Vikikitap trwikibooks https://tr.wikibooks.org/wiki/Anasayfa MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Ortam Özel Tartışma Kullanıcı Kullanıcı mesaj Vikikitap Vikikitap tartışma Dosya Dosya tartışma MediaWiki MediaWiki tartışma Şablon Şablon tartışma Yardım Yardım tartışma Kategori Kategori tartışma Yemek Yemek tartışma Vikiçocuk Vikiçocuk tartışma Kitaplık Kitaplık tartışma TimedText TimedText talk Modül Modül tartışma Event Event talk Programlama:MATLAB 0 1933 64853 54928 2026-09-22T07:15:00Z Sabri76 4590 64853 wikitext text/x-wiki {{taslak}} ==Derse Giriş== [[w:MATLAB|MATLAB]], [[w:The MathWorks|The MathWorks]] firması tarafından geliştirilen bir programlama dilidir. Lineer cebir programlamanın kolay olduğu yerde bir matris programlama dili olarak başlamıştır. İnteraktif oturumlar altında, bir grup çalışması kadar iyi çalıştırılabilmektedir. ===Hesaplama=== ====Sayılar==== MATLAB, diğer işler arasında, basit hesaplama işlemlerini yapabilir. Basit bir örnek çözümüyle rsayılarak, ne kadar yol gidebilir? Önce Ahmet'in arabasının iki benzin dolumu arasındaki kat ettiği mesafeyi hesaplayalım. >> 3503-3215 ans = 288 Ahmet'in arabasının litre başına gittiği yol: >> 288/45 ans = 6.4 Buna göre gidebileceği yol: >> 6.4 * 69.3 ans = 443.5200 Tekrar benzini bitinceye kadar 443.52&nbsp;km yol gidebilir. Aynı örneği, değişkenleri adlandırarak yapalım >> mesafe = 3503-3215 mesafe = 288 >> kullanim = mesafe/45 kullanim = 6.4000 >> beklenen_mesafe= kullanim * 69.3 beklenen_mesafe = 443.5200 Sonucun [[Programlama:MATLAB/command window|komut penceresi]]nde görüntülenmesini engellemek için, yazılan ifadenin ardından noktalı virgül koyulur. Sonuç depoda saklanır. Komut satırına değişkenin adını yazarak, değişkene erişmek mümkündür. Örneğin: >>beklenen_mesafe = kullanim * 69.3; >> >>beklenen_mesafe beklenen_mesafe = 443.5200 ====[[Programlama:MATLAB/dizgi|Dizgi]]ler(Strings)==== MATLAB, numaraların yanı sıra dizgileri de işleyebilir. Dizgiler tek tırnak içinde yazılmalıdır: >> dizgi1 = 'merhaba' dizgi1 = merhaba Eğer içerisinde tek tırnak işareti de kullanacaksanız şu şekilde yazabilirsiniz: <nowiki>>> dizgi1 = 'Vikitap''ta' dizgi1 = Vikitap'ta</nowiki> <nowiki>>> dizgi2 = '''' dizgi2 = '</nowiki> ====Diziler (Arrays)==== Diziler MATLAB'da temel veri tipleridir. Aslında daha önce burada sunulan veri tipleri, yani numara ve dizgiler, dizilerin özel durumlarıdır. Çoğu geleneksel dilde olduğu gibi, MATLAB'daki diziler aynı tipin çeşitli değerlerine ait bir koleksiyondur (varsayılan olarak, tip C için ''double'' dır.) ve tamsayı (''integer'') olarak nitelendirilirler. Dizi oluşturmanın kolay yollarından biri köşeli parantez içinde, dizinin her bir sayısının virgülle ayrılarak yazılmasıdır: >> dizi = [0, 1, 4, 5] dizi = 0 1 4 5 C gibi daha alt seviye dillere karşın, MATLAB'da bir dizi daha üst seviye bir veri tipidir. Boyutuna, veri tipine vs. göre çeşitli bilgiler içerir. >> length(dizi) ans = 4 Diziler çok boyutlu olabilir. 2 boyutlu bir dizi oluşturmak için (Lineer Cebir'de matris denir), virgülle ayrılmış değerler vermemiz ve her sırayı da noktalı virgülle ayırmamız gerekir: >> matris = [1, 2, 3; 4, 5, 6] matris = 1 2 3 4 5 6 Unutulmamalıdır ki bir matris, matematiksel değeri açısından her sıradaki sütun sayısı ve her sütundaki sıra sayısı eşit olmalıdır: >> matris = [1, 2, 3; 4, 5] ??? Error using ==> vertcat All rows in the bracketed expression must have the same number of columns. Bir matrisin sıra ve sütun sayıları, içindeki ''size'' fonksiyonu sayesinde bilinebilir. Aşağıdaki standart matematiksel yazıda, ilk numara sıra sayısını, ikinci numara da sütun sayısını ifade eder. >> size(matris) ans = 2 3 Tek boyutlu diziler genellikle çok boyutlu dizilerin bir özel halidir: >> size(dizi) ans = 1 4 Daha önce de söylediğimiz gibi diziler yüksek seviye nesnelerdir, C dekilerden çok daha yüksek, hatta bir C++ vektöründen bile. Burada asıl gaye, matematiksel vektör ve matrislerle benzer tipte olması. Aslında bir vektör, bir satır vektörü ya da bir sütun vektörü olabilir ama bu ikisi eşit değildir: >> sutun = [1; 2; 3] sutun = 1 2 3 >> satir = [1, 2, 3] satir = 1 2 3 "satir" ve "sutun" aynı boyda değildir: >> size(sutun) ans = 3 1 >> size(satir) ans = 1 3 Diziler MATLAB'ın temel prensibidir ve neredeyse MATLAB'daki her şey, dizilerin geniş kapsamlı kullanımına dayalıdır. Matlab dizilerinin ve bu dizilerin kullanımlarının daha geniş açıklaması için Diziler ve Matrisler bölümüne bakın. ==Diziler ve Matrisler (Arrays and Matrices)== :[[Programlama:MATLAB/Dizi uygulamalarına giriş|Dizi uygulamalarına giriş]] :[[Programlama:MATLAB/Temel Vektör Çalışmaları|Temel Vektör Çalışmaları]] ==[[Programlama:MATLAB/Veri Tipleri ve Operatörler|Veri Tipleri ve Operatörler]]== ==Scripts== Matlab scripts and functions are stored in M-files, with the extension *.m. Custom functions follow the syntax: function ''outputname''= ''function_name''(''input_arg1,input_arg2'') ''statements'' return; Function files must have the same name as ''function_name'', and be added into MATLAB's PATH environment variable by selecting File-Set Path-Add Folder, then adding the folder containing function.m. ===Yorumlar (Comments)=== Yorum satırları yüzde(%) karakteriyle başlar, böylece MATLAB '%' işaretinden sonraki kısmı görmezden gelir. Yorumlar, fonksiyonların ne işe yaradıklarını belirtmek için çok kullanışlıdır.(CTRL+R ile de eklemeniz mümkündür.) ===Komut Satırına (command line) Veri Girmek=== The input() function lets your scripts process data entered at the command line. All input is converted into a numerical value or array. The argument for the input() function is the message or prompt you want it to display. Inputting strings require an additional 's' argument. Example: %test.m %let's ask a user for x x = input('Please enter a value for x:') Then running the script would produce the output: Please enter a value for x:3 x = 3 >> ==[[Programlama:MATLAB/Control Flow|Kontrol Akışı (Control Flow)]]== ==[[Programming:MATLAB/Grafikler|Grafikler]]== ==Örnekler== === Bir dosyaya yazmak === MATLAB'da dosya kaydetmenin bir kaç yolu vardır. *[[/save|save]] - Veriyi dosyaya kaydeder, varsayılan ayarı *.mat şeklindedir *[[/uisave|uisave]] - includes user interface *[[/hgsave|hgsave]] - saves figures to files, *.fig by default *[[/diary | diary [filename]]] - saves all the text input in the command window to a text file. ===File Naming Constraints=== MATLAB for [[w:Microsoft Windows|Windows]] retains the file naming constraints set by [[w:Disk Operating System|DOS]]. The following characters cannot be used in filenames: ''' " / : * < > | ? ''' ===Tek Tırnak İşareti Ekleme=== Tek tırnak işaretini (') yazmazmanın bir yolu, işareti iki defa yazmaktır. Başka bir yol ise, [[/char|char]] komutunu kullanmaktır, ''char(39)''. Örneğin: >> <nowiki>''''</nowiki> ve >> char(39) ikisinin de sonucu ans = ' böylece tek tırnak işaretini yazmış oluruz. ===Inserting Newlines into Plot Labels === [[/cell|Cell arrays]] are the easiest way to generate new lines when using the functions [[/xlabel|xlabel]], [[/ylabel|ylabel]], [[/zlabel|zlabel]], [[/text|text]], [[/title|title]], and [[/gtext|gtext]]. However, cell arrays do not always work (see next başlık). When displaying text on plots, "\n" is typically interpreted as '\' followed by 'n' instead of the [[w:Newline|newline]] character. To generate multiple lines, use cell arrays. This is done by separating each [[/string|string]] line of text with a comma and enclosing all comma-separated strings in curly braces as follows. >> title({'First line','Second line'}) Sometimes it is nice to put the value of a variable and a newline into the plot title. You can do this like so: n = 4; x = -n:1:n; %x'in alt sınırı,hassasiyeti,x'in üst sınırı y = x.^2; %y=x^2 plot(x,y) %ekrana çiz fonksiyonu title( [ 'plot of x squared', 10, 'from x = ', num2str(-n), ' to x = ', num2str(n) ] )%buradaki 10 yazı şekillerinden bir tanesini gösterir The 10 outside the single quotes is the ascii value for a newline. You don't have to use the char() function, just the number will work. The output should look like this: plot of x squared from x = -4 to x = 4 === Inserting Newlines into Disp, Warn, and Error=== The functions [[/warning|warning]], [[/error|error]], [[/sprintf|sprintf]] and [[/fprintf|fprintf]] will interpret '\n' as a newline character. For example >> error('This error\nhas a newline.') ??? This error has a newline. This functionality was introduced in MATLAB 6.5 (R13), when formatted error strings were introduced. This is described in the [http://www.mathworks.com/access/helpdesk/help/techdoc/rn/matlab14.html#53611 Release Notes] for that release. To do this in previous versions, use SPRINTF or CHAR(10): >> error(sprintf('This error\nhas a newline.')) ??? This error has a newline. disp(['abcd' char(10) 'efgh']) abcd efgh This works as well: disp(['abcd', 10, 'efgh']) abcd efgh ==Alet çantaları (Toolboxes)== === Kılavuz (Guide) === * [[/GUIDE|Kılavuz (GUIDE)]] allows the creation of interactive user interfaces. === Simulink === * [[/Simulink|Simulink]] is a set of tools for modeling, simulating and analysing systems. ===Psychtoolbox=== * [[/Psychtoolbox|Psychtoolbox]] is a set of tools that aid in vision research. ===Distributed Computing toolbox=== * The distributed computing toolbox is a set of tools that aid in distributing models over a cluster. [[Kategori:Matlab]] 6s9f8pm9mtfvrzxkvxyyuob1te444ku Türkçe/Türk alfabesi 0 7290 64851 64574 2026-09-22T06:36:12Z Sabri76 4590 64851 wikitext text/x-wiki '''Türk alfabesi''', [[Türkçe|Türkiye Türkçesi]]nin yazımında kullanılan alfabedir. == Harfler == Türk alfabesi, Latin harfleri temel alınarak, 1 Kasım 1928 gün ve 1353 sayılı yasayla tespit ve kabul edilmiştir. Bu kanuna göre, Türk alfabesinde 29 harf bulunur. Alfabeyi oluşturan büyük ve küçük harfler, sırasıyla aşağıdaki biçimde yazılır. Alfabede 29 harf bulunur. Ancak 1990'lı yıllarda toplanan bir uluslararası Türkçe kurultayında Türkiye alfabesine ñ(gırtlak n'si), é(ince e), q, w, x 'in de katılması ile oluşacak ortak alfabeden diğer Türk devletlerinin kendi alfabelerini seçmesi karara bağlanmıştır. Bunun ardından Azerbaycan kendi alfabesini 34 harflik bu alfabeden seçip kullanmaya başlamıştır. Ayrıca sesli a, u, ı harflerinin üzerinde yabancı kökenli sözlerde inceltme imi (^) kullanılmaktadır. O harfinde inceltme imi kullanılmaz. == Alfabe == === Yazı karakterleriyle === [[Dosya:Tr Alfabe.svg]] == Harflerin kullanım sıklığı == Türk alfabesindeki harflerin kullanım sıklıklarına göre sıralaması çoktan aza doğru A, E, I, N, R, L, İ, D, K, M, U, Y, T, B, S, O, Ü, Ş, Z, G, Ç, H, Ğ, V, C, Ö, P, F, J şeklindedir. == Harflerin sınıflandırılması == '''a''', '''e''', '''ı''', '''i''', '''o''', '''ö''', '''u''' ve '''ü''' harfleri '''ünlü harfler''', diğer harfler ise '''ünsüz harfler''' olarak adlandırılır. === Sesli harflerin sınıflandırılması === Sesli harfler, çıkış yeri ve dilin durumuna, dudakların durumuna, ağzın açıklığına göre şu şekilde sınıflandırılır: * Çıkış yeri ve dilin durumuna göre *# Kalın sesliler: ''a, ı, o, u'' *# İnce sesliler: ''e, i, ö, ü'' * Dudakların durumuna göre *# Düz sesliler: ''a, e, ı, i'' *# Yuvarlak sesliler: ''o, ö, u, ü'' * Ağzın açıklığına göre *# Geniş sesliler: ''a, e, o, ö'' *# Dar sesliler: ''ı, i, u, ü'' seslilerin nitelikleri aşağıdaki çizelgede toplu olarak gösterilmiştir: <table border="1" cellpadding="5" cellspacing="0"> <tr> <td rowspan="2">sesli harfler</td> <td width="90" align="center" colspan="2" style="background:#aec7f3;">düz</td> <td width="90" align="center" colspan="2" style="background:#94a0f9;">yuvarlak</td> </tr> <tr> <td width="45" align="center" style="background:#f0c5c8;">geniş</td> <td width="45" align="center" style="background:#eca3a9;">dar</td> <td width="45" align="center" style="background:#f0c5c8;">geniş</td> <td width="45" align="center" style="background:#eca3a9;">dar</td> </tr> <tr align="center" align="center" style="background:#ffffd0;"> <td align="center" style="background:#c8fdc2;">kalın</td> <td align="center" >a</td> <td align="center" >ı</td> <td align="center" >o</td> <td align="center" >u</td> </tr> <tr align="center" align="center" style="background:#ffffd0;"> <td align="center" style="background:#a4e19e;">ince</td> <td align="center" >e</td> <td align="center" >i</td> <td align="center" >ö</td> <td align="center" >ü</td> </tr> </table> == Latin harflerini kullanan diğer alfabelerle farklar == Türk alfabesi, Latin harflerini kullanmasına rağmen, bu harfleri kullanan diğer batı dillerinin alfabelerindeki bir takım harfleri içermemekte, bunun yanı sıra bu alfabelerde genel olarak kullanılmayan başka harfler içermektedir. === Türk alfabesinde bulunmayan harfler === '''Q/q''', '''W/w''' ve '''X/x''' harfleri pek çok batı dilinde hatta Azerice gibi Latin harflerine geçilen Türki dillerde bile kullanılmasına rağmen mevcut Türk alfabesinde bir eksik olarak yer almamaktadır. Bu harflere karşılık gelen sesler sırasıyla '''k''', '''v''' ve '''ks''' ile ifade edilir. Örneğin: ''Kemal'', ''taksi''. X harfi sözcüğün yapısına göre '''iks''' ya da '''ksi''' olarak da söylenirken, W harfi '''çift ve''' olarak okunur. Benzer biçimde [[İspanyolca|İspanyol]] alfabesinde yer alan '''Ñ/ñ''' (Bu ses [[İtalyanca]] ve [[Fransızca]]'da '''gn''', [[Portekizce]]'de '''nh''' harf bileşimleri ile elde edilir) harfine karşılık gelen ses '''ny''' ile ifade edilir. Örneğin, İspanyolca'da İspanya anlamına gelen ''España'' sözcüğü Türkçe harflerle ''Espanya'' olarak yazılır. Anadolunun pek çok yerinde ve Türki şivelerde '''kadın''' yerine '''qadın''' denmesine rağmen bu telaffuzu verecek "q" harfi Türkçede yoktur. Bu eksikliğin Latin harflerine geçerken yapılmış bir hata olduğu Azerilerce değerlendirildiğinden q harfini Azeriler almışlardır. Ayrıca Türkçenin Anadolu ağızlarında yaygın bir şekilde kullanılan [[w:Genizcil n|genizcil n]] sesini karşılayan bir harf de alfabeye dahil edilmemiştir. Bunun nedeni alfabe hazırlanırken [[w:İstanbul Türkçesi|İstanbul Türkçesi]] dikkate alındığından ve Trakya ağzında genizcil n sesinin bulunmadığından bu sesin alfabede temsil edilmemesine karar verilmesidir. [[w:osmanlıca|Osmanlı Türkçesi]] alfabesinde ڭ harfiyle temsil edilen genizcil (nazal) n sesi resmi Türkçede tamamen ortadan kalkmıştır. Yerel ağızlarda ise hala varlığını sürdürmektedir. ===Batı dillerinde bulunmayan Türk harfleri=== <table border=2 cellpadding=2 cellspacing=0 style="float:right; padding:2px; margin-left:15px;"> <caption>Bazı Türkçe harflerin [[:w:Unicode|Evrensel kod]] (''Unicode'') değerlerinin listesi</caption> <tr align=left style="background:khaki"> <th>Harf</th><th>Kod #</th><th>Harf</th><th>Kod # </th></tr> <tr align=center style="background:white"> <td>&nbsp; ç &nbsp;</td><td> 231 </td><td> &nbsp; Ç &nbsp;</td><td> 199 </td></tr> <tr align=center style="background:white"> <td>&nbsp; ğ &nbsp;</td><td> 287 </td><td> &nbsp; Ğ &nbsp;</td><td> 286 </td></tr> <tr align=center style="background:white"> <td>&nbsp; ı &nbsp;</td><td> 305 </td><td> &nbsp; İ &nbsp;</td><td> 304 </td></tr> <tr align=center style="background:white"> <td>&nbsp; ö &nbsp;</td><td> 246 </td><td> &nbsp; Ö &nbsp;</td><td> 214 </td></tr> <tr align=center style="background:white"> <td>&nbsp; ş &nbsp;</td><td> 351 </td><td> &nbsp; Ş &nbsp;</td><td> 350 </td></tr> <tr align=center style="background:white"> <td>&nbsp; ü &nbsp;</td><td> 252 </td><td> &nbsp; Ü &nbsp;</td><td> 220 </td></tr> <tr align=center style="background:white"> <td>&nbsp; â &nbsp;</td><td> 226 </td><td> &nbsp; Â &nbsp;</td><td> 194 </td></tr> <tr align=center style="background:white"> <td>&nbsp; î &nbsp;</td><td> 238 </td><td> &nbsp; Î &nbsp;</td><td> 206 </td></tr> <tr align=center style="background:white"> <td>&nbsp; û &nbsp;</td><td> 251 </td><td> &nbsp; Û &nbsp;</td><td> 219 </td></tr> </table> Türkçedeki '''Ç/ç''', '''Ü/ü''' ve '''Ö/ö''' harfleri [[İngilizce|İngiliz]] alfabesinde bulunmamaları nedeniyle ASCII standardına dahil değildir. Ancak bu harfler diğer batı dillerinde yaygın olarak kullanılmakta ve ISO-8859-1 (Latin-1) standardının içinde yeralmaktadır. Küçük '''ı''', büyük '''İ''', '''Ğ/ğ''', '''Ş/ş''' harfleri ise ISO-8859-9 (Latin-5) standardının içinde yeralmaktadır. Türkçede noktalı i harfi büyük harfle yazılıyorken de noktası koyulur: İ. Benzer biçimde noktasız büyük I harfi, küçük harfle yazılıyorken noktası koyulmaz: ı. Ancak yabancı dildeki sözcükler büyük harfle yazılıyorken I harfi noktasız yazılır. Türkçenin dışında [[Azerice]] ve [[Tatarca]]da da ı ve i harflerinin kullanımı bu biçimdedir. '''Ş/ş''' harfinin sesi, İtalyancada '''sc'''(i), Fransızcada '''ch''', İngilizcede '''sh''', Almancada '''sch''' ve [[Galiçyaca]]da '''x''' harfleriyle elde edilir. Bu harf kimi zaman [[Rumence]]deki '''Ș/ș''' (virgüllü s) harfinin yerine kullanılmasına rağmen farklı bir harftir. Türkçenin dışında Azerice, [[Kürtçe]], [[Zazaca]] [[Tatarca]] ve [[Türkmence]] dillerinde kullanılmaktadır. '''Ğ/ğ''' (yumuşak ge) harfinin kendine ait bir sesi yoktur, yalnızca kendisinden önce gelen ünlü harfi uzatmakta kullanılır. Bu harf Türkçe sözcüklerin başında yer almaz. Türkçenin dışında Azeri Türkçesi, Gürcüce ve Tatarca dillerinde kullanılmaktadır. ASCII standardında yer almayan Türkçe harfler ve Evrensel kod değerleri yandaki çizelgede verilmiştir. ==Kaynakça== * [http://dilbilimi.net/alfabedegisimi.pdf Altun, Mustafa (2004), "Alfabe Değişiminin Tarihsel Gelişimi Üzerine Bir Değerlendirme", Cumhuriyetin 81. Yılına Armağan, Sakarya Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi, Adapazarı, s.57-63] * [http://www.tdk.gov.tr/TR/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2EF9DAC10DE3DF29AC6 TDK Yazım Kılavuzu] [[hak:Thú-ngí-khì-ngî sṳ-mû]] [[Kategori:Türkçe]] m38jfo4o7krrq5zkt5600c9se14jw88 LaTeX/Yeni Başlayanlar 0 9211 64852 55501 2026-09-22T06:40:27Z Sabri76 4590 64852 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{LaTeX/Top}}</noinclude> Bu ders de [[LaTeX/Giriş|LaTeX]] temeline aşina olmak amaçlanıyor. Başlamadan önce, LaTeX'in bilgisayarınızda kurulu (bakınız [[LaTeX/Kurulum|Kurulum]] gerekecek yönergeler) olduğundan emin olun. Bu bölüme, LaTeX kaynak dosyası oluşturarak başlıyoruz. Ve sonra bu dosyayı kullanarak LaTeX sistemi ile nasıl, PDF ve postscirpt gibi, kaliteli çıktılar oluşturacağımızı ele alacağız. == LaTeX Kaynağı == LaTeX belge yapısını ve sunumunu tanımlamak için bir biçimlendirme dili kullanır. LaTeX biçimlendirme ile birleştirilmiş senin kaynak metnini yüksek kaliteli belgeye dönüştürür. Benzetme amacıyla, web sayfaları benzer bir şekilde çalışır: HTML belgeyi tanımlamak için kullanılır. Farklı renk, yazı tipleri, boyutları vb, ama tam görkemiyle tarayıcımızda sunulur. LaTeX için girdi dosyası düz ASCII metin dosyasıdır. Herhangi bir metin düzenleyici ile oluşturulabilir. Belgenin metnini hem de metnin nasıl dizgileneceğini belirten komutları içerir. Gerçekten sabırsızlananlar için, aşağıdaki gibi minimal bir örnek (komutlar daha sonra açıklanacak): {{LaTeX/Kullanım|code= \documentclass{article} \begin{document} Merhaba Dünya! \end{document} }} === Boşluklar === Boşluk karakteri, mesela boşluk veya tab, LaTeX tarafından boşluk olarak eşit şekilde değerlendirilir. Art arda gelen birçok boşluk tek bir boşluk olarak değerlendirilir. Satır başındaki boşluk karakterleri genelde görmezden gelinir ve tek satır sonu "boşluk" olarak ele alınır. İki satır arasında art arda gelen birçok boşluk karakterlerinden tek bir boşluk olarak değerlendirilir. Metnin iki satırı arasındaki boş bir satır bir paragrafın sonunu tanımlar. Birkaç boş satır aynı şekilde boş bir satır olarak değerlendirilir. Aşağıdaki metin bir örnek. Sol taraftaki metin girdi dosyası, ve sağ taraftaki biçimlendirilmiş çıktıdır. {{LaTeX/Örnek|code=Bir kelimeden sonra ne kadar boşluk bıraktığınızın hiç önemi yoktur. Boş bir satır yeni bir paragraf başlatır |render=Bir kelimeden sonra ne kadar boşluk bıraktığınızın hiç önemi yoktur. Boş bir satır yeni bir paragraf başlatır. }} === Özel Karakterler === Aşağıdaki semboller saklı karakterlerdir ya LaTeX altında özel bir manaya sahip ya da bütün yazı tiplerinde mevcut değildir. Eğer metnin içinde doğrudan girersen, genelde baskılanmayacaktır. Fakat, daha ziyade LaTeX sizin istemediğiniz garip şeyler yapacaktır. # $ % ^ & _ { } ~ \ Göreceğiniz üzere, bu karakterlerin hepsi belgelerinizde ters bölü ön eki ekleyerek aynen kullanılabilir: {{LaTeX/Kullanım|code= \# \$ \% \textasciicircum{} \& \_ \{ \} \~{} \textbackslash{} }} Diğer semboller ve daha birçok matematiksel formüller içindeki özel komutlar veya aksan gibi özel komutlar basılabilir. Ters bölü karakteri {{LaTeX/LaTeX|code=\}} önüne başka bir ters bölü({{LaTeX/LaTeX|code=\\}}); eklenerek girilemez; bu dizi satır kesmek için kullanılır. Matematik modunda tersbölü tanıtmak için, {{LaTeX/LaTeX|code=\backslash}} kullanabilirsin. {{LaTeX/LaTeX|code=\~}} komutu bir sonraki harf üzerinde yaklaşık işareti üretir. Mesela {{LaTeX/LaTeX|code=\~n}} ñ verir.Sadece ~ karakterini üretmek için, {{LaTeX/LaTeX|code=\~{}<!---->}} kullan.Bu boş bir kutu üzerine ~ yerleştirir. Benzer biçimde, {{LaTeX/LaTeX|code=\^}} komutu bir sonraki karakter üzerinde bir şapka üretir, mesela {{LaTeX/LaTeX|code=\^{o}<!---->}} ô üretir.Eğer metin içinde ^ sembolünü görüntülemek istersen {{LaTeX/LaTeX|code=\textasciicircum}} kullanmalısın. Eğer bir kaç belirli sembol içeren bir metin(mesela URI) girmek istersen, {{LaTeX/LaTeX|code=\verb}} komutunu kullanmayı düşünebilirsin.Bu daha sonra [[LaTeX/Biçimlendirme|biçimlendirme]] bölümünde ele alınacaktır. ===LaTeX Komutları=== LaTeX komutları küçük harf duyarlıdır, ve aşağıdaki iki biçimlerden birini alır: * Ters bölü ile başlarlar {{LaTeX/LaTeX|code=\}} ve sonra sadece harflerden oluşan bir isme sahiptirler.Komut isimleri bir boşluk, bir numara veya başka bir harf olmayan tarafından sona erer. * {{LaTeX/LaTeX|code=\}} içerirler ve tamamen bir harf olmayandan oluşur. Bazı komutlar bir argüman gerektirir, bu komut isminden sonra küme parantezleri{{LaTeX/LaTeX|code={ }<!---->}} arasında verilmelidir.Bazı komutlar isteğe bağlı parametreleri destekler, bu köşeli parantez{{LaTeX/LaTeX|code=[ ]}} içinde komut isminden sonra eklenir.Genel sözdizimi: {{LaTeX/Kullanım|code= \komutismi[seçenek1,seçenek2,...]{argüman1}{argüman2}... }} ===LaTeX ortamları=== LaTeX içindeki ''Ortamlar'' komutlara oldukça benzer bir işleve sahiptir, fakat genellikle belgenin daha geniş bir bölümü üzerinde etkileri vardır. Kendi sözdizimi şöyledir: {{LaTeX/Kullanım|code= \begin{environmentname} Etkilenecek metin \end{environmentname} }} {{LaTeX/LaTeX|code=\begin}} ve {{LaTeX/LaTeX|code=\end}} arasına diğer komutları ve iç içe ortamları koyabilirsiniz. Genel olarak, ortamlar argüman kabul edebilirler. Ancak bu özellik yaygın olarak kullanılmadığı için, bu konu takip eden ileri seviye bölümlerde ele alınacaktır. LaTeX içinde her şey komutlar ve ortamlar cinsinden ifade edilebilir. ===Yorumlar=== LaTeX giriş dosyasını işlenirken, bir {{LaTeX/LaTeX|code=%}} karakteri ile karşılaştığında, bu satırın geri kalanını yok sayar, satırın sonu, ve sonraki satırın başlangıcının tamamını boşluk sayar. Bu girdi dosyasına not alırken kullanılabilir.Bu basılı versiyonunda görünmeyecektir {{LaTeX/Örnek|code=Bu bir % aptal % Daha iyi: öğretici <---- örnektir: Supercal% ifragilist% icexpialidocious |render= Bu bir örnektir: Supercalifragilisticexpialidocious }} Dikkat, {{LaTeX/LaTeX|code=%}} karakteri boşluk veya satır kesmelerine izin vermeyen uzun girdi satırlarını bölmek için kullanılabilir, yukarıda Supercali...cious ile olduğu gibi. Çekirdek LaTeX dili çok sayıda satıra bölünmüş bölgeler dışında yorum oluşturma için önceden tanımlanmış söz dizimine sahip değildir.Basit geçici çözümler için [[LaTeX/Biçimlendirme#Çok-satırlı yorumlar|Çok-satırlı yorumlara]] bakın. ===Giriş Dosya Yapısı=== LaTeX giriş dosyasını işlediğinde, o belirli bir yapıyı takip etmeyi bekliyor. Böylece her girdi dosyası şu komutla başlamalıdır {{LaTeX/Kullanım|code= \documentclass{...} }} Bu sizin hangi tür belge yazmak istediğinizi belirtir. Bundan sonra, tüm belgenin tarzını etkileyen komutlar ekleyebilirsiniz, veya LaTeX sistemine yeni özellikler ekleyen paketleri yükleyebilirsiniz. Böyle bir paket yüklemek için aşağıdaki komutu kullanabilirsiniz {{LaTeX/Kullanım|code= \usepackage{...} }} Tüm kurulum çalışmaları tamamlandığında, metnin gövdesine aşağıdaki komut ile başlarız. {{LaTeX/Kullanım|code= \begin{document} }} Şimdi bazı yararlı LaTeX komutları ile karıştırarak metni yazınız. Belgenin sonuna aşağıdaki komutu ekleyin. {{LaTeX/Kullanım|code= \end{document} }} Bu komutu takip eden komutlar LaTeX tarafından görmezden gelecektir. {{LaTeX/LaTeX|code=\documentclass}} alanı ile {{LaTeX/LaTeX|code=\begin{document}<!---->}} arasındaki alana ''ön söz(preamble)'' denir. ===Tipik Bir Komut Satırı Oturumu=== LaTeX girdi dosyalarınızı öğüten ve bir DVI ya da PDF'den birini üreten bir program olduğu için, kendi içinde GUI'ye (grafiksel kullanıcı arayüzü) sahip değildir, Bazı LaTeX kurulumlarında tıklayıp girdi dosyalarını derleyebileceğiniz grafiksel arayüze sahiptir. Diğer sistemlerde biraz yazma gerekebilir, böylece burada LaTeX'i metin tabanlı sistemde girdi dosyanızı derlemesi ikna edeceğiz. Lütfen dikkat: Bu ​​açıklamada, zaten bilgisayarınızda çalışan bir LaTeX kurulumu olduğunu varsayıyoruz. # LaTeX girdi dosyanızı düzenlemek/oluşturmak.Bu dosya düz ASCII metin olmalı. Unix üzerinde bütün metin düzenleyiciler sadece bunu oluşturur. Windows üzerinde dosyayı ASCII ya da düz metin dosyası olarak kaydettiğimize emin olmalıyız.Dosyamıza isim seçerken <code>.tex</code> uzantısını taşıdığına emin olmalıyız. # Girdi dosyanız üzerinde LaTeX'i çalıştırın. Eğer başarılı olursa <code>.dvi</code> dosyası ile sona erer. LaTeX'i içindekiler tablosu ve tüm dahili referansların doğru olması için bir kaç kere çalıştırmak gerekebilir.Girdi dosyanda bir hata varsa LaTeX girdi dosyasını işlemeyi bırakacak ve sana bildirecektir. Komut sistemine dönmek için ctrl-D yazın. latex foo.tex Şimdi DVI dosyasını görüntüleyebilirsiniz.X11'li Unix üzerinde <code>xdvi foo.dvi</code> yazabilirsiniz, Windows üzerinde ''yap'' (yet another previewer) denilen programı kullanabilirsiniz.(evince ve okular, çoğu Linux dağıtımları için olan belge görüntüleyicileri DVI dosyalarını görüntüleyebilir.) Aynı işlemi PDF belgesini <code>.tex</code> orjinal kaynağından oluşturmak için <code>pdflatex</code> komutu ile tekrarlayabiliriz.Yukarıdakinin benzeri, komutu gir: pdflatex foo.tex Şimdi PDF dosyasını görüntüleyebiliyorsunuzdur, <code>foo.pdf</code>. ==İlk Belgemiz== Bundan sonra, ilk belgemizi yaratabiliriz. Bi şekilde LaTeX derlemesi yapıp, çıktı almak için gereken, "Merhaba Dünya" olarak bilinen, en az kodlama yolunu seçeceğiz. * Metin/belge düzenleyicinizi açın. Eğer, Vim, Gedit, Notepad++, Emacs kullanıyor iseniz, bu yazılımlar kaynak kod renklendirmesi ile LaTeX kodlaması yapmanıza yardımcı olacaktır. * Aşağıdaki metni düzenleyicide yazın. Bu "Merhaba Dünya" nın LaTeX kaynak kodudur. {{LaTeX/Kullanım|code= % merhaba.tex - İlk LaTeX kodlamam! \documentclass{article} \usepackage[utf8]{inputenc} \usepackage[turkish]{babel} \begin{document} Merhaba Dünya! \end{document} }} * Bu metni <code>merhaba.tex</code> olarak kaydedin. === Tüm bunlar ne anlama geliyor? === {| class="wikitable" | style="vertical-align: top" | <source lang="latex" enclose="none">% hello.tex - Our first LaTeX example!</source> | style="vertical-align: top" | Bu bir ''yorum'' satırıdır. Bu satır (%) karakteri ile başladığından, LaTeX % ve sonrasındaki karakleri boşgeçer yani derlemez. Yorumlar, kaynak kodun açıklanmasında kullanılırlar. Örneğin, kaynak kodun yazarı ve tarihi gibi bilgiler yorum olarak LaTeX metnine koyulabilir. |- | style="vertical-align: top" | <source lang="latex" enclose="none">\documentclass{article}</source> | style="vertical-align: top" | Bu satırdaki komut, LaTeX'e <code>article</code> belge sınıfını kullanmasını söyler. "Belge sınıfı", yaratılmak istenen metnin biçimlemesini tanımlar. Bu örnekte, sıradan bir makale (article) biçimi tanımlamaktayız. Bu komutun şöyle bir avantajı vardır: eğer metnin biçimlemesini değiştirmek isterseniz, makale (article) sınıfı yerine başka bir sınıf seçebilirsiniz. Böylece ''tek'' bir komut ile ''tüm'' metnin biçimlemesini değiştirmiş olursunuz. |- | style="vertical-align: top" | <source lang="latex" enclose="none">\usepackage[utf8]{inputenc} \usepackage[turkish]{babel} </source> | style="vertical-align: top" | Türkçe ü,ğ gibi karakterlerin kullanılabilmesi için gerekli paketleri çağıran komutlar. |- | style="vertical-align: top" | <source lang="latex" enclose="none">\begin{document}</source> | style="vertical-align: top" | Bu satır <code>document</code> ortamının başlangıçıdır. Bir bakıma, bu satır LaTeX'e esas içeriğin başlamak üzere olduğu uyarısını verir. Bu satırdan önceki herşey, genellikle, <code>document</code> ortamına hazırlık niteliğinde komutları içerir. |- | style="vertical-align: top" | <source lang="latex" enclose="none">Merhaba Dünya!</source> | Esas içeriğin olduğu satır yani oluşturmak/yazmak istediğimiz şeyin olduğu kısım. |- | style="vertical-align: top" | <source lang="latex" enclose="none">\end{document}</source> | style="vertical-align: top" | <code>document</code> ortamı burada biter. Bu satır LaTex'e oluşturulacak metnin kaynak kodunun bu noktada tamam olduğunu söyler, ve bu satırdan sonraki hiçbir şey LaTeX tarafından dikkate alınmaz. |} Daha önce bahsettiğimiz üzere, LaTex komutları ters bölü işareti ({{LaTeX/LaTeX|code=\}}) ile başlar. Bu şekilde LaTeX takip eden karakterleri komut olarak yorumlaması gerektiğin bilir. Bu kuralın işlemediği tek bir durum kaynak kodu içerisinde yapılan yorumlar kısmında yeralan ters bölü işaretleridir. === Belgenin Yaratılması === Açık olmak gerekirse, derleyeceğimiz bu belge çok ilginç olmayacak ancak yine de bu basit belgeyi görmekte fayda var. Buna başlamadan önce, komut ekranı arayüzünde olduğunuzu ve <code>merhaba.tex</code> belgesinin bulunduğu dosyada olduğunuzu varsayıyoruz. # Şu komutu girin: <code>latex hello</code> (<code>.tex</code> uzantısı gerekli değil ancak isterseniz bu uzantıyı kullanın) # LaTeX hakkında bir çok bilgi göreceksiniz ve derleme işleminin gidişatı gözükecek. Her şey yolunda giderse, komut ekranında gözükecek son iki satır şöyle olacak: Output written on merhaba.dvi (1 page, 232 bytes). Transcript written on hello.log. Bu şu demektir: kaynak kodu işlendi ve bunun çıktısı olan belge ''merhaba.dvi'' olarak adlandırıldı. Bu belge 1 sayfa ve 232 "byte" boyutundadır. Bu şekilde DVI belgesini yarattınız, fakat kaynak kod ile PDF belgesi de yaratabilirsiniz. Bunun için yapmanız gerekenler aşağı yukarı aynı ancak <code> latex</code> komutunu <code>pdflatex</code> ile değiştirmelisiniz: # <code>pdflatex merhaba.tex</code> komutunu girin # Bir takım LaTeX ile ilgili bilgiler gözüktükten sonra, herşey yolunda giderse şu iki satırı göreceksiniz?: Output written on merhaba.pdf (1 page, 5548 bytes). Transcript written on merhaba.log. Görüldüğü üzere PDF belgesi, aynı bilgiye sahip olmasına rağmen, bilgisayarda DVI belgesinden daha büyük bir yer kaplamaktadır. DVI ile PDF arasında temel farklar şunlardır: *'''DVI''' bilgisayarda daha az yer kaplar ve yaratılması hızlı olur. Belgedeki yazı tiplerini içermez. Bu yüzden eğer belgeyi başka bir bilgisayarda görmek istiyorsanız, bu belge için gerekli yazı tiplerinin tümünün bu bilgisayarda yüklü olması gerekir. İnternet linklerini ya da haraketli resimleri desteklemez. DVI gösterici yazılımlar yaygın değildir. Bu yüzden DVI çıktısını, LaTeX kodlamasını yapıyorken, belgenin sadece çabucak bir önizlemesini yapmak için kullanılmaktadır. * '''PDF''' bilgisayarda daha fazla yer kaplar ve yaratılması uzun sürer, ancak gerekli tüm yazıtiplerini içerir. Böylece, yarattığınız belgeyi herhangi bir bilgisayarda açabilirsiniz. Ayrıca PDF iç ve dış hiper bağlantıları destekler. Buna ek olarak, ileri yazım özelliklerini destekler. PDF günümüzde en yaygın geçerliliği olan belge biçimidir. Bu sebepten, LaTeX ile kodladığınız belgeyi tamamladığınızda, mutlaka bu en son sürümün bir PDF çıktısını yaratın. Şimdiye kadar, aynı kaynak koddan DVİ ve PDF belgeleri yaratabileceğimizden bahsettik. Eğer belgeye resimler ya da bağlantılar koymak istiyorsanız, durum biraz daha karmaşık hale gelmektedir. Bu, ileriki bölümlerde ayrıntılı olarak açıklanacak. Fakat şimdilik, DVI ve PDF biçimlerinde derlemenin sorunsuz olarak nasıl yapılacağını öğrendiniz. Şunu not edelim ki, ''merhaba.tex'' belgesinin basit oluşu sebebiyle LaTeX komutunu bir kere çalıştırdık. Ancak daha ileri seviye, bibliografya ve denklem atıfları gibi şeyler içeren, belge yaratmak istediğinizde, LaTeX komutunun bi kaç kere çalıştırılması gerekmektedir. Bu nokta, ileriki bölümlerde yeri geldiğinde açıklanacaktır. <noinclude> {{LaTeX/Alt|Giriş|Temel Öğeler}} </noinclude> '''Kalın yazı''' 10pk5znf9imu7pgojm58wtb15te989i