kon ona li ni:len kepeken e pan anu len e pan. ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan,pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''selo pan :'' [[ko pan walo]](mute seme kepeken wile sina). ''insa:'' sina jan pi moku soweli la,sina ken pali e [[moku soweli]]. sina jan pi moku kasi la,sina ken pali e [[moku kasi]]. sina jan pi moku soweli en moku kasi la,sina ken pali e ona tu. nasin pi insa pona: pali e moku kasi mute en moku soweli lili.(lon la,wile sina li pona tawa sina,sina ken kepeken e wile sina.) ''telo namako:'' pona la,sina ken pali e telo pimeja pi kili lili([[toki Inli]]:soy sauce.sitelen anpa li ona.) anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan. 1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).[[tenpo Minu]](toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan. 2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20. 3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>.pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan. 4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan,pali e insa.''' sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.''' 1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. 2 pana e telo lili tawa selo ona. 3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka,o seli e ona.''' sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.''' o moku! ===moku Peloki pi [[ma Posuka]]=== '''nanpa wan ,pali e ijo.''' ''insa'' sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.<ref>[https://www.polonist.com/pierogi-filling-ideas/]</ref> ''selo'' pan walo.telo lili. '''nanpa tu,kama pali e selo pan''' pali e sike pan kepeken pan walo telo lili,sina ken pana e [[sike mama]].supa e sike pan kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e [[ilo kipisi]] anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona. '''nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan''' insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona. '''nanpa tu tu ,o moku.''' o moku! <gallery widths="170" heights="140"> sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike. sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan. sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona. sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!). </gallery> === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] g2y3rfwcxhq7zcvr81exwwhfpfcqwn0 65881 65874 2026-05-24T21:28:48Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65881 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|sike pan pi soweli en kili|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} anu {{nimi ijo|'''moku Kosa'''|餃子, ギョーザ (gyōza)|toki Nijon|ipa=/ɡʲoza/}} li moku kepeken pan supa kepeken soweli kepeken kili. ona li kama tan [[ma Sonko]]. jan pi ma Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin pi tenpo mun]].<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> ni li tenpo sike sin pi ma Sonko. [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==sijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la,sina ken pana e telo pimeja pi kili lili anu telo pi kasi seli.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ==tan nimi== ===[[toki Sonko]] 饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa|tenpo Ola]]. nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan,pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''selo pan :'' [[ko pan walo]](mute seme kepeken wile sina). ''insa:'' sina jan pi moku soweli la,sina ken pali e [[moku soweli]]. sina jan pi moku kasi la,sina ken pali e [[moku kasi]]. sina jan pi moku soweli en moku kasi la,sina ken pali e ona tu. nasin pi insa pona: pali e moku kasi mute en moku soweli lili.(lon la,wile sina li pona tawa sina,sina ken kepeken e wile sina.) ''telo namako:'' pona la,sina ken pali e telo pimeja pi kili lili([[toki Inli]]:soy sauce.sitelen anpa li ona.) anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan. 1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).[[tenpo Minu]](toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan. 2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20. 3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>.pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan. 4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan,pali e insa.''' sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.''' 1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. 2 pana e telo lili tawa selo ona. 3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka,o seli e ona.''' sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.''' o moku! ===moku Peloki pi [[ma Posuka]]=== '''nanpa wan ,pali e ijo.''' ''insa'' sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.<ref>[https://www.polonist.com/pierogi-filling-ideas/]</ref> ''selo'' pan walo.telo lili. '''nanpa tu,kama pali e selo pan''' pali e sike pan kepeken pan walo telo lili,sina ken pana e [[sike mama]].supa e sike pan kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e [[ilo kipisi]] anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona. '''nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan''' insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona. '''nanpa tu tu ,o moku.''' o moku! <gallery widths="170" heights="140"> sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike. sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan. sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona. sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!). </gallery> === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] jqmcit2h6dtx2he5a7a1d7jv591sfzr 65882 65881 2026-05-24T21:30:04Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65882 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|selo pan pi soweli en kili|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} anu {{nimi ijo|'''moku Kosa'''|餃子, ギョーザ (gyōza)|toki Nijon|ipa=/ɡʲoza/}} li moku kepeken pan supa kepeken soweli kepeken kili. ona li kama tan [[ma Sonko]]. jan pi ma Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin pi tenpo mun]].<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> ni li tenpo sike sin pi ma Sonko. [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==sijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la,sina ken pana e telo pimeja pi kili lili anu telo pi kasi seli.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ==tan nimi== ===[[toki Sonko]] 饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa|tenpo Ola]]. nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan la: o pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''selo pan :'' [[ko pan walo]] ''insa:'' sina jan pi moku soweli la,sina ken pali e [[moku soweli]]. sina jan pi moku kasi la,sina ken pali e [[moku kasi]]. sina jan pi moku soweli en moku kasi la,sina ken pali e ona tu. nasin pi insa pona: pali e moku kasi mute en moku soweli lili.(lon la,wile sina li pona tawa sina,sina ken kepeken e wile sina.) ''telo namako:'' pona la,sina ken pali e telo pimeja pi kili lili([[toki Inli]]:soy sauce.sitelen anpa li ona.) anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan. 1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).[[tenpo Minu]](toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan. 2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20. 3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>.pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan. 4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan,pali e insa.''' sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.''' 1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. 2 pana e telo lili tawa selo ona. 3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka,o seli e ona.''' sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.''' o moku! ===moku Peloki pi [[ma Posuka]]=== '''nanpa wan ,pali e ijo.''' ''insa'' sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.<ref>[https://www.polonist.com/pierogi-filling-ideas/]</ref> ''selo'' pan walo.telo lili. '''nanpa tu,kama pali e selo pan''' pali e sike pan kepeken pan walo telo lili,sina ken pana e [[sike mama]].supa e sike pan kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e [[ilo kipisi]] anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona. '''nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan''' insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona. '''nanpa tu tu ,o moku.''' o moku! <gallery widths="170" heights="140"> sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike. sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan. sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona. sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!). </gallery> === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] 4pkebndxalgin31uppsfj2d0jot6hrl 65883 65882 2026-05-24T21:30:13Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65883 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|selo pan pi soweli en kili|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} anu {{nimi ijo|'''moku Kosa'''|餃子, ギョーザ (gyōza)|toki Nijon|ipa=/ɡʲoza/}} li moku kepeken pan supa sike kepeken soweli kepeken kili. ona li kama tan [[ma Sonko]]. jan pi ma Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin pi tenpo mun]].<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> ni li tenpo sike sin pi ma Sonko. [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==sijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la,sina ken pana e telo pimeja pi kili lili anu telo pi kasi seli.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ==tan nimi== ===[[toki Sonko]] 饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa|tenpo Ola]]. nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan la: o pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''selo pan :'' [[ko pan walo]] ''insa:'' sina jan pi moku soweli la,sina ken pali e [[moku soweli]]. sina jan pi moku kasi la,sina ken pali e [[moku kasi]]. sina jan pi moku soweli en moku kasi la,sina ken pali e ona tu. nasin pi insa pona: pali e moku kasi mute en moku soweli lili.(lon la,wile sina li pona tawa sina,sina ken kepeken e wile sina.) ''telo namako:'' pona la,sina ken pali e telo pimeja pi kili lili([[toki Inli]]:soy sauce.sitelen anpa li ona.) anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan. 1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).[[tenpo Minu]](toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan. 2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20. 3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>.pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan. 4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan,pali e insa.''' sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.''' 1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. 2 pana e telo lili tawa selo ona. 3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka,o seli e ona.''' sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.''' o moku! ===moku Peloki pi [[ma Posuka]]=== '''nanpa wan ,pali e ijo.''' ''insa'' sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.<ref>[https://www.polonist.com/pierogi-filling-ideas/]</ref> ''selo'' pan walo.telo lili. '''nanpa tu,kama pali e selo pan''' pali e sike pan kepeken pan walo telo lili,sina ken pana e [[sike mama]].supa e sike pan kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e [[ilo kipisi]] anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona. '''nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan''' insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona. '''nanpa tu tu ,o moku.''' o moku! <gallery widths="170" heights="140"> sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike. sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan. sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona. sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!). </gallery> === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] kwrtj1d1do2d83in5y2oqpf1obxnry0 65884 65883 2026-05-24T21:38:20Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65884 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|selo pan pi soweli en kili|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} anu {{nimi ijo|'''moku Kosa'''|餃子, ギョーザ (gyōza)|toki Nijon|ipa=/ɡʲoza/}} li moku kepeken pan supa sike kepeken soweli kepeken kili. ona li kama tan [[ma Sonko]]. jan pi ma Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin pi tenpo mun]].<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> ni li tenpo sike sin pi ma Sonko. [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==sijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la, sina ken pana e telo pi [[kili Kisin Ma]] anu telo pi namako loje.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ==tan nimi== ===[[toki Sonko]] 饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa|tenpo Ola]]. nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan la: o pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''pan selo la:'' o ko e [[ko pan walo]] ''insa la:'' sina moku taso e [[soweli]] la, o pana e soweli. sina moku taso e [[kasi]] la, o pana e kasi. sina moku e soweli e kasi la, o pana e moku tu. ''telo namako la:'' sina ken kepeken telo pi kili Kisin Ma anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan. 1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).[[tenpo Minu]](toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan. 2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20. 3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>.pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan. 4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan,pali e insa.''' sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.''' 1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. 2 pana e telo lili tawa selo ona. 3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka,o seli e ona.''' sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.''' o moku! ===moku Peloki pi [[ma Posuka]]=== '''nanpa wan ,pali e ijo.''' ''insa'' sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.<ref>[https://www.polonist.com/pierogi-filling-ideas/]</ref> ''selo'' pan walo.telo lili. '''nanpa tu,kama pali e selo pan''' pali e sike pan kepeken pan walo telo lili,sina ken pana e [[sike mama]].supa e sike pan kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e [[ilo kipisi]] anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona. '''nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan''' insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona. '''nanpa tu tu ,o moku.''' o moku! <gallery widths="170" heights="140"> sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike. sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan. sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona. sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!). </gallery> === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] 1x4q2qdgpgftvec6b4024wkn5upvq2r 65885 65884 2026-05-24T21:47:30Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 mi pona e toki 65885 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|selo pan pi soweli en kili|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} anu {{nimi ijo|'''moku Kosa'''|餃子, ギョーザ (gyōza)|toki Nijon|ipa=/ɡʲoza/}} li moku kepeken pan supa sike kepeken soweli kepeken kili. ona li kama tan [[ma Sonko]]. jan pi ma Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin pi tenpo mun]].<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> ni li tenpo sike sin pi ma Sonko. [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==sijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la, sina ken pana e telo pi [[kili Kisin Ma]] anu telo pi namako loje.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ==tan nimi== ===[[toki Sonko]] 饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa|tenpo Ola]]. nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan la: o pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''pan selo la:'' o ko e [[ko pan walo]] ''insa la:'' sina moku taso e [[soweli]] la, o pana e soweli. sina moku taso e [[kasi]] la, o pana e kasi. sina moku e soweli e kasi la, o pana e moku tu. ''telo namako la:'' sina ken kepeken telo pi kili Kisin Ma anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu la: o pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la, sina ken seli e ona kepeken nasin tu tu. nasin nanpa 1 la o pana e ko pan walo tawa poki wan. tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki. o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina. [[tenpo Minu|tenpo Minuta]] 12 la o awen. sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo. o luka e ona sama sike walo wan. nasin nanpa 2 la o pana e ona tawa poki sin. taso, o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan. kon li ken ala tawa insa. o kepeken tenpo Minuta 15 tawa tenpo Minuta 20. nasin nanpa 3 la o pana e ko pan walo lili tawa supa wan. tenpo Minu mute la o luka e ona kepeken wawa sina. o ijo e ona sama sike kin. sina pini e ni la, o pali e sike wan lon insa ona. o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>. sina pini e ni la, o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka. o anu e wan. ante li awen lon poki wan. nasin nanpa 4 la o kipisi e linja ni tawa palisa lili. o pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan. ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan la: o pana e insa.''' o kipisi e ijo pana sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu la: o len e insa kepeken selo pan.''' nasin nanpa 1 la o pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. nasin nanpa 2 la o pana e telo lili tawa selo ona. nasin nanpa 3 la o pini e ona sama sitelen anpa. o pali linja sama sitelen anpa. ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka la: o seli e ona.''' o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa lon tenpo Minuta 4 tawa tenpo Minuta 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan la: o pana e ona lon poki wan.''' o moku! === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan,pali e ijo.''' o esun anu lanpan e moku Sosi lete . poki telo jelo moku ko pan telo '''nanpa tu,pali e ona.''' 1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki. 2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka. 3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili. 4 kon pona lili li lon la,o pini e seli. 5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku. '''nanoa tu wan,o moku''' o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] 3yk6bamnpfiiqzontv5vdipls3qr230 65886 65885 2026-05-24T21:52:20Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65886 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|selo pan pi soweli en kili|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} anu {{nimi ijo|'''moku Kosa'''|餃子, ギョーザ (gyōza)|toki Nijon|ipa=/ɡʲoza/}} li moku kepeken pan supa sike kepeken soweli kepeken kili. ona li kama tan [[ma Sonko]]. jan pi ma Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin pi tenpo mun]].<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> ni li tenpo sike sin pi ma Sonko. [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==sijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la, sina ken pana e telo pi [[kili Kisin Ma]] anu telo pi namako loje.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ==tan nimi== ===[[toki Sonko]] 饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa|tenpo Ola]]. nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan la: o pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''pan selo la:'' o ko e [[ko pan walo]] ''insa la:'' sina moku taso e [[soweli]] la, o pana e soweli. sina moku taso e [[kasi]] la, o pana e kasi. sina moku e soweli e kasi la, o pana e moku tu. ''telo namako la:'' sina ken kepeken telo pi kili Kisin Ma anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu la: o pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la, sina ken seli e ona kepeken nasin tu tu. nasin nanpa 1 la o pana e ko pan walo tawa poki wan. tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki. o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina. [[tenpo Minu|tenpo Minuta]] 12 la o awen. sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo. o luka e ona sama sike walo wan. nasin nanpa 2 la o pana e ona tawa poki sin. taso, o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan. kon li ken ala tawa insa. o kepeken tenpo Minuta 15 tawa tenpo Minuta 20. nasin nanpa 3 la o pana e ko pan walo lili tawa supa wan. tenpo Minu mute la o luka e ona kepeken wawa sina. o ijo e ona sama sike kin. sina pini e ni la, o pali e sike wan lon insa ona. o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>. sina pini e ni la, o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka. o anu e wan. ante li awen lon poki wan. nasin nanpa 4 la o kipisi e linja ni tawa palisa lili. o pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan. ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan la: o pana e insa.''' o kipisi e ijo pana sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu la: o len e insa kepeken selo pan.''' nasin nanpa 1 la o pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. nasin nanpa 2 la o pana e telo lili tawa selo ona. nasin nanpa 3 la o pini e ona sama sitelen anpa. o pali linja sama sitelen anpa. ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka la: o seli e ona.''' o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa lon tenpo Minuta 4 tawa tenpo Minuta 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan la: o pana e ona lon poki wan.''' o moku! === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan la: o pali e ijo.''' o esun anu pali e ijo ni: poki telo jelo moku ko pan telo ni la: o pana e moku Sosi lete. '''nanpa tu la: o pali e ona.''' nasin nanpa 1 la o len e supa poki kepeken telo moku jelo. o pana e moku Sosi lete tawa poki. nasin nanpa 2 la o open e seli suli o pana e telo e ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete. o pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minuta 5. nasin nanpa 3 la o open e poki o lukin e ko pan en telo. ona li kama telo ala li tawa seli lili. nasin nanpa 4 la kon pona lili li lon la o pini e seli. nasin nanpa 5 la o pana e mute tawa supa moku. o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Pan lon [[ma Monko]]=== [[tenpo Son]]([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la moku Pan([[toki Monko]]:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama [[ma Monko]].<ref>[https://m.douban.com/note/606239225/]</ref> [[File:Nogootoj banš šöl.jpg|thumb|moku Pan en telo moku]] ===moku Peloki lon [[ma Posuka]]=== ken la,moku Peloki ([[toki Posuka]] :Pierogi)li kama [[ma Posuka]] en ma poka lon tenpo suli 13.<ref>[http://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana]</ref>jan li moku e ona lon [[tenpo kama pi jan Jesu]] en tenpo suli ante.ken la,[[jan Mako Polo]] li pana e ona tawa [[ma Elopa]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> [[File:Pierogi 01.jpg|thumb|moku Peloki]] ===moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]=== moku Kepe([[toki Isisi]]:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan [[ma Italija]].<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref> tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.<ref>[https://jewishchronicle.timesofisrael.com/holiday-kreplach-can-be-a-family-affair/]</ref>[[kulupu Jejusi]] li moku e ona lon [[tenpo suno Losi Asana]]([[toki Iwisi]]: ראש השנה‎ ) en [[tenpo suno Jon Kipu]]([[toki Iwisi]]:יום כיפור‎) en [[tenpo suno Osana Lapa]]([[toki Iwisi]]:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en [[tenpo Sinsa Tola]]([[toki Iwisi]]:שמחת תורה‎).<ref>Claudia Roden, The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096</ref>tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun . [[File:Kreplach bowl.jpg|thumb|moku Kepe]] ===moku Kijosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa([[toki Nijon]] :ギョーザ)lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kijosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo pi pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon [[ma Kantun]].<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Mantu pi [[ma Anku]]=== moku Mantu pi ma Anku([[toki Anku]]:만두/饅頭 mandu) li sama moku Sosi.[[moku soweli]] en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili. [[File:Mandu-guk.jpg|thumb|moku Mantu lon telo moku.]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa,selo li ken ala lukin.[[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[moku soweli]].<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ===moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija=== [[toki Tuki]] la.ona li Mantı(馒头).ona mute li lon [[ma Opeki]] en [[ma Tuki]] en [[ma Akan]] en [[ma Aja]].moku sijelo pi [[soweli len]] li lon insa,ona li seli kepeken [[telo walo ko]] en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e [[ko jelo moku]] e kipisi pi [[kasi seli]].epiku la [[ma Monko]] li pana e ona tawa ma ni. [[File:Ouzbékistan-Ravioli (1).jpg|thumb|moku Manto li lon.]] ===moku Pimen pi [[ma Lusi]]=== toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ]. [[File:Pelmeni Russian.jpg|thumb|moku Pimen en ko walo suwi.]] [[moku Soweli]] en [[kasi ma linja pi jelo loje]] en [[sike mama]] en [[soko]] en [[kasi ma jelo]] en [[ko jelo moku]] en kipisi pi [[kasi linja pi laso jelo]] en [[namako walo]] en kipisi pi [[ kasi seli]] en [[kili suwi lili laso]] en [[kili suwi lili loje]] li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu. ===moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]] === [[File:A Nepalese Pork Momo with Soy Sauce.jpg|thumb|moku Momo li lon.]] moku Momo([[toki Nipali]]:म:म、ममचा.[[toki Po]]:མོག་མོག་)ona li tan [[ma Po]].ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.[[File:Yomari Inside.jpg|thumb|moku Momo suwi]] === moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]=== moku Enpanata ([[toki Epanja]]:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon [[ma Amelika insa]].ken la,ona li tan [[ma Epanja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190917211804/http://www.fac.org.ar/fec/foros/cardtran/gral/Historia.htm]</ref>ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa. [[File:Empanada - Stu Spivack.jpg|thumb|moku Enpanata li lon.]] ===moku Lawijoli pi [[ma Italija]] === moku Lawijoli([[toki Italija]]:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.<gallery> File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg| File:Ravioli (4591575515).jpg| File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg| File:Ravioli di lattuga.jpg| </gallery> ===moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]=== moku Nokesi ([[toki Mosija]]:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.<ref>[https://dailynewshungary.com/zh-CN/traditional-hungarian-nokedli-dumpling-recipe-as-we-inherited-it-from-our-grandmothers/]</ref> ===moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]=== moku Pilowi([[toki Lowenki]]:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li [[moku]] pi [[ma Lowenki]].[[File:Gazdovske pirohy01.jpg|thumb|moku Pilowi li lon.]] ===moku Waleni=== moku Waleni([[toki Ukawina]]:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi [[ma Ukawina]] li pana e ona tawa [[ma Mewika]] en [[ma Kanata]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230509033819/https://www.voachinese.com/a/ukrainian-cuisine-delights-in-the-heart-of-north-dakota-20200108/5237428.html]</ref> [[File:Cherry Vareniki.JPG|thumb|moku Waleni li lon.]] ===moku Kinkali pi [[ma Katelo]]=== moku Kinkali ([[toki Katelo]]:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli. [[File:Khinkali at Dmanisi.jpg|thumb]] ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] oynnzj06p444sbya6qcs83vp9vqn5v9 65887 65886 2026-05-24T21:58:54Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65887 wikitext text/x-wiki {{nasin toki ike}}{{nimi ijo|'''moku Sosi'''|饺子 anu 餃子, ㄐㄧㄠˇㄗ (jiǎo zi)|toki Sonko|selo pan pi soweli en kili|ipa=/tɕjàʊ.tsɹ̩/}} anu {{nimi ijo|'''moku Kosa'''|餃子, ギョーザ (gyōza)|toki Nijon|ipa=/ɡʲoza/}} li moku kepeken pan supa sike kepeken soweli kepeken kili. ona li kama tan [[ma Sonko]]. jan pi ma Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi [[nasin pi tenpo mun]].<ref>[http://www.news.cn/mrdx/2024-02/13/c_1310764259.htm]</ref> ni li tenpo sike sin pi ma Sonko. [[File:台灣南投草屯水餃Nantou, Taiwan Caotun dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi [[ma Tawan]]. ]] ==sijelo mute pi moku Sosi== ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== [[File:Shrimp jiaozi and xiaolongbao in Kobe by OpenCage.jpg|thumb]] ===moku Sosi pi selo kiwen=== [[File:Potstickers_RTE.jpg|thumb]] === moku Sosi pi lon poki === [[File:Jiaozi!.jpg|thumb]] ===moku Sosi lon telo moku=== [[File:Spring soup dumplings (陽春湯餃).jpg|thumb]] == telo namako== '''telo namako mute li ken.''' ===moku Sosi pi ma Sonko === moku Sosi pi ma Sonko la, sina ken pana e telo pi [[kili Kisin Ma]] anu telo pi namako loje.<ref>[https://m.xiachufang.com/recipe/105952344/]</ref> ==tan nimi== ===[[toki Sonko]] 饺子 en 交子 en 角子 en 扁食 === nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li [[tenpo Awa|tenpo Ola]]. nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.<ref>[https://m.sohu.com/a/125073911_359195/?pvid=000115_3w_a]</ref>角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.<ref>[http://m.cyol.com/gb/articles/2024-02/05/content_xan6QRuVxO.html]</ref>扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala.<ref>[https://dict.revised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=18832&la=0&powerMode=0]</ref> ==nasin pali== ===moku Sosi pi [[ma Sonko]]=== '''nanpa wan la: o pali e ijo pali.'''<ref>[https://k.sina.cn/article_7113404273_1a7fdef7100100w31s.html]</ref> ''pan selo la:'' o ko e [[ko pan walo]] ''insa la:'' sina moku taso e [[soweli]] la, o pana e soweli. sina moku taso e [[kasi]] la, o pana e kasi. sina moku e soweli e kasi la, o pana e moku tu. ''telo namako la:'' sina ken kepeken telo pi kili Kisin Ma anu telo pi namako loje. [[File:Soja Sauce zum Sushi (25966205154).jpg|thumb]] '''nanpa tu la: o pali e pan en pali e selo pan.'''<ref>[https://m.sohu.com/a/246914582_710237/?pvid=000115_3w_a]</ref> sina jo e selo pan la, sina ken seli e ona kepeken nasin tu tu. nasin nanpa 1 la o pana e ko pan walo tawa poki wan. tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki. o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina. [[tenpo Minu|tenpo Minuta]] 12 la o awen. sina ken pana [[namako walo]] lili tawa ko pan walo. o luka e ona sama sike walo wan. nasin nanpa 2 la o pana e ona tawa poki sin. taso, o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan. kon li ken ala tawa insa. o kepeken tenpo Minuta 15 tawa tenpo Minuta 20. nasin nanpa 3 la o pana e ko pan walo lili tawa supa wan. tenpo Minu mute la o luka e ona kepeken wawa sina. o ijo e ona sama sike kin. sina pini e ni la, o pali e sike wan lon insa ona. o pali e ona sama nimi <nowiki>''o''</nowiki>. sina pini e ni la, o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka. o anu e wan. ante li awen lon poki wan. nasin nanpa 4 la o kipisi e linja ni tawa palisa lili. o pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan. ante li sama. [[File:擀饺子皮照片.jpg|thumb]] '''nanpa tu wan la: o pana e insa.''' o kipisi e ijo pana sama sitelen anpa. [[File:Filling - 牛肉芹菜饺子 Julia's Beef and Chinese Celery Dumplings.jpg|thumb]]'''nanpa tu tu la: o len e insa kepeken selo pan.''' nasin nanpa 1 la o pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi. nasin nanpa 2 la o pana e telo lili tawa selo ona. nasin nanpa 3 la o pini e ona sama sitelen anpa. o pali linja sama sitelen anpa. ante li sama. [[File:Jiaozi-close-look.jpg|thumb]]'''nanpa luka la: o seli e ona.''' o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa lon tenpo Minuta 4 tawa tenpo Minuta 6<ref>[https://www.163.com/dy/article/HJ081V4Q05530XBJ.html]</ref>. [[File:Non-stick 20cm saucepan.JPG|thumb]]'''nanpa luka wan la: o pana e ona lon poki wan.''' o moku! === moku Sosi pi selo kiwen<ref>[https://life.anyongfresh.com/fried-dumplings-skill/]</ref> === '''nanpa wan la: o pali e ijo.''' o esun anu pali e ijo ni: poki telo jelo moku ko pan telo ni la: o pana e moku Sosi lete. '''nanpa tu la: o pali e ona.''' nasin nanpa 1 la o len e supa poki kepeken telo moku jelo. o pana e moku Sosi lete tawa poki. nasin nanpa 2 la o open e seli suli o pana e telo e ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete. o pini e poki kepeken e supa pini e tenpo Minuta 5. nasin nanpa 3 la o open e poki o lukin e ko pan en telo. ona li kama telo ala li tawa seli lili. nasin nanpa 4 la kon pona lili li lon la o pini e seli. nasin nanpa 5 la o pana e mute tawa supa moku. o moku! ==tenpo pini == === [[ma Sonko]]=== [[tenpo Tonan]] ([[toki Sonko]]:东汉dong1 han4) la,[[jan San Sonsin]] (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>[[tenpo Jan]]([[toki Sonko]]:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama [[ma Elopa]] en [[ma Monko]].<ref>[https://www.lingoace.com/zh/blog/unlock-the-story-behind-a-delicious-traditional-dish-dumplings-cn/]</ref>tenpo ni la,ma mute li moku e ona. '''tenpo pi ma tu wan''' tenpo pi ma wan tu([[toki Sonko]]:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 ([[moku Untun]] mun).[[lipu Kuwanja]]([[toki Sonko]]:广雅 guang2 ya3) pi [[jan We Sansi]] ([[toki Sonko]]:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ona li sama moku Sosi pi tenpo ni. '''tenpo pi poka sewi en poka anpa''' tenpo pi poka sewi en poka anpa ([[toki Sonko]]:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月,天下通食”([[toki pona]]:sama mun,jan ale li moku e ona)<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo ni la,ma mute pi [[ma Sonko]] li sama. '''tenpo Tan''' tenpo Tan ([[toki Sonko]]:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>sijelo pi moku Sosi 229 li lon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Son''' tenpo Son ([[toki Sonko]]:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''tenpo Min''' tenpo Min ([[toki Sonko]]:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon [[tenpo suno]] nanpa wan pi [[nasin tenpo Non]].jan li pana e [[mani]] lon insa.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> '''[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]''' tenpo Sin ([[toki Sonko]]:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi [[ma Sonko]] li moku e ona.taso ona li [[moku suli]] ala.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> ===[[ma Nijon]]=== jan pi [[ma Nijon]] li olin mute e ni:moku e [[moku Kijosa]].<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref> utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku e ona mute.tenpo 1940 la,[[kulupu utala pi ma Nijon]] li lanpan e ijo pona mute lon [[ma Sonko]].moku Sosi kin.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>jan mute pi [[ma Nijon]] li pilin e ni:moku Kijosa li [[moku]] pi ma Nijon.<ref>[https://m.sohu.com/n/472487784/]</ref>tenpo mute la,jan pi [[ma Nijon]] li moku e moku Kijosa lon [[pan palisa lili]].taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona. ===[[ma Posuka]]=== '''nanpa wan''' jan mute li pilin e ni :ona li tan [[ma Sonko]].[[jan Mako Polo]] li pana e ona tan [[ma Italija]] tawa [[ma Posuka]].<ref>[https://www.thepierogiexperiment.com/facts]</ref> '''nanpa tu''' jan mute ante li pilin e ni:[[jan Suwensi Jase]]([[toki Posuka]]:Święty Jacek) li pana e ona tawa [[ma Posuka]] tan [[ma Ukawina]].<ref>[https://www.upstatepierogico.com/history-of-pierogi]</ref> ===[[ma Lusi]]=== tenpo suli 18 la,[[jan lawa Iwan pi nanpa tu tu]] pi [[ma Lusi]] li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e [[ma Sipi]].<ref>[https://dumplingrepublic.ru/zh/history/]</ref> ==moku Sosi pi ma mute== ===moku Kosa pi [[ma Nijon]]=== sina sona ala sona? jan pi ma Nijon li moku e moku Kosa lon [[pan palisa lili]].<ref>[https://www.nippon.com/cn/column/g00589/]</ref> [[File:Gyōza 003.jpg|thumb|moku Kosa]] ===moku Sosi pi selo walo pi pipi kala=== moku Sosi pi selo walo en pipi kala([[toki Sonko]]:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi [[ma Kantun]] . tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon.<ref>[https://post.m.smzdm.com/p/axz23ed4/]</ref> [[File:Shrimp dumplings.jpg|thumb|moku Sosi pi selo walo pi pipi kala li lon a!]] ===moku Sosi pi [[ma Wije]]=== kala li lon insa. selo li ken ala lukin. [[sike mama]] en selo pi kili jelo loje en [[soweli]] li lon insa<ref>[https://www.cookingwithmorgane.com/cn/recipe/vietnamese-clear-shrimp-and-pork-dumplings-banh-bot-loc.html]</ref> ==tan sona== <references /> [[kulupu:pan]] tbwoqs0fn6qvdg78b6dcsjwwf2qk7lj tenpo Ola 0 6053 65872 65597 2026-05-24T21:21:03Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65872 wikitext text/x-wiki {{lili}}{{nimi ijo|tenpo Ola|hōra|toki Lasina|ipa=/hoːra/}} li nasin [[tenpo]]. tenpo Ola 24 li [[tenpo suno]] wan. [[tenpo Minuta]] 60 li tenpo Ola wan. bhnzrbyvykj3g0s2tt8kgubnygwkv36 pilin ante tan ma tomo Losansele lon tenpo mun nanpa luka wan pi tenpo sike nanpa mute ale mute luka 0 6851 65890 47885 2026-05-25T03:19:06Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 65890 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' li tan tenpo suno nanpa luka wan pi tenpo mun nanpa luka wan pi tenpo sike nanpa {{nnp|mute ale mute luka|2025}}, li lon [[ma tomo Losansele]] pi [[ma Kaliponija]] pi [[ma Mewika]] li tan ni: [[kulupu lawa pi tawa jan pi ma lawa pi mani namako esun lon ma Mewika]] li alasa e jan tawa pi ken ala, jan {{nimi|meso}} li pilin ante<ref>[https://www.theguardian.com/us-news/2025/jun/06/los-angeles-ice-raids-immigration California leaders condemn Ice raids in LA: 'We will not stand for this']</ref>. {{poki sona utala|nimi utala={{PAGENAME}}<br>June 2025 Los Angeles protests|toki pi anpa sitelen=kulupu utala pi ma Kaliponija li tawa ma tomo Losansele|tenpo open=tenpo suno nanpa 6 pi tenpo mun nanpa 6 pi tenpo sike nanpa 2025|sitelen=[[sitelen:CA National Guard, June 2025.jpg|thumb|240px]]|tenpo pini=awen (tenpo suno {{#expr: floor ( ( {{#time: U | {{CURRENTTIME}} }} - {{#time: U | 2025-06-06 }} ) / (60 * 60 * 24)) }}) ([[ilo:Purge/{{FULLPAGENAME}}|o sin]])|ma={{len ma|USA|3=ma Mewika|4=lon}}|tan=[[jan Tana Tan]] li tawa e jan tawa mute pi ken ala.|kulupu utala nanpa wan=[[sitelen:Flag of Los Angeles County, California.svg|20px|link=ma tomo Losansele]] jan lon ma tomo Losansele|kulupu utala nanpa tu=[[sitelen:Flag of the President of the United States.svg|20px]] kulupu lawa pi ma Mewika ---- [[sitelen:Flag of California.svg|20px]] kulupu lawa pi ma Kaliponija|weka nanpa wan=jan tu wan li jo e sijelo pakala<br>jan 411 li jo e pali ike<ref>[https://www.latimes.com/california/story/2025-06-07/paramount-home-depot 2,000 National Guard troops will be sent to L.A. amid clashes over immigration raids]</ref>|weka nanpa tu=jan luka wan li jo e sijelo pakala<br>soweli tawa luka li jo e sijelo pakala|weka ali=jan luka tu pi ijo sin li jo e sijelo pakala. jan wan tan [[ma Sonko]] en jan wan tan [[ma Oselija]] li jo e sijelo pakala}} pilin ante li suli lon tenpo suno nanpa luka wan pi tenpo mun nanpa luka wan li kama utala<ref name=":0">[https://ktla.com/news/local-news/flash-bangs-tear-gas-and-arrests-as-ice-raids-protests-continue-in-los-angeles/ Police use flash-bangs, tear gas to quell ICE raid protests in L.A.]</ref>, tenpo suno nanpa luka tu pi tenpo mun nanpa luka wan la utala li tawa [[ma tomo Pewaman]] en [[ma tomo Kanton]], utala li kama suli. utala li kama suli la, [[jan Tana Tan]] li pana e jan utala {{nnp|tu wan ale}} lon kulupu utala pi ma Kaliponija tawa ma tomo Losansele kepeken [https://www.law.cornell.edu/uscode/text/10/12406 kipisi nanpa wan ale mute tu tu ale luka wan] pi kulupu nanpa luka luka lon lipu lawa pi ma Mewika<ref>[https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/06/department-of-defense-security-for-the-protection-of-department-of-homeland-security-functions/ Department of Defense Security for the Protection of Department of Homeland Security Functions]</ref>. [[kulupu tan nasin loje en ken ali]] en [[kulupu tan ken pi jan tawa pi nasin jan lon ma tomo Losansele]] en [[kulupu pi jan pali lon ma tomo Losansele]] li pilin pona tawa pilin ante<ref>[https://www.circlevilleherald.com/news/national-guardsmen-arrive-in-response-to-las-violent-mobs/article_94744ea5-4bf4-4efe-9990-4f580b2731a2.html National Guardsmen arrive in response to LA's 'violent mobs']</ref>, [[kulupu utala pi telo suli lon ma Mewika]] li wile tawa pilin ante ni<ref>[https://www.nytimes.com/live/2025/06/07/us/la-immigration-raid-protests Trump to Send National Guard to LA to Quell Immigration Protests: Live Updates]</ref>. tenpo suno nanpa luka tu tu pi tenpo mun nanpa luka wan la, kulupu utala pi telo suli lon ma Mewika li tawa ma tomo Losansele, tenpo suno sama la kulupu lawa pi ma Kaliponija li pilin ike tawa kulupu lawa pi ma Mewika tan ni: [[jan Tana Tan]] li ike e [[ken pi ma lili]], kulupu lawa pi ma Kaliponija li wile weka e kulupu utala li pana e ijo ni tawa ma lawa<ref>[https://international.caixin.com/2025-06-10/102328950.html 美国防部派海军陆战队进入洛杉矶 加州起诉特朗普侵犯州主权]</ref>. tenpo suno nanpa luka luka pi tenpo mun nanpa luka wan la, jan lawa pi ma tomo Losansele li toki e ni: ma tomo Losansele li lon tenpo ike. kin la, jan lawa pi ma tomo Losansele li pini e ken pali lon tenpo pimeja, taso jan lawa en jan pi pona sijelo en jan lon en jan pali en [[jan pi ijo sin]] li lon nasin ni ala<ref>[https://lamag.com/news/mayor-karen-bass-declares-local-emergency-orders-curfew-to-address-crisis-in-dtla Mayor Karen Bass Declares 'Local Emergency,' Orders Curfew to Address 'Crisis in DTLA']</ref><ref>[https://lacity.gov/highlights/curfew-announced-downtown-los-angeles Curfew Announced in Downtown Los Angeles | City of Los Angeles]</ref>. tenpo suno nanpa luka luka tu la ma lawa li pana e ijo ni: kulupu lawa pi ma Mewika o weka e kulupu utala lon tenpo suno nanpa luka luka tu wan<ref name=":1">[https://www.cbsnews.com/news/trump-troop-deployment-los-angeles-judge/ Judge blocks Trump administration from deploying National Guard to Los Angeles]</ref>. jan Tana Tan en [[kulupu pi pona ma lon ma Mewika]] li pilin ike tawa jan lawa pi ma Kaliponija en jan lawa pi ma tomo Losansele<ref>[https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-07/dhs-blames-california-democrats-as-ice-protests-enter-second-day National Guard to Be Deployed to LA After ICE Protests, Fox Says]</ref>. jan lawa 22 pi [[kulupu Temokasi]] li toki e ni: jan Tana Tan li pali e ike, [[jan Kamala Ewi]] li toki e ni: jan Tana Tan "li pali ike li pali e {{nimi|monsuta}}"<ref>[https://tw.news.yahoo.com/%E5%B7%9D%E6%99%AE%E7%BD%B5%E5%8A%A0%E5%B7%9E-%E7%84%A1%E8%83%BD-%E8%B3%80%E9%8C%A6%E9%BA%97%E6%96%A5%E8%A3%BD%E9%80%A0%E6%81%90%E6%85%8C%E8%88%87%E5%88%86%E8%A3%82-22%E5%B7%9E%E9%95%B7%E6%89%B9%E7%99%BD%E5%AE%AE%E6%BF%AB%E7%94%A8%E6%AC%8A%E5%8A%9B-075217807.html 川普罵加州「無能」! 賀錦麗斥製造恐慌與分裂 22州長批白宮濫用權力]</ref>. == tan == tenpo mun nanpa luka luka wan pi tenpo sike nanpa {{nnp|mute ale mute tu tu|2024}} la jan Tana Tan li kama jan lawa lon [[jan li wile e jan lawa pi ma Mewika lon tenpo sike 2024|wile pi jan lawa]] li anpa e [[jan Kamala Ewi]] la, kulupu lawa pi ma tomo Losansele li toki e ni: mi [[ma tomo pi ma awen]]<ref>[https://www.washingtonpost.com/immigration/2025/06/06/raids-los-angeles-ice-immigration/ National Guard to mobilize amid L.A. protests, Trump's border czar says]</ref><ref>[https://ktla.com/news/local-news/l-a-to-become-a-sanctuary-city-for-migrants-in-response-to-trump-threat/ L.A. to become a 'sanctuary' city for migrants in response to Trump threat]</ref>. nasin lawa pi jan tawa tan jan Tana Tan li anpa lukin mute tan kulupu pi jan tawa lon ma tomo Losansele<ref>[https://www.latimes.com/politics/story/2025-01-22/fear-uncertainty-grips-californias-immigrant-community-as-trump-rolls-out-crackdown-plan 'Freaked out': Fear, uncertainty grip California's immigrant community as Trump rolls out crackdown plan]</ref>. tenpo mun nanpa luka pi tenpo sike nanpa mute ale mute luka la jan Tana Tan li pana e nasin weka lon ma pali pi jan tawa<ref>[https://www.nytimes.com/2025/06/07/us/trump-immigration-raids-workplaces.html Trump Targets Workplaces as Immigration Crackdown Widens]</ref>. ==insa == ===tenpo suno nanpa luka wan pi tenpo mun nanpa luka wan=== tenpo Minu nanpa 15 pi tenpo Awa nanpa 9 (UTC-7) pi tenpo suno nanpa luka wan (tenpo suno nanpa luka pi tenpo esun wan) la, pali wan tan weka e jan tawa li lon ma pi nasin len pi ma tomo Losansele, pali ante tu li lon ma Wele pi ma Losansele li lon ma wan pi esun len en [[ma esun Tajontepo]] wan<ref>[https://www.aclusocal.org/en/press-releases/aclu-statement-ice-raids-los-angeles ACLU Statement on ICE Raids in Los Angeles]</ref><ref name=":2">[https://www.nytimes.com/2025/06/06/us/los-angeles-immigration-raid.html Agents Use Military-Style Force Against Protesters at L.A. Immigration Raid]</ref>. jan pali tan weka e jan tawa li jo e sitelen lawa pi kulupu lawa pi ma Mewika e sitelen lawa pi kulupu pi pona ma lon ma Mewika e sitelen lawa pi kulupu pi telo nasa pi kasi nasa pi ilo seli pi ijo pi open wawa ''({{toki ante|Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives}})''<ref name=":2" />''. ''kulupu pi pona ma lon ma Mewika li pali ike e jan tawa 44 e jan wan tan ike e pana lawa. jan Tewi Wata (''{{toki ante|David Huerta}}'') li wile pini e [[tomo tawa]] li jo e pali ike<ref name=":2" />. jan pi pilin ante en jan pi kulupu lawa pi tawa jan pi ma lawa pi mani namako esun lon ma Mewika li utala lon ma Wele<ref name=":0" />. jan pi kulupu lawa pi tawa jan pi ma lawa pi mani namako esun lon ma Mewika li pali ike e jan ante mute lon ma wan pi esun len, jan pi kulupu lawa pi tawa jan pi ma lawa pi mani namako esun lon ma Mewika en jan pi pilin ante li utala lon ma esun ni {{nimi|kin}}, tenpo pimeja la jan tu ale pi pilin ante li lon [[tomo pi jan ike]], tenpo monsi la kulupu lawa pi ma tomo Losansele li ken ala e pilin ante ni. jan li sitelen lon ma lawa li kulupu lon selo pi ma lawa. jan pi pilin ante li pana e ijo pakala tawa jan pi kulupu lawa pi tawa jan pi ma lawa pi mani namako esun lon ma Mewika, jan pi kulupu lawa pi tawa jan pi ma lawa pi mani namako esun lon ma Mewika li pana e ijo pakala pi moli ala tawa jan pi pilin ante. tenpo Minu nanpa 24 pi tenpo Awa nanpa 20 (UTC-7) la, ma tomo ale li kama ken pali ala lon tenpo pimeja<ref name=":1" />. === tenpo suno nanpa luka tu pi tenpo mun nanpa luka wan === pilin ante li awen lon tenpo suno nanpa luka tu pi tenpo mun nanpa luka wan<ref name=":3">[https://www.nytimes.com/2025/06/07/us/la-immigration-raids-ice.html Chaos in L.A. County as Protesters Clash With Immigration Agents Again]</ref>. kepeken toki tan jan lawa pi ma tomo Pewaman la, jan pi pilin ante en jan pi kulupu lawa pi tawa jan pi ma lawa pi mani namako esun lon ma Mewika li utala lon ma poka pi ma esun Tajontepo wan, tenpo sinpin la jan pi kulupu lawa pi tawa jan pi ma lawa pi mani namako esun lon ma Mewika li alasa e ni: jan li kulupu lon ma poka pi ma esun Tajontepo wan<ref name=":3" />. kulupu lawa pi tawa jan pi ma lawa pi mani namako esun lon ma Mewika li pilin e ni: jan 1000 li lon pilin ante li lon selo pi ma esun Tajontepo. kulupu lawa pi tawa jan pi ma lawa pi mani namako esun lon ma Mewika la, jan tawa 118 pi ken ala li jo e pali ike lon tenpo suno nanpa 7 pi tenpo mun nanpa 6 lon ma tomo Losansele<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/politics/2025/06/07/federal-agents-protesters-clash-in-los-angeles-over-immigration/84090942007/ Immigration enforcement in Los Angeles sparks clash between federal agents, protesters]</ref>. ma tomo Pewaman la, jan pi pilin ante li pini e nasin tawa kepeken e ilo tawa e poki pi ijo jaki. jan anpa pi pilin ante li pana e ijo pakala tawa jan pi pilin ante, jan tu li jo e sijelo pakala<ref>[https://www.latimes.com/california/story/2025-06-07/paramount-home-depot Chaos erupts at Paramount Home Depot as protesters confront immigration agents]</ref>. jan Tana Tan li pana e jan utala 2000 tawa ma tomo Losansele, jan utala li awen lon tenpo suno 60<ref>[https://www.cbsnews.com/news/trump-title-10-national-guard-deployment-los-angeles-authority-meaining/ Trump invoked Title 10 to deploy the National Guard in Los Angeles. Here are the legal issues at play]</ref>. [[kulupu utala pi telo suli lon ma Mewika]] li wile kama pilin ante<ref>[https://www.nytimes.com/live/2025/06/07/us/trump-news/1e820241-0dc4-5851-ba70-80de439a4d53 Defense Secretary Pete Hegseth said in a post on X that active duty Marines were "on high alert" at Camp Pendleton, about 100 miles south of Los Angeles, and could also be mobilized.]</ref>. === tenpo suno nanpa luka tu wan pi tenpo mun nanpa luka wan === [[sitelen:Protestors with CA National Guard, June 2025.jpg|thumb|240px|jan pi pilin ante (poka open pi sitelen Lasina) en jan utala]] tenpo suno nanpa luka tu wan la pilin ante li awen taso ona li kama lili, jan wile pi pilin ante li toki tawa jan meso li wile awen e pilin ante<ref>[https://www.nbcnews.com/news/us-news/live-blog/paramount-california-home-depot-protest-rcna211650/rcrd81005?canonicalCard=true Protests dying down, no sign of National Guard]</ref>. tenpo walo la, jan mute mute li kulupu li tawa [[tomo pi jan ike]] lon ma tomo Losansele<ref>[http://boyleheightsbeat.com/boyle-heights-peaceful-protest-los-angeles/ Boyle Heights protesters demonstrate peacefully, encounter tear gas]</ref>. tenpo Awa nanpa 14 (UTC-7) la, tawa suli sin li lon ma tomo Losansele. [[jan Ton Oman]] li toki e ni: {{nimi ijo|jan li kama jo ala e lon ona|'Someone's going to lose their life'|toki Inli|weka=lon}}<ref>[https://www.msn.com/en-us/news/us/trump-border-czar-warns-la-protesters-someones-going-to-lose-their-life/ar-AA1GjHoE Trump border czar warns L.A. protesters: 'Someone's going to lose their life']</ref>. tenpo monsi la jan Tana Tan li toki e ni: pilin ante li kama lili ala la, mi pana e kulupu utala lon ma Mewika ale<ref>[https://www.bbc.com/news/live/cvg7vxx888kt?post=asset%3A2b21248c-ad12-48bd-83b7-702fddbac467#post 'We will have troops everywhere' if protests grow – Trump]</ref>. == sitelen == <gallery align="center" style="text-align:left; font-size: 85%" perrow="4"> sitelen:CA Guard and protestors, June 2025.jpg sitelen:GtQy9DRXgAE1N0N.jpg sitelen:ICE OUT Protest in DC (54582583092).jpg|o pini e lanpan sitelen:ICE OUT Protest in DC (54583765855).jpg|o seli e leko lete sitelen:ICE OUT Protest in DC (54583666278).jpg </gallery> == tan sona == <references /> [[kulupu:utala]] [[kulupu:ma Mewika]] 4p3n86hfouvaxzs151v3p2reo0d3gg3 pali:poki pi kama sona 4 7189 65855 65420 2026-05-24T18:58:52Z Jan Imon 5833 /* */ 65855 wikitext text/x-wiki lipu ni li poki pi kama sona la, sina ante e ona la ni li ken ala pakala e ijo. o ante nasa, o kama sona, o musi pona! <!-- ante sina o lon anpa pi toki ni --> [[sitelen:Soweli kijetesantakalu.svg|thumb|x200px|mi en jan seme <span style="background-color:black;color:black">{{poka sitelen o jasima|poka=Y|sowelisantakalu}}</span>]] kijetesantakalu li *epiku mute *pona a *ike ala *suwi mi kijetewuwojitiwuwuwowojijetesantakalusantakita {{#babel:tok-N}} [[ma kijetesantakalu njdjskdicisiwkkelfppslslwldkfkkdjejdcijertrsamtakaludbxjjejwskdidjdjddjetrdndndaansstslakalau]]] floc7jamw37wqbff38o1rcpemd1ac03 65857 65855 2026-05-24T19:21:57Z Jan Imon 5833 /* */ 65857 wikitext text/x-wiki lipu ni li poki pi kama sona la, sina ante e ona la ni li ken ala pakala e ijo. o ante nasa, o kama sona, o musi pona! <!-- ante sina o lon anpa pi toki ni --> [[sitelen:Soweli kijetesantakalu.svg|thumb|x200px|mi en jan seme <span style="background-color:black;color:black">{{poka sitelen o jasima|poka=Y|sowelisantakalu}}</span>]] kijetesantakalu li *epiku mute *pona a *ike ala *suwi mi kijetewuwojitiwuwuwowojijetesantakalusantakita {{#babel:tok-N}} [[ma kijetesantakalu njdjskdicisiwkkelfppslslwldkfkkdjejdcijertrsamtakaludbxjjejwskdidjdjddjetrdndndaansstslakalau]]] <!-- ____________________________ | | | | tuk-5 |jan ni li sona pali | | | pi [[toki Siki|tuki tiki]] | |_______|____________________| lipu la, ni li ike o pona e ni--!> 9s7yi9m4ww6zl6gld53h7fc5l541y6t oke 0 11308 65892 65849 2026-05-25T07:31:13Z Ka Lupala 4222 65892 wikitext text/x-wiki {{o lukin lon nimi|oke|sitelen=Sitelen seli kiwen - oke.svg}} [[sitelen:OK-button_-_Macro_photography_of_a_remote_control.jpg|thumb|nena ilo pi nimi "''OK''" lon [[toki Inli]] lon ilo palisa lawa.]] oke li nimi ku lili pi toki pona la kon nimi pi oke li pona li ken li sona. oke li tan nimi "''OK''" lon [[toki Inli]] pi [[ma Mewika]]. toki ante li kepeken nimi "OK" e nimi pi toki tan. ona li toki tama nimi pi toki ale anu nimi pi sitelen ale lon ma. tan pi nimi "OK" lon toki Inli li toki tan utala. === nasin Juniko la === sitelen pi [[nasin Juniko]] li sama lon sitelen lukin pi nimi "oke" * U+1F197 🆗 SQUARED OK * U+1F44C 👌 OK HAND SIGN * U+1F44D 👍 THUMBS UP SIGN * U+1F592 🖒 REVERSED THUMBS UP SIGN * U+1F646 🙆 FACE WITH OK GESTURE {{lili ike}} [[kulupu:nimi]] [[kulupu:nimi ku lili]] sn1f96m5iccbzu0vobxpht3ldmrxvmr kulupu Katikan 0 11310 65850 2026-05-24T16:31:24Z NikoMile 6356 mi pali e lipu sin li pana e toki ni: "[[kulupu:kulupu pi kalama musi]] [[sitelen:TheCardigans.jpg|thumb]] {{lili ike}} {{nimi ijo|'''kulupu Katikan'''|The Cardigans|toki Inli}} li kulupu pi kalama musi lon [[ma Sensa]]. suno sike 1992 la jan Pita Senson en jan Manku Seninson en jan Ben Lakepe en jan Nina Peson en jan Matija Apen li open e kulupu lon ma tomo Jonsopin. == kalama musi == kalama musi pi nanpa wan li {{nimi ijo|kalama musi Emete|Emmerdale}} lon 1994. suno sike 1995 la ona li..." 65850 wikitext text/x-wiki [[kulupu:kulupu pi kalama musi]] [[sitelen:TheCardigans.jpg|thumb]] {{lili ike}} {{nimi ijo|'''kulupu Katikan'''|The Cardigans|toki Inli}} li kulupu pi kalama musi lon [[ma Sensa]]. suno sike 1992 la jan Pita Senson en jan Manku Seninson en jan Ben Lakepe en jan Nina Peson en jan Matija Apen li open e kulupu lon ma tomo Jonsopin. == kalama musi == kalama musi pi nanpa wan li {{nimi ijo|kalama musi Emete|Emmerdale}} lon 1994. suno sike 1995 la ona li pali e {{nimi ijo|kalama musi "lon"|Life}}. suno sike 1996 la ona li pali e {{nimi ijo|kalama musi "kulupu musi pi nanpa wan lon mun"|First Band on the Moon}}. kalama musi ni li jo e {{nimi ijo|kalama Lopu|Lovefool}}. jan mute li jo e sama pi kalama ni. suno sike 1998 la kulupu li pali e {{nimi ijo|kalama musi Lan Tulimo|Gran Turismo}}. suno sike 2003 la ona li pali e {{nimi ijo|kalama musi "open suno la ona li weka"|Long Gone Before Daylight}}. suno sike 2005 la ona li pali e {{nimi ijo|kalama musi "wawa suli mute"|Super Extra Gravity}}. {{DEFAULTSORT:Katikan, kulupu pi kalama musi}} nawenx5ztmgjqqayou5gptz33ugz9si jan Alekanto suli 0 11311 65853 2026-05-24T18:04:00Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 jan Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq li ante e nimi pi lipu "[[jan Alekanto suli]]" tawa lipu "[[jan Alesanto suli]]" 65853 wikitext text/x-wiki #TAWA [[jan Alesanto suli]] 0ol390g8oui682nu7twnoyx51f8spkb ma tomo Kolima 0 11312 65858 2026-05-24T20:43:28Z Benscat 3375 mi open e lipu 65858 wikitext text/x-wiki {{poki sona ma |nimi ma=ma tomo Kolima |nimi mama=Colima |ma=ma tomo |len ma= |sitelen lawa=[[sitelen:Escudo_de_Colima,_Colima.svg|border|100px]] |ma suli=ma Kolima |mute jan=146,965<ref name="lipu pi mute jan">{{tan sona|linja=https://www.inegi.org.mx/programas/ccpv/2020/|tan=Censo de Población y Vivienda 2020|tenpo lukin=2026-05-24|toki tan=toki Epanja|ijo pana=INEGI}}</ref> |jan lawa={{nimi ijo|jan Liju Lipela Kusijele|Riult Rivera Gutiérrez|toki Epanja}}<ref>{{tan sona|linja=https://www.sdpnoticias.com/estados/quien-es-riult-rivera-gutierrez-presidente-municipal-de-colima/|tan=¿Quién es Riult Rivera Gutiérrez? Presidente Municipal de Colima|tenpo lukin=2026-05-24|ijo pana=SDP Noticias|toki tan=toki Epanja}}</ref> |lipu ilo=https://www.colima.gob.mx/portal/ |sitelen=[[sitelen:Plaza_Colima_with_Basilica_View_-_Colima_-_Mexico_(52581099915).jpg|268px]]}} {{nimi ijo|'''ma tomo Kolima'''|Mérida|toki Epanja||ipa=[ˈmeɾið̞a]}} li ma tomo lawa pi [[ma Kolima]]. mute jan la, ona li nanpa tu wan lon ma Kolima, li nanpa {{o nnp|99}} [[ma Mesiko]].<ref name="lipu pi mute jan"/> == tan sona == {{DEFAULTSORT:Kolima, ma tomo}} [[kulupu:ma tomo pi ma Mesiko]][[kulupu:ma tomo]] 3h2cy93iahd0riazcd806lpuldp8h9c kama pi lawa ala 0 11313 65860 2026-05-24T20:48:37Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 lipu ni li tawa [[nasin pi lawa ala]] 65860 wikitext text/x-wiki #TAWA [[nasin pi lawa ala]] pq130signwtdeld4sfiq9ugtt9wdfik moku Kosa 0 11314 65868 2026-05-24T21:12:54Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 lipu ni li tawa [[moku Sosi]] 65868 wikitext text/x-wiki #TAWA [[moku Sosi]] h4kwhgf2mvqaw5kej9eqg76ph6afrt8 nasin pi wan mute pi ma ale 0 11315 65879 2026-05-24T21:26:49Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 jan Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq li ante e nimi pi lipu "[[nasin pi wan mute pi ma ale]]" tawa lipu "[[nasin pi ma ale lon wan]]" 65879 wikitext text/x-wiki #TAWA [[nasin pi ma ale lon wan]] dof04xsclpgnc6vnnidxythyxp6f767 ilo Lanpo 0 11316 65888 2026-05-25T00:25:52Z ~2026-31271-75 6394 mi pali e lipu sin li pana e toki ni: "[[sitelen:Even Animals Can Get GlombleRolled.png|thumb|sitelen musi tan jan pi ilo Lanpo]] '''ilo Lanpo''' (toki Inli: Glomble) li ilo musi linluwi pi sitelen tawa." 65888 wikitext text/x-wiki [[sitelen:Even Animals Can Get GlombleRolled.png|thumb|sitelen musi tan jan pi ilo Lanpo]] '''ilo Lanpo''' (toki Inli: Glomble) li ilo musi linluwi pi sitelen tawa. jedkqcwc7nd8qd6vjfg8pbjcdd21kad ma tomo Ele 0 11317 65891 2026-05-25T03:19:46Z Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq 2319 lipu ni li tawa [[ma tomo Losansele]] 65891 wikitext text/x-wiki #TAWA [[ma tomo Losansele]] serlq4tewc4aw9e0fg6x7j1qj6z3ao7