ilo

lipu Wikipesija tokwiki https://tok.wikipedia.org/wiki/lipu_open MediaWiki 1.47.0-wmf.24 case-sensitive Media ilo toki jan jan la toki pali pali la toki sitelen sitelen la toki MediaWiki MediaWiki la toki kipisi kipisi la toki nasin ilo nasin ilo la toki kulupu kulupu la toki nimi nimi la toki TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk ilo 0 236 72135 71809 2026-10-16T06:07:37Z Grillofrances 7920 /* ilo ante li awen */ ilo ante 72135 wikitext text/x-wiki {{lili ike}}{{o lukin lon nimi|ilo}}[[sitelen:20060513 toolbox.jpg|thumb|ilo luka]] jan li kepeken '''ilo'''. ken la ijo ali li ilo. kin la jan li ken pali e ilo. ilo mute li kepeken luka jan. ==ilo ante== ===ilo kipisi=== ilo kipisi li ken kipisi e ijo. <gallery> Pair of scissors with black handle, 2015-06-07.jpg|ilo pi kipisi lipu Pily_platnice.jpg Tafelmesser_noBG.jpg Accetta.jpg </gallery> ===ilo moku=== jan li ken moku kepeken [[ilo moku]]. ilo moku li mute. ilo poki li jo e telo . ilo kipisi li ken kipisi e moku. ma lon poka pi suno kama pi ma Asija la, jan mute li kepeken [[ilo moku palisa]]. <gallery> Fork6233.jpg|ilo pi palisa mute Wooden and plastic chopsticks.jpeg|ilo moku palisa </gallery> === ilo ante li awen === o lukin e ni: * [[ilo alasa]] * [[ilo jan]] * [[ilο kalama]] * [[ilo kon]] * [[ilo lape soweli]] * [[ilo luka]] * [[ilo lukin]] * [[ilo mun]] * [[ilo musi]] * [[ilo nanpa]] * [[ilo pi pona lukin]] * [[ilo pi sin ma]] * [[ilo pi sitelen weka]] * [[ilo pi weka jaki]] * [[ilo sike pi kon tawa]] * [[ilo sitelen]] * [[ilo sona]] * [[ilo tawa]] * [[ilo telo]] * [[ilo tenpo]] * [[ilo toki]] * [[ilo unpa]] * [[ilo uta]] * [[ilo utala]] ==soweli li kepeken ilo== soweli pi mute lili li kepeken ilo. <gallery> Macaca_fascicularis_aurea_using_a_stone_tool_-_journal.pone.0072872.g002f.png|[[soweli sama jan]] li kepeken e [[kiwen]]. Sea_Otteruses_a_rock_to_break_a_shell_open_2.jpg|soweli li pakala e selo kiwen kepeken kiwen </gallery> [[kulupu:ilo]] [[kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin]] [[en:tool]] cu5okyw0yw3csw5pl3b0dq9llxpxouj kule 0 663 72134 63774 2026-10-16T03:52:31Z ~2026-55739-92 8249 /* nimi kule */ kulupu luka wan pi nimi kule la, nimi "loje" li weka. mi pana e ona. 72134 wikitext text/x-wiki {{kon ante|kule lukin|kule jan|kulupu kule}}{{o lukin lon nimi|kule}} '''kule''' li [[pilin]] [[lukin]] tan [[suno]]. [[nena linja|linja nena]] pi [[linja suno|wawa suno]] li ante la ona li ante kule tawa lukin. [[loje]] en [[jelo]] en [[laso]] li kule suli. [[sitelen:Spectre detail.png|thumb|nena linja pi suno laso li lili. nena linja pi suno loje li suli.]] kule li ante tawa soweli ante. sama la jan li kulupu ante e kule lon toki ona. == wawa suno == jan sona li kulupu e wawa suno kepeken suli pi nena ona. ante pi suli nena li tan ante pi [[wawa]] ona. nena li suli mute anu lili mute la jan li ken ala lukin e ona. suno mute li pana e linja suno mute pi suli nena ante. === kule suno === [[sitelen:AdditiveColorMixing.svg|thumb|180x180px|suno la, kule ale li wan la, ona li walo.]] suno walo li jo e kule ale. jan li wan e suno kule ale la suno walo li kama lon. sama la, mi kipisi e suno walo la, kule mute li kama lon. mi ken wan e kule ni mute. * mi wan e [[loje]] e [[laso kasi]] la, [[jelo]] li kama. * mi wan e [[laso kasi]] e [[laso telo]] la, [[laso]] li kama. * mi wan e [[laso telo]] e [[loje]] la, [[laso loje]] li kama. * mi wan e [[loje]] e [[laso kasi]] e [[laso telo]] la, [[walo]] li kama. === kule ko === [[File:Color_mixture.svg|thumb|180px|ko kule la, kule ale li wan la, ona li pimeja]] ko kule li ante. ko pimeja li jo e [[ko kule]] ale. jan li wan e ko kule ale la, ko pimeja li kama lon. mi ken wan e kule ni mute. * mi wan e [[loje]] e [[jelo]] la, [[loje jelo]] li kama. * mi wan e [[jelo]] e [[laso telo]] la, [[laso kasi]] li kama. * mi wan e [[laso telo]] e [[loje]] la, [[laso mun]] li kama. * mi wan e [[loje]] e [[jelo]] e [[laso telo]] la, [[pimeja]] li kama. === kule ijo === sijelo ijo li ante la ijo li ante kule tawa lukin. kule ijo li tan kule suno lon selo ona. ijo li awen lili e suno li pana e suno ante pi kule ona. suno awen li kama [[seli]]. == sona kule == jan sona mute li sitelen e ijo kule. taso, tenpo nanpa wan la, [[jan Asa Nuton]] li kama sona e ni: kule li tan suno. [[kulupu:kule]] [[kulupu:sona kule]] [[kulupu:nasin sona]] == sike kule sewi == [[sitelen:Double-alaskan-rainbow.jpg|thumb|sike kule li lon sewi]] sike kule li ken kama lon sewi. ona li [[ijo sijelo]] ala. ona li ken kama tan ni: [[wan suno]] li wile tawa lukin sina la, ona li tawa lon [[telo]] lili lon tenpo open. kule ona li mute mute. taso, [[jan Asa Nuton]] li kulupu e ni ale tawa kule luka tu: {{kule pi kipisi sitelen|#ff0000|[[loje]]}} {{kule pi kipisi sitelen|#ff7700|[[loje jelo]]}} {{kule pi kipisi sitelen|#ffff00|[[jelo]]}} {{kule pi kipisi sitelen|#00ff00|[[laso kasi]]}} {{kule pi kipisi sitelen|#00ffff|[[laso sewi]]}} {{kule pi kipisi sitelen|#4000FF|[[laso nasa]]}} {{kule pi kipisi sitelen|#8000ff|[[laso mun]]}} ==nimi kule== kama sona pi tenpo sike 1969 "lon en nasin pi ma ale pi nimi kule pona” Basic Color Terms: Their Universality and Evolution" la, jan Pen Pelin en jan Palu Ke li toki e ni: lon nasin pi kule lawa seme la nimi kule li kama nimi lon tenpo seme. toki ali li jo e nimi tawa walo, e nimi tawa pimeja. tenpo kama la, toki li jo e nimi tawa loje. tenpo kama la, nimi li tawa jelo anu peta/laso kasi. toki li jo e nimi 6 pi kule lawa la ni li nimi kule: pimeja, walo, loje, peta/laso kasi, laso telo, jelo. toki li jo e nimi 12 pi kule lawa la ni li nimi kule: pimeja, pimeja walo, unu loje/loje walo, loje, loje jelo, jelo, peta/laso kasi, laso telo, unu/laso loje, kapesi ma/kule ma, laso sewi. toki Inli la "laso telo" en "laso sewi" li kule sama, taso toki Italija en toki Lusi la kule ni li ante. hrhnpsmc4j8zvjiavah4j010ihcq939 wawa linja 0 1771 72133 63551 2026-10-15T13:44:46Z Hypersilly 6949 72133 wikitext text/x-wiki {{lili ike}} {{kon ante|sona pi sona lon|suno pi kon sewi|suno linja sewi}} [[sitelen:Spark by Van de Graaff generator.jpg|thumb|wawa ni li tawa lon linja pi kon suno.]] '''wawa linja''' anu '''wawa sewi''' anu '''wawa ilo''' anu '''pika''' li [[wawa]]. wawa ni li tawa la, ona li pali li kama e wawa ante. ilo mute li kepeken wawa ni tawa pali mute ante. == tenpo pini == {{pini ala}} tenpo pini weka la, jan li sona pona ala e wawa ni. taso, ona li sona e ijo ''tan'' wawa ni. [[sitelen:An Ant in Colombian amber.jpg|thumb|kiwen jelo ni li ken jo e wawa sewi.]] nanpa wan la, kala ni li lon: sijelo ona li ken pana e wawa sewi. jan li pilin e kala ni la, kala li pana e pilin pakala tawa jan<ref name=":0">{{tan sona|nimi jan kepeken toki tan=S. Conway Morris|tan=Life's solution: inevitable humans in a lonely universe|ijo pana=Cambridge University Press|tenpo=2003|tenpo lukin=2026-01-22}}</ref>. pilin ni li nasa tawa jan la, jan li pilin e ni: wawa ni li ken pona e ike pi sijelo jan<ref name=":0" />. nanpa tu la, kiwen jelo ni li lon: jan li pilin e linja soweli kepeken kiwen ni la, kiwen li kama ken kama e ijo lili. taso, ijo tu ni li awen sona musi taso lon tenpo suli. sike nanpa 1600 la, {{lipu li ala|jan Wilijan Kipa (jan pi sona mun)|jan sona Wilijan Kipa|Q192706}} li alasa sona pona e wawa tan kiwen jelo. ona li sitelen e sona ona lon {{nimi ijo|lipu ''"lon wawa kiwen"''|De Magnete|toki Lasina}}. lipu ni la, ona li kepeken {{nimi ijo|nimi "electricus"|3=toki Lasina|4=sama kiwen jelo wawa}} tawa ni: kiwen li ken kama e ijo lili<ref>{{tan sona|nimi jan kepeken toki tan=Brian S. Baigrie|tan=Electricity and magnetism: a historical perspective|kulupu toki=Greenwood guides to great ideas in science|ijo pana=Greenwood Press|tenpo=2007|tenpo lukin=2026-01-22}}</ref>. toki mute la, nimi pi wawa ni li tan nimi pi jan Kipa. kulupu sike nanpa 18 la, [[jan Pensamin Pankin]] li alasa sona e wawa ni. ona li waso e {{lipu li ala|lipu musi sewi|Q42861}} li telo e linja ona li wan e pini linja e {{lipu li ala|ilo pi awen wawa (wawa ilo)|poki pi awen wawa|Q5322}}. wawa li kama tan sewi li kama lon poki. ni la, ona li luka e poki, suno linja lili li tawa luka ona. ni la, jan Pankin li kama sona e ni: suno linja sewi li tan wawa ni<ref>{{tan sona|toki tan=en|linja=http://founders.archives.gov/documents/Franklin/01-04-02-0135|tan=Founders Online: The Kite Experiment, 19 October 1752|tenpo lukin=2026-01-23}}</ref>. == nimi == toki pona la, jan li kepeken nimi mute tawa wawa ni. ona li ''wawa linja'' tan ni: ona li tawa lon linja. ona li ''wawa sewi'' tan ni: [[suno linja sewi|suno linja]] li lon [[sewi kon|sewi]] li wawa ni. ona li ''wawa ilo'' tan ni: ilo mute li kepeken ona.<gallery> sitelen:SQM GE 289A Boxcab Carmelita - Reverso.jpg|[[tomo tawa linja|linja tawa]] ni li moku e wawa ni tan linja lon sewi ona. sitelen:Lightning 14.07.2009 20-42-33.JPG|[[suno linja sewi]] li tan tawa pi wawa ni. sitelen:VEM motor Wernigerode.png|ilo li moku e wawa ni li tawa sike. </gallery> == ijo == === kule wawa === {{lipu suli|kule wawa sewi}} ijo pi wawa ni li jo e kule. kule li suli lon ijo la, ona li pilin mute e wawa. kule li lili la, ona li pilin lili e wawa. kule ni li jo e kule insa tu; ona li ''kule lon'' li ''kule weka''. ijo li kule insa sama la, ona li wile tu. taso, ijo li kule insa ante la, ona li wile wan. kule ni li tan [[wan lili insa|wan ijo pi lili a]], sama [[wan insa pi wawa lon]], sama [[wan insa pi wawa weka]]. wan pi wawa lon li kule lon; wan pi wawa weka li kule weka. taso, ijo mute la, mute pi kule lon en mute pi kule weka li sama. ni la, ijo pi mute ala li jo e kule wawa. kule li tan wan ijo la, [[wan pi kule wawa ilo pi lili nanpa wan|wan pi lili nanpa wan]] li lon. wan ni li kule wawa pi [[wan insa pi wawa lon|wan lili]] ''wan''. taso, kule ni li lili a. jan li wile toki e mute kule ni: jan li ken lukin e wawa ona. [[kulupu pi wan ilo pi ma ale|kulupu wan pi ma ale]] la, jan li kepeken {{lipu li ala|kule Kulon pi wawa ilo|wan kule Kulon|Q25406}}. wan kule Kulon la, wan kule pi lili nanpa wan li suli 1.60 × 10-19 C. === tawa wawa  === {{lipu suli|tawa linja pi wawa ilo}} wawa ni li ken tawa. taso, ona li ken ala tawa lon ijo ale. ijo li ken {{lipu li ala|ijo li nasin tawa wawa ilo|pona tawa wawa ni|Q124291}} li ken {{lipu li ala|ijo li pini e wawa ilo|ike tawa wawa ni|Q178150}} li ken {{lipu li ala|ijo li lawa e wawa ilo|lawa e tawa pi wawa ni|Q11456}}. jan li kepeken toki ni lon tenpo pini la, wawa ilo li tawa tan kule lon tawa kule weka. taso, lon la, [[wan insa pi wawa weka|wan lili pi tawa wawa]] li kule weka, li tawa nasin monsi tawa nasin pi tenpo pini. [[kulupu pi wan ilo pi ma ale|kulupu wan pi ma ale]] la, jan li kepeken {{lipu li ala|tawa Anpe pi wawa ilo|wan tawa Anpe|Q25272}}. lon [[tenpo Sekon]] wan la, kule Kulon wan li tawa lon ma wan la, tawa Anpe wan li lon ma ni. == sitelen == <gallery> ijo:Lightning3.jpg|[[suno linja sewi|wawa linja sewi]] ijo:Gluehlampe 01 KMJ.png|[[ilo suno]] wawa li kepeken wawa linja. </gallery> == tan sona == [[kulupu:wawa linja]] 3hihdk8nmgd2glt4kzx7xu5yu7p91i6 kipisi:sina sona ala sona? 10 3578 72132 70507 2026-10-15T13:41:36Z Hypersilly 6949 ni li powe 72132 wikitext text/x-wiki * nimi "Wikipesija" li tan nimi "{{toki ante|[[lipu Wikipedia|Wikipedia]]}}" pi [[toki Inli]]. * [{{fullurl:ilo:AllPages|hideredirects=1}} lipu '''{{NUMBEROFARTICLES}}'''] ({{o nnp|{{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES}}|R}}|nasin=poka}}) li lon lipu ni. lipu '''{{PAGESINCATEGORY:nimi|pages}}''' ni li [[:kulupu:nimi|lipu nimi]]. * tenpo open pi lipu ni li {{suno|2021-04-23}}.  *[[kulupu toki Tawita]] la, jan mute nanpa wan li [[toki Teluku]]. trly9eygecsokxqpsrnclx8gvz8ak70 kulupu pona pona Nijon 0 4193 72131 56328 2026-10-15T13:03:26Z Jan Pilavik 7907 /* */ 72131 wikitext text/x-wiki {{nimi ijo|'''kulupu pona pona Nijon'''|ぽなぽなジャパン|toki Nijon|2b=Pona Pona Japan|3b=toki Inli|na=true}} li kulupu pi [[toki Nijon]] li kulupu pi toki pona pi [[ilo Siko]]. jan li ken kama kepeken [https://discord.gg/R6CBPJzeyh nimi ni.] stwkrouph3gj7sc8x0hp77uawqehiyq