lipu Wikipesija
tokwiki
https://tok.wikipedia.org/wiki/lipu_open
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
case-sensitive
Media
ilo
toki
jan
jan la toki
pali
pali la toki
sitelen
sitelen la toki
MediaWiki
MediaWiki la toki
kipisi
kipisi la toki
nasin ilo
nasin ilo la toki
kulupu
kulupu la toki
nimi
nimi la toki
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
ma Nijon
0
392
71289
70837
2026-09-14T13:04:13Z
Jan Pilavik
7907
/* ma suli Sijupu */ ante pi lipu linkiwi e lipu pi nimi ante.
71289
wikitext
text/x-wiki
<!---toki suli tawa jan ante: sina wile pana e sitelen Kansi pi ma Nijon la o pana e ona mute lon poki ni: <span lang="ja"></span>. sina pana ala la sitelen Ansi pi ma Sonko li kama--->
{{poki sona ma
|nimi ma=ma Nijon|nimi mama=<span lang="ja">日本</span>
|ma=
|len ma=[[sitelen:Flag_of_Japan.svg|border|130px]]
|sitelen lawa=[[sitelen:Imperial Seal of Japan.svg|101x85px]]
|kalama musi ma= <span lang="ja">君が代</span><br>(lawa pi jan lawa sewi)<br>[[sitelen:Kimi ga Yo instrumental.ogg]]
|sitelen ma= [[sitelen:Japan (orthographic projection).svg|220px]]
|toki lawa=[[toki Nijon]]
|toki ante=
|nasin lawa=
|jan lawa=[[jan lawa Nalusito]]<br>[[jan Takawisi Sanaje]]
|ISO 3166=JP
|ma tomo lawa=[[ma tomo Tokijo]]
|mani=[[mani Jen]] (¥)
|tenpo=UTC+9|suli ma=km² 377975.64|mute jan=jan 122810000}}
{{pini ala}}
{{nimi ijo|'''ma Nijon'''|日本|toki Nijon|[ma pi] tan suno|ipa=/ɲihoꜜɴ/}} li ma lon [[ma Asija]]. ona li [[kulupu pi ma lili]]. jan ona li kepeken kin nimi {{nimi ijo|"'''ma Nipon'''"|日本|toki Nipon||ipa=/ɲippoꜜɴ/}} tawa ma ni. toki suli ona li {{nimi ijo|[[toki Nijon]]|日本語|toki Nijon|toki Nijon|ipa=/ɲihoŋɡo/}}.
ma Nijon li poka tawa [[telo suli Pasipi]] tawa [[telo suli Nijon]] tawa [[ma Sonko]] tawa [[ma Anku seli]] tawa [[ma Anku lete]] tawa [[ma Losi]].
ma suli pi ma Nijon li tu tu: [[ma Okito]] en [[ma Onsu]] en [[ma Sikoku]] en [[ma Kijusiju]]. ma Onsu li ma suli nanpa wan li mute jan nanpa wan. ma Nijon li jo e [[kulupu ma Lijukiju|kulupu ma lili lon telo Lijukiju]] kin. ma suli nanpa wan pi ma Lijukiju li [[ma Okinawa]].
[[ma tomo lawa]] pi ma Nijon li [[ma tomo Tokijo]]. tenpo pini la [[ma tomo Kijoto]] li ma tomo lawa pi ma ni. tenpo pini pini la [[ma tomo Nala]] li ma tomo lawa. tenpo pini pini la jan Nijon li nimi e ma ni li ma Jamato.
==tenpo pini==
toki pi nasin sewi pi ma Nijon li toki e ni: tenpo pini majuna la jan sewi li kama tawa ma Nijon, li lawa e ma Nijon. ona li mama pi jan lawa mama pi ma Nijon.
[[tenpo Somon pi ma Nijon|tenpo Somon]] la jan pi ma Nijon li alasa e soweli e kala e kasi. [[tenpo Jajowi]] la jan li kama tan [[ma Sonko]] tan [[ma Anku]]. ona li pana sona e ni tawa jan pi ma Nijon: nasin pi mama kasi. [[tenpo Kopun]] en [[tenpo Asuka]] en [[tenpo Nala]] la, jan lawa mama pi ma Nijon li kama wawa. sona pona en ilo pona en nasin sewi li kama tan ma Sonko en ma Anku. [[tenpo Ewijan]] la, ma tomo lawa li kama [[ma tomo Kijoto]].<ref>https://archive.org/details/historyofjapanto00sans/page/n5/mode/2up</ref> tenpo Ewijan la jan li open pali e toki musi mute.
tenpo li weka la, jan utala li kama wawa. [[tenpo Kamakula]] en [[tenpo Mulomasi]] la, jan utala li lawa e ma Nijon. jan lawa mama li kama wawa ala. tenpo sike nanpa 1467 la, [[utala insa]] pi ma Nijon li open. ni la ma Nijon li kama ma mute. ma mute li utala e ma ante. tenpo sike nanpa 1543 la, ilo utala wawa li kama tan jan pi [[ma Potuke]]. [[tenpo Asusi Momojama]] la, [[jan Ota Nopunaka]] li utala mute li wan e ma mute. taso [[jan Akesi Misusite]] li moli e ona. tenpo poka lili la jan ante li moli e jan Akesi Misusite. tenpo sike nanpa 1590 la, [[jan Tojotomi Itejosi]] li wan e ma Nijon. ona li utala e ma Anku en ma Sonko kin, taso ona li moli la utala li pini. tenpo ni la jan utala pi ma Nijon li kama kulupu tu. tenpo sike nanpa 1600 la, kulupu pi jan utala tu li kama utala suli. [[jan Tokukawa Ijejasu]] li anpa e jan utala ante, li open lawa e ma Nijon. ni la [[tenpo Eto]] li open.
tenpo Eto la utala li lili. taso tenpo li weka la, jan pi [[ma Elopa]] en jan pi [[ma Mewika]] li kama. tenpo ni la ma Nijon li wawa ala, ni la jan mute li utala e jan lawa. jan lawa mama pi ma Nijon en jan sin mute li open lawa e ma Nijon. ona li sona mute tan ma Mewika tan ma Elopa. ma tomo lawa li kama [[ma tomo Tokijo]]. tenpo sike nanpa 1894 la, ma Nijon li utala e ma Sonko li anpa e ona. ni la ma Nijon li kama jo e [[ma Tawan]]. tenpo sike nanpa 1904 la, ma Nijon li utala e [[ma Lusi]] li anpa e ona. tenpo sike nanpa 1910 la, ma Nijon li kama jo e ma Anku. [[utala suli nanpa wan]] la, ma Nijon en [[ma Juke]] li jan pona. tenpo lili li weka la, jan utala li kama jan lawa. tenpo pi [[utala suli nanpa tu]] la, ma Nijon li ma pi [[nasin pi palisa mute]]. ni la ma Nijon en [[ma Tosi]] en [[ma Italija]] li jan pona. tenpo sike nanpa 1941 la, ma Nijon li utala e ma Mewika. ma Mewika li kepeken e ilo utala wawa wawa tu tawa ma Nijon. ni la ma Mewika li anpa e ma Nijon.
utala suli nanpa tu li pini la, ma Mewika li lawa e ma Nijon, li sin e ona. jan lawa mama li kama wawa ala. tenpo sike nanpa 1952 la, lawa pi ma Mewika li pini. tenpo poka lili la, esun pi ma Nijon li kama wawa mute. tenpo sike nanpa 1964 la, [[musi utala Olinpi]] li kama tawa ma tomo Tokijo.
tenpo sike nanpa 2019 la, [[jan lawa Nalusito]] li kama jan lawa mama.
'''tenpo pi ma Nijon'''<br>
[[tenpo Somon pi ma Nijon|tenpo Somon]]<br>
[[tenpo Jajowi]]<br>
[[tenpo Kopun]]<br>
[[tenpo Asuka]]<br>
[[tenpo Nala]]<br>
[[tenpo Ewijan]]<br>
[[tenpo Kamakula]]<br>
[[tenpo Mulomasi]]<br>
[[tenpo Asusi Momojama]]<br>
[[tenpo Eto]]<br>
[[tenpo Mewisi]]<br>
[[tenpo Tawisijo]]<br>
[[tenpo Sijowa]]<br>
[[tenpo Ewise]]<br>
[[tenpo Lewa]]
==ma==
[[Sitelen:Regions and Prefectures of Japan no labels.svg|thumb|[[lipu ma]] pi ma Nijon]]
ma Nijon la ma lili 47 li lon. ma suli 8 kin li lon.<ref>https://web-japan.org/factsheet/en/pdf/e02_regions.pdf</ref>
===ma suli Okito===
1. [[sitelen:Flag of Hokkaido Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Okito]]: <span lang="ja">北海道</span>
* [[ma tomo Sapolo]]: ''Sapporo'' <span lang="ja">札幌</span>
===ma suli Tojoku===
2. [[sitelen:Flag of Aomori Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Ajomoli]]: <span lang="ja">青森県</span><br/>
3. [[sitelen:Flag of Iwate Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Iwate]]: <span lang="ja">岩手県</span><br/>
4. [[sitelen:Flag of Miyagi Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Mijaki]]: <span lang="ja">宮城県</span><br/>
* [[ma tomo Senta]]: ''Sendai'' <span lang="ja">仙台</span>
5. [[sitelen:Flag of Akita Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Akita]]: <span lang="ja">秋田県</span><br/>
6. [[sitelen:Flag of Yamagata Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Jamakata]]: <span lang="ja">山形県</span><br/>
7. [[sitelen:Flag of Fukushima Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Pukusima]]: <span lang="ja">福島県</span>
===ma suli Kanto===
8. [[sitelen:Flag of Ibaraki Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Ipalaki]]: <span lang="ja">茨城県</span><br/>
9. [[sitelen:Flag of Tochigi Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Tosiki lon ma Nijon|ma Tosiki]]: <span lang="ja">栃木県</span><br/>
10. [[sitelen:Flag of Gunma Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kuma lon ma Nijon|ma Kuma]]: <span lang="ja">群馬県</span><br/>
11. [[sitelen:Flag of Saitama Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Sawitama]]: <span lang="ja">埼玉県</span><br/>
* [[ma tomo Satama]]: ''Saitama'' <span lang="ja">さいたま</span>
12. [[sitelen:Flag of Chiba Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Sipa]]: <span lang="ja">千葉県</span><br/>
* [[ma tomo Sipa]]: ''Chiba'' <span lang="ja">千葉</span>
13. [[sitelen:Flag of Tokyo Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Tokijo]]: <span lang="ja">東京都</span><br/>
* [[ma tomo Tokijo]]: ''Tokyo'' <span lang="ja">東京</span>
14. [[sitelen:Flag of Kanagawa Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kanakawa]]: <span lang="ja">神奈川県</span>
* [[ma tomo Jokowama]]: ''Yokohama'' <span lang="ja">横浜</span>
* [[ma tomo Kawasaki]]: ''Kawasaki'' <span lang="ja">川崎</span>
* [[ma tomo Sakamijala]]: ''Sagamihara'' <span lang="ja">相模原</span>
===ma suli Sijupu===
15. [[sitelen:Flag of Niigata Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Nikata]]: <span lang="ja">新潟県</span><br/>
16. [[sitelen:Flag of Toyama Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Tojama]]: <span lang="ja">富山県</span><br/>
17. [[sitelen:Flag of Ishikawa Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Isikawa]]: <span lang="ja">石川県</span><br/>
18. [[sitelen:Flag of Fukui Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Pukuwi]]: <span lang="ja">福井県</span><br/>
19. [[sitelen:Flag of Yamanashi Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Jamanasi]]: <span lang="ja">山梨県</span><br/>
20. [[sitelen:Flag of Nagano Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Nakano]]: <span lang="ja">長野県</span><br/>
21. [[sitelen:Flag of Gifu Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kipu]]: <span lang="ja">岐阜県</span><br/>
22. [[sitelen:Flag of Shizuoka Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Sisujoka]]: <span lang="ja">静岡県</span><br/>
* [[ma tomo Amamatu]]: ''Hamamatsu'' <span lang="ja">浜松</span>
* [[ma tomo Sisuwoka]]: ''Shizuoka'' <span lang="ja">静岡</span>
23. [[sitelen:Flag of Aichi Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Awisi (ma Nijon)|ma Awisi]]: <span lang="ja">愛知県</span>
* [[ma tomo Nakoja]]: ''Nagoya'' <span lang="ja">名古屋</span>
===ma suli Kinki===
24. [[sitelen:Flag of Mie Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Mije]]: <span lang="ja">三重県</span><br/>
25. [[sitelen:Flag of Shiga Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Sika]]: <span lang="ja">滋賀県</span><br/>
26. [[sitelen:Flag of Kyoto Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kijoto]]: <span lang="ja">京都府</span><br/>
* [[ma tomo Kijoto]]: ''Kyoto'' <span lang="ja">京都</span>
27. [[sitelen:Flag of Osaka Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Osaka]]: <span lang="ja">大阪府</span><br/>
* [[ma tomo Osaka]]: ''Osaka'' <span lang="ja">大阪</span>
* [[ma tomo Saka]]: ''Sakai'' <span lang="ja">堺</span>
28. [[sitelen:Flag of Hyogo Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Ijoko]]: <span lang="ja">兵庫県</span><br/>
* [[ma tomo Kope]]: ''Kobe'' <span lang="ja">神戸</span>
29. [[sitelen:Flag of Nara Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Nala]]: <span lang="ja">奈良県</span><br/>
* [[ma tomo Nala]]: ''Nara'' <span lang="ja">奈良</span>
30. [[sitelen:Flag of Wakayama Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Wakajama]]: <span lang="ja">和歌山県</span>
===ma suli Sijukoku===
31. [[sitelen:Flag of Tottori Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Totoli]]: <span lang="ja">鳥取県</span><br/>
32. [[sitelen:Flag of Shimane Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Simane]]: <span lang="ja">島根県</span><br/>
33. [[sitelen:Flag of Okayama Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Okajama]]: <span lang="ja">岡山県</span><br/>
34. [[sitelen:Flag of Hiroshima Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Ilosima]]: <span lang="ja">広島県</span><br/>
35. [[sitelen:Flag of Yamaguchi Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Jamakusi]]: <span lang="ja">山口県</span>
===ma suli Sikoku===
36. [[sitelen:Flag of Tokushima Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Tokusima]]: <span lang="ja">徳島県</span><br/>
37. [[sitelen:Flag of Kagawa Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kakawa]]: <span lang="ja">香川県</span><br/>
38. [[sitelen:Flag of Ehime Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Esime]]: <span lang="ja">愛媛県</span><br/>
39. [[sitelen:Flag of Kochi Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kosi]]:<span lang="ja"> 高知県</span>
===ma suli Kijusiju===
40. [[sitelen:Flag of Fukuoka Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Pukujoka]]: <span lang="ja">福岡県</span><br/>
* [[ma tomo Kitakijusiju]]: ''Kitakyushu'' <span lang="ja">北九州</span>
41. [[sitelen:Flag of Saga Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Saka]]: <span lang="ja">佐賀県</span><br/>
42. [[sitelen:Flag of Nagasaki Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Nakasaki]]: <span lang="ja">長崎県</span><br/>
43. [[sitelen:Flag of Kumamoto Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kumamoto]]: <span lang="ja">熊本県</span><br/>
44. [[sitelen:Flag of Oita Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Owita]]: <span lang="ja">大分県</span><br/>
45. [[sitelen:Flag of Miyazaki Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Mijasaki]]: <span lang="ja">宮崎県</span><br/>
46. [[sitelen:Flag of Kagoshima Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kakosima]]: <span lang="ja">鹿児島県</span><br/>
47. [[sitelen:Flag of Okinawa Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Okinawa]]: <span lang="ja">沖縄県</span><br/>
==jan==
ma Nijon li jo e kulupu jan Jamato anu kulupu jan Nijon, e kulupu jan Ajenu e kulupu jan Lijukiju. jan Ajenu li kulupu jan nanpa wan pi [[ma Okito]]. kulupu jan Lijukiju li lon [[kulupu pi ma lili]] Lijukiju. jan Jamato li lon ma ali pi ma Nijon. jan mute li toki e toki Nijon, taso [[toki Ajenu]] en [[toki Okinawa]] li kin lon.
ma pi ma Nijon li lili, taso nanpa jan lon ma Nijon li suli. jan mute li lon ma Nijon. mute jan la ona li ma suli nanpa luka luka lon ale.
jan pi ma Nijon li [[musi Ko]].
==esun==
ma Nijon li jo e [[mani]] mute. ona li pali e ijo mute li pana e ijo ni tawa ma ante. ona li kepeken [[mani En pi ma Nijon|mani En]] (¥).
==moku==
{{lipu suli|moku pi ma Nijon}}
== ijo sin ==
* [[sitelen Emosi]]
* [[sitelen tawa pi lon ala pi ma Nijon|sitelen tawa]]
== lipu mama ==
<references/>
{{ma Asija}}
[[kulupu:ma Asija]]
[[kulupu:kulupu pi ma lili]]
[[kulupu:ma Nijon]]
{{DEFAULTSORT:Nijon, ma}}
[[kulupu:ma lawa]]
pyb0d5wjgxsso7kqc20qrjrfyet4zbt
71311
71289
2026-09-15T11:56:51Z
Jan Pilavik
7907
/* ma suli Kijusiju */
71311
wikitext
text/x-wiki
<!---toki suli tawa jan ante: sina wile pana e sitelen Kansi pi ma Nijon la o pana e ona mute lon poki ni: <span lang="ja"></span>. sina pana ala la sitelen Ansi pi ma Sonko li kama--->
{{poki sona ma
|nimi ma=ma Nijon|nimi mama=<span lang="ja">日本</span>
|ma=
|len ma=[[sitelen:Flag_of_Japan.svg|border|130px]]
|sitelen lawa=[[sitelen:Imperial Seal of Japan.svg|101x85px]]
|kalama musi ma= <span lang="ja">君が代</span><br>(lawa pi jan lawa sewi)<br>[[sitelen:Kimi ga Yo instrumental.ogg]]
|sitelen ma= [[sitelen:Japan (orthographic projection).svg|220px]]
|toki lawa=[[toki Nijon]]
|toki ante=
|nasin lawa=
|jan lawa=[[jan lawa Nalusito]]<br>[[jan Takawisi Sanaje]]
|ISO 3166=JP
|ma tomo lawa=[[ma tomo Tokijo]]
|mani=[[mani Jen]] (¥)
|tenpo=UTC+9|suli ma=km² 377975.64|mute jan=jan 122810000}}
{{pini ala}}
{{nimi ijo|'''ma Nijon'''|日本|toki Nijon|[ma pi] tan suno|ipa=/ɲihoꜜɴ/}} li ma lon [[ma Asija]]. ona li [[kulupu pi ma lili]]. jan ona li kepeken kin nimi {{nimi ijo|"'''ma Nipon'''"|日本|toki Nipon||ipa=/ɲippoꜜɴ/}} tawa ma ni. toki suli ona li {{nimi ijo|[[toki Nijon]]|日本語|toki Nijon|toki Nijon|ipa=/ɲihoŋɡo/}}.
ma Nijon li poka tawa [[telo suli Pasipi]] tawa [[telo suli Nijon]] tawa [[ma Sonko]] tawa [[ma Anku seli]] tawa [[ma Anku lete]] tawa [[ma Losi]].
ma suli pi ma Nijon li tu tu: [[ma Okito]] en [[ma Onsu]] en [[ma Sikoku]] en [[ma Kijusiju]]. ma Onsu li ma suli nanpa wan li mute jan nanpa wan. ma Nijon li jo e [[kulupu ma Lijukiju|kulupu ma lili lon telo Lijukiju]] kin. ma suli nanpa wan pi ma Lijukiju li [[ma Okinawa]].
[[ma tomo lawa]] pi ma Nijon li [[ma tomo Tokijo]]. tenpo pini la [[ma tomo Kijoto]] li ma tomo lawa pi ma ni. tenpo pini pini la [[ma tomo Nala]] li ma tomo lawa. tenpo pini pini la jan Nijon li nimi e ma ni li ma Jamato.
==tenpo pini==
toki pi nasin sewi pi ma Nijon li toki e ni: tenpo pini majuna la jan sewi li kama tawa ma Nijon, li lawa e ma Nijon. ona li mama pi jan lawa mama pi ma Nijon.
[[tenpo Somon pi ma Nijon|tenpo Somon]] la jan pi ma Nijon li alasa e soweli e kala e kasi. [[tenpo Jajowi]] la jan li kama tan [[ma Sonko]] tan [[ma Anku]]. ona li pana sona e ni tawa jan pi ma Nijon: nasin pi mama kasi. [[tenpo Kopun]] en [[tenpo Asuka]] en [[tenpo Nala]] la, jan lawa mama pi ma Nijon li kama wawa. sona pona en ilo pona en nasin sewi li kama tan ma Sonko en ma Anku. [[tenpo Ewijan]] la, ma tomo lawa li kama [[ma tomo Kijoto]].<ref>https://archive.org/details/historyofjapanto00sans/page/n5/mode/2up</ref> tenpo Ewijan la jan li open pali e toki musi mute.
tenpo li weka la, jan utala li kama wawa. [[tenpo Kamakula]] en [[tenpo Mulomasi]] la, jan utala li lawa e ma Nijon. jan lawa mama li kama wawa ala. tenpo sike nanpa 1467 la, [[utala insa]] pi ma Nijon li open. ni la ma Nijon li kama ma mute. ma mute li utala e ma ante. tenpo sike nanpa 1543 la, ilo utala wawa li kama tan jan pi [[ma Potuke]]. [[tenpo Asusi Momojama]] la, [[jan Ota Nopunaka]] li utala mute li wan e ma mute. taso [[jan Akesi Misusite]] li moli e ona. tenpo poka lili la jan ante li moli e jan Akesi Misusite. tenpo sike nanpa 1590 la, [[jan Tojotomi Itejosi]] li wan e ma Nijon. ona li utala e ma Anku en ma Sonko kin, taso ona li moli la utala li pini. tenpo ni la jan utala pi ma Nijon li kama kulupu tu. tenpo sike nanpa 1600 la, kulupu pi jan utala tu li kama utala suli. [[jan Tokukawa Ijejasu]] li anpa e jan utala ante, li open lawa e ma Nijon. ni la [[tenpo Eto]] li open.
tenpo Eto la utala li lili. taso tenpo li weka la, jan pi [[ma Elopa]] en jan pi [[ma Mewika]] li kama. tenpo ni la ma Nijon li wawa ala, ni la jan mute li utala e jan lawa. jan lawa mama pi ma Nijon en jan sin mute li open lawa e ma Nijon. ona li sona mute tan ma Mewika tan ma Elopa. ma tomo lawa li kama [[ma tomo Tokijo]]. tenpo sike nanpa 1894 la, ma Nijon li utala e ma Sonko li anpa e ona. ni la ma Nijon li kama jo e [[ma Tawan]]. tenpo sike nanpa 1904 la, ma Nijon li utala e [[ma Lusi]] li anpa e ona. tenpo sike nanpa 1910 la, ma Nijon li kama jo e ma Anku. [[utala suli nanpa wan]] la, ma Nijon en [[ma Juke]] li jan pona. tenpo lili li weka la, jan utala li kama jan lawa. tenpo pi [[utala suli nanpa tu]] la, ma Nijon li ma pi [[nasin pi palisa mute]]. ni la ma Nijon en [[ma Tosi]] en [[ma Italija]] li jan pona. tenpo sike nanpa 1941 la, ma Nijon li utala e ma Mewika. ma Mewika li kepeken e ilo utala wawa wawa tu tawa ma Nijon. ni la ma Mewika li anpa e ma Nijon.
utala suli nanpa tu li pini la, ma Mewika li lawa e ma Nijon, li sin e ona. jan lawa mama li kama wawa ala. tenpo sike nanpa 1952 la, lawa pi ma Mewika li pini. tenpo poka lili la, esun pi ma Nijon li kama wawa mute. tenpo sike nanpa 1964 la, [[musi utala Olinpi]] li kama tawa ma tomo Tokijo.
tenpo sike nanpa 2019 la, [[jan lawa Nalusito]] li kama jan lawa mama.
'''tenpo pi ma Nijon'''<br>
[[tenpo Somon pi ma Nijon|tenpo Somon]]<br>
[[tenpo Jajowi]]<br>
[[tenpo Kopun]]<br>
[[tenpo Asuka]]<br>
[[tenpo Nala]]<br>
[[tenpo Ewijan]]<br>
[[tenpo Kamakula]]<br>
[[tenpo Mulomasi]]<br>
[[tenpo Asusi Momojama]]<br>
[[tenpo Eto]]<br>
[[tenpo Mewisi]]<br>
[[tenpo Tawisijo]]<br>
[[tenpo Sijowa]]<br>
[[tenpo Ewise]]<br>
[[tenpo Lewa]]
==ma==
[[Sitelen:Regions and Prefectures of Japan no labels.svg|thumb|[[lipu ma]] pi ma Nijon]]
ma Nijon la ma lili 47 li lon. ma suli 8 kin li lon.<ref>https://web-japan.org/factsheet/en/pdf/e02_regions.pdf</ref>
===ma suli Okito===
1. [[sitelen:Flag of Hokkaido Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Okito]]: <span lang="ja">北海道</span>
* [[ma tomo Sapolo]]: ''Sapporo'' <span lang="ja">札幌</span>
===ma suli Tojoku===
2. [[sitelen:Flag of Aomori Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Ajomoli]]: <span lang="ja">青森県</span><br/>
3. [[sitelen:Flag of Iwate Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Iwate]]: <span lang="ja">岩手県</span><br/>
4. [[sitelen:Flag of Miyagi Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Mijaki]]: <span lang="ja">宮城県</span><br/>
* [[ma tomo Senta]]: ''Sendai'' <span lang="ja">仙台</span>
5. [[sitelen:Flag of Akita Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Akita]]: <span lang="ja">秋田県</span><br/>
6. [[sitelen:Flag of Yamagata Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Jamakata]]: <span lang="ja">山形県</span><br/>
7. [[sitelen:Flag of Fukushima Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Pukusima]]: <span lang="ja">福島県</span>
===ma suli Kanto===
8. [[sitelen:Flag of Ibaraki Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Ipalaki]]: <span lang="ja">茨城県</span><br/>
9. [[sitelen:Flag of Tochigi Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Tosiki lon ma Nijon|ma Tosiki]]: <span lang="ja">栃木県</span><br/>
10. [[sitelen:Flag of Gunma Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kuma lon ma Nijon|ma Kuma]]: <span lang="ja">群馬県</span><br/>
11. [[sitelen:Flag of Saitama Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Sawitama]]: <span lang="ja">埼玉県</span><br/>
* [[ma tomo Satama]]: ''Saitama'' <span lang="ja">さいたま</span>
12. [[sitelen:Flag of Chiba Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Sipa]]: <span lang="ja">千葉県</span><br/>
* [[ma tomo Sipa]]: ''Chiba'' <span lang="ja">千葉</span>
13. [[sitelen:Flag of Tokyo Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Tokijo]]: <span lang="ja">東京都</span><br/>
* [[ma tomo Tokijo]]: ''Tokyo'' <span lang="ja">東京</span>
14. [[sitelen:Flag of Kanagawa Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kanakawa]]: <span lang="ja">神奈川県</span>
* [[ma tomo Jokowama]]: ''Yokohama'' <span lang="ja">横浜</span>
* [[ma tomo Kawasaki]]: ''Kawasaki'' <span lang="ja">川崎</span>
* [[ma tomo Sakamijala]]: ''Sagamihara'' <span lang="ja">相模原</span>
===ma suli Sijupu===
15. [[sitelen:Flag of Niigata Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Nikata]]: <span lang="ja">新潟県</span><br/>
16. [[sitelen:Flag of Toyama Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Tojama]]: <span lang="ja">富山県</span><br/>
17. [[sitelen:Flag of Ishikawa Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Isikawa]]: <span lang="ja">石川県</span><br/>
18. [[sitelen:Flag of Fukui Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Pukuwi]]: <span lang="ja">福井県</span><br/>
19. [[sitelen:Flag of Yamanashi Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Jamanasi]]: <span lang="ja">山梨県</span><br/>
20. [[sitelen:Flag of Nagano Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Nakano]]: <span lang="ja">長野県</span><br/>
21. [[sitelen:Flag of Gifu Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kipu]]: <span lang="ja">岐阜県</span><br/>
22. [[sitelen:Flag of Shizuoka Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Sisujoka]]: <span lang="ja">静岡県</span><br/>
* [[ma tomo Amamatu]]: ''Hamamatsu'' <span lang="ja">浜松</span>
* [[ma tomo Sisuwoka]]: ''Shizuoka'' <span lang="ja">静岡</span>
23. [[sitelen:Flag of Aichi Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Awisi (ma Nijon)|ma Awisi]]: <span lang="ja">愛知県</span>
* [[ma tomo Nakoja]]: ''Nagoya'' <span lang="ja">名古屋</span>
===ma suli Kinki===
24. [[sitelen:Flag of Mie Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Mije]]: <span lang="ja">三重県</span><br/>
25. [[sitelen:Flag of Shiga Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Sika]]: <span lang="ja">滋賀県</span><br/>
26. [[sitelen:Flag of Kyoto Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kijoto]]: <span lang="ja">京都府</span><br/>
* [[ma tomo Kijoto]]: ''Kyoto'' <span lang="ja">京都</span>
27. [[sitelen:Flag of Osaka Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Osaka]]: <span lang="ja">大阪府</span><br/>
* [[ma tomo Osaka]]: ''Osaka'' <span lang="ja">大阪</span>
* [[ma tomo Saka]]: ''Sakai'' <span lang="ja">堺</span>
28. [[sitelen:Flag of Hyogo Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Ijoko]]: <span lang="ja">兵庫県</span><br/>
* [[ma tomo Kope]]: ''Kobe'' <span lang="ja">神戸</span>
29. [[sitelen:Flag of Nara Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Nala]]: <span lang="ja">奈良県</span><br/>
* [[ma tomo Nala]]: ''Nara'' <span lang="ja">奈良</span>
30. [[sitelen:Flag of Wakayama Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Wakajama]]: <span lang="ja">和歌山県</span>
===ma suli Sijukoku===
31. [[sitelen:Flag of Tottori Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Totoli]]: <span lang="ja">鳥取県</span><br/>
32. [[sitelen:Flag of Shimane Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Simane]]: <span lang="ja">島根県</span><br/>
33. [[sitelen:Flag of Okayama Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Okajama]]: <span lang="ja">岡山県</span><br/>
34. [[sitelen:Flag of Hiroshima Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Ilosima]]: <span lang="ja">広島県</span><br/>
35. [[sitelen:Flag of Yamaguchi Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Jamakusi]]: <span lang="ja">山口県</span>
===ma suli Sikoku===
36. [[sitelen:Flag of Tokushima Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Tokusima]]: <span lang="ja">徳島県</span><br/>
37. [[sitelen:Flag of Kagawa Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kakawa]]: <span lang="ja">香川県</span><br/>
38. [[sitelen:Flag of Ehime Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Esime]]: <span lang="ja">愛媛県</span><br/>
39. [[sitelen:Flag of Kochi Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kosi]]:<span lang="ja"> 高知県</span>
===ma suli Kijusiju===
40. [[sitelen:Flag of Fukuoka Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Pukujoka]]: <span lang="ja">福岡県</span><br/>
* [[ma tomo Kitakijusiju]]: ''Kitakyushu'' <span lang="ja">北九州</span>
41. [[sitelen:Flag of Saga Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Saka (ma Nijon)|ma Saka]]: <span lang="ja">佐賀県</span><br/>
42. [[sitelen:Flag of Nagasaki Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Nakasaki]]: <span lang="ja">長崎県</span><br/>
43. [[sitelen:Flag of Kumamoto Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kumamoto]]: <span lang="ja">熊本県</span><br/>
44. [[sitelen:Flag of Oita Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Owita]]: <span lang="ja">大分県</span><br/>
45. [[sitelen:Flag of Miyazaki Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Mijasaki]]: <span lang="ja">宮崎県</span><br/>
46. [[sitelen:Flag of Kagoshima Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Kakosima]]: <span lang="ja">鹿児島県</span><br/>
47. [[sitelen:Flag of Okinawa Prefecture.svg|20px|frameless]] [[ma Okinawa]]: <span lang="ja">沖縄県</span><br/>
==jan==
ma Nijon li jo e kulupu jan Jamato anu kulupu jan Nijon, e kulupu jan Ajenu e kulupu jan Lijukiju. jan Ajenu li kulupu jan nanpa wan pi [[ma Okito]]. kulupu jan Lijukiju li lon [[kulupu pi ma lili]] Lijukiju. jan Jamato li lon ma ali pi ma Nijon. jan mute li toki e toki Nijon, taso [[toki Ajenu]] en [[toki Okinawa]] li kin lon.
ma pi ma Nijon li lili, taso nanpa jan lon ma Nijon li suli. jan mute li lon ma Nijon. mute jan la ona li ma suli nanpa luka luka lon ale.
jan pi ma Nijon li [[musi Ko]].
==esun==
ma Nijon li jo e [[mani]] mute. ona li pali e ijo mute li pana e ijo ni tawa ma ante. ona li kepeken [[mani En pi ma Nijon|mani En]] (¥).
==moku==
{{lipu suli|moku pi ma Nijon}}
== ijo sin ==
* [[sitelen Emosi]]
* [[sitelen tawa pi lon ala pi ma Nijon|sitelen tawa]]
== lipu mama ==
<references/>
{{ma Asija}}
[[kulupu:ma Asija]]
[[kulupu:kulupu pi ma lili]]
[[kulupu:ma Nijon]]
{{DEFAULTSORT:Nijon, ma}}
[[kulupu:ma lawa]]
7pnjtsz38bg8tzdcnxcqjwzfy0t4qnh
nasin telo Misisipi
0
3136
71306
26892
2026-09-15T09:31:38Z
Tymewalk
450
71306
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:Mississippiriver-new-01.png|thumb|sitelen ma pi telo linja Misisipi]]
{{nimi ijo|'''nasin telo Misisipi'''|Mississippi River|toki Inli||ipa=}} li [[nasin telo]] pi [[ma Mewika]]. suli linja ona li [[suli linja Kilometa|suli Kilometa]] 3,872 km. nasin telo ale pi ma Mewika la, ona li suli nanpa tu. ([[nasin telo Misuwi]] li suli nanpa wan).<ref>{{tan sona|linja=https://www.nps.gov/miss/riverfacts.htm|tan=sona pi nasin telo Misisipi|nimi tan kepeken toki tan=Mississippi River Facts|kulupu toki=kulupu National Park Service|tenpo lukin=2026-09-15}}</ref> ona li open lon [[ma Minisota]] li kama wan e [[telo suli]] lon [[ma Luwisijana]].
== tan sona ==
{{sona pi tan sona}}
{{lili ike}}
[[kulupu:nasin telo]]
[[kulupu:ma Mewika]]
q32n6kbbkw4gtdo2zo8m6c0qmgwx7ug
71307
71306
2026-09-15T09:31:50Z
Tymewalk
450
71307
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:Mississippiriver-new-01.png|thumb|sitelen ma pi telo linja Misisipi]]
{{nimi ijo|'''nasin telo Misisipi'''|Mississippi River|toki Inli||ipa=}} li [[nasin telo]] pi [[ma Mewika]]. suli linja ona li [[suli linja Kilometa|suli Kilometa]] 3,872 km. nasin telo ale pi ma Mewika la, ona li suli nanpa tu. ([[nasin telo Misuwi]] li suli nanpa wan.)<ref>{{tan sona|linja=https://www.nps.gov/miss/riverfacts.htm|tan=sona pi nasin telo Misisipi|nimi tan kepeken toki tan=Mississippi River Facts|kulupu toki=kulupu National Park Service|tenpo lukin=2026-09-15}}</ref> ona li open lon [[ma Minisota]] li kama wan e [[telo suli]] lon [[ma Luwisijana]].
== tan sona ==
{{sona pi tan sona}}
{{lili ike}}
[[kulupu:nasin telo]]
[[kulupu:ma Mewika]]
occ8rlppuet09xd416xumfm508bb8xg
ma Mewika en ma Sesesele li utala
0
3823
71308
66751
2026-09-15T10:27:37Z
Theooolone
3494
/* utala lon ma Anku */ mi pona e toki
71308
wikitext
text/x-wiki
{{poki sona utala|nimi utala=ma Mewika en ma Sesesele li utala|sitelen=[[sitelen:Montage of Cold War pictures.png|300px]]|toki pi anpa sitelen=sitelen pi poka pi pini suno (tan sewi tawa anpa): [[ilo pi utala suli]] pi ma Mewika lon [[telo suli Pasipi]], [[tomo tawa|tomo tawa lon kon]] pi ma Mewika en tomo tawa lon telo pi ma Seseselo li jo e ilo utala suli, [[utala lon ma Sekolowenko]], [[utala lon ma Akan]].<br>sitelen pi poka pi open suno (tan sewi tawa anpa): [[utala lon ma Anku]], [[utala lon ma Wije]], [[ilo mun]] "Apolo" en ilo mun "Soju" li wan, pakala pi [[sinpin lon ma tomo Pelin]]|tenpo open=tenpo sike nanpa 1947 en tenpo suno nanpa 65|tenpo pini=tenpo sike nanpa 1991 en tenpo suno nanpa 360|ma=ma ali|tan=ma suli li jo e nasin ante|lon ala lon=lon ala|ante=<br>
* ma pi open suno li pakala (en [[pakala e ma Sesesele|ma Sesesele]])
* [[ma Tosi]] li wan
* kulupu ma Wasawa en kulupu mani pona li pini
* [[kulupu ma utala pi telo Alansi lete|kulupu KMUAL]] en [[kulupu Elopa]] li kama suli|weka nanpa wan=ala|weka nanpa tu=ala|kulupu utala nanpa wan=[[ma pi pini suno]]:<br>[[ma Mewika]]<br>kulupu KMUAL|kulupu utala nanpa tu=[[ma pi open suno]]:<br>[[ma Sesesele]]<br>[[kulupu ma Wasawa]]<br>[[kulupu mani pona]]}}
'''[[ma Mewika]] en [[ma Sesesele]] li utala''' anu '''utala lete'''. utala ni li open lon tenpo sike nanpa 1946 li pini lon tenpo sike nanpa 1991. utala ni la [[nasin pi pali kulupu]] en [[nasin mani]] li utala. [[ma Sesesele]] li kepeken nasin pi pali kulupu. [[ma Mewika]] li kepeken nasin mani. [[sona esun|esun]] en [[ilo]] en [[nasin lawa]] li lon utala ni. utala li pini tan ni: ma Sesesele li pakala.
ma Mewika li utala ala e ma Sesesele. ma Sesesele li utala ala e ma Mewika. taso ona li utala e ma ante tan ni: ona li wile pali e wawa lon ma ni. tenpo ni la, utala mute en [[ante suli]] mute li lon ma ante. [[ma Tosi]] li kipisi: [[ma Tosi pi pini suno]] (pi ma nasin mani) en [[ma Tosi pi open suno]] (pi ma pali kulupu) li lon. tenpo sike nanpa 1949 la, [[kulupu ma utala pi telo Alansi lete]] li open. ma Sonko li kama jo e nasin pi pali kulupu. tenpo sike nanpa 1953 la, [[utala lon ma Anku]] li pini. [[ma Anku]] (ma pi pini suno) en [[ma Soson]] (ma pi open suno) li lon.
tenpo ni la, ma Sesesele en ma Mewika li jo e [[ilo pi utala suli]] li [[tawa mun|tawa]] lon [[pimeja mun]]. [[jan Juli Kakalin]] pi ma Sesesele li jan nanpa wan lon pimeja mun. tenpo sike nanpa 1950 tawa 1969 la, ma Sesesele li kama ike tawa [[ma Sonko]]. tenpo sike nanpa 1961 la, ma Sesesele li pali e [[sinpin pi ma tomo Pelin|sinpin]] lon [[ma tomo Pelin]]. tenpo sike nanpa 1962 la, [[tenpo ike Kalipi]] li lon. jan mute li pilin e ni: [[utala suli nanpa tu wan]] li lon tenpo kama. [[jan Leoni Pesew]] li lawa e ma Sesesele la, tenpo lape pi utala lete li lon. ma Mewika li [[utala lon ma Wije|utala e ma Wije]]. ma Sesesele li [[utala e ma Akan]].
tenpo sike nanpa 1985 la, [[jan Mike Kopasow]] li kama lawa pi ma Sesesele. ona li open e {{lipu li ala|nasin pali sin|Q167634}}. taso tenpo sike nanpa 1989 la, ona li toki e ni: ma Sesesele li pana ala e ijo tawa ma pi kulupu ma Wasawa. ni li tan pi [[ante suli lon tenpo sike nanpa 1989]] lon ma pi open suno. ma ni li weka e nasin pi pali kulupu. ma Tosi li wan. tenpo sike nanpa 1991 la, ma Sesesele li [[pakala pi ma Sesesele|pakala]]. utala lete li pini.
utala lete li pini la, ma Mewika li kama wawa, [[kulupu ma utala pi telo Alansi lete]] en kulupu Elopa li kama suli. [[ma Jukolawija]] li kipisi tan [[utala mute lon ma Jukolawija|utala mute]] lon tenpo kama. jan mute li pilin e ni: utala lete nanpa tu anu utala lete sin li open lon tenpo kama.
== nimi==
ma Mewika li kama jo e ilo pi utala suli. [[jan sitelen]] [[jan So Owe|So Ole]] li toki e "utala lete" lon lipu ona {{nimi ijo|"sina en ilo pi utala suli"|You and the Atomic Bomb|toki Inli}}. ona li pilin e ni: ma suli tu anu tu wan li lon tenpo kama, ona mute li utala ala e ona mute. tenpo sike nanpa 1947 la, [[jan Pena Palu]] (ona li pana e pilin tawa jan lawa pi ma Mewika) li toki e "utala lete" lon toki ona.<ref>{{tan sona|nimi jan kepeken toki tan=HISTORY com Editors|toki tan=en|linja=https://www.history.com/this-day-in-history/april-16/bernard-baruch-coins-the-term-cold-war|tan=Bernard Baruch popularizes the term “Cold War” {{!}} April 16, 1947|tenpo=2009-11-13|tenpo lukin=2026-06-08}}</ref> nimi ni li toki mute lon tenpo kama.
==open ==
[[sitelen:Cold War alliances mid-1975.png|left|thumb|tenpo sike nanpa 1975 la, [[sitelen ma]] pi utala lete<br>{{kule pi sitelen ma|kule=blue|toki=ma pi nasin mani}}<br>{{kule pi sitelen ma|kule=red|toki=ma pi nasin pali kulupu}}<br>{{kule pi sitelen ma|kule=green|toki=ma ante}}]]
===open===
tenpo sike nanpa 1945 la, ma Sesesele li wile e jo pi [[ma Tuki]]: nasin telo pi [[telo suli pimeja]] en ma lili. tenpo ni la, ma Mewika li pali e ilo pi utala suli. ona li kepeken e ni: ona li [[pakala e ma tomo Nakasaki e ma tomo Kilosima|pakala]] e [[ma tomo Nakasaki]] e [[ma tomo Kilosima]] pi [[ma Nijon]]. [[utala suli nanpa tu]] li pini la, jan utala pi ma Sesesele li lon [[ma Elopa]]. ni li ike tawa ma Mewika en [[ma Juke]]. ma Mewika li pali e {{lipu li ala|nasin Totalisi|Q1586924}}: ona li wile pakala e ma tomo 20 pi ma Sesesele.
[[sitelen:Deutschland Bundeslaender 1957.svg|thumb|228x228px|sitelen ma pi ma Tosi<br>{{kule pi sitelen ma|kule=blue|toki=ma Tosi pi pini suno}}<br>{{kule pi sitelen ma|kule=red|toki=ma Tosi pi open suno}}<br>{{kule pi sitelen ma|kule=green|toki=ma tomo Pelin}}|left]]
tenpo sike nanpa 1946 la, ma pi pini suno li wile e ni: jan utala pi ma Sesesele li weka e [[ma Ilan]]. [[jan Winson Sesile]] li toki e ni: ma pali kulupu li ike tawa ma Juke en ma Mewika. ma Sesesele li wile ala e ni.
tenpo sike nanpa 1946 la, [[jan So Kenan]] (ante la, jan lawa pi tomo ma Mewika lon [[ma tomo Makuwa]]) li pali e lipu. ona li toki lon lipu e ni: ma Sesesele li ike tawa ma Mewika. tenpo sike nanpa 1947 la, ma Sesesele li pali e {{lipu li ala|kulupu pi ma pi nasin pi pali kulupu|Q183533}}. [[tenpo suno]] nanpa 71 la, jan lawa pi ma Mewika [[jan Kali Tumen|Kali Tumen]] li open e [[nasin pi jan Tumen|nasin]]: ma Mewika li weka e nasin pi pali kulupu lon ma ante. ma Mewika li pali e {{lipu li ala|nasin Masal|Q4576}}: ona li pana e mani tawa ma Elopa, ma Elopa li weka e nasin pi pali kulupu. tenpo sike nanpa 1948 la, nasin Masal li open. tenpo ni la, ma Jukolawija li weka e kulupu pi ma pali kulupu.
=== tenpo utala===
tenpo suno nanpa 51 tawa nanpa 56 la, ante suli li lon [[ma Sekolowenko]]. ma li kama jo e nasin pi pali kulupu. tenpo suno nanpa 115 la, jan lawa pi ma Sesesele [[jan Josi Salin|Josi Salin]] li open e taso pi ma tomo Pelin. tenpo ni la, ma tomo Pelin li kipisi: ma pi pini suno (ma pi nasin mani li jo e ni) en ma pi open suno (ma Sesesele li jo e ni). tenpo sike nanpa 1949 en tenpo suno nanpa 132 la, taso li pini. tenpo ni la, ma Sesesele li kepeken e ilo pi utala suli. tenpo ni la, ma Tosi pi pini suno (lon ma pi nasin mani), ma Tosi pi open suno (pi pali kulupu) li lon.
[[utala insa lon ma Sonko]] li pini la, ma Sonko li tawa lon nasin pi pali kulpu, [[jan Mo Seton]] li kama jan lawa. tenpo suno nanpa 94 la, [[ma Pesije]], [[ma Tansi]], [[ma Lusepu]], [[ma Netelan]], [[ma Nosiki]], [[ma Italija]], ma Juke, [[ma Kanse]], [[ma Isilami]], [[ma Kanata]], ma Mewika en [[ma Potuke]] li pali e kulupu KMUAL. ma Sesesele li pali e kulupu mani pona, ma pona pi ma Sesesele li tawa lon nasin pi pali kulupu. tenpo sike nanpa 1950 en tawa, ma Tosi pi pini suno li kama jo e jan utala e ijo utala. tenpo sike nanpa 1955 la, ona li tawa lon kulupu KMUAL.
=== utala lon ma Anku===
[[sitelen:Truman signing the North Atlantic Treaty.gif|left|thumb|197x197px|jan Tumen en jan ante li open e kulupu KMUAL]]
[[sitelen:Korean war 1950-1953.gif|thumb|219x219px|utala lon ma Anku]]{{lipu suli|utala lon ma Anku}}
utala suli nanpa tu li pini la, ma Anku lete li ma pali kulupu, ma Anku seli li ma pi nasin mani. tenpo sike nanpa 1950 en tenpo suno nanpa 176 la, kulupu utala pi [[jan Kin Isan]] (jan lawa pi ma Anku lete) li utala e ma Anku seli. ma Mewika li pana e jan utala mute tawa ma Anku seli.
kulupu utala pi ma Anku lete li kama jo e ma tomo Solu, ma Anku seli li jo e ma poka [[ma tomo Pusan]] taso. ma Mewika li tawa lon ma Anku li kama jo e [[ma tomo Pijonjan]]. ma Sonko li tawa lon ma Anku li kama jo e ma tomo Solu. ma Mewika li utala li tu e ma Anku ali. tenpo sike nanpa 1953 en tenpo suno nanpa 208 la, utala li pini. ma Anku en ma Soson li lon.
===ilo pi utala suli ===
[[sitelen:1973 NATO and WP troop strengths in Europe.svg|thumb|193x193px|utala lete la, sitelen ma pi ma Elopa en sitelen ma pi jan utala<br>{{kule pi sitelen ma|kule=blue|toki=ma pi kulupu KMUAL}}<br>{{kule pi sitelen ma|kule=red|toki=ma pi kulupu ma Wasawa}}<br>{{kule pi sitelen ma|kule=green|toki=ma Jukolawija}}<br>{{kule pi sitelen ma|kule=gray|toki=ma ante}}]]
tenpo sike nanpa 1953 la, jan Josi Salin li moli. [[jan Nikita Kusow]] li kama jan lawa pi ma Sesesele. tenpo sike nanpa 1955 la, ma Sesesele en ma open suno li pali e kulupu ma Wasawa. tenpo sike nanpa 1956 la, ona li toki e ni: jan Salin li ike mute. ona li toki tawa jan suli pi ma pi pini suno lon ma Masuka e {{lipu li ala|toki "mi mute li weka sona e sina mute"|Q1076702}}. ona li pilin e ni: nasin pi pali kulupu li anpa e nasin mani.
[[jan Taj Esenkasel]] li jan lawa pi ma Mewika. ona li open e {{lipu li ala|nasin "lukin sin"|Q1982700}}: ma Mewika li pali e ilo pi utala suli mute. ma Mewika li wile e pakala e ma tomo 1200 pi ma open suno.
tenpo sike nanpa 1953 la, jan pali lon ma tomo Pelin pi open suno li toki e ni: jan lawa li ike tawa mi mute. tenpo sike nanpa 1956 la, ijo sama li lon [[ma Posuka]]. tenpo ni la, [[ante suli lom ma Mosijo|ante suli]] li lon [[ma Mosijo]], jan lawa li pini e ni. tenpo sike nanpa 1956 tawa 1957 la, [[utala lon nasin telo Esewese]] li lon: ma Masu li kama jo e [[nasin telo Esewese]]. ma Juke, ma Kanse en [[ma Isale]] li wile kama jo e ni. utala li pini la, ma Masu li jo e nasin telo. jan Kusow li toki tawa jan suli pi ma Mewika e ni: {{nimi ijo|"mi mute lukin tawa sina mute e mama meli pi kusa"|Мы вам покажем кузькину мать|toki Lusi}}.
tenpo sike nanpa 1957 la, jan suli pi ma Posuka [[Atam Lapasi]] li toki e ni: [[ma Elopa insa]] li jo ala e ilo pi utala suli. ni li ike tawa ma Mewika, ma Juke, ma Kanse en ma Tosi pi pini suno. tenpo sike nanpa 1958 la, jan Kusow li toki e ni tawa [[kulupu ma utala pi telo Alansi lete]]: o weka e kulupu utala sina tan ma tomo Pelin, ma tomo Pelin li [[ma lawa]]. kulupu KMUAL li pali ala e ni. tenpo sike nanpa 1961 la, [[jan Son Kenesi]] li kama jan lawa pi ma Mewika. ona li suli e ilo pi utala suli. tenpo sike nanpa 1963 la, jan sona ala li moli e ona lon [[ma tomo Talas]].
===ma suli en ma ante ===
jan lawa lon ma ante li ike tawa ma Mewika, ma Mewika li weka e ona. tenpo sike nanpa 1953 la, ma Mewika li wile weka e jan lawa [[Muwama Mosasi]] pi ma Ilan. tenpo sike nanpa 1954 la, ma Mewika li weka e jan lawa pi [[ma Katemala]]. tenpo sike nanpa 1958 la, ma Mewika li pana e ilo utala tawa jan pi nasin ante lon [[ma Intonesija]]. tan ni la, jan ni li wile weka e nasin pi pali kulupu lon ma Intonesija. tenpo sike nanpa 1960 la, ma Mewika li weka e jan suli pi [[ma Konko]]. ma Juke li weka e nasin pi pali kulupu lon [[ma Malasija]] e [[ma Kajana]]. tenpo ni la, ma Wije li kipisi: ma Wije lete (ma pi open suno) en ma Wije seli (ma pi pini suno). ma Mewika li pana e mani tawa ma Wije seli. tenpo ni la, ma Sesesele li ike tawa ma Sonko tan ni: jan Salin li pona tawa jan Mo Seton, jan Salin li ike tawa jan Kusow.
===tawa mun===
tenpo sike nanpa 1957 la, {{nimi ijo|[[ilo mun]] "Sputnik-1"|Спутник-1|toki Lusi}} pi ma Sesesele li tawa lon pimeja mun. ona li nanpa wan. soweli lon pimeja mun nanpa wan li {{lipu li ala|soweli Laka|Q53662}} pi ma sama. tenpo sike sama la, ona li tawa lon {{nimi ijo|ilo "Sputnik-2"|Спутник-2|toki Lusi}}. tenpo sike nanpa 1959 la, {{nimi ijo|ilo "Luna-2"|Луна-2|toki Lusi}} li tawa lon [[mun poka|mun Luna]]. ona li nanpa wan. tenpo sike nanpa 1961 la, jan Juli Kakalin li tawa lon pimeja mun. ona li jan nanpa wan lon ni. tenpo sike nanpa 1969 la, [[jan Nije Anton]] li lon mun Luna. ona li nanpa wan. tenpo sike nanpa 1975 la, {{nimi ijo|ilo "Sojus"|Союз|toki Lusi}} pi ma Sesesele en {{nimi ijo|ilo "Apolo"|Apollo|toki Inli}} pi ma Mewika li wan.
[[sitelen:Bruce Crandall's UH-1D.jpg|thumb|tenpo sike nanpa 1965 la, jan utala pi ma Mewika lon ma Wije]][[sitelen:CheyFidel.jpg|thumb|195x195px|jan Pite Kaso (poka pi pini suno) en jan Se Kepata (poka pi open suno)|left]]
===telo Kalipi en ma tomo Pelin===
{{lipu suli|tenpo ike Kalipi}}
tenpo sike nanpa 1959 en tenpo suno nanpa 1 la, ante suli lon ma Kupa li pini. [[jan Se Kepata]] en [[jan Pite Kaso]] li kama jan lawa. nasin pi pali kulupu li kama nasin lawa. ma Kupa li wile esun jo e ilo utala pi ma pi open suno. ma Mewika li wile weka e jan lawa pi ma Kupa. tenpo sike nanpa 1961 la, ma Mewika li utala e ma Kupa.
jan pi ma Tosi pi open suno li tawa lon ma Tosi pi pini suno. ona li tawa lon ma tomo Pelin pi pini suno tan ma tomo Pelin pi open suno. tenpo suno nanpa 225 la, ma Sesesele li pali e sinpin lon ma tomo Pelin.
tenpo ni la, ma Sesesele, ma Juke, ma Mewika, ma Nosiki, ma Nijon, [[ma Setapika]], [[ma Nusilan]], ma Pesije, [[ma Oselija]], [[ma Alensina]], ma Kanse en [[ma Sile]] li open e [[lipu pi ma Antasika]]: ilo utala en ma lawa li lon ala [[ma Antasika]]. ma Mewika li pana e ilo pi utala suli lon ma Italija e ma Tuki. tenpo sike nanpa 1962 la, ma Sesesele li pana e ilo pi utala suli lon ma Kupa. jan mute li pilin e ni: [[utala pi ilo pi utala suli|utala pi ilo utala suli]] li lon tenpo kama.
==lape ==
[[sitelen:Cold War Map 1980.svg|thumb|tenpo sike nanpa 1980 la, sitelen ma pi kulupu ma<br>{{kule pi sitelen ma|kule=#000099|toki=kulupu KMUAL}}<br>{{kule pi sitelen ma|kule=#6666ff|toki=ma pi pini suno}}<br> <span style="color:blue;"><big>'''×'''</big></span> ma li jo e ante suli pi nasin mani<br>{{kule pi sitelen ma|kule=#ff0000|toki=ma pi kulupu ma Wasawa}}<br>{{kule pi sitelen ma|kule=#ff6666|toki=ma pi pali kulupu li pona tawa ma Sesesele}}<br>{{kule pi sitelen ma|kule=#ffcccc|toki=ma pi pini suno}}<br> <span style="color:red;"><big>'''×'''</big></span> ma li jo e ante suli pi nasin pali kulupu<br>{{kule pi sitelen ma|kule=#ffcc33|toki=ma Sonko en [[ma Sipe]]}}<br>{{kule pi sitelen ma|kule=#ccccff|toki=ma ante}}<br> <span style="color:green;"><big>'''×'''</big></span> ma li jo e utala ante|left]][[sitelen:10 Soviet Invasion of Czechoslovakia - Flickr - The Central Intelligence Agency.jpg|thumb|utala lon ma Sekolowenko la, jan pi ma ni li jo e [[len ma]]]]
tenpo sike nanpa 1963 la, ma suli li open e ni: o kepeken ala e ilo pi utala suli lon [[sijelo kon]], pimeja mun en telo. tenpo sike nanpa 1964 la, jan Leoni Pesew li kama jan lawa pi ma Sesesele. ona li wile e tenpo lape. tenpo sike nanpa 1967 la, ma suli li open e ni: o lon ala ilo pi utala suli lon pimeja mun.
===utala===
{{lipu suli|utala lon ma Wije}}
{{lipu suli|utala lon ma Sekolowenko}}
tenpo sike nanpa 1964 la, tomo tawa lon telo pi ma Wije lete li utala e tomo tawa lon telo pi ma Mewika lon [[telo Pakpo]]. jan lawa pi ma Mewika [[jan Lintan Sonson|Lintan Sonson]] li tawa e jan utala 184 000 lon ma Wije seli. ma Sesesele li pana e ilo utala tawa ma Wije lete. tenpo sike nanpa 1968 la, tawa utala Tet li pakala e ma Wije seli.[[sitelen:Reagan sitting with people from the Afghanistan-Pakistan region in February 1983.jpg|thumb|jan lawa pi ma Mewika [[jan Lonal Lekan|Lonal Lekan]] en jan utala pi nasin sewi Isilami tan ma Akan]]tenpo sike nanpa 1968 la, {{nimi ijo|tenpo seli pi [[ma tomo Paja]]|Pražské jaro|toki Seki|2b=Pražská jar|3b=toki Lowenki}} li lon ma Sekolowenko. jan li wile ken mute. jan utala pi ma Sesesele li tawa lon ma ni. jan pi ma Sekolowenko 300 000 li weka e ma ona. tenpo sike nanpa 1969 la, ma Sesesele en ma Sonko li utala e ona mute tan ni: ona li wile e [[ma lon telo]] lon sinpin.
tenpo sike nanpa 1969 en tawa la, ma Mewika li pona tawa ma Sesesele. tenpo sike nanpa 1973 la, esun pi [[telo pimeja pi pali seli|telo pimeja]] li kama suli. tenpo sike nanpa 1975 la, ma mute li open e lipu pi [[ma tomo Esinki]]. ma Sesesele li pana e ken tawa ma Elopa.
tenpo sike nanpa 1978 en tenpo sike nanpa 1979 la, ante suli li lon ma Ilan e [[ma Nikalawa]]. jan lawa pi ma Mewika li weka e ma ni.
==utala==
{{lipu suli|utala lon ma Akan}}
tenpo sike nanpa 1975 la, utala lon ma Wije li pini. tenpo sike nanpa 1978 la, nasin pi pali kulupu li kama nasin lawa lon [[ma Akan]]. taso tenpo sike nanpa 1979 la, jan utala pi [[nasin sewi Isilami]] li weka e ona. ma Sesesele li utala e ma Akan: {{nimi ijo|utala "Stom-333"|операция «Шторм-333»|toki Lusi}}. ma Mewika li pana e mani tawa jan utala pi ma Akan.
tenpo sike nanpa 1980 la, jan Lonal Lekan li kama jan lawa pi ma Mewika. ma Sesesele li ike tawa ona e jan suli pi ma Juke [[jan Makale Tete|Makale Tete]]. jan Lekan li toki e ni: {{nimi ijo|"ma Sesesele li ma lawa suli ike"|evil empire|toki Inli}}. tenpo sike nanpa 1980 la, {{nimi ijo|nasin pi jan Lekan|Reagan Doctrine|toki Inli}}: o weka e nasin pi pali kulupu, o pana e esun tawa nasin mani e nasin sewi Isilami pi ma Sesesele.
kulupu utala pi ma Sesesele li nanpa wan lon ma ali. tenpo sike nanpa 1980 en tawa la, telo pimeja mute li lon, esun ona li kama lili. ma Sesesele li esun e telo pimeja. tenpo sike nanpa 1983 la, ilo pi ma Sesesele li toki e ni: ma Mewika li utala e ma Sesesele kepeken e ilo pi utala suli. ni li lon ala. [[jan Stanisaw Petow]] li toki e ni: ni li lon ala. ona li pini e utala.
ma Mewika li pana e kulupu utala ona tawa lon [[ma Lunpan]] e [[ma Keneta]], li pakala e [[ma Lipija]].
==pini==
[[sitelen:Reagan and Gorbachev signing.jpg|thumb|tenpo sike nanpa 1985 lon ma tomo Sisi la, jan Kopasow en jan Lekan li open e lipu. lipu ni: o weka e ilo pi utala suli]]
tenpo sike nanpa 1985 la, jan Mike Kopasow li kama jan lawa pi ma Sesesele. ona li wile ante e ma li open e {{nimi ijo|nasin pali sin|Перестройка|toki Lusi}}. ona li pali e ni: ma li jo e [[ilo sona]], [[telo nasa]] li lon ala, pona tawa pali, weka e jan lawa ike, jan lawa li lukin e ijo tan tomo pali, mani tan pali utala li tawa lon kulupu jan. jan Kopasow li open e {{nimi ijo|nasin lukin|Гласность|toki Lusi}}: jan ali li sona e pali pi jan lawa.
jan Kopasow en jan Lekan li lukin lon [[ma tomo Senewa]] (lon tenpo sike nanpa 1985) e [[ma tomo Leikapi]] (lon tenpo sike nanpa 1986). ona li toki e ni: ilo pi utala suli, ilo utala lon pimeja mun, ken jan, utala lon ma Akan. tenpo sike nanpa 1987 la, ona li open e ni lon [[ma tomo Sisi]]: o weka e ilo pi utala suli lili. tenpo sike nanpa 1989 la, ma Sesesele li weka e kulupu utala tan ma Akan.
===ma Elopa pi open suno li kipisi===
{{lipu suli|ante suli lon tenpo sike nanpa 1989}}tenpo sike nanpa 1989 la, jan Kopasow li toki e ni: ma Sesesele li pana ala e ijo tawa ma pi kulupu ma Wasawa. esun pi ma Sesesele li kama ike. tenpo ni la, {{nimi ijo|moku pi ma Elopa ali|Paneuropäisches Picknick|toki Tosi|2b=Páneurópai piknik|3b=toki Mosijo}}: sinpin pi ma Mosijo (ma pi open suno) en [[ma Esalasi]] (ma pi pini suno) li open. {{nimi ijo|awen kiwen|Iron Curtain|toki Inli}} (ma pi open suno li awen, ma pi pini suno li ken ala pilin ni) li pakala.[[sitelen:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|thumb|tenpo sike nanpa 1989 la, pakala pi sinpin lon ma tomo Pelin]]tenpo sike nanpa 1989 la, ma Posuka en ma Mosijo li weka e nasin pi pali kulupu. tenpo ni la, sinpin lon ma tomo Pelin li pakala. jan lawa pi ma Mewika [[jan So Pus nanpa wan|So Pus nanpa wan]] en jan Kopasow lon [[ma Mata]] li toki e ni: utala lete li pini. ma Sekolowemko li lukin e pakala sinpin. jan li open e {{nimi ijo|ante suli suwi|sametová revoluce|toki Seki|2b=nežná revolúcia|3b=toki Lowenki}}. ma Sekolowenka li weka e nasin pi pali kulupu. jan lawa pi [[ma Pokasi]] li kama jo e mani. ona li tawa e mani e esun lon nasin ike. ona li weka e [[nasin kulupu]] pi jan Tuki. ma Pokasi li weka e nasin pi pali kulupu. jan lawa sin pi [[ma Lominija]] li moli e jan lawa pini [[jan Nikola Sauseku|Nikola Sauseku]] tan ni: ona li jan lawa lon tenpo suli, ona li utala e jan. ma Lominija li weka e nasin pi pali kulupu. tenpo sike nanpa 1990 en tenpo suno nanpa 276 la, ma Tosi pi pini suno en ma Tosi pi open suno li wan lon [[ma Tosi]].
===pakala pi ma Sesesele===
{{lipu suli|pakala pi ma Sesesele}}
tenpo sike nanpa 1990 la, ma lili pi ma Sesesele li wile e ken. tenpo sike nanpa 1991 la, jan mute li wile e ni: ma Sesesele li tawa lon kulupu ma. tenpo ni la, {{nimi ijo|utala pi tenpo suli|Августовский путч|toki Lusi}} li lon. jan lawa li wile e awen pi ma Sesesele. taso ona li anpa. tenpo suno 360 la, ma Sesesele ali li pakala. jan Polis Esin li kama jan lawa pi [[ma Lusi]].
{| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed"
! rowspan="2" |ma lili
! colspan="2" |tenpo weka
|-
!tenpo sike
!tenpo suno
|-
|[[ma Nakisewan]]
|1990
|19
|-
|[[ma Lijatuwa]]
|1990
|70
|-
|[[ma Lawi]]
|1990
|124
|-
|[[ma Esi]]
|1990
|128
|-
|[[ma Katelo]]
|1991
|99
|-
|[[ma Tatasan]]
|1991
|80
|-
|[[ma Ukawina]]
|1991
|236
|-
|[[ma Pelalusi]]
|1991
|237
|-
|[[ma Pinesowi]]
|1991
|237
|-
|[[ma Motowa]]
|1991
|239
|-
|[[ma Kilisa]]
|1991
|243
|-
|[[ma Opeki]]
|1991
|244
|-
|[[ma Tosiki]]
|1991
|252
|-
|[[ma Aja]]
|1991
|264
|-
|[[ma Sikimen]]
|1991
|300
|-
|[[ma Nosiso]]
|1991
|305
|-
|[[ma Kasatan]]
|1991
|350
|-
|[[ma Lusi]]
|1991
|346
|-
|[[ma Kakausija]]
|1991
|360
|-
|[[ma Asepajan]]
|1991
|291
|-
|[[ma Asaku]]
|1992
|6
|-
|[[ma Kalakalapa]]
|1992
|9
|-
|[[ma Kimija]]
|1992
|125
|-
|[[ma Usa Ileton]]
|1992
|149
|-
|[[ma Apesene]]
|1992
|204
|}
== ijo pini en wawa ==
[[sitelen:Changes in borders post cold war.png|thumb|utala lete li pini la, ante sinpin pi ma lawa]]
utala lete li pini la, ma Mewika li kama ma wawa nanpa wan. kulupu utala li pana e esun tawa [[sona]]. esun pi ma Elopa li kama suli. utala lete li lon la, jan 1 000 000 en mute li moli lon utala. jan mute li moli lon [[ma Asija]].
utala lete li pini la, ma pi open suno li weka a nasin pi pali kulupu. taso ma Lusi li pali lili e ni: [[kulupu pi nasin lawa|kulupu nasin lawa]] pi nasin pali kulupu li lon. [[kalama musi lawa pi ma Losi|kalama musi lawa pi ma Lusi]] en kalama musi lawa pi ma Sesesele li sama. jan sona li pilin e ni: ma li weka e nasin pi pali kulupu lon tenpo lili, ni li ike. ma li ken ala ante lon tenpo lili.
tenpo sike nanpa 1991 tawa 2001 la, utala mute li lon ma Jukolawija. ma ni li kipisi lon: [[ma Lowensina]], [[ma Lowasi]], [[ma Maketonija lete|ma Maketonija]], [[ma Kosowa]], [[ma Sopisi]], [[ma Posan]] en [[ma Sinakola]].
[[sitelen:Second Cold War locator.png|thumb|{{kule pi sitelen ma|kule=green|toki=ma Mewika}}<br>{{kule pi sitelen ma|kule=red|toki=ma Lusi}}<br>{{kule pi sitelen ma|kule=#ffcc33|toki=ma Sonko}}]]
== utala lete nanpa tu ==
[[tenpo sike ale|tenpo sike ali]] nanpa 20 en 21 la, jan mute li toki e ni: utala lete nanpa tu anu utala lete sin li lon. poka nanpa wan li ma Mewika, poka nanpa tu li ma Lusi e ma Sonko. anu poka nanpa tu li ma Lusi, poka nanpa tu wan li ma Sonko. jan li pilin ala e tenpo open pi utala ni. tan ken pi utala lete nanpa tu:
* tenpo lape pi utala lete li pini la, ona li toki mute e ni.
* tenpo sike nanpa 1972 la, ma Mewika li kama pona tawa ma Sonko. ma Sesesele li ike tawa ma Sonko.
* tenpo sike nanpa 2007 la, toki pi [[jan Wasimi Pusin]] lon [[ma tomo Minsen]]. ona li toki e ni: ma Lusi li wawa, kulupu KMUAL li ike tawa ma Lusi, ma ante li pali e ike. ni li ken tenpo open.
* [[jan Tana Tan]] li ike tawa ma Sonko.ken la,utala lete ni li lon [[esun]].ona li pana e mani tawa mute tawa [[ma Sonko]].kin la,ma Sonko li pana e mani tawa mute.ken la,ni li tan ni:ma Sonko li kama wawa.<ref>{{tan sona|linja=https://www.voachinese.com/amp/china-targets-us-agricultural-products-over-trump-tariff-threat-20250303/7994828.html|tan=美对中新关税将生效 传中国拟报复美国农产品|tenpo lukin=2026-06-08}}</ref>
* utala lon ma ante.
== tan sona ==
<references />
* {{tan sona|tan="Cold War"|linja=https://en.wikipedia.org/wiki/Cold_War|kulupu toki=[[lipu Wikipedia]]|toki tan=toki Inli}}
* {{tan sona|tan="Second Cold War"|linja=https://en.wikipedia.org/wiki/Second_Cold_War|kulupu toki=[[lipu Wikipedia]]|toki tan=toki Inli}}
{{lipu pi pona mute}}
[[kulupu:utala]]
[[kulupu:ma Mewika]]
[[kulupu:ma Sesesele]]
[[kulupu:lipu pi pona mute]]
qaim117ylvu6yurduqme4gbhn5fxs0f
ma tomo Poson
0
4386
71305
32008
2026-09-15T09:24:42Z
Tymewalk
450
mi namako e linja pi lipu "suli Kilometa"
71305
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:ma tomo Poson}}
'''ma tomo Poson''' (toki Inli: Boston) li ma tomo lawa li ma tomo pi jan mute nanpa wan lon [[ma Masasusi]]. ma tomo Poson li jo e ma pi [[suli Kilometa]] 125. ona li ma tomo mani tawa ma Nu Inlan lon [[ma Mewika]]. jan 675,647 li lon ma ni. ona li ma tomo pi jan mute nanpa 25 lon ma Mewika.
{{poki sona ma|nimi ma=ma tomo Poson|nimi mama=Boston|ma=ma tomo lawa|ma suli=ma Mewika|toki lawa=toki Inli|tenpo open=tenpo sike nanpa 1630|jan lawa=jan Mise U|len ma=[[sitelen:Flag of Boston.svg|border|130px]]|sitelen=[[File:Boston - panoramio (23).jpg|thumb|tomo lon ma tomo Poson]] [[File:ISH WC Boston4.jpg|thumb|nasin Akon lon nena Pikon]]|sitelen lawa=[[sitelen:Seal of Boston, Massachusetts.svg|border|110px]]}}
ma tomo Poson li open lon ma palisa Samuta lon tenpo sike nanpa 1630. nimi ona li tan ma tomo Poson lon ma lili Likonsi lon [[ma Juke]]. tenpo pi utala open pi ma Mewika la, ijo suli mute li kama lon ma tomo Poson. ijo ni li pana e wawa tawa utala. ijo ni li: moli suli pi ma Poson (tenpo sike nanpa 1770), weka ike pi telo kasi (tenpo sike 1773), tawa wawa pi jan Palo Wipe lon tenpo pimeja (tenpo sike nanpa 1775), utala lon nena Panke (tenpo sike nanpa 1775), awen ike pi ma tomo Poson (tenpo sike nanpa 1775-1776). ma Mewika li kama weka tan ma Piten la, ma tomo Poson li awen suli. ona li ma tawa tomo telo suli. ona li ma tawa pali ilo. ona li ma pi pana sona li ma pi nasin jan.
ma tomo ni li kama suli mute. ona li pana e ma sin lon telo poka. ona li kama jo e ma tomo lon poka ni. tenpo ni la, jan mute li kama lukin e ma tomo Poson. tomo Panuwi taso la, jan pi mute 20,000,000 li kama lukin e ona lon tenpo sike wan. ma tomo Poson li jo e ijo suli mute pi nanpa wan lon ma Mewika: ma kasi pi jan ale (ma kasi Poson Komon, tenpo sike nanpa 1634), tomo sona pi jan ale pi tenpo open nanpa wan lon ma Mewika (tomo sona Poson Lasin, tenpo sike nanpa 1635), nasin tawa anpa ma (nasin tawa anpa Temon, tenpo sike nanpa 1897).
tan open pi ma Mewika la, ma tomo Poson li lawa e sona suli e pali sona lon ma ale. tomo sona suli Poson en tomo sona suli Nositan li lon insa pi ma tomo Poson. tomo sona suli Poson Kole li lon ma poka Sesena lon ma Masasusi. tomo sona suli Hawa (ona li tomo sona suli pi tenpo open nanpa wan lon ma Mewika) en tomo sona suli pi ilo sona Masasusi (toki Inli: MIT) li lon ma tomo Kanpisi. tomo sona ni tu li suli mute lon ma ale. jan mute li toki e ni: tomo sona ni li pona mute.
lon pali sona en pali lawa en pali sijelo en pali ilo en pali esun la ma tomo Poson li nanpa wan lon ma Mewika. esun pali sin 5000 li lon ma tomo ni. tan ni la ma tomo Poson li open e nasin sin lon ma ale. ona li pali e ilo sona sin. mani en pali pona en pali pi sona ilo en pali lawa li lon ma tomo Poson. jan pi ma tomo Poson li pana e mani mute tawa pona pi jan ante. kin la, esun en kulupu jan pi ma tomo Poson li lon sewi lon ma Mewika ale tan ni: ona li awen e ma ale li pana mani tawa pali sin.
== tenpo pini ==
=== tenpo pi jan nanpa wan ===
tenpo pini la, jan pi ma Elopa li kama ala lon ma ni la, kulupu Masasusi li lon ma ni. lon ma tomo ona la ona li awen lon tenpo lili taso. jan Jan Winto en kulupu ona li kama lon tenpo sike nanpa1630 la, kulupu Masasusi li lon ala ma palisa Samutu. jan mute li moli tan ike sijelo pi jan Elopa. jan pi pali kipisi ma li kama lukin e ilo pi alasa kala. ilo ni li lon nasin Politon. ilo ni li majuna mute. kulupu tenpo nanpa 7000 pi sewi Jesu ala, jan pi ma ni li pali e ona.
=== jan Elopa li kama lon ma tomo Poson ===
jan Elopa nanpa wan lon ma Poson li jan Wilan Pakton. ona li jan sona pi jan sewi. ona li kama tan ma tomo Kanpisi lon ma Piten. ona li lawa e ni: jan Pulitan li kama lon ma Poson lon tenpo sike nanpa 1630. jan Pakton li toki tawa jan lawa Pulitan Isaki Jonson. ona li toki e ni: o kama tawa ma ni tan ma tomo Kalaton. ma tomo Kalaton li pini. jan Pulitan li kama tawa ma Poson kepeken telo lon tenpo mun nanpa 9 pi tenpo sike nanpa 1630.
===== nimi pi ma tomo ni =====
jan Jonson li pana e nimi "Poson" tawa ma sin lon poka telo. tenpo kama lili la, ona li moli lon tenpo suno pini pi tenpo mun nanpa 9 pi tenpo sike nanpa 1630. jan Jonson li lawa e ma tomo Kalaton. pini lawa ona la, ona li pana e nimi "Poson" tawa ma palisa lon poka telo. jan Jonson li kama tan ma tomo Poson lon ma Juke. tan ni la, ona li pana e nimi sama tawa ma sin ni. meli ona en jan Jan Koton kin li kama tan ma tomo ni. (jan Koton li mama mama pi jan Koton Mata.)
nimi pi ma tomo Inli li tan nimi pi jan sewi Potopo. jan Potopo li jan sewi suli pi ma tomo ni. jan Koton li jan lawa pi tomo sewi ona lon tenpo pini. tenpo pini mute la, nimi pi ma Poson lon ma Juke li "ma tomo pi jan sewi Potopo". tenpo kama la, nimi ni li kama "Poson".
tenpo pini la, ma ni li jo e nimi ante. jan Pakton li toki e nimi "Samuta". kulupu Pulitan li toki e nimi "Temonten".
===== kulupu Pulitan li lawa =====
[[sitelen:Boston, 1775bsmall1.png|thumb|389x389px|sitelen ma pi ma tomo Poson lon tenpo sike nanpa 1775]]
ma tomo Poson li lon ala la kulupu Pulitan li open lawa e ma ni. ona li pali e lipu Kanpisi lon tenpo sike nanpa 1629. lipu ni li open e ma Masasusi Pe Koloni. jan lawa nanpa wan li jan Jan Wintopo. ona li sitelen e nimi ona lon lipu ni. nasin pi jan Pulitan en sona ona li lawa e tenpo open pi ma tomo Poson. tomo sona pi jan ale pi tenpo open nanpa wan (tomo sona Poson Lasin) li open lon tenpo sike nanpa 1635.
ma tomo Poson li suli mute. ona li ma tomo suli nanpa wan lon ma ale pi jan lawa Inli lon ma Mewika. tenpo kama la, [[ma tomo Pilatepija]] li kama suli mute tawa ma tomo Poson. ma tomo Poson li lon poka telo. tan ni la ona li ma pona tawa tomo telo. tenpo pini la jan pi ma tomo ni li pali mute lon tomo telo li alasa e kala. ma tomo Poson li ma pona tawa nasin pi tawa ijo tan [[telo suli Kalipi]]. ona li kama jo e telo suwi mute tan ma Kalipi. tan ni la jan pi ma tomo Poson li pali e moku suwi Poson Pe Pin.
lon tenpo sike mute pi tenpo pini pi utala open la, mani pi ma tomo Poson li kama ike. lon insa kulupu tenpo 1800 la, ma tomo Nujo en ma tomo Pilatepija li kama jo e mani mute. ma tomo Poson li jo e mani lili. tenpo ni la, ma tomo Poson li jo e mani ike. taso ma tomo ante lon ma Nu Inlan li kama suli mute.
=== utala open pi ma Mewika ===
tenpo pi utala open pi ma Mewika la, ijo suli mute li kama lon ma tomo Poson. jan kulupu ike pi ma tomo ni, en jan en pilin ike pi jan ni tawa ma Piten en lawa ona li pali e pilin pi wile ante e nasin lawa lon ma ni. jan lawa pi ma Piten li pali e lawa pi lipu mani la kulupu jan pi ma tomo Poson li pakala e tomo pi jan Antu Olipe pi jan Toma Utinsen. jan Olipe li pali e lawa ni. jan Utinsen li jan lawa tu pi ma Masasusi. jan utala pi ma Piten li kama lon ma tomo Poson lon tenpo sike nanpa 1768. ona li wile pona e pilin ike pi jan ma. taso jan ma li pilin ike mute tan ni. lon tenpo sike nanpa 1770 la jan utala pi ma Piten li moli e jan pi ma tomo Poson tan ni: jan pi ma tomo Poson li pakala e ona. jan ma li wile e ni: jan utala pi ma Piten o tawa weka tan ma ni. jan mute li kama sona e ni. tan ni la pilin pi wile ante pi nasin lawa li kama suli lon ma Mewika.
lon tenpo sike nanpa 1773 la, kulupu lawa li pali e lawa pi telo kili. jan mute pi ma tomo Poson li pilin e ni: lawa ni li wile e ni: jan li pana e mani tawa kulupu lawa. tan ni la jan mute li pilin ike. ona li weka e telo kasi tan tomo telo suli tawa telo Poson. kulupu lawa li pilin ike mute li pali e lawa ike sin. ona li wile e mani tan jan pi ma tomo Poson. jan pi ma sin li pilin ike mute. tenpo kama lili la utala suli li open. utala li open lon ma Konko lon ma Lekinton. ona li lon poka pi ma tomo Poson.
jan utala pi ma Piten li awen lon sike pi ma tomo Poson lon tenpo sike wan. ni li open lon tenpo suno 19 pi tenpo mun 4 lon tenpo sike nanpa 1775. kulupu utala pi ma sin li awen e tawa pi kulupu utala pi ma Inli. jan Wilian Awa li lawa e kulupu utala pi ma Piten lon tenpo ni. lon tenpo suno 17 pi tenpo mun 6 la kulupu utala pi ma Piten li kama jo e ma tomo Kalaton. utala suli ni li lon nena Panka. kulupu utala pi ma tomo Poson la kulupu utala pi ma Piten li suli mute. jan mute pi kulupu utala pi ma Inli li moli. ni li ike mute tawa ona. kulupu utala pi ma sin li sona pona e pali utala ona. tan ni la kulupu utala pi ma Inli li ken ala kama jo e ma tomo Kalaton kepeken wawa lili.
[[sitelen:Boston Tea Party w.jpg|thumb|weka ike pi telo kasi tawa telo Poson]]
tenpo lili kama la [[jan So Wasinton]] li kama lawa e kulupu utala pi ma sin. kulupu lawa pi ma ale sin li pali e kulupu utala sin. ona li pali e ni tan ni: ona li wile wan e wile utala pi ma sin ale. kulupu utala tu li jo ala e ijo mute la utala li lili taso lon tenpo pi awen ike. ma lili Poson Ne li wan e ma tomo Poson tawa ma suli. ni la jan Wasinton li ken ala kama jo e ma tomo Poson. kulupu utala pi ma Piten li awen lon ma lili ni. jan utala Lupu Putan li toki insa e nasin pona. ona li pali e sinpin wawa kepeken sijelo kasi. sinpin ni li ken tawa. jan Putan li pali e ni lon tenpo pimeja lon ma lete. ona li pali pona e sinpin wawa e ilo utala pi sike kiwen lon nena Toseta. jan Enli No li kama jo e ilo utala ni tan tomo utala Takonteloka lon ma lete.
tenpo suno sin la kulupu utala pi ma Inli li lukin e ilo utala mute lon nena sewi. jan Owe li toki e ni: jan utala pi ma Mewika li pali e ijo suli mute lon tenpo pimeja wan. jan utala mi li ken ala pali e sama lon tenpo mun 6! kulupu utala pi ma Inli li utala kepeken ilo utala pi sike kiwen lon tenpo lili. taso ona li ken ala pakala e ilo utala pi kulupu utala pi ma Mewika tan ni: ilo utala li lon nena sewi. kulupu utala pi ma Piten li tawa weka tan ma tomo Poson kepeken tomo telo. tenpo suno ni li kama jo e nimi "tenpo weka" (toki Inli: Evacuation Day). ma tomo Poson li awen sona e tenpo ni lon tenpo suno 17 pi tenpo mun 3 pi tenpo sike ale. ni li pona mute tawa jan Wasinton. tan ni la jan Lupu Putan li kama jan ilo nanpa wan.
=== tenpo kama pi utala open en utala pi tenpo sike nanpa 1812 ===
[[sitelen:Old State House and State Street, Boston 1801.jpg|thumb|250x250px|nasin Site lon tenpo sike nanpa 1801]]
tenpo kama pi utala open la sona tawa telo pi ma tomo Poson li lon e ni: ma tomo Poson li suli tawa tomo telo suli. ona li pana li esun e ijo tan ma Mewika tan ma ante. pali lon ma pi tomo telo lon ma tomo Poson li lili tan lipu Epako pi tenpo sike nanpa 1807 (ona li lawa ike tawa tomo telo pi ma ante. jan lawa pi ma Mewika li pali e lipu ni tan ni: ona li wile pakala e mani pi ma Kanse e mani pi ma Inli.) en utala suli pi tenpo sike nanpa 1812. tenpo pini pi utala ni la esun li suli. taso, jan esun pi ma tomo Poson li pali e nasin ante. pali ilo li kama suli lon ma tomo ni. mani la esun pi ma ale la pali ilo li kama suli lon insa pi kulupu tenpo nanpa 1800. nasin telo lon poka pi ma tomo Poson li wan e ma tomo ni tawa ma telo ale. tan ni la nasin telo ni li pona e tawa ijo li suli e nanpa pi tomo pali. tempo kama la nasin pi tomo tawa linja li suli e esun pona.
tenpo ni la nasin jan pi ma tomo ni li pona mute. jan mute li pali e lipu suli li pali e sitelen pona mute. jan mute pi kulupu majuna (kulupu Poson Pamin) li kama jan nanpa wan pi nasin jan. jan li sona e ni: kulupu ni li sama kulupu suli pi ma Mewika li sama tomo sona suli Hawa li sama kulupu sewi Episopa. tenpo pini la ma tomo Poson li ma suli pi esun jan pimeja lon ma sin pi ma Inli. tenpo kama la ni la, ma tomo Salen lon [[ma Masasusi]] en ma tomo Nupo lon [[ma Otalan]] li kama suli mute. tenpo kama la ma tomo Poson li kama ma suli pi wile ala pi esun jan. jan mute pi ma tomo ni li pilin ike tawa lipu lawa pi tenpo sike nanpa 1850 (lipu ni li toki e ni: jan lawa o pana e jan pimeja weka tawa jan pi jo jan.) tawa ni la jan lawa suli Pankin Pise li wile pali e ijo ike tawa ma tomo Poson tan ni: jan Antowi Pen (jan pimeja) li alasa tawa weka.
lon tenpo sike nanpa 1822 la jan pi ma tomo Poson li ante e nimi ona tan "ma tomo lili Poson" tawa "ma tomo suli Poson". lon suno nanpa 19 pi tenpo mun nanpa 3 pi tenpo sike sama la jan pi ma tomo Poson li pilin pona tawa lipu lawa ni: ona li pana e ken pi ma tomo suli tawa ma tomo Poson. tenpo ni la nanpa jan li 46226. ma tomo li lili - ona li ma pi suli Kilometa 12.
=== tenpo sike mute nanpa 1800 ===
lon tenpo sike 1820 la, jan pi ma tomo Poson li kama mute wawa. jan mute tan [[ma Elopa]] li kama tawa ma tomo ni. [[ma Ele|jan pi ma Ele]] li kama mute tan pakala suli pi moku ala. lon tenpo sike 1850 la, jan pi ma Ele pi mute 35,000 li lon ma tomo Poson. pini pi tenpo sike 1800 la, jan kama mute li lon ma tomo Poson: jan pi ma Ele, jan pi [[ma Tosi]], jan pi [[ma Lunpan]], jan pi [[ma Sulija]], jan Kanse pi [[ma Kanata]], jan pi [[ma Lusi]], [[kulupu Jejusi|jan Jejusi]] pi [[ma Posuka]] li lon. jan ni li jo e nasin sewi e nasin jan ante. tenpo pini ni la, kulupu tomo pi ma tomo Poson li kama kulupu tomo pi kulupu jan ante. [[ma Italija|jan Italija]] li mute lon kulupu tomo sewi, jan Ailan li mute lon kulupu tomo Poson anpa en ma tomo Kalaton, jan Lusi pi [[kulupu Jejusi]] li lon kulupu tomo pi nasin pi tomo weka. jan Ele en jan Italija li kama pana e [[nasin sewi Katolika|nasin sewi Katolika.]] tenpo ni la, jan Katolika li mute nanpa wan lon ma tomo Poson. jan Ele li suli lon nasin pali lawa lon open pi tenpo sike mute nanpa 1900. jan suli li ni: jan Kene, jan Tip Onil, jan San Pisela.
en6294ftme6yw0pk3itqmud4eor4nhq
suli linja Meta
0
4447
71301
62034
2026-09-15T08:47:02Z
Tymewalk
450
lipu ante la jan li kepeken nimi "Kilometa". mi namako e sona pi nimi ni.
71301
wikitext
text/x-wiki
{{lili ike}}
'''suli linja Meta''' la jan li nanpa e suli palisa. ona li lon [[kulupu wan Si]]. jan li awen e suli ona kepeken ni: suli pi tawa [[suno]] li [[nanpa awen]]. nasin ni li toki e suli wan tawa jan ale. jan li sona e ona la, ona li ken pali kepeken nanpa pona, li ken sona pona e suli ijo.
suli linja Meta 1000 li '''suli linja Kilometa''' wan. nimi ona li kama tan {{lipu li ala|nimi open pi kulupu wan Si|Q131299}} ''kilo-''. kon pi nimi ''kilo-'' li nanpa 1000.
== tan sona ==
* {{tan sona|toki tan=toki Inli|linja=https://www.npl.co.uk/resources/the-si-units/metre|tan=tomo sona ijo lon ma Juke|nimi tan kepeken toki tan=National Physics Labratory}}
[[kulupu:suli]]
d88yy8e9b45ov0sa1tweryjuaqapi5u
71303
71301
2026-09-15T09:18:17Z
Tymewalk
450
lon la sona ni o lon lipu ante
71303
wikitext
text/x-wiki
{{lili ike}}
'''suli linja Meta''' la jan li nanpa e suli palisa. ona li lon [[kulupu wan Si]]. jan li awen e suli ona kepeken ni: suli pi tawa [[suno]] li [[nanpa awen]]. nasin ni li toki e suli wan tawa jan ale. jan li sona e ona la, ona li ken pali kepeken nanpa pona, li ken sona pona e suli ijo.
suli linja Meta 1000 li [[suli linja Kilometa]].
== tan sona ==
* {{tan sona|toki tan=toki Inli|linja=https://www.npl.co.uk/resources/the-si-units/metre|tan=tomo sona ijo lon ma Juke|nimi tan kepeken toki tan=National Physics Labratory}}
[[kulupu:suli]]
9pc89pfxay4opleh1h63hatrhzz3xup
jan Tewi Ota
0
6738
71292
65295
2026-09-14T15:43:46Z
Sj
7911
mi weka e toki ale li pana e toki ni: "{{o weka|spam}}"
71292
wikitext
text/x-wiki
{{o weka|spam}}
itmjwq1k73ofhra2wocq1pwp0nnxgct
kulupu soweli Upe Upe
0
8855
71309
64525
2026-09-15T11:30:05Z
56independent
6099
kama suli lili
71309
wikitext
text/x-wiki
{{nimi ijo|'''soweli Upe Upe'''|Vulpes vulpes|toki Lasina}} anu '''soweli pi loje jelo''' li [[soweli pi nena mama]]. ona li lon kulupu Upe (''Vulpes''). ona li lon [[ma Nosamelika]] lon [[ma Elopa]] lon [[ma Asija]] lon [[ma Apika]] lon [[ma Oselija]].
tenpo sike 400 000 pini la ona li kama lon ma Elopa. tenpo sike 130 000 pini la ona li kama lon ma Nosamelika. ona li ken kama pona lon ma ante la ona li ante soweli Upa ante.
kulupu suli ni li mama 45 kulupu soweli. ona li tu. soweli suli tan ma lete en soweli lili tan ma seli.
jan li alasa e soweli ni. tan ni li ni: ona li jo seli linja pona. kin la ona li soweli ika tawa jan. lon ma Lusija la ona li kama soweli pona tawa jan.
[[File:Portrait of a red fox in Rautas fjällurskog.jpg|thumb|sitelen pi soweli ''Vulpes vulpes'']]
[[kulupu:soweli pi nena mama]]
flkp1jliughvyfs55ygarutr0ie7mh3
71310
71309
2026-09-15T11:33:52Z
56independent
6099
71310
wikitext
text/x-wiki
{{nimi ijo|'''soweli Upe Upe'''|Vulpes vulpes|toki Lasina}} anu '''soweli pi loje jelo''' li [[soweli pi nena mama]]. ona li lon kulupu Upe (''Vulpes''). ona li lon [[ma Nosamelika]] lon [[ma Elopa]] lon [[ma Asija]] lon [[ma Apika]] lon [[ma Oselija]].
tenpo sike 400 000 pini la ona li kama lon ma Elopa. tenpo sike 130 000 pini la ona li kama lon ma Nosamelika. ona li ken kama pona lon ma ante la ona li ante soweli Upa ante.
kulupu soweli ni li mama 45 kulupu soweli. kulupu ni li tu. ona li soweli suli tan ma lete li soweli lili tan ma seli.
jan li alasa e soweli ni. tan ni li ni: ona li jo seli linja pona. kin la ona li soweli ike tawa jan. lon ma Lusija la ona li kama soweli pona tawa jan.
[[File:Portrait of a red fox in Rautas fjällurskog.jpg|thumb|sitelen pi soweli ''Vulpes vulpes'']]
[[kulupu:soweli pi nena mama]]
a1hqhxle5k8hnflk4vc3qrqlhfvbv6v
pali:tomo pi toki ante/toki open
4
9222
71287
69249
2026-09-14T12:39:55Z
Jan Pilavik
7907
/* */ pana e toki Nijon
71287
wikitext
text/x-wiki
* '''tok''': tomo ni li tawa ni: jan li kama tan pali ante pi kulupu Wikimesija li tan ala kulupu pi toki pona la, ona li ken toki tawa kulupu mi kepeken toki ante. kama pona!
* '''ar''': أهلاً وسهلاً بكم في السفارة! هنا يمكن لغير متحدّثي التوكي بونا من مختلف أنحاء عالم ويكيميديا التحدث مع متحدثيها في لغتهم الأم.
* '''az''': Bu səhifə Vikimedia aləminin digər guşələrindən gələn qeyri-tokiponaçıların buradakı tokiponaçılar ilə ünsiyyət qurması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Xoş gəlmisiniz!
* '''cs''': Tato stránka je určena Wikipedistům, kteří nemluví toki ponou, aby zde mohli diskutovat s ostatními uživateli. Vítejte!
* '''de''': Diese Seite erlaubt es, Leute aus der Wikimedia-Welt, die kein Toki Pona sprechen, mit Sprechern zu reden. Willkommen!
* '''en''': This page is for non-tokiponists from elsewhere in the Wikimediaverse to chat with the tokiponists here. Welcome!
* '''eo''': Ĉi tie ne-tokiponistoj de ie ajn en la mondo de Vikimedio povas paroli kun la tokiponistoj. Bonvenon!
* '''es''': Aquí, las no tokiponistas de otras partes del mundo en Wikimedia pueden hablar con las tokiponistas. Bienvenidos!
* '''fr''': Ici les non-tokiponistes d'ailleurs dans le monde Wikimédia peuvent parler avec les tokiponistes. Bienvenue !
* '''id''': Laman ini teruntuk orang yang tidak memahami Toki Pona yang berasal dari semesta Wikimedia manapun untuk berbincang bersama warga Toki Pona di sini. Selamat datang!
* '''ldn''': Bóolan medibithim Thaledaná widadithethóo beth. Wil sha!
* '''nl''': Op deze pagina kunnen mensen uit de Wikimedia-wereld die geen Toki Pona spreken met mensen die Toki Pona spreken. Welkom!
* '''no''': I denne kanalen kan brukere fra andre Wikimedia prosjekter som ikke forstår toki pona snakke med brukere som forstår toki pona. Velkommen!
* '''pl''': To jest miejsce dla osób z innych zakątków Wikimedii, nieznających języka toki pona, a chcących porozmawiać z tutejszymi tokiponist(k)ami. Zapraszamy!
* '''tr''': Bu sayfa Wikimedia dünyasında toki pona konuşmayanların burada toki pona konuşanlar ile sohbet etmesi içindir. Hoşgeldiniz!
* '''vi''': Trang này dành cho những người không biết toki pona đến từ các dự án thuộc Wikimedia để trò chuyện với những người nói toki pona. Chào mừng bạn đến đây!
* '''zh''': 此页用于维基媒体社群之非道本语使用者与本项目参预者交流。欢迎!
* '''ja''': このページは、ウィキメディアコミュニティのトキポナ利用者と多言語利用者との交流に使用されます。ようこそ!
c3payieo0rpy06lxathty7udq8b013a
jan:Jan Pilavik
2
12673
71286
2026-09-14T12:29:48Z
Jan Pilavik
7907
/* */
71286
wikitext
text/x-wiki
mi pali e jan mi tan ni: mi wile pali e lipu ma sona pi lipu Wikipesija mute.
l8juunu22c8fx49c2gdlrvafk7t76a0
71299
71286
2026-09-15T08:10:07Z
Jan Pilavik
7907
71299
wikitext
text/x-wiki
mi pali e jan mi tan ni: mi wile pali e lipu ma sona pi lipu Wikipesija mute.
[[ja:利用者:Jan_Pilavik]]
7vc9kdcg6smv0t2dbmozisp74aehiha
jan la toki:Jan Pilavik/nasin ilo
3
12674
71288
2026-09-14T12:49:01Z
Jan Pilavik
7907
/* */
71288
wikitext
text/x-wiki
nasin_ilo:nasin_pi_pali_nimi_ma
our4u7pddxy28yspuwj0bdkxmltqpax
jan la toki:Sj
3
12675
71290
2026-09-14T15:43:20Z
Sj
7911
mi pali e lipu sin li pana e toki ni: "o tawa e mi [[m:user:sj|lon meta]]!"
71290
wikitext
text/x-wiki
o tawa e mi [[m:user:sj|lon meta]]!
k8wk8sv1mb3bzy4cgfehf1a5trx3nrw
71291
71290
2026-09-14T15:43:32Z
Sj
7911
71291
wikitext
text/x-wiki
o tawa e mi [[m:user talk:sj|lon meta]]!
lyztl9xet8rkn0enrlt5hloqn43e210
SWEET16
0
12676
71293
2026-09-15T00:05:09Z
Nate-telecomm
7158
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1361983397|SWEET16]]"
71293
wikitext
text/x-wiki
SWEET16 li nasin pi toki ilo pi nanpa 16. [[jan Si Wanija]] li pali e ona. ona li lon ilo Apple II lon lipu ROM pi BASIC. tan ni: Wozniak li wile e ni: pali e nanpa 16 pi poki nanpa. taso ilo Apple II li ilo pi nanpa 8.<ref name="byte-nov77">{{cite journal|url=https://archive.org/details/BYTE_Vol_02-11_1977-11_Sweet_16/page/n151|title=SWEET16: The 6502 Dream Machine|first=Stephen|last=Wozniak|authorlink=Steve Wozniak|journal=[[Byte (magazine)|Byte]]|date=November 1977|accessdate=2011-01-05}}</ref>
SWEET16 li kepeken ala tan ilo BASIC pi insa, taso li kepeken lon tenpo kama tawa pali e ilo mute. ijo suli la ni li ilo pi nanpa linja, li lon ROM pi Programmer's Aid #1, li kama lon ilo Apple II sin, li ken kama lon ilo sin ala.<ref>{{cite book|title=Apple Programmers Aid|publisher=Apple|date=1978|url=http://www.classiccmp.org/cini/pdf/Apple/Apple%20Programmers%20Aid%20Book.pdf}}</ref>
== ilo pi pali nanpa ==
{| class="wikitable"
! colspan="3" |ilo pali pi nanpa
! colspan="3" |ilo pali pi ala nanpa
|-
|
|
|
|00
|
|Return to 6502 mode
|-
|1n
|
|Constant set
|01
|
|Branch always
|-
|2n
|
|jo e ijo
|02
|
|Branch if No Carry
|-
|3n
|
|esun
|03
|
|Branch if Carry
|-
|4n
|
|jo ala
|04
|
|Branch if Plus
|-
|5n
|
|esun ala
|05
|
|Branch if Minus
|-
|6n
|
|Load double-byte indirect
|06
|
|Branch if Zero
|-
|7n
|
|Store double-byte indirect
|07
|
|Branch if NonZero
|-
|8n
|
|Pop indirect
|08
|
|Branch if Minus 1
|-
|9n
|
|Store Pop indirect
|09
|
|Branch if Not Minus 1
|-
|An
|
|o pana e ijo
|0A
|
|tawa weka tan pali
|-
|Bn
|
|weka
|0B
|
|Return from Subroutine
|-
|Cn
|
|Pop double-byte indirect
|0C
|
|Branch to Subroutine
|-
|Dn
|
|lukin sama
|0D
|colspan=2 {{n/a|Unassigned}}
|-
|En
|
|ante e ni kepeken nanpa
|0E
|colspan=2 {{n/a|Unassigned}}
|-
|Fn
|
|weka lili e ni kepeken nanpa
|0F
|colspan=2 {{n/a|Unassigned}}
|}
[[kulupu:ilo sona]]
[[kulupu:kulupu Apa]]
kk7big2ehud46fn98q3e8dxqq8d67r0
71294
71293
2026-09-15T00:06:25Z
Nate-telecomm
7158
misspelling :(
71294
wikitext
text/x-wiki
SWEET16 li nasin pi toki ilo pi nanpa 16. [[jan Si Wanija]] li pali e ona. ona li lon ilo Apple II lon lipu ROM pi BASIC. tan ni: jan Si Wanija li wile e ni: pali e nanpa 16 pi poki nanpa. taso ilo Apple II li ilo pi nanpa 8.<ref name="byte-nov77">{{cite journal|url=https://archive.org/details/BYTE_Vol_02-11_1977-11_Sweet_16/page/n151|title=SWEET16: The 6502 Dream Machine|first=Stephen|last=Wozniak|authorlink=Steve Wozniak|journal=[[Byte (magazine)|Byte]]|date=November 1977|accessdate=2011-01-05}}</ref>
SWEET16 li kepeken ala tan ilo BASIC pi insa, taso li kepeken lon tenpo kama tawa pali e ilo mute. ijo suli la ni li ilo pi nanpa linja, li lon ROM pi Programmer's Aid #1, li kama lon ilo Apple II sin, li ken kama lon ilo sin ala.<ref>{{cite book|title=Apple Programmers Aid|publisher=Apple|date=1978|url=http://www.classiccmp.org/cini/pdf/Apple/Apple%20Programmers%20Aid%20Book.pdf}}</ref>
== ilo pi pali nanpa ==
{| class="wikitable"
! colspan="3" |ilo pali pi nanpa
! colspan="3" |ilo pali pi ala nanpa
|-
|
|
|
|00
|
|Return to 6502 mode
|-
|1n
|
|Constant set
|01
|
|Branch always
|-
|2n
|
|jo e ijo
|02
|
|Branch if No Carry
|-
|3n
|
|esun
|03
|
|Branch if Carry
|-
|4n
|
|jo ala
|04
|
|Branch if Plus
|-
|5n
|
|esun ala
|05
|
|Branch if Minus
|-
|6n
|
|Load double-byte indirect
|06
|
|Branch if Zero
|-
|7n
|
|Store double-byte indirect
|07
|
|Branch if NonZero
|-
|8n
|
|Pop indirect
|08
|
|Branch if Minus 1
|-
|9n
|
|Store Pop indirect
|09
|
|Branch if Not Minus 1
|-
|An
|
|o pana e ijo
|0A
|
|tawa weka tan pali
|-
|Bn
|
|weka
|0B
|
|Return from Subroutine
|-
|Cn
|
|Pop double-byte indirect
|0C
|
|Branch to Subroutine
|-
|Dn
|
|lukin sama
|0D
|colspan=2 {{n/a|Unassigned}}
|-
|En
|
|ante e ni kepeken nanpa
|0E
|colspan=2 {{n/a|Unassigned}}
|-
|Fn
|
|weka lili e ni kepeken nanpa
|0F
|colspan=2 {{n/a|Unassigned}}
|}
[[kulupu:ilo sona]]
[[kulupu:kulupu Apa]]
92ubkllc6kvsas4r53wa43rafsb0dla
jan la toki:Tonkarooson
3
12677
71295
2026-09-15T00:52:12Z
Tonkarooson
5541
mi pali e lipu sin li pana e toki ni: "please speak in English only. I’m not fluent enough in toki pona to understand without translation."
71295
wikitext
text/x-wiki
please speak in English only. I’m not fluent enough in toki pona to understand without translation.
6ucasnpjk7yvoa05sot17u6ngo9q8te
pali:esun Pasejo lon ma tomo Pasatena
4
12678
71296
2026-09-15T04:48:14Z
Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq
2319
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374085935|The Paseo (Pasadena)]]"
71296
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox vcard"
|+ class="infobox-title fn org" id="6" |esun Pasejo
| colspan="2" class="infobox-image" |<mapframe zoom="13" frameless="1" align="center" longitude="-118.144314" latitude="34.145162" height="200" width="250">{"type":"Feature","geometry":{"coordinates":[-118.144314,34.145162],"type":"Point"},"properties":{"marker-color":"#5E74F3","title":"The Paseo (Pasadena)","marker-symbol":"shop"}}</mapframe><div class="infobox-caption"></div>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |tomo ma
| class="infobox-data label" |[[ma tomo Pasatena pi ma Kaliponja|ma tomo Pasatena]] pi [[ma Kaliponja]] lon [[ma Mewika]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" |nanpa ma
| class="infobox-data" |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=The_Paseo_(Pasadena)¶ms=34.145162_N_118.144314_W_type:landmark <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">34°08′43″N</span> <span class="longitude">118°08′40″W</span></span></span><span class="geo-multi-punct"> / </span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">34.145162°N 118.144314°W</span><span style="display:none"> / <span class="geo">34.145162; -118.144314</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:6}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=The_Paseo_(Pasadena)¶ms=34.145162_N_118.144314_W_type:landmark <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">34°08′43″N</span> <span class="longitude">118°08′40″W</span></span></span><span class="geo-multi-punct"> / </span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">34.145162°N 118.144314°W</span><span style="display:none"> / <span class="geo">34.145162; -118.144314</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |nasin ma
| class="infobox-data" |nasin Kalawato [[nasin pi open suno|O.S.]] pi tomo nanpa 200
|-
! class="infobox-label" scope="row" |open
| class="infobox-data" |tenpo sike nanpa 2001
|-
! class="infobox-label" scope="row" |kulupu jo
| class="infobox-data" |kulupu Sape
|-
! class="infobox-label" scope="row" |kulupu pali
| class="infobox-data" |kulupu Saje Kopa
|-
! class="infobox-label" scope="row" |esun suli
| class="infobox-data" |ala (pini la tu)
|-
! class="infobox-label" scope="row" |leko ma
| class="infobox-data note" |leko 51410 pi suli Meta
|-
! class="infobox-label" scope="row" |suli tomo
| class="infobox-data" |tu
|-
! class="infobox-label" scope="row" |tawa pi jan ale
| class="infobox-data" |<div>
* [[File:LAMetroLogo.svg|link=|alt=|18x18px]] Los Angeles Metro Memorial Park station<br /><br />[[File:LACMTA_Circle_A_Line.svg|link=A_Line_(Los_Angeles_Metro)|17x17px|A Line]] [[File:Bus-logo.svg|link=Bus|alt=Bus interchange|class=skin-invert|14x14px]] 180, 267, 662
* Foothill Transit<br /><br /> [[File:Bus-logo.svg|link=Bus|alt=Bus interchange|class=skin-invert|14x14px]] 187
* Pasadena Transit<br /><br />[[File:Bus-logo.svg|link=Bus|alt=Bus interchange|class=skin-invert|14x14px]] 10
</div>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |nimi ilo
| class="infobox-data" |<span class="url">[http://www.thepaseopasadena.com/ www.thepaseopasadena.com]</span>
|}
lxriylpn91k2cyaci9nh5vpvkz74t52
71297
71296
2026-09-15T04:51:52Z
Qazwsxedcrfvtgbyhnujmikolpplokimjunhybgtvfrcdexswzaq
2319
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374085935|The Paseo (Pasadena)]]"
71297
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox vcard"
|+ class="infobox-title fn org" id="6" |esun Pasejo
| colspan="2" class="infobox-image" |<mapframe zoom="13" frameless="1" align="center" longitude="-118.144314" latitude="34.145162" height="200" width="250">{"type":"Feature","geometry":{"coordinates":[-118.144314,34.145162],"type":"Point"},"properties":{"marker-color":"#5E74F3","title":"The Paseo (Pasadena)","marker-symbol":"shop"}}</mapframe><div class="infobox-caption"></div>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |tomo ma
| class="infobox-data label" |[[ma tomo Pasatena pi ma Kaliponja|ma tomo Pasatena]] pi [[ma Kaliponja]] lon [[ma Mewika]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" |nanpa ma
| class="infobox-data" |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=The_Paseo_(Pasadena)¶ms=34.145162_N_118.144314_W_type:landmark <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">34°08′43″N</span> <span class="longitude">118°08′40″W</span></span></span><span class="geo-multi-punct"> / </span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">34.145162°N 118.144314°W</span><span style="display:none"> / <span class="geo">34.145162; -118.144314</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:6}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=The_Paseo_(Pasadena)¶ms=34.145162_N_118.144314_W_type:landmark <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">34°08′43″N</span> <span class="longitude">118°08′40″W</span></span></span><span class="geo-multi-punct"> / </span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">34.145162°N 118.144314°W</span><span style="display:none"> / <span class="geo">34.145162; -118.144314</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |nasin ma
| class="infobox-data" |nasin Kalawato [[nasin pi open suno|O.S.]] pi tomo nanpa 200
|-
! class="infobox-label" scope="row" |open
| class="infobox-data" |tenpo sike nanpa 2001
|-
! class="infobox-label" scope="row" |kulupu jo
| class="infobox-data" |kulupu Sape
|-
! class="infobox-label" scope="row" |kulupu pali
| class="infobox-data" |kulupu Saje Kopa
|-
! class="infobox-label" scope="row" |esun suli
| class="infobox-data" |ala (pini la tu)
|-
! class="infobox-label" scope="row" |leko ma
| class="infobox-data note" |leko 51410 pi suli Meta
|-
! class="infobox-label" scope="row" |suli tomo
| class="infobox-data" |tu
|-
! class="infobox-label" scope="row" |tawa pi jan ale
| class="infobox-data" |<div>
* [[File:LAMetroLogo.svg|link=|alt=|18x18px]] Los Angeles Metro Memorial Park station<br /><br />[[File:LACMTA_Circle_A_Line.svg|link=A_Line_(Los_Angeles_Metro)|17x17px|A Line]] [[File:Bus-logo.svg|link=Bus|alt=Bus interchange|class=skin-invert|14x14px]] 180, 267, 662
* Foothill Transit<br /><br /> [[File:Bus-logo.svg|link=Bus|alt=Bus interchange|class=skin-invert|14x14px]] 187
* Pasadena Transit<br /><br />[[File:Bus-logo.svg|link=Bus|alt=Bus interchange|class=skin-invert|14x14px]] 10
</div>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |nimi ilo
| class="infobox-data" |<span class="url">[http://www.thepaseopasadena.com/ www.thepaseopasadena.com]</span>
|}
== History ==
=== Plaza Pasadena (1980 – 2001) ===
in 2017.
ArcLight Pasadena was closed in March 2020 as a result of the COVID pandemic. In April 2021, its parent company announced that none of its theaters would reopen. In April 2023, it was announced that Regal Cinemas had acquired the lease to the former Arclight Cinema at the mall and that it would reopen as part of the company's chain. On June 1, 2023, Regal Cinemas opened its doors at the former Arclight Cinemas.
Rubio's Coastal Grill closed a third of its restaurants including its Paseo Pasadena location while it filed for Chapter 11 bankruptcy protection in June 2024.
[[kulupu:Pages with unreviewed translations]]
3i34pb9lag447cmnwu7t8wettwjrczg
ma tomo Litowa
0
12679
71298
2026-09-15T04:57:49Z
Jan Silija
7915
mi pali e lipu ni
71298
wikitext
text/x-wiki
ma tomo Litowa ([[toki Inli]] la: ''Little Rock'') li [[ma tomo lawa]] pi [[ma Akanso]]. 206,427 jan li lon ni<ref>{{tan sona|toki tan=en|linja=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/littlerockcityarkansas/PST045225|tan=U.S. Census Bureau QuickFacts: Little Rock city, Arkansas|tenpo lukin=2026-09-15}}</ref>. ona li lon poka [[nasin telo Misisipi]].
al7qdh8ns673eit3h3ik1zkhe1ba6kk
71300
71298
2026-09-15T08:39:40Z
Tymewalk
450
71300
wikitext
text/x-wiki
'''ma tomo Litowa''' ([[toki Inli]] la: ''Little Rock'') li [[ma tomo lawa]] pi [[ma Akanso]]. 206,427 jan li lon ni<ref>{{tan sona|toki tan=en|linja=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/littlerockcityarkansas/PST045225|tan=U.S. Census Bureau QuickFacts: Little Rock city, Arkansas|tenpo lukin=2026-09-15}}</ref>. ona li lon poka [[nasin telo Misisipi]].
== tan sona ==
{{sona pi tan sona}}
[[kulupu:ma tomo pi ma Mewika]]
gmjiymo5y3yapz4ijvw1xfv6uyrmxzs
suli linja Kilometa
0
12680
71302
2026-09-15T09:17:50Z
Tymewalk
450
lipu ante la jan li kepeken nimi "Kilometa". mi pali e lipu sin. lipu ni li toki e ni - suli Kilometa li seme?
71302
wikitext
text/x-wiki
[[sitelen:Kilometre definition.svg|thumb|right|suli linja tan [[linja sike lon sike ma|linja sike pi sike ma]] tawa insa pi {{lipu li ala|ma Asika|Q25322}} li '''suli linja Kilometa''' 10000.]]
'''suli linja Kilometa''' li suli. ona li lon [[kulupu wan Si]]. suli linja Kilometa wan li [[suli linja Meta]] 1000. nimi ona li kama tan {{lipu li ala|nimi open pi kulupu wan Si|Q131299}} ''kilo-''. kon pi nimi ''kilo-'' li nanpa 1000.
[[kulupu:suli]]
[[kulupu:kulupu wan Si]]
s5c0dmnojk31rkilq0d1v6hslb8q3tn
suli Kilometa
0
12681
71304
2026-09-15T09:23:49Z
Tymewalk
450
lipu ni li tawa [[suli linja Kilometa]]
71304
wikitext
text/x-wiki
#TAWA [[suli linja Kilometa]]
fyhkn8aby1e17gm1n0hswxqi8w4m4sz