Wikipedia tswiki https://ts.wikipedia.org/wiki/Tlukankulu MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Etienne Penyisi Ndhambi 0 4448 41620 37006 2026-05-17T20:47:10Z Thuvack 315 /* Malembe yosungula */ 41620 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Etienne Penyisi Ndhambi''' (''9 [[Hukuri]] 1912 - † 09 [[Ndzhati]] 1986'') A ari mutsari wa tibuku ta xitsonga leti hlanganisaka swiphato, swithlokovetselo na tinovele to hlaya, naswona utiveka ngopfu hi novhele ya yena leyi ayitsheke ''"Mambuxu"''.<ref name=ph1>"[https://www.yumpu.com/sw/document/view/14913176/here-national-library-of-south-africa/17 Preserving and Celebrating our literary heritage]" (March 2011) - '''National Library of South Africa'''. Retrieved 22 February 2016</ref> U tlakusile ta ririmi ra Xitsonga hi ku va xirho xa Huvo ya ririmi ra Xitsonga ku sukela hi 1960 ku fikela 1972. U tekiwa tani hi un'wana wa vatswari va matsalwa ya xitsonga naswona u gingirikele matswalwa ya Xitsonga kuya fikela emakumu ka vutomi bya yena laha misaveni.<ref name=ph2>"[http://repository.up.ac.za/xmlui/bitstream/handle/2263/30361/03chapter3.pdf?sequence=4&isAllowed=y History of the Xitsonga Language Board]" (March 2011) - '''University of Pretoria'''. Retrieved 8 March 2016</ref> Ndhambi u hoxe xandla ekutsariweni ka [[Vutsari_bya_Xitsonga|matsalwa ya Xitsonga]] evuton'wini byakwe ku fikela loko ata hundza emisaveni. == Tavutomi byakwe == === Malembe yosungula === Ndhambi u velekiwile hi ti 09 ta Hukuri hi 1912 e Tlangelani,{{kulaveka vumbhoni}} etikweni ra ka Mudabula. U dyondzile exikolweni xa [[Valdezia]] hi lembe ra khume-nkaye, makume-nharhu (1930’s).<ref name=ph1></ref> === Tidyondzo tale henhla na vudyondzisi: 1937 - 1975 === Ku suka eValdezia, u yisile tidyondzo takwe ekhale ka Lemana Training Institution ku ya dyondzela ku va mudyondzisi. Xikolo lexi a xi fambisiwa hi kereke ya Swiss Mission eAfrika Dzonga. U hetile ku dyondzela vudyondzisi hi lembe ra 1937. U dyondzisile exikolweni xa Valdezia nkarhinyana. U tlakusiwile ku va nhloko ya xikolo xa Tlangelani eka Mudabula hi 1941. U yisiwile hi valawuri va swa dyondzo nkarhi wolowo ku ya va nhloko ya xikolo eka Mashamba ku sukela 1942 ku fikela 1944. Ku sukela 1945 ku fikela 1958 u vile nhloko ya xikolo xa Ribolla. Hi 1959 u tlakusiwile a va mukamberi wa swikolo (Kumbe wa dyondzo) hi 1959. U vile mukamberi ku sukela nkarhi walowo ku fikela loko a khumuka entirhweni hi 1975.<ref name=ph1></ref> === Vukati na Vana === Tatana Ndhambi a a tekanile na Hendrika “N’wa Abel” Makaukau, naswona Vukati bya vona byi katekisiwile hi majaha ya ntlhanu: Isaiah Penyisi Etienne Ndhambi, Oscar Mahuntsi Ndhambi, Amos Ndhambi, Shisiwana Frank Ndhambi, Shibule Raymond Ndhambi na tintombhi timbirhi: Bihamhirhi Kate Ndhambi na Mihloti Marlene Mabasa . U hundzile emisaveni hi to 09 ta Ndzati 1986.<ref name=ph1></ref> == Vutsari == Tatana Ndhambi tlakusile ta ririmi ra Xitsonga hi ku va xirho xa Xitsonga Langauge Board ku sukela hi 1960 ku fikela 1972<ref name=ph2></ref> a thlela a va mutsari wa tibuku ta ririmi ra Xitsonga leti landzelaka. :# Swiphato Swa Xitsonga hi 1950. (Buku leyi yi vile yona yo sungula ya swiphato ya ririmi ra Xitsonga) :# Mambuxu (a novelette) hi 1953. :# Xitsonga xo Saseka. :# Switlhokovetselo swa Vana. == Masagwati lawa amakumeke == ==Mintshaho== {{Reflist|1}} [[Category:Vanhu]] {{Lifetime|1912|1986|Etienne Penyisi Ndhambi}} [[Category: Vatsari]] [[Category: Vatsari va Xitsonga]] gb6563i4ftasyee20awgfz5uuen4hoh Bennet Keats Mpilele Mtombeni 0 4452 41591 34461 2026-05-17T14:31:07Z Thuvack 315 /* Eleji ya Dokodela Maluleke hi B.K.M Mtombeni: */ ndzi lulamise mapeletele 41591 wikitext text/x-wiki {{Bio}} '''Bennet Keats Mpilele Mtombeni''' kumbe ''('''Mthombheni''')'', (''14 [[N'wendzamhala]] 1926 - † 03 [[Mudyaxihi]] 1976'') A ari mutsari wa tibuku, na maphepha-hungu ya xitsonga, naswona a ari murhangeri na mugingirikeri wa ririmi ra Xitsonga leswi swi n'wi thyiseke vito ra ''Nhlalala ya madoroba''.<ref name=ph1>Nkuzana, K.J., 1996. "[http://uir.unisa.ac.za/handle/10500/15657 A critical assessment of BKM Mtombeni's creative works]" (Doctoral dissertation). Retrieved 12 March 2016</ref><ref name=ph2>Ntsanwisi, H.W.E, 1977. "[http://www.xitsongaonline.co.za/short%20books/MatshopetanaYatindzumulo.pdf Foreword to Matshopetana Ya Tindzumulo]". Retrieved 12 March 2016</ref> Uvile xirho xa ''Ndzawulo ya Ririmi na Ndhavuko wa Xitsonga'' (''Bureau for Tsonga Language and Culture'') kusukela loko yisimekiwa hi lembe ra 1938 ku fiko loko a lova.<ref name=ph3>Masunga, S.H, 1999. "[http://hdl.handle.net/2263/30361 Language management in South Africa : a case study of the Xitsonga Language Board]" Dissertation (MA - General Linguistics)--University of Pretoria. Retrieved 12 March 2016</ref> Mthombeni a a tiveka ngopfu hi ndlela ya yena yo tsala "Xitsonga xo tenga, xo hlantsweka, xi khuluka hi ku olova hi swigaririmi leswo hlawuleka".<ref name=ph2/> Mtombeni u hoxe xandla ekutsariweni ka [[Vutsari_bya_Xitsonga|matsalwa ya Xitsonga]] evuton'wini byakwe ku fikela loko ata hundza emisaveni. == Tavutomi byakwe == === Malembe yosungula === Bennet Keats Mpilele Mtombeni imativula ya Nyavana Mthombheni, n'wana Mugimeti Mthombeni, naswona u tswariwile hi 14 Nw'endzamhala hi 1926 e[[Burgersdorp, Limpopo|Burgersdorp]] exifundzeni xa [[Tzaneen]] e limpopo.<ref name="ph1" /> Usungurile xikolo hi lembe ra 1936 exikolweni xale hansi eShiluvana Primary, laha a paseke ntanga ya 6. Kusuka kona uyile e[[Joni]] aya lava ntirho anga wukumi. Uyisile tidyondzo takwe emahlweni naswona a kala a kuma Junior Certificate, naswona endzaku ka nkarhinyana apasa Matriki ya yena, leswi n'wi pfuleleke tindlela takuya emahleni hi tidyondzo takwe ta B.A Degree leti a ari karhi atihetisisa loko ata lova. === Minthirho na Mfumo wa Gazankulu: 1950 - 1976 === Hi lembe ra 1950 laha a ari na malembe ya khume-mbirhi-mune wamalembe, Mpilele uthoriwile eSouth African Railways and Harbours tani hi phorisa. Hi 1960 uthoriwile e University of South Africa, laha a tirheke kona malembe mabirhi tani hi murhumiwa. Kusukela hi 1963 kuya eka 1971, uthoriwile eka South African Milk Board. Hikwalaho ka migingiriko ya yena eka rixaka ra matsonga na ku chivirikela ku antswisa vutomi na mayimele ya Vatsonga emadorobheni, uthoriwile hi mfumo wa [[Gazankulu]] tani hi muyimeri wosungula wa le madorobheni wa vatsonga. Leswi ekusunguleni, mfumo wa Gazankulu awuri hava ofisi, Mpilele u tirhele e kaya rakwe ra le Atteridgeville, naswona endzaku a rhurheriwa e Saulsville, kusuhi na masirha laha mfumo wa Gazankulu wusimekeke ofisi kona.<ref name=ph1/> === Vutsari na maphephahungu: 1972 - 1976 === Hi lembe ra 1972 usungurile ku tsala eka phepha-hungu ra Ndzawulo ya Vutisi leri ari vitiwa ''"Nhluvuko"''. U tsarile hi kuhambeta ku fikela loko a talova hi 1976. Xivangelo-nkulu xo tsala eka phephe-hungu ra ''"Nhluvuko"'' a kuri ku pfuxa Matsonga yarikwavo emadorobheni leswaku vatimila no tivonakarisa exikarhi tinxaka tin'wana. Hikwalaho ku vurhangeri byakwe usungule kutiviwa hi ra ''"Nhlalala ya madoroba"''. Mtombeni a ari xirho xo xiximeka xa ndzawulo ya swa ndzhavuko na ririmi ra Xitsonga (''Bureau for Tsonga Language and Culture''). Uvile mutshami-xitulu wa Komiti ya tibuku naswona athlela ava Xirho xavulawuri bya yona.<ref name=ph1/> === Vukati na Vana === Mtombeni a a tekane na Josephine Thokozile Nkosi naswona a va katekisiwe hi majaha mambirhi na ntombhi yin'we kunga: Floyd Mandia Mthombeni, Leslie Marhule Mtombeni na Lauretta Thandiwe Mtombeni.<ref name=ph1/> == Vutsari == Tatana Mtombeni u tsarile tibuku leti landzelaka exikarhi ka malembe ya 1966 ku ya eka lembe ra 1976: # '''Malangavi ya mbilu''' - 1966 (''King Williamstown: Better Books'') # '''Mibya ya nyekanyeka''' - 1967 (''Pretoria: Voortrekkerpers'') # '''Ndzhaka ya vusiwana''' - 1973 (''Goodwood: Via Afrika'') # '''Ndzi tshikeni''' - 1973 (''Pretoria: Van Schaik's Publishers'') # '''Vuhlangi bya vuhlangi''' - 1973 (''Pretoria: Van Schaik's Publishers'') # '''Mavala ya yingwe''' - 1974 (''Braamfontein: Sasavona Books'') # '''Mihizo ya kayivela''' - 1974 (''Braamfontein: Sasavona Books'') # '''Matshopetana ya tindzumulo''' - 1977 (''Braamfontein: Sasavona Books'') == Rifu na kutsundzukiwa == Mtombeni u hundzile emisaveni exibhedlele ya Tembisa endzhaku ka vuvabyi byokoma, Hi siku ra vu 3 eka Mudyaxihi hilembe ra 1976 ari na malembe ya 50 hivukhale. Ulovile endzhaku ka masiku ya khume na mune loko ku lovile mativula yakwe Floyd, loyi a nweleke e nambyini wa Crocodile River. Havambirhi va vekiwe hisiku rin'we endzhaku ka ntirhu wa rifu lowuveke e Atteridgeville Community Hall. Rifu rakwe rindzinginisile vanhu votala eGazankulu naswona mfumo wa Gazankulu awu yimeriwe hi nkulukumba H.W.E Ntsan'wisi tani hi mukhandli wa nhlonge.<ref name=ph1/> === <small>Nkulumo ya H.W.E. Ntsan'wisi yo khandla nhlonge:</small> === Nkulukumba uvekile nkulumo leyi landzelaka eka ntirho wa rifu ra tatan Mtombeni e Atteridgeville Community Hall.<ref name=ph1/> <blockquote class="toccolours" style="float:none; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table;">Nhenha ya tinhenha laha madorobeni yi hi siyile. Nhlalala leyi a yi hlengeleta rixaka ra hina haleno madorobeni yi timekile.<br> Xihontlovila xa ririmi ra Vatsonga xi fambile.<br> Mutsari wa Mavala ya yingwe u hundzile.<br> Mutsari wa Mihizo ya kayivela u fambile.<br> Mutsari wa Vuhlangi bya vuhlangi u lovile.<br> Mutsari wa Ndzi tshikeni u chupukile.<br> Mutsari wa Ndzhaka ya vusiwana u nyamalarile.<br> Mutsari wa Mibya ya nyekanyeka u porokile.<br> Mutsari wa Malangavi ya mbilu u timekile.<br> Ririmi ra Vatsonga ri lahlekeriwile.<br> Rixaka ra Vatsonga ri lahlekeriwile.<br> Muhandzi wa tindzalama ta ririmi ra hina eku enteni ka rona ni le ku anameni ka rona u fambile. --([[H.W.E Ntsan'wisi]], 1976, 326 <ref name=ph1/>)</blockquote> Ntsan'wisi u tirhisile nkarhi lowu ku tsundzuxa rixaka leswaku ndzhaka leyi siyiweke hi Mtombeni ya vutsari yi fanele kuhlayisiwa no yisiwa emahlweni. <blockquote class="toccolours" style="float:none; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table;">A hi rileni Mpilele wa Mtombeni hi ri karhi hi tsundzuka leswaku wa hanya hikuva u hi siyele ndzhaka leyi hi nga ta sala hi n'wi vona ha yona hi matsalwa lawa a ya siyeke. A nga yanga na vutlhari bya yena emasirheni, u hi siyerile byona ... tindzalama ta ririmi ra hina, leswaku hi sala na swona swi va ndzhaka ya hina. --([[H.W.E Ntsan'wisi]], 1976, 326 <ref name=ph1/>)</blockquote> === <small>Ku chavelela kusuaka eka Phepha-hungu ra Nluvuko:</small> === Muhleri wa phepha-hungu ra ''"Nhluvuko"'' u engetele rito rakwe eka marito ya vakhandli va nhlonge hi marito lama landzelaka: <blockquote class="toccolours" style="float:none; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table;">... Mpilele a a ri mutsari wa vatsari. Ndzi nga engeta ndzi vula leswaku a a ri egondzweni ra vatsari va vatsari. Exikarhi ka malembe mo ringana khume voko ra yena ri tsarile ku ringana nhungu wa tibuku. --(Nhluvuko, Vol. 17, No. 12 ya 1976:331 <ref name=ph1/>)</blockquote> === <small>Eleji ya Dokodela Maluleke hi B.K.M Mtombeni: </small> === Dokodela Maluleke utsarile eleji (Vutsari bya matimu ya mufi) naswona unyikele nxaxamelo lowu hlelekeke wa vutsari byakwe.<ref name=ph4>Maluleke, V.R. 1987. B.K.M. Mtombeni as a short story writer (unpublished) Honours Article, Pretoria: Unisa.</ref> Eleji yakwe hi leyi landzelaka: <blockquote class="toccolours" style="float:none; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table;"> Leswo u etlele, ndzi mbhoni,<br> Leswo hikwalaho ka yini u late rimbambu,<br> Swi tiva hi Tatana ...<br> <br> U te '''Ndzi tshikeni'''; u chukuvanya bya hlampfi exinjoveni,<br> U chukuvanyisa hi '''Malangavi ya mbilu''',<br> Mbilu ya wena a yi pfurha,<br> Yi oxa hi malangavi,<br> Yi rhukurha ku vona '''Mibya ya nyekanyeka''',<br> Mbilu yaku yi khahla tiko ro dadavala.<br> <br> Tiko ri dadavala bya phunjavunja,<br> '''Mihizo ya kayivela''' yi kayivele wonge i mali ya xisiwana,<br> Vusweti bya rixaka byi ku dzudze '''Vuhlangi bya vuhlangi''',<br> Vusweti byi ku dlokodla mbilu,<br> U ka u mila ntshiva u teka vunghwazi.<br> <br> U mila '''Mavala ya yingwe''',<br> Mavala ya yingwe ya ku tikirheta enhlohlorhini ya Everest,<br> Moya wo kwetsima wu ku tlhoma xidlodlo,<br> Wu ku rhuma ku ya hlikihla Vutsonga,<br> Khamba ri ku sivile ri ku khina,<br> U nga si heta ku haxa evhangeli ya wena.<br> <br> A wu vanga na makwanga,<br> U haxile '''Ndzhaka ya vusiwana''',<br> U phamele rixaka; <br> A wu sweka hi byongo, <br> U phama hi penisele, <br> U phamela ebukwini; <br> Voko raku i nkombe wa nsuku,<br> Byongo byaku i nambu wa Nile.<br> <br> Ririmi raku ematsalweni ri olova wonge i nhluvi; <br> Ririmi raku a ri gogonyi, <br> Marita yaku ya gemba; ya hlakah/a byongo; <br> Ya kucete/a; ya titimeta torha ra vutivi; <br> Ya tshunxa mapindzi; mafundzu ya nyekanyeka. <br> <br> Tintlharhi ti aneka vutlharhi byaku erivaleni, <br> Ntokoto waku wu andlariwa tani hi sangu, <br> Ntokoto waku wa mameka; a wu pundzulanga, <br> Vutlharhi byaku byi phapha byongo bya vahlayi vaku<br> <br> U nombhela eka novhele, <br> u nyanganya bya vulombe, <br> Nghimeto u hava eka swihungwana, <br> U tlanga xinave-nave, <br> A wu kongomi, wo khovolela, <br> Timhaka wo thya, u thya swange i ncuva, <br> Marita yaku ya hakuta ntlhaveko, <br> Mbilu yi sa' yi pfempfa hi ku nave/a. <br> <br> Leswo phata u swi nyenyile,<br> U vona ya ri '''Matshopetana ya tindzumulo''' <br> Xa wena i ku boxa tshumba, <br> U komba mhaka hi rintiho; u honokela mhaka <br> U nga copeti, <br> U monya leswi phewaka;<br> Ntivo-vuhleketi waku wu hi hlantswe mahlo, <br> Nkunghwa wu sukile, <br> Hi ta jikula hi chela eka ndzheko wa '''Ndzhaka ya vusiwana''', <br> Wu ta ka wu khapa hi vutivi ...<br>--(D.R. Maluleke in Nkuzana (1989:72-74)<ref name=ph4/>)</blockquote> == Mintshaho == {{Reflist|2}} [[Category:Vanhu]] {{Lifetime|1926|1976|B.K.M Mtombeni}} [[Category: Vatsari]] [[Category: Vatsari va Xitsonga]] nwowzfozhtpfsirlh26na73wy60pf0x Vuyuda 0 4796 41619 36191 2026-05-17T20:36:16Z Thuvack 315 41619 wikitext text/x-wiki [[File:Judaica.jpg|thumb|283x283px|Switirhisiwa swa vukhongeri bya Vuyuda kuhlanganisa na makhandlela ya Savatha, ndzeko wo hlamba mandla, na Tora.]] '''Vuyuda''' i vukhongeri byakhale swinene, lebyi simekiweke eka matsalwa ya Torah (Leyinga xiyenge xa Tanakh kumbe Bibhele ya Xiheveru), kuhlanganisa na mindzhavuko leyi kumekaka eka matsalwa lama landzeleke ya Midrash na Talmud. Vuyuda i vukhongeri, Filosofi, ndzhavuko na mahanyele ya mayuda.<ref name="Judaism">{{cite book |last=Jacobs |first=Louis |authorlink=Louis Jacobs |editor=Fred Skolnik |encyclopedia=[[Encyclopaedia Judaica]] |title=Judaism |edition=2d |year=2007 |publisher=Thomson Gale |volume=11 |location=Farmington Hills, Mich. |isbn=978-0-02-865928-2 |page=511 |quote=Judaism, the religion, philosophy, and way of life of the Jews. }}</ref> Vuyuda byi voniwa hi vakhongeri va mayuda, tanihi vuxaka bya xipfumelwano lebyi Xikwembu xiveke nabyona na vana va Israyele.<ref name="Knowledge Resources: Judaism">{{cite book |url=http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/traditions/judaism |title=Knowledge Resources: Judaism |publisher=[[Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs]] |date= |accessdate=2011-11-22 |archive-date=2011-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110827210045/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/traditions/judaism |dead-url=yes }}</ref> Vuyuda i vukhongeri bya vu khume hi vunyingi bya valandzeri emisaveni naswona byina kwalomu ka 14.5 kuya eka 17.4 wa timiliyoni ta valandzeri.<ref name="Population of Jews">''14–14.5&nbsp;million'' according to: *{{cite news|title=Worldwide Jewry numbers 14 million|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4324677,00.html|publisher=Ynet|accessdate=21 October 2013}} *{{cite book|title=Jewish Population|url=http://www.jewfaq.org/populatn.htm|work=Judaism101|accessdate=20 September 2013}} *{{cite book|author=Daniel J. Elazar|title=How Strong is Orthodox Judaism – Really? The Demographics of Jewish Religious Identification|url=http://www.jcpa.org/dje/articles2/demographics.htm|work=[[Jerusalem Center for Public Affairs]]|accessdate=20 September 2013}} *{{cite book|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-jew/|work=[[Pew Research Center]]|title= The Global Religious Landscape&nbsp;– Jews|date=18 December 2012|accessdate=31 October 2013}}</ref> <ref name="Lewis-84">Lewis (1984), pp.&nbsp;10, 20</ref> Vuyuda byina matsalwa yo hlaya, maendlele ya swilo, nama mixaka ya tinhlangano. Eka vuyuda kuna mintlawa yo hambana hambana, leyi sukeke eka vufundhisi bya vuyuda, laha va pfumelaka leswaku Xikwembu xi hlavutele milawu ya xona eka Moxe entshaveni ya Sinayi, hi ku tirhisa Tora leyi tsariweke naswona yitlela yi vulavuriwa hi nomo.<ref name="What is the oral Torah?">{{cite web|url=http://www.torah.org/learning/basics/primer/torah/oraltorah.html |title=What is the oral Torah? |publisher=Torah.org |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> Hikuya hi matimu, dyondzo leyi yikanetiwile ngopfu hi mintlawa ya mayuda ya va Sadusi na Vahelena, hinkarhi wa tempele ya vumbirhi, nakambe yithlela yi kanetiwa hi mintlawa ya va Karayiti na va Sabatewu.<ref name="Karaite Jewish University">{{cite web |url=http://www.kjuonline.com/To_Our_Fellow_Jews.htm |title=Karaite Jewish University |publisher=Kjuonline.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2010-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100825103843/http://www.kjuonline.com/To_Our_Fellow_Jews.htm |dead-url=yes }}</ref> <ref name="Karaites">{{cite web|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3458001508.html |title=Karaites |publisher=Encyclopedia.com |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref>  Namunthla ntlawa lowu kulu wa vuyuda IVuyuda-ntiyela (kunga Vaharedi na Vayuda-ntiyela va manguva lawa), Vuyuda bya xikhale na vuyuda lebyi pfuxetiweke. Kuhambana loku kulu eka mintlawa leyi i ndlela leyi mintlawa leyi yi landzelerisaka nawu wa xiyuda, matimba ya vafundhisi vaxiyuda na kuxixima tiko-ximfumo ra Israyele.<ref name="Jewish Denominations">{{cite web|url=http://www.religionfacts.com/judaism/denominations.htm |title=Jewish Denominations |publisher=ReligionFacts |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> Vuyuda-ntiyela byi pfumela leswaku Tora na nawu wa xiyuda swa kwetsima, iswa hilaha kunga heriki naswona aswi cinceki, naswona swi fanela ku landzeleriwa hilaha ku heleleke. Vuyuda bya xikhale byi pfumela eka ku landzelela vuyuda bya ndzhavuko, kasi vuyuda lebyi pfuxetiweke, byi pfumela leswaku nawu wa xiyuda ahi xikolokolo.<ref name="Reform Judaism">{{cite web |url=http://www.religionfacts.com/judaism/denominations/reform.htm |title=Reform Judaism |publisher=ReligionFacts |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2015-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403051849/http://www.religionfacts.com/judaism/denominations/reform.htm |dead-url=yes }}</ref><ref name="What is Reform Judaism?">{{cite web |url=http://reformjudaism.org/whatisrj.shtml |title=What is Reform Judaism? |publisher=Reformjudaism.org |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2012-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120910090427/http://reformjudaism.org/whatisrj.shtml |dead-url=yes }}</ref> hikuya hi matimu akuri na tihuvo ta nawu wa xiyuda, kambe masku lawa ku pfumeriwa leswaku vuyuda imhaka yo tilangela.<ref name="Britannica Online Encyclopedia: Bet Din">{{cite web|author=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/63134/bet-din |title=Britannica Online Encyclopedia: Bet Din |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> Vayuda byi ya hi ntlawa wa rixaka naswona byi hlanganisa na lava hundzukelaka eka vukhongeri lebyi. Hi lembe ra 2015, ntsengo wa mayuda emisaveni awu kombeteriwa kwalomu ka 14.3 wa timiliyoni emisaveni.<ref name="WJP2015">{{cite web|title=World Jewish Population 2015|url=http://www.jewishdatabank.org/Studies/details.cfm?StudyID=803|accessdate=8 August 2016}}</ref> Kwalomu ka 43% wa mayuda makumeka e tikweni ra Israyeli kasi ti n'wana tiphesenti ta 43% ta mayuda makumela e Amerikha na Khanada, kasi lava saleke vakumeka eka matiko-nkulu man'wana. == Mintshaho == {{Reflist|colwidth=30em}} [[Category:Vukhongeri]] ojnfdpjfss1np7wtv4ihiod5nbt0pkr Winnie Madikizela-Mandela 0 5056 41609 41570 2026-05-17T15:22:07Z Thuvack 315 Undid revision [[Special:Diff/41570|41570]] by [[Special:Contributions/Kelly zhrm|Kelly zhrm]] ([[User talk:Kelly zhrm|talk]]) 41609 wikitext text/x-wiki {{Bio|caption=Madikizela-Mandela hi lembe ra 1996}} '''Winnie Madikizela-Mandela''', OLS (Vito ro tswariwa '''Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela'''; 26 Ndhzati 1936<ref>[http://www.nndb.com/people/292/000023223/ Winnie Mandela]. nndb.com</ref> – 2 Dzivamisoko 2018), athlela a tiviwa tanihi '''Winnie Mandela''', akuri mulweri wantshuxeko wale Afrika Dzonga, athlela ava khlale ka nsati wa [[Nelson Mandela]]. Utirhelile tanihi xirho xa phalamendhe ya tiko kusikela hi lembe ra 1994 kuya eka 2003,<ref name="telegraphFiveYearJailSentence">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1428436/Winnie-Mandela-given-five-year-jail-sentence.html|title=Winnie Mandela given five-year jail sentence|first=Tim|last=Butcher|date=25 April 2003|publisher=|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> naswona kusukela hi lembe ra 2009 kufikela loko a lova,<ref>{{cite web|url=https://www.brandsouthafrica.com/governance/developmentnews/jacob-zuma-set-for-presidency|title=Jacob Zuma set for presidency|date=7 May 2009|website=www.brandsouthafrica.com|access-date=14 April 2018|archive-date=4 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404140710/https://www.brandsouthafrica.com/governance/developmentnews/jacob-zuma-set-for-presidency|dead-url=yes}}</ref> athlela ava xandla ya murhangeri wa ndawulo kusukela hi lembe ra 1994 kuya eka 1996. Tani hi xirho xa vandla ra swatipolitiki ra African National Congress (ANC), uthlele a tirha eka huvo-nkulu ya vandla naswona a thlela a rhangela rhavi ra vandla ra vamanana. Madikizela-Mandela uthlela ativiwa hivalandzeri vakwe tani hi "Mhani wa rixaka".<ref name="independentObitMotherMugger">{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/winnie-mandela-dead-madikizela-nelson-wife-life-story-obituary-anc-football-club-soweto-apartheid-a8285581.html|title=From 'Mother of the Nation' to 'mugger': The turbulent life of South Africa's Winnie Mandela|date=2 April 2018|publisher=}}</ref> Winnie utswariwe ekaya ramaMpondo<ref name="702MpondoPrincess">http://www.702.co.za/articles/298087/winnie-was-born-mpondo-princess-from-an-important-eastern-cape-family</ref> eBizana, naswona a a dyondzele tidyondzo ta nhlayiso ya vanhu (social worker), athlela a tekana na mulwela-ntshuxeko wa nkarhi wa xihlawu-hlawu Nelson Mandela e [[Joni]] hi 1958; ava tekanile kwalomu ka 38 wa malembe naswona avakatekisiwe hi vana vambirhi. Hi lembe ra 1963, loko Mandela atava a khotsiwile endzhaku ka huvo ya Rivonia; uvile nhlonge yale rivaleni eka malembe ya 27 laha Nelson Mandela a a khotsiwile e xihlaleni xa Robben. Eka nkarhi wolowo, Winnie u thlandlukile eka vurhangeri bya mintlawa ya valweri va ntshuxeko. Ukhotsiwile hi mfumo wa xihlawu-hlawu eka makhambi yo hlaya, athlela a xanisiwa minkarhi yohlaya<ref name="guardianObit">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2018/apr/02/winnie-madikizela-mandela-obituary|title=Winnie Madikizela-Mandela obituary|first1=David|last1=Beresford|first2=Dan van der|last2=Vat|date=2 April 2018|website=the Guardian}}</ref> kuhlanganisa na ku thlakisiwa ayisiwa etikweni-xikaya ra Bramford. Eka malembe yava 1980, Winnie ulumbetiwe hi kufuma hi kuchavisa naswona ari muluthanyi wa mandzolonga<ref name="fiveTimesLetDownMg">https://mg.co.za/article/2014-10-21-five-times-winnie-mandela-let-us-down</ref> e Soweto, leswi landzeriweke hiku bakanyiwa hi minhlangano ya vulwela-ntshuxeko, athlela a tshinyiwa hi nhlangano wakwe wa ANC. Huvo ya ntiyiso na ndzivalelwano (TRC) leyi simekiweke hi nuna wakwe yibohe leswaku a a kumeka hlanganisiwa eka mpfilu-mpfilu wo xanaisa vanhu leyi a yi rhangeirwa hi xipanu xa mintlangu ya bholo ya "Mandela United Football Club", lexi a xin'wisirhelela.<ref name="truth-commission">{{cite web|url=http://www.justice.gov.za/trc/report/finalreport/Volume%202.pdf|title=Truth and Reconciliation Commission of South Africa Report, Volume Two, Chapter 6 (pp. 543–82): Special Investigation: Mandela United Football Club|date=29 October 1998|access-date=10 July 2010|archive-date=4 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091104033712/http://www.justice.gov.za/trc/report/finalreport/Volume%202.pdf|dead-url=yes}}</ref> Winnie u henhliwe hi ku pfumelela kuvutliwa; xanisiwa na kuhisiwa ka vanhu lava ava hehliwa kuva vatirheli va mfumo wa xihlawu-hlawu<ref name="trewhelaMoralProblemDailyMaverick">https://www.dailymaverick.co.za/opinionista/2018-04-06-the-moral-problem-of-winnie-mandela/</ref><ref name="independentBodiesExhumed">{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/bodies-exhumed-in-anc-murder-case-linked-to-winnie-mandela-8531758.html|title=Bodies exhumed in ANC 'murder' case linked to Winnie Mandela|date=12 March 2013|website=independent.co.uk}}</ref> eka vanhu lava kuhlanganisiwa na Stompie Sepei, n'wana loyi a a ri na malembe ya 14<ref name="mg2013bodies">{{cite web|url=https://mg.co.za/article/2013-03-15-00-bodies-probably-wont-bury-winnie|title=Bodies probably won't bury Winnie|first=Phillip De|last=Wet|website=mg.co.za}}</ref><ref name="guardianRoughJustice">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2003/apr/27/southafrica.andrewmalone|title=Rough justice for Winnie's victims|first=Andrew|last=Malone|date=27 April 2003|website=the Guardian}}</ref> Nelson Mandela na Winnie Mandela va hambanile hi lembe ra 1992, naswona vadlaya vukati hiximfumo hi lembe ra 1996 eka nwheti ya Nyenyankulu. Winnie uvhakele khale ka nuna wakwe eka vuvabyi bya kwe bya makumu. == Matimu == A a ri [[Người Mpondo|Mpondo]] , loyi a velekiweke emugangeni [[Mbongweni|wa Mbongweni]] <ref>[https://web.archive.org/web/20130316233444/http://www.sahistory.org.za/people/winnie-madikizela-mandela Madikizela-Mandela profile]. Sahistory.org.za. Retrieved 30 May 2011.</ref> [[Bizana|eBizana]], [[Pondoland|ePondoland]], laha sweswi ku nga xifundzhankulu xa Eastern Cape . I n’wana wa vumune endyangwini wa vamakwavo va 9 (8 wa vanhwanyana na 1 wa jaha). U dyondzele ntirho wa vaaki eXikolweni [[Trường công tác xã hội Jan Hofmeyr|xa Ntirho wa Vanhu xa Jan Hofmeyr]] naswona u thwasile hi 1956 . Endzhaku ka malembe ma nga ri mangani, u thwasile hi digri ya bachelor eka vuxaka bya matiko ya misava eYunivhesiti ya Witwatersrand . U tshame etindhawini to tala to fana na Bizana, [[Shawbury]] na [[Joni]] . Ntirho wa yena wo sungula a ku ri ku va mutirhela-mfumo wa vaaki [[Bệnh viện Baragwanath|exibedlhele xa Baragwanath]] [[Soweto|eSoweto]] . Hi lembe ra 1958, u tekile mulwela-xihlawuhlawu Nelson Mandela eJoni, a va na vana vambirhi kutani a dlaya vukati hi 1996. Hi 1963, endzhaku ka loko nuna wa yena a pfaleriwe ekhotsweni, u ve muyimeri wa yena wa le rivaleni eka malembe ya 27 ya yena ekhotsweni. Hi nkarhi wolowo, u yime a lwisana ni milawu ya xihlawuhlawu ya mfumo hi nkarhi wolowo. Hikwalaho, u khomiwile minkarhi yo tala, a boheka ku tiyisela ku xanisiwa ni [[Biệt giam|ku pfaleriwa a ri yexe]] ku ringana tin’hweti to tala. == Mintshaho == {{Reflist}} == Mintshaho yale handle == * [https://www.imdb.com/name/nm0541692/ Winnie Mandela] on IMDb * [https://web.archive.org/web/20140212111657/http://www.imdb.com/character/ch0053857/ Winnie Mandela (Character)] on IMDb * [https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/73780409.html?dids=73780409:73780409&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=FEB+18%2C+1989&author=William+Claiborne&pub=The+Washington+Post&desc=Fall+of+Winnie+Mandela+Began+Nearly+2+Years+Ago%3B+Erratic+Behavior+Preceded+R "Fall of Winnie Mandela Began Nearly 2 Years Ago; Erratic Behavior Preceded Recent Violence"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006174728/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/73780409.html?dids=73780409:73780409&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=FEB+18,+1989&author=William+Claiborne&pub=The+Washington+Post&desc=Fall+of+Winnie+Mandela+Began+Nearly+2+Years+Ago%3B+Erratic+Behavior+Preceded+R |date=2012-10-06 }}, The Washington Post, 18 February 1989 * [https://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2001/10/16/winnie16.xml "Winnie Mandela on bank fraud charges"], Telegraph, 15 October 2001 * [https://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=/archive/1997/12/05/win05.html "Mrs Mandela defies accusers"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050313073900/http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=%2Farchive%2F1997%2F12%2F05%2Fwin05.html |date=2005-03-13 }}, Telegraph, 5 December 1997 * [https://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=/archive/1997/09/06/wman06.html "Winnie Mandela 'had hand in boy's murder'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041121175750/http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=%2Farchive%2F1997%2F09%2F06%2Fwman06.html |date=2004-11-21 }}, Telegraph, 9 December 1997 * [http://kaganof.com/kagablog/2008/01/09/special-investigation-into-the-mandela-united-football-club/ "Special Investigation into the Mandela United Football Club"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815073731/http://kaganof.com/kagablog/2008/01/09/special-investigation-into-the-mandela-united-football-club/ |date=2010-08-15 }} * [https://web.archive.org/web/20160228135801/http://the-write-stuff.com.au/archives/vol-1/reviews/winnie.html ''The Lady: the life and times of Winnie Mandela''] by Emma Gilbey. London: Vintage, 1994. {{ISBN|0-09-938801-4}} * [https://web.archive.org/web/20001002042602/http://www.anc.org.za/ancdocs/pr/1989/pr0218.html NEC statement on Mandela Football Club], 19 February 1989 * [http://www.bookrags.com/Winnie_Madikizela-Mandela "Winnie Madikizela-Mandela Biography Summary"] * [https://www.jstor.org/stable/466738 "Winnie Mandela and the Moffies"] * [http://www.japantoday.com/jp/news/408566 Report on Winnie Mandela] (dead link) on ''Japan Today News'' * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8474580.stm Can Winnie Mandela's Heroism Outshine her Crimes?] by ''BBC News'', 25 January 2010 [[Category:Vanhu]] {{Lifetime|1936|2018|Winnie Madikizela-Mandela}} qss28gcrld56b7kwwpgxf0lio2hn4ya 41614 41609 2026-05-17T15:34:20Z Thuvack 315 Undid revision [[Special:Diff/41609|41609]] by [[Special:Contributions/Thuvack|Thuvack]] ([[User talk:Thuvack|talk]]) 41614 wikitext text/x-wiki {{Bio|caption=Madikizela-Mandela hi lembe ra 1996}} '''Winnie Madikizela-Mandela''', OLS (Vito ro tswariwa '''Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela'''; 26 Ndhzati 1936<ref>[http://www.nndb.com/people/292/000023223/ Winnie Mandela]. nndb.com</ref> – 2 Dzivamisoko 2018), athlela a tiviwa tanihi '''Winnie Mandela''', akuri mulweri wantshuxeko wale Afrika Dzonga, athlela ava khlale ka nsati wa [[Nelson Mandela]]. Utirhelile tanihi xirho xa phalamendhe ya tiko kusikela hi lembe ra 1994 kuya eka 2003,<ref name="telegraphFiveYearJailSentence">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1428436/Winnie-Mandela-given-five-year-jail-sentence.html|title=Winnie Mandela given five-year jail sentence|first=Tim|last=Butcher|date=25 April 2003|publisher=|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> naswona kusukela hi lembe ra 2009 kufikela loko a lova,<ref>{{cite web|url=https://www.brandsouthafrica.com/governance/developmentnews/jacob-zuma-set-for-presidency|title=Jacob Zuma set for presidency|date=7 May 2009|website=www.brandsouthafrica.com|access-date=14 April 2018|archive-date=4 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404140710/https://www.brandsouthafrica.com/governance/developmentnews/jacob-zuma-set-for-presidency|dead-url=yes}}</ref> athlela ava xandla ya murhangeri wa ndawulo kusukela hi lembe ra 1994 kuya eka 1996. Tani hi xirho xa vandla ra swatipolitiki ra African National Congress (ANC), uthlele a tirha eka huvo-nkulu ya vandla naswona a thlela a rhangela rhavi ra vandla ra vamanana. Madikizela-Mandela uthlela ativiwa hivalandzeri vakwe tani hi "Mhani wa rixaka".<ref name="independentObitMotherMugger">{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/winnie-mandela-dead-madikizela-nelson-wife-life-story-obituary-anc-football-club-soweto-apartheid-a8285581.html|title=From 'Mother of the Nation' to 'mugger': The turbulent life of South Africa's Winnie Mandela|date=2 April 2018|publisher=}}</ref> Winnie utswariwe ekaya ramaMpondo<ref name="702MpondoPrincess">http://www.702.co.za/articles/298087/winnie-was-born-mpondo-princess-from-an-important-eastern-cape-family</ref> eBizana, naswona a a dyondzele tidyondzo ta nhlayiso ya vanhu (social worker), athlela a tekana na mulwela-ntshuxeko wa nkarhi wa xihlawu-hlawu Nelson Mandela e [[Joni]] hi 1958; ava tekanile kwalomu ka 38 wa malembe naswona avakatekisiwe hi vana vambirhi. Hi lembe ra 1963, loko Mandela atava a khotsiwile endzhaku ka huvo ya Rivonia; uvile nhlonge yale rivaleni eka malembe ya 27 laha Nelson Mandela a a khotsiwile e xihlaleni xa Robben. Eka nkarhi wolowo, Winnie u thlandlukile eka vurhangeri bya mintlawa ya valweri va ntshuxeko. Ukhotsiwile hi mfumo wa xihlawu-hlawu eka makhambi yo hlaya, athlela a xanisiwa minkarhi yohlaya<ref name="guardianObit">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2018/apr/02/winnie-madikizela-mandela-obituary|title=Winnie Madikizela-Mandela obituary|first1=David|last1=Beresford|first2=Dan van der|last2=Vat|date=2 April 2018|website=the Guardian}}</ref> kuhlanganisa na ku thlakisiwa ayisiwa etikweni-xikaya ra Bramford. Eka malembe yava 1980, Winnie ulumbetiwe hi kufuma hi kuchavisa naswona ari muluthanyi wa mandzolonga<ref name="fiveTimesLetDownMg">https://mg.co.za/article/2014-10-21-five-times-winnie-mandela-let-us-down</ref> e Soweto, leswi landzeriweke hiku bakanyiwa hi minhlangano ya vulwela-ntshuxeko, athlela a tshinyiwa hi nhlangano wakwe wa ANC. Huvo ya ntiyiso na ndzivalelwano (TRC) leyi simekiweke hi nuna wakwe yibohe leswaku a a kumeka hlanganisiwa eka mpfilu-mpfilu wo xanaisa vanhu leyi a yi rhangeirwa hi xipanu xa mintlangu ya bholo ya "Mandela United Football Club", lexi a xin'wisirhelela.<ref name="truth-commission">{{cite web|url=http://www.justice.gov.za/trc/report/finalreport/Volume%202.pdf|title=Truth and Reconciliation Commission of South Africa Report, Volume Two, Chapter 6 (pp. 543–82): Special Investigation: Mandela United Football Club|date=29 October 1998|access-date=10 July 2010|archive-date=4 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091104033712/http://www.justice.gov.za/trc/report/finalreport/Volume%202.pdf|dead-url=yes}}</ref> Winnie u henhliwe hi ku pfumelela kuvutliwa; xanisiwa na kuhisiwa ka vanhu lava ava hehliwa kuva vatirheli va mfumo wa xihlawu-hlawu<ref name="trewhelaMoralProblemDailyMaverick">https://www.dailymaverick.co.za/opinionista/2018-04-06-the-moral-problem-of-winnie-mandela/</ref><ref name="independentBodiesExhumed">{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/bodies-exhumed-in-anc-murder-case-linked-to-winnie-mandela-8531758.html|title=Bodies exhumed in ANC 'murder' case linked to Winnie Mandela|date=12 March 2013|website=independent.co.uk}}</ref> eka vanhu lava kuhlanganisiwa na Stompie Sepei, n'wana loyi a a ri na malembe ya 14<ref name="mg2013bodies">{{cite web|url=https://mg.co.za/article/2013-03-15-00-bodies-probably-wont-bury-winnie|title=Bodies probably won't bury Winnie|first=Phillip De|last=Wet|website=mg.co.za}}</ref><ref name="guardianRoughJustice">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2003/apr/27/southafrica.andrewmalone|title=Rough justice for Winnie's victims|first=Andrew|last=Malone|date=27 April 2003|website=the Guardian}}</ref> Nelson Mandela na Winnie Mandela va hambanile hi lembe ra 1992, naswona vadlaya vukati hiximfumo hi lembe ra 1996 eka nwheti ya Nyenyankulu. Winnie uvhakele khale ka nuna wakwe eka vuvabyi bya kwe bya makumu. == Mintshaho == {{Reflist}} == Mintshaho yale handle == * [https://www.imdb.com/name/nm0541692/ Winnie Mandela] on IMDb * [https://web.archive.org/web/20140212111657/http://www.imdb.com/character/ch0053857/ Winnie Mandela (Character)] on IMDb * [https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/73780409.html?dids=73780409:73780409&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=FEB+18%2C+1989&author=William+Claiborne&pub=The+Washington+Post&desc=Fall+of+Winnie+Mandela+Began+Nearly+2+Years+Ago%3B+Erratic+Behavior+Preceded+R "Fall of Winnie Mandela Began Nearly 2 Years Ago; Erratic Behavior Preceded Recent Violence"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006174728/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/73780409.html?dids=73780409:73780409&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=FEB+18,+1989&author=William+Claiborne&pub=The+Washington+Post&desc=Fall+of+Winnie+Mandela+Began+Nearly+2+Years+Ago%3B+Erratic+Behavior+Preceded+R |date=2012-10-06 }}, The Washington Post, 18 February 1989 * [https://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2001/10/16/winnie16.xml "Winnie Mandela on bank fraud charges"], Telegraph, 15 October 2001 * [https://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=/archive/1997/12/05/win05.html "Mrs Mandela defies accusers"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050313073900/http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=%2Farchive%2F1997%2F12%2F05%2Fwin05.html |date=2005-03-13 }}, Telegraph, 5 December 1997 * [https://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=/archive/1997/09/06/wman06.html "Winnie Mandela 'had hand in boy's murder'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041121175750/http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=%2Farchive%2F1997%2F09%2F06%2Fwman06.html |date=2004-11-21 }}, Telegraph, 9 December 1997 * [http://kaganof.com/kagablog/2008/01/09/special-investigation-into-the-mandela-united-football-club/ "Special Investigation into the Mandela United Football Club"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815073731/http://kaganof.com/kagablog/2008/01/09/special-investigation-into-the-mandela-united-football-club/ |date=2010-08-15 }} * [https://web.archive.org/web/20160228135801/http://the-write-stuff.com.au/archives/vol-1/reviews/winnie.html ''The Lady: the life and times of Winnie Mandela''] by Emma Gilbey. London: Vintage, 1994. {{ISBN|0-09-938801-4}} * [https://web.archive.org/web/20001002042602/http://www.anc.org.za/ancdocs/pr/1989/pr0218.html NEC statement on Mandela Football Club], 19 February 1989 * [http://www.bookrags.com/Winnie_Madikizela-Mandela "Winnie Madikizela-Mandela Biography Summary"] * [https://www.jstor.org/stable/466738 "Winnie Mandela and the Moffies"] * [http://www.japantoday.com/jp/news/408566 Report on Winnie Mandela] (dead link) on ''Japan Today News'' * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8474580.stm Can Winnie Mandela's Heroism Outshine her Crimes?] by ''BBC News'', 25 January 2010 [[Category:Vanhu]] {{Lifetime|1936|2018|Winnie Madikizela-Mandela}} fdgfnqrx434h8990fkdrqosm7wpou71 Template:Bio 10 5405 41592 39764 2026-05-17T14:39:15Z Thuvack 315 41592 wikitext text/x-wiki <!-- New infobox copied and localised from [[:dag:Tɛmplet:Bio]] by [[:ts:User:Derek J Moore]] --> <includeonly>{{Infobox | abovestyle = background-color: grey | aboveclass = hd | headerstyle = background-color: lightsteelblue | above = {{PAGENAME}} | image = {{#if:{{#Property:P10|from={{{item|}}}}}|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P10|formatting=[[File:$1|260px]]|list=false}}|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P18|formatting=[[File:$1|260px]]|value={{{image|}}}|list=false}}}}{{#invoke:Wikidata | claim | property=P2096|formatting=<br/> $1|list=false}} | caption = {{#invoke:Wikidata|claim|property=P18|qualifier=P2096|formatting={{PAGELANGUAGE}}|value={{{caption|}}}|rowformat=$1}} | image2 = {{#invoke:Wikidata | claim |property=P990|formatting=[[File:$1|260px]]|list=false}} | caption2 = <small>Voice</small> | data1= {{#if:{{#Property:P39}}|{{#invoke:Wikidata |claim |formatting=table |property=P39 |qualifier=P580| qualifier2=P582 |qualifier3=P1365 |qualifier4=P1366 |qualifier5=P768 |qualifier6=P1545 |qualifier7=P2715 |qualifier8=P94 |qualifier9=P708|rowformat= {{bio/position|$8 $6 $0}} <br />$1 $2 $3 $4 $5 $9 $7 |rowsubformat1 = $1&nbsp;- | rowsubformat3=<br />&larr; $3 | rowsubformat4=- $4 &rarr; | rowsubformat5=<br /><small>{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|District}}: $5</small> | rowsubformat7=<br /><small>{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Election}}: $7</small> | rowsubformat6=$6. | rowsubformat8={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image=$8 |size=25px|sizedefault=frameless |upright=3|suppressplaceholder=yes}}<br /> | rowsubformat9=<br />{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Dioceses}}: $9|tablesort=1}}}} <!--- FIRST BLOCK: LIFE ---> | header2 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Life}} | label3 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Full name}} | data3 = {{#invoke:Wikidata|claim|property=P1477|formatting=text}} | label4 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Birth}} | data4 = {{#if:{{#Property:P19}}|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P19|formatting = internallink}},&nbsp;}}{{{date of birth|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P569|list=false}}}}}{{#if:{{#Property:P570}}||{{#invoke:Wikidata|yearsOld|formatting=&nbsp;(run $1)}}}} | label5 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Citizenship}} | data5 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P27|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />|value={{{citizenship|}}}}} | label6 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Residence}} | data6 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P551|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label7 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Ethnic group}} | data7 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P172|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label8 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|First language}} | data8 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P103|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label9 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Death}} | data9 = {{#if:{{#Property:P20}}|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P20|formatting = internallink}},&nbsp;}}{{{date of death|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P570|list=false}}}}}{{#if:{{#Property:P569}}||{{#invoke:Wikidata|yearsOld|formatting=(run $1)}}}} | label10 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Place of internment}} | data10 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P119|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label11 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Manner of death}} | data11 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1196|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />|case=singularra}}{{#if:{{#Property:P509}}|&nbsp;({{#invoke:Wikidata | claim | property=P509|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}})}} | label12 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Killed by}} | data12 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P157|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!--- FAMILY BLOCK ---> | header20 = {{#if:{{#Property:P22}}{{#Property:P25}}{{#Property:P26}}{{#Property:P451}}{{#Property:P40}}{{#Property:P3373}}{{#Property:P1038}}|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Family}}}} | label21 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Father}} | data21 = {{#if:{{#Property:P22}}|[[{{#Property:P22}}]]}} | label22 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Mother}} | data22 = {{#if:{{#Property:P25}}|[[{{#Property:P25}}]]}} | label23 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Spouse(s)}} | data23 = {{#ifeq:{{#Property:P26}}|no value|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Not married}}|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P26|qualifier=P580|qualifier2=P582|formatting = table|rowformat = $0 $1|rowsubformat1=<small>&nbsp;($1$2)</small>|rowsubformat2=&nbsp;-&nbsp;$2|tablesort=1|colformat0=internallink}}}} | label24 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Couple(s)}} | data24 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P451|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label25 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Children}} | data25 = {{#if:{{#Property:P40}}|{{collapsible list|title=view|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P40|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}}}}}} | label26 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Siblings}} | data26 = {{#if:{{#Property:P3373}}|{{collapsible list|title=view|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P3373|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}}}}}} | label27 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Ascent}} | data27 = {{#if:{{#Property:P1038}}|{{collapsible list|title=view|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P1038|qualifier=P1039|formatting = table|rowformat $0 $1|rowsubformat1=<small>$1</small>|colformat0=internallink}}}}}} | label28 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Tribe}} | data28 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P53|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!--- EDUCATION BLOCK ---> | header30 = {{#if:{{#property:P69}}{{#property:P512}}{{#property:P184}}{{#property:P185}}{{#property:P1412}}|Education}} | label31 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Alma mater}} | data31 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P69|formatting = table|qualifier=P580|qualifier2=P582|qualifier3=P512|qualifier4=P812|rowformat = $0 $1 $2 $3 $4|rowsubformat1 =<br /><small>($1 -</small>|rowsubformat2=<small>$2)</small>|rowsubformat3 = <small>$3</small>|rowsubformat4 =<small>: $4</small>|tablesort=1}} | label32 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Education level}} | data32 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P512|formatting = internallink|case=singularra|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label33 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Thesis}} | data33 = {{#if:{{#Property:P1026}}|''{{#invoke:Wikidata | claim | property=P1476|item={{#invoke:Wikidata | claim | property=P1026|formatting = raw}}|formatting=text}}''}} | label34 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Thesis director}} | data34 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P184|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label35 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Doctoral students}} | data35 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P185|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label36 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Languages}} | data36 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1412|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label37 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Teachers}} | data37 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1066|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label38 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Students}} | data38 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P802|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!--- OCCUPATION ---> | header39 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Occupation}} | label40 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Occupation}} | data40 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P106|formatting = internallink}} <!--- SPORTS: You will need the subtemplates in :eu:Txantiloi:Biografia infotaula automatikoa/kirola for the parameters of each sport ---> | data41 = {{#if:{{#Property:P641}}|{{bio/sport|{{#Property:P641}}}}}} | data42 = {{collapsible list|title={{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Participant of}}|<!-- JUST COPY THE CONTENT FROM eu:Txantiloi:Biografia infotaula automatikoa/kirola/domina-->{{bio/sport/medal| {{#invoke:Wikidata |claim |formatting=table |property=P1344 |qualifier=P166| qualifier2=P1352|rowformat=$1$0 $2|rowsubformat2=($2.)}} }} }} | data43 = {{collapsible list|title=Winner of|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P1346|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} }} | label44 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Position or speciality}} | data44 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P413|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label45 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Sport-number}} | data45 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1618|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label48 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Weight}} | data48 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P2067|formatting=unitcode}} | label49 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Height}} | data49 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P2048|formatting=unitcode}} <!--- GENERAL OCCUPATION ---> | label50 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Workplace}} | data50 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P937|formatting = internallink}} | label51 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Employers}} | data51 = {{#invoke:Wikidata |claim |property=P108| qualifier=P580| qualifier2=P582|formatting = table|rowformat = $0 $1 $2|rowsubformat1=<small>&nbsp;($1 -</small>|rowsubformat2=<small>&nbsp;$2</small>)|tablesort=1}} | label52 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Important works}} | data52 = {{#if:{{#Property:P800}}|''{{#invoke:Wikidata | claim | property=P800|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}}''}} | label53 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Prizes}} | data53 = {{collapsible list|title=view|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P166 |qualifier=P585| qualifier2=P1027 |qualifier3=P1686|formatting=table |rowformat = {{((}}Sub-item image{{!}}$0{{!}}P2425{{!}}40x20px{{))}} [[{{((}}#invoke:Wikibase{{!}}label{{!}}$0{{))}}]] $2 $1 $3 |rowsubformat1=<small>&nbsp;($1)</small> |rowsubformat2=: <small>$2</small>|rowsubformat3=: <small>$3</small> | colformat0=raw | colformat2=internallink| separator=<br />}}}} | label54 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Nominated to}} | data54 = {{collapsible list|title=view|{{#invoke:Wikidata |claim |formatting=table |property=P1411|tablesort=1 |qualifier=P585| qualifier2=P1027 |qualifier3=P1686|rowformat=$0 $2 $1 $3 |rowsubformat1=<br /><small>($1)</small> |rowsubformat2=<small>: $2</small>|rowsubformat3=<small>: $3</small>}}}} | label55 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Influenced by}} | data55 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P737|formatting = internallink}} | label57 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Membership}} | data57 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P463|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label58 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Movement}} | data58 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P135|formatting = internallink|case=singularra|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label59 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Nicknames}} | data59 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P742|formatting = label}} <!-- Music --> | label60 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Artistic movement}} | data60 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P136|formatting = internallink|case=singularra|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label61 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Voice type}} | data61 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P412|formatting = internallink|case=singularra|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label62 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Fach}} | data62 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1731|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label63 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Music instrument}} | data63 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1303|formatting = internallink|case=singularra|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label64 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Record label}} | data64 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P264|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!-- Saints --> | header70 = {{#if:{{#Property:P841}}|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Feast}}}} | data71 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P841|formatting = internallink}} <!--- Military ---> | header75 = {{#if:{{#Property:P241}}{{#Property:P607}}|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Military service}}}} | label76 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Military branch}} | data76 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P241|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label77 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Degree}} | data77 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P410|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label78 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Fought at}} | data78 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P607|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!-- Astronauts--> | header80 = {{#if:{{#Property:P450}}{{#Property:P2873}}|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Astronaut}}}} | label81 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Missions}} | data81 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P450|formatting = internallink|separator=&nbsp;|conjunction=&nbsp;}} | label82 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Mission patch}} | data82 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P450|formatting = table|rowformat={{((}}subitem image{{!}}$0{{!}}P154{{!}}50x50px{{))}}|colformat0=raw |separator=&nbsp;|conjunction=&nbsp;}} | label83 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Time at space}} | data83 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P2873|formatting = unit}} <!--- BELIEVINGS ---> | header90 = {{#if:{{#Property:P140}}{{#Property:P102}}{{#Property:P611}}|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Belief}}}} | label91 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Religion}} | data91 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P140|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label92 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Religious-order}} | data92 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P611|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label93 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Political parties}} | data93 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P102|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!-- SIGNATURE AND LINKS --> |label97 = [[IMDb]] |data97 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P345|formatting = [http://www.imdb.com/name/$1 $1]}} |data98 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P856|formatting = weblink}} |data99 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P109|formatting = [[File:$1|200px]]}} }}</includeonly> <noinclude> <templatedata> { "params": { "item": {}, "image": {}, "caption": {}, "date of birth": { "label": "Month and year", "description": "The month and year that the template was added", "example": "January 2013", "type": "string", "autovalue": "{{SUBST:CURRENTMONTHNAME}} {{SUBST:CURRENTYEAR}}", "suggested": true }, "citizenship": {}, "date of death": {}, "URL": { "aliases": [ "{{URL|https//www.example.com|Official Website}}" ], "type": "url" }, "place of birth": { "required": true, "suggested": true }, "Nationality": {}, "Education": {}, "Notable work": {}, "Name": { "type": "wiki-page-name" } } } </templatedata></noinclude> apeyh3ewrzb7fmfz149j5as55713fi9 41593 41592 2026-05-17T14:39:52Z Thuvack 315 41593 wikitext text/x-wiki <!-- New infobox copied and localised from [[:dag:Tɛmplet:Bio]] by [[:ts:User:Derek J Moore]] --> <includeonly>{{Infobox | abovestyle = background-color: lightgrey | aboveclass = hd | headerstyle = background-color: lightsteelblue | above = {{PAGENAME}} | image = {{#if:{{#Property:P10|from={{{item|}}}}}|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P10|formatting=[[File:$1|260px]]|list=false}}|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P18|formatting=[[File:$1|260px]]|value={{{image|}}}|list=false}}}}{{#invoke:Wikidata | claim | property=P2096|formatting=<br/> $1|list=false}} | caption = {{#invoke:Wikidata|claim|property=P18|qualifier=P2096|formatting={{PAGELANGUAGE}}|value={{{caption|}}}|rowformat=$1}} | image2 = {{#invoke:Wikidata | claim |property=P990|formatting=[[File:$1|260px]]|list=false}} | caption2 = <small>Voice</small> | data1= {{#if:{{#Property:P39}}|{{#invoke:Wikidata |claim |formatting=table |property=P39 |qualifier=P580| qualifier2=P582 |qualifier3=P1365 |qualifier4=P1366 |qualifier5=P768 |qualifier6=P1545 |qualifier7=P2715 |qualifier8=P94 |qualifier9=P708|rowformat= {{bio/position|$8 $6 $0}} <br />$1 $2 $3 $4 $5 $9 $7 |rowsubformat1 = $1&nbsp;- | rowsubformat3=<br />&larr; $3 | rowsubformat4=- $4 &rarr; | rowsubformat5=<br /><small>{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|District}}: $5</small> | rowsubformat7=<br /><small>{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Election}}: $7</small> | rowsubformat6=$6. | rowsubformat8={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image=$8 |size=25px|sizedefault=frameless |upright=3|suppressplaceholder=yes}}<br /> | rowsubformat9=<br />{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Dioceses}}: $9|tablesort=1}}}} <!--- FIRST BLOCK: LIFE ---> | header2 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Life}} | label3 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Full name}} | data3 = {{#invoke:Wikidata|claim|property=P1477|formatting=text}} | label4 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Birth}} | data4 = {{#if:{{#Property:P19}}|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P19|formatting = internallink}},&nbsp;}}{{{date of birth|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P569|list=false}}}}}{{#if:{{#Property:P570}}||{{#invoke:Wikidata|yearsOld|formatting=&nbsp;(run $1)}}}} | label5 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Citizenship}} | data5 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P27|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />|value={{{citizenship|}}}}} | label6 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Residence}} | data6 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P551|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label7 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Ethnic group}} | data7 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P172|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label8 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|First language}} | data8 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P103|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label9 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Death}} | data9 = {{#if:{{#Property:P20}}|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P20|formatting = internallink}},&nbsp;}}{{{date of death|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P570|list=false}}}}}{{#if:{{#Property:P569}}||{{#invoke:Wikidata|yearsOld|formatting=(run $1)}}}} | label10 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Place of internment}} | data10 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P119|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label11 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Manner of death}} | data11 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1196|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />|case=singularra}}{{#if:{{#Property:P509}}|&nbsp;({{#invoke:Wikidata | claim | property=P509|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}})}} | label12 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Killed by}} | data12 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P157|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!--- FAMILY BLOCK ---> | header20 = {{#if:{{#Property:P22}}{{#Property:P25}}{{#Property:P26}}{{#Property:P451}}{{#Property:P40}}{{#Property:P3373}}{{#Property:P1038}}|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Family}}}} | label21 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Father}} | data21 = {{#if:{{#Property:P22}}|[[{{#Property:P22}}]]}} | label22 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Mother}} | data22 = {{#if:{{#Property:P25}}|[[{{#Property:P25}}]]}} | label23 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Spouse(s)}} | data23 = {{#ifeq:{{#Property:P26}}|no value|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Not married}}|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P26|qualifier=P580|qualifier2=P582|formatting = table|rowformat = $0 $1|rowsubformat1=<small>&nbsp;($1$2)</small>|rowsubformat2=&nbsp;-&nbsp;$2|tablesort=1|colformat0=internallink}}}} | label24 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Couple(s)}} | data24 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P451|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label25 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Children}} | data25 = {{#if:{{#Property:P40}}|{{collapsible list|title=view|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P40|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}}}}}} | label26 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Siblings}} | data26 = {{#if:{{#Property:P3373}}|{{collapsible list|title=view|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P3373|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}}}}}} | label27 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Ascent}} | data27 = {{#if:{{#Property:P1038}}|{{collapsible list|title=view|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P1038|qualifier=P1039|formatting = table|rowformat $0 $1|rowsubformat1=<small>$1</small>|colformat0=internallink}}}}}} | label28 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Tribe}} | data28 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P53|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!--- EDUCATION BLOCK ---> | header30 = {{#if:{{#property:P69}}{{#property:P512}}{{#property:P184}}{{#property:P185}}{{#property:P1412}}|Education}} | label31 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Alma mater}} | data31 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P69|formatting = table|qualifier=P580|qualifier2=P582|qualifier3=P512|qualifier4=P812|rowformat = $0 $1 $2 $3 $4|rowsubformat1 =<br /><small>($1 -</small>|rowsubformat2=<small>$2)</small>|rowsubformat3 = <small>$3</small>|rowsubformat4 =<small>: $4</small>|tablesort=1}} | label32 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Education level}} | data32 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P512|formatting = internallink|case=singularra|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label33 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Thesis}} | data33 = {{#if:{{#Property:P1026}}|''{{#invoke:Wikidata | claim | property=P1476|item={{#invoke:Wikidata | claim | property=P1026|formatting = raw}}|formatting=text}}''}} | label34 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Thesis director}} | data34 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P184|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label35 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Doctoral students}} | data35 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P185|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label36 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Languages}} | data36 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1412|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label37 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Teachers}} | data37 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1066|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label38 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Students}} | data38 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P802|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!--- OCCUPATION ---> | header39 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Occupation}} | label40 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Occupation}} | data40 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P106|formatting = internallink}} <!--- SPORTS: You will need the subtemplates in :eu:Txantiloi:Biografia infotaula automatikoa/kirola for the parameters of each sport ---> | data41 = {{#if:{{#Property:P641}}|{{bio/sport|{{#Property:P641}}}}}} | data42 = {{collapsible list|title={{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Participant of}}|<!-- JUST COPY THE CONTENT FROM eu:Txantiloi:Biografia infotaula automatikoa/kirola/domina-->{{bio/sport/medal| {{#invoke:Wikidata |claim |formatting=table |property=P1344 |qualifier=P166| qualifier2=P1352|rowformat=$1$0 $2|rowsubformat2=($2.)}} }} }} | data43 = {{collapsible list|title=Winner of|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P1346|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} }} | label44 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Position or speciality}} | data44 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P413|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label45 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Sport-number}} | data45 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1618|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label48 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Weight}} | data48 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P2067|formatting=unitcode}} | label49 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Height}} | data49 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P2048|formatting=unitcode}} <!--- GENERAL OCCUPATION ---> | label50 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Workplace}} | data50 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P937|formatting = internallink}} | label51 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Employers}} | data51 = {{#invoke:Wikidata |claim |property=P108| qualifier=P580| qualifier2=P582|formatting = table|rowformat = $0 $1 $2|rowsubformat1=<small>&nbsp;($1 -</small>|rowsubformat2=<small>&nbsp;$2</small>)|tablesort=1}} | label52 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Important works}} | data52 = {{#if:{{#Property:P800}}|''{{#invoke:Wikidata | claim | property=P800|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}}''}} | label53 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Prizes}} | data53 = {{collapsible list|title=view|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P166 |qualifier=P585| qualifier2=P1027 |qualifier3=P1686|formatting=table |rowformat = {{((}}Sub-item image{{!}}$0{{!}}P2425{{!}}40x20px{{))}} [[{{((}}#invoke:Wikibase{{!}}label{{!}}$0{{))}}]] $2 $1 $3 |rowsubformat1=<small>&nbsp;($1)</small> |rowsubformat2=: <small>$2</small>|rowsubformat3=: <small>$3</small> | colformat0=raw | colformat2=internallink| separator=<br />}}}} | label54 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Nominated to}} | data54 = {{collapsible list|title=view|{{#invoke:Wikidata |claim |formatting=table |property=P1411|tablesort=1 |qualifier=P585| qualifier2=P1027 |qualifier3=P1686|rowformat=$0 $2 $1 $3 |rowsubformat1=<br /><small>($1)</small> |rowsubformat2=<small>: $2</small>|rowsubformat3=<small>: $3</small>}}}} | label55 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Influenced by}} | data55 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P737|formatting = internallink}} | label57 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Membership}} | data57 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P463|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label58 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Movement}} | data58 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P135|formatting = internallink|case=singularra|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label59 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Nicknames}} | data59 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P742|formatting = label}} <!-- Music --> | label60 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Artistic movement}} | data60 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P136|formatting = internallink|case=singularra|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label61 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Voice type}} | data61 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P412|formatting = internallink|case=singularra|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label62 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Fach}} | data62 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1731|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label63 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Music instrument}} | data63 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1303|formatting = internallink|case=singularra|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label64 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Record label}} | data64 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P264|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!-- Saints --> | header70 = {{#if:{{#Property:P841}}|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Feast}}}} | data71 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P841|formatting = internallink}} <!--- Military ---> | header75 = {{#if:{{#Property:P241}}{{#Property:P607}}|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Military service}}}} | label76 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Military branch}} | data76 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P241|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label77 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Degree}} | data77 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P410|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label78 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Fought at}} | data78 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P607|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!-- Astronauts--> | header80 = {{#if:{{#Property:P450}}{{#Property:P2873}}|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Astronaut}}}} | label81 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Missions}} | data81 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P450|formatting = internallink|separator=&nbsp;|conjunction=&nbsp;}} | label82 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Mission patch}} | data82 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P450|formatting = table|rowformat={{((}}subitem image{{!}}$0{{!}}P154{{!}}50x50px{{))}}|colformat0=raw |separator=&nbsp;|conjunction=&nbsp;}} | label83 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Time at space}} | data83 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P2873|formatting = unit}} <!--- BELIEVINGS ---> | header90 = {{#if:{{#Property:P140}}{{#Property:P102}}{{#Property:P611}}|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Belief}}}} | label91 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Religion}} | data91 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P140|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label92 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Religious-order}} | data92 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P611|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label93 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Political parties}} | data93 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P102|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!-- SIGNATURE AND LINKS --> |label97 = [[IMDb]] |data97 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P345|formatting = [http://www.imdb.com/name/$1 $1]}} |data98 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P856|formatting = weblink}} |data99 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P109|formatting = [[File:$1|200px]]}} }}</includeonly> <noinclude> <templatedata> { "params": { "item": {}, "image": {}, "caption": {}, "date of birth": { "label": "Month and year", "description": "The month and year that the template was added", "example": "January 2013", "type": "string", "autovalue": "{{SUBST:CURRENTMONTHNAME}} {{SUBST:CURRENTYEAR}}", "suggested": true }, "citizenship": {}, "date of death": {}, "URL": { "aliases": [ "{{URL|https//www.example.com|Official Website}}" ], "type": "url" }, "place of birth": { "required": true, "suggested": true }, "Nationality": {}, "Education": {}, "Notable work": {}, "Name": { "type": "wiki-page-name" } } } </templatedata></noinclude> q9qzmaa73z7qd59qjrmf5etxl0cpsvv 41596 41593 2026-05-17T14:59:26Z Thuvack 315 41596 wikitext text/x-wiki <!-- New infobox copied and localised from [[:dag:Tɛmplet:Bio]] by [[:ts:User:Derek J Moore]] --> <includeonly>{{Infobox | abovestyle = background-color: #efefef | aboveclass = hd | headerstyle = background-color: lightsteelblue | above = {{PAGENAME}} | image = {{#if:{{#Property:P10|from={{{item|}}}}}|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P10|formatting=[[File:$1|260px]]|list=false}}|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P18|formatting=[[File:$1|260px]]|value={{{image|}}}|list=false}}}}{{#invoke:Wikidata | claim | property=P2096|formatting=<br/> $1|list=false}} | caption = {{#invoke:Wikidata|claim|property=P18|qualifier=P2096|formatting={{PAGELANGUAGE}}|value={{{caption|}}}|rowformat=$1}} | image2 = {{#invoke:Wikidata | claim |property=P990|formatting=[[File:$1|260px]]|list=false}} | caption2 = <small>Voice</small> | data1= {{#if:{{#Property:P39}}|{{#invoke:Wikidata |claim |formatting=table |property=P39 |qualifier=P580| qualifier2=P582 |qualifier3=P1365 |qualifier4=P1366 |qualifier5=P768 |qualifier6=P1545 |qualifier7=P2715 |qualifier8=P94 |qualifier9=P708|rowformat= {{bio/position|$8 $6 $0}} <br />$1 $2 $3 $4 $5 $9 $7 |rowsubformat1 = $1&nbsp;- | rowsubformat3=<br />&larr; $3 | rowsubformat4=- $4 &rarr; | rowsubformat5=<br /><small>{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|District}}: $5</small> | rowsubformat7=<br /><small>{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Election}}: $7</small> | rowsubformat6=$6. | rowsubformat8={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image=$8 |size=25px|sizedefault=frameless |upright=3|suppressplaceholder=yes}}<br /> | rowsubformat9=<br />{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Dioceses}}: $9|tablesort=1}}}} <!--- FIRST BLOCK: LIFE ---> | header2 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Life}} | label3 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Full name}} | data3 = {{#invoke:Wikidata|claim|property=P1477|formatting=text}} | label4 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Birth}} | data4 = {{#if:{{#Property:P19}}|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P19|formatting = internallink}},&nbsp;}}{{{date of birth|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P569|list=false}}}}}{{#if:{{#Property:P570}}||{{#invoke:Wikidata|yearsOld|formatting=&nbsp;(run $1)}}}} | label5 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Citizenship}} | data5 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P27|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />|value={{{citizenship|}}}}} | label6 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Residence}} | data6 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P551|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label7 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Ethnic group}} | data7 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P172|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label8 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|First language}} | data8 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P103|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label9 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Death}} | data9 = {{#if:{{#Property:P20}}|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P20|formatting = internallink}},&nbsp;}}{{{date of death|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P570|list=false}}}}}{{#if:{{#Property:P569}}||{{#invoke:Wikidata|yearsOld|formatting=(run $1)}}}} | label10 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Place of internment}} | data10 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P119|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label11 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Manner of death}} | data11 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1196|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />|case=singularra}}{{#if:{{#Property:P509}}|&nbsp;({{#invoke:Wikidata | claim | property=P509|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}})}} | label12 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Killed by}} | data12 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P157|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!--- FAMILY BLOCK ---> | header20 = {{#if:{{#Property:P22}}{{#Property:P25}}{{#Property:P26}}{{#Property:P451}}{{#Property:P40}}{{#Property:P3373}}{{#Property:P1038}}|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Family}}}} | label21 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Father}} | data21 = {{#if:{{#Property:P22}}|[[{{#Property:P22}}]]}} | label22 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Mother}} | data22 = {{#if:{{#Property:P25}}|[[{{#Property:P25}}]]}} | label23 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Spouse(s)}} | data23 = {{#ifeq:{{#Property:P26}}|no value|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Not married}}|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P26|qualifier=P580|qualifier2=P582|formatting = table|rowformat = $0 $1|rowsubformat1=<small>&nbsp;($1$2)</small>|rowsubformat2=&nbsp;-&nbsp;$2|tablesort=1|colformat0=internallink}}}} | label24 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Couple(s)}} | data24 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P451|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label25 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Children}} | data25 = {{#if:{{#Property:P40}}|{{collapsible list|title=view|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P40|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}}}}}} | label26 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Siblings}} | data26 = {{#if:{{#Property:P3373}}|{{collapsible list|title=view|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P3373|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}}}}}} | label27 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Ascent}} | data27 = {{#if:{{#Property:P1038}}|{{collapsible list|title=view|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P1038|qualifier=P1039|formatting = table|rowformat $0 $1|rowsubformat1=<small>$1</small>|colformat0=internallink}}}}}} | label28 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Tribe}} | data28 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P53|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!--- EDUCATION BLOCK ---> | header30 = {{#if:{{#property:P69}}{{#property:P512}}{{#property:P184}}{{#property:P185}}{{#property:P1412}}|Education}} | label31 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Alma mater}} | data31 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P69|formatting = table|qualifier=P580|qualifier2=P582|qualifier3=P512|qualifier4=P812|rowformat = $0 $1 $2 $3 $4|rowsubformat1 =<br /><small>($1 -</small>|rowsubformat2=<small>$2)</small>|rowsubformat3 = <small>$3</small>|rowsubformat4 =<small>: $4</small>|tablesort=1}} | label32 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Education level}} | data32 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P512|formatting = internallink|case=singularra|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label33 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Thesis}} | data33 = {{#if:{{#Property:P1026}}|''{{#invoke:Wikidata | claim | property=P1476|item={{#invoke:Wikidata | claim | property=P1026|formatting = raw}}|formatting=text}}''}} | label34 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Thesis director}} | data34 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P184|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label35 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Doctoral students}} | data35 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P185|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label36 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Languages}} | data36 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1412|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label37 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Teachers}} | data37 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1066|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label38 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Students}} | data38 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P802|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!--- OCCUPATION ---> | header39 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Occupation}} | label40 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Occupation}} | data40 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P106|formatting = internallink}} <!--- SPORTS: You will need the subtemplates in :eu:Txantiloi:Biografia infotaula automatikoa/kirola for the parameters of each sport ---> | data41 = {{#if:{{#Property:P641}}|{{bio/sport|{{#Property:P641}}}}}} | data42 = {{collapsible list|title={{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Participant of}}|<!-- JUST COPY THE CONTENT FROM eu:Txantiloi:Biografia infotaula automatikoa/kirola/domina-->{{bio/sport/medal| {{#invoke:Wikidata |claim |formatting=table |property=P1344 |qualifier=P166| qualifier2=P1352|rowformat=$1$0 $2|rowsubformat2=($2.)}} }} }} | data43 = {{collapsible list|title=Winner of|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P1346|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} }} | label44 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Position or speciality}} | data44 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P413|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label45 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Sport-number}} | data45 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1618|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label48 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Weight}} | data48 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P2067|formatting=unitcode}} | label49 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Height}} | data49 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P2048|formatting=unitcode}} <!--- GENERAL OCCUPATION ---> | label50 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Workplace}} | data50 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P937|formatting = internallink}} | label51 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Employers}} | data51 = {{#invoke:Wikidata |claim |property=P108| qualifier=P580| qualifier2=P582|formatting = table|rowformat = $0 $1 $2|rowsubformat1=<small>&nbsp;($1 -</small>|rowsubformat2=<small>&nbsp;$2</small>)|tablesort=1}} | label52 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Important works}} | data52 = {{#if:{{#Property:P800}}|''{{#invoke:Wikidata | claim | property=P800|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}}''}} | label53 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Prizes}} | data53 = {{collapsible list|title=view|{{#invoke:Wikidata | claim | property=P166 |qualifier=P585| qualifier2=P1027 |qualifier3=P1686|formatting=table |rowformat = {{((}}Sub-item image{{!}}$0{{!}}P2425{{!}}40x20px{{))}} [[{{((}}#invoke:Wikibase{{!}}label{{!}}$0{{))}}]] $2 $1 $3 |rowsubformat1=<small>&nbsp;($1)</small> |rowsubformat2=: <small>$2</small>|rowsubformat3=: <small>$3</small> | colformat0=raw | colformat2=internallink| separator=<br />}}}} | label54 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Nominated to}} | data54 = {{collapsible list|title=view|{{#invoke:Wikidata |claim |formatting=table |property=P1411|tablesort=1 |qualifier=P585| qualifier2=P1027 |qualifier3=P1686|rowformat=$0 $2 $1 $3 |rowsubformat1=<br /><small>($1)</small> |rowsubformat2=<small>: $2</small>|rowsubformat3=<small>: $3</small>}}}} | label55 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Influenced by}} | data55 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P737|formatting = internallink}} | label57 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Membership}} | data57 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P463|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label58 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Movement}} | data58 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P135|formatting = internallink|case=singularra|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label59 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Nicknames}} | data59 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P742|formatting = label}} <!-- Music --> | label60 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Artistic movement}} | data60 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P136|formatting = internallink|case=singularra|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label61 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Voice type}} | data61 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P412|formatting = internallink|case=singularra|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label62 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Fach}} | data62 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1731|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label63 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Music instrument}} | data63 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P1303|formatting = internallink|case=singularra|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label64 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Record label}} | data64 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P264|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!-- Saints --> | header70 = {{#if:{{#Property:P841}}|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Feast}}}} | data71 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P841|formatting = internallink}} <!--- Military ---> | header75 = {{#if:{{#Property:P241}}{{#Property:P607}}|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Military service}}}} | label76 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Military branch}} | data76 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P241|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label77 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Degree}} | data77 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P410|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label78 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Fought at}} | data78 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P607|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!-- Astronauts--> | header80 = {{#if:{{#Property:P450}}{{#Property:P2873}}|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Astronaut}}}} | label81 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Missions}} | data81 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P450|formatting = internallink|separator=&nbsp;|conjunction=&nbsp;}} | label82 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Mission patch}} | data82 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P450|formatting = table|rowformat={{((}}subitem image{{!}}$0{{!}}P154{{!}}50x50px{{))}}|colformat0=raw |separator=&nbsp;|conjunction=&nbsp;}} | label83 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Time at space}} | data83 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P2873|formatting = unit}} <!--- BELIEVINGS ---> | header90 = {{#if:{{#Property:P140}}{{#Property:P102}}{{#Property:P611}}|{{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Belief}}}} | label91 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Religion}} | data91 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P140|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label92 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Religious-order}} | data92 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P611|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} | label93 = {{Bio/{{PAGELANGUAGE}}|Political parties}} | data93 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P102|formatting = internallink|separator=<br />|conjunction=<br />}} <!-- SIGNATURE AND LINKS --> |label97 = [[IMDb]] |data97 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P345|formatting = [http://www.imdb.com/name/$1 $1]}} |data98 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P856|formatting = weblink}} |data99 = {{#invoke:Wikidata | claim | property=P109|formatting = [[File:$1|200px]]}} }}</includeonly> <noinclude> <templatedata> { "params": { "item": {}, "image": {}, "caption": {}, "date of birth": { "label": "Month and year", "description": "The month and year that the template was added", "example": "January 2013", "type": "string", "autovalue": "{{SUBST:CURRENTMONTHNAME}} {{SUBST:CURRENTYEAR}}", "suggested": true }, "citizenship": {}, "date of death": {}, "URL": { "aliases": [ "{{URL|https//www.example.com|Official Website}}" ], "type": "url" }, "place of birth": { "required": true, "suggested": true }, "Nationality": {}, "Education": {}, "Notable work": {}, "Name": { "type": "wiki-page-name" } } } </templatedata></noinclude> jsjw7fo9bykwrzcrvy8174nm88tcfmb Template:Bio/ts 10 5406 41594 31869 2026-05-17T14:41:15Z Thuvack 315 41594 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |Life = Vutomi |Full name = Vito |Birth = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P19}}}} |Citizenship = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P27}}}} |Residence = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P551}}}} |Ethnic group = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P172}}}} |First language = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P103}}}} |Death = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P20}}}} |Place of burial = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P119}}}} |Manner of death = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1196}}}} |Killed by = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P157}}}} <!-- elections, positions... --> |District = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P768}}}} |Election = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P2715}}}} |Dioceses = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P708}}}} <!-- family block --> |Family = Ndyangu |Father = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P22}}}} |Mother = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P25}}}} |Spouse(s) = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P26}}}} |Not married = Angatekiwanga |Couple(s) = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P451}}}} |Children = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P40}}}} |Siblings = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P3373}}}} |Ascent = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1038}}}} |Tribe = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P53}}}} <!-- education block --> |Education = Tidyondzo |Alma mater = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P69}}}} |Education level = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P512}}}} |Thesis = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1026}}}} |Thesis director = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P184}}}} |Doctoral students = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P185}}}} |Languages = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1412}}}} |Teachers = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1066}}}} |Students = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P802}}}} <!-- Occupation --> |Occupation = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P106}}}} |Participant of = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1477}}}} |Position or speciality = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1344}}}} |Sport-number = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P413}}}} |Weight = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P2067}}}} |Height ={{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P2048}}}} |Workplace = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P937}}}} |Employers = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P108}}}} |Important works = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P800}}}} |Prizes = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P166}}}} |Nominated to = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1411}}}} |Influenced by = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P737}}}} |Membership = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P463}}}} |Movement = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P135}}}} |Nicknames = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P742}}}} <!-- Music --> |Artistic movement = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P136}}}} |Voice type = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P412}}}} |Fach = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1731}}}} |Music instrument = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1303}}}} |Record label = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P264}}}} <!-- Saints --> |Feast = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P841}}}} <!-- Military --> |Military service = Vusocha |Military branch = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P241}}}} |Degree = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P410}}}} |Fought at = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P607}}}} <!-- Astronauts --> |Astronaut = Muendzi wale xibhakabhakeni |Missions = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P450}}}} |Mission patch = Mfungo wa vurhumiwa |Time at space = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P2873}}}} <!-- Believings --> |Belief = Vupfumeri |Religion = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P140}}}} |Religious-order = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P611}}}} |Political parties = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P102}}}} <!-- SPORTS --> |Athletics = Tamajatu |Sport discipline = Muxaka watamintlangu |Records = Vuxokoxoko |Criteria = Xiyenge |Date = Siku |Personal records = Vuxokoxoko byavumunhu |Speciality = Xihlawulekisi |Place = Ndzhawu }} 9kofp3tjw96igoresdbgacncog76j6t 41595 41594 2026-05-17T14:53:32Z Thuvack 315 41595 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |Life = Vutomi |Full name = Vito |Birth = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P19}}}} |Citizenship = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P27}}}} |Residence = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P551}}}} |Ethnic group = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P172}}}} |First language = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P103}}}} |Death = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P20}}}} |Place of burial = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P119}}}} |Manner of death = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1196}}}} |Killed by = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P157}}}} <!-- elections, positions... --> |District = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P768}}}} |Election = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P2715}}}} |Dioceses = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P708}}}} <!-- family block --> |Family = Ndyangu |Father = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P22}}}} |Mother = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P25}}}} |Spouse(s) = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P26}}}} |Not married = Angatekiwanga |Couple(s) = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P451}}}} |Children = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P40}}}} |Siblings = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P3373}}}} |Ascent = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1038}}}} |Tribe = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P53}}}} <!-- education block --> |Alma mater = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P69}}}} |Education level = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P512}}}} |Thesis = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1026}}}} |Thesis director = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P184}}}} |Doctoral students = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P185}}}} |Languages = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1412}}}} |Teachers = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1066}}}} |Students = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P802}}}} <!-- Occupation --> |Occupation = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P106}}}} |Participant of = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1477}}}} |Position or speciality = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1344}}}} |Sport-number = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P413}}}} |Weight = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P2067}}}} |Height ={{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P2048}}}} |Workplace = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P937}}}} |Employers = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P108}}}} |Important works = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P800}}}} |Prizes = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P166}}}} |Nominated to = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1411}}}} |Influenced by = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P737}}}} |Membership = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P463}}}} |Movement = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P135}}}} |Nicknames = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P742}}}} <!-- Music --> |Artistic movement = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P136}}}} |Voice type = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P412}}}} |Fach = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1731}}}} |Music instrument = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P1303}}}} |Record label = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P264}}}} <!-- Saints --> |Feast = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P841}}}} <!-- Military --> |Military service = Vusocha |Military branch = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P241}}}} |Degree = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P410}}}} |Fought at = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P607}}}} <!-- Astronauts --> |Astronaut = Muendzi wale xibhakabhakeni |Missions = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P450}}}} |Mission patch = Mfungo wa vurhumiwa |Time at space = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P2873}}}} <!-- Believings --> |Belief = Vupfumeri |Religion = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P140}}}} |Religious-order = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P611}}}} |Political parties = {{ucfirst:{{#invoke:wikibase|label|P102}}}} <!-- SPORTS --> |Athletics = Tamajatu |Sport discipline = Muxaka watamintlangu |Records = Vuxokoxoko |Criteria = Xiyenge |Date = Siku |Personal records = Vuxokoxoko byavumunhu |Speciality = Xihlawulekisi |Place = Ndzhawu }} qvii7fbgmegacryqwt964q2861a2gqc Daniel Cornel Marivate 0 5863 41616 38192 2026-05-17T20:17:51Z Thuvack 315 Ndzi lulamise ntshaho 41616 wikitext text/x-wiki {{featured article}} {{Bio|caption=Marivate hi lembe ra 1920}} '''Daniel Cornel Marivate''' (Kumbe '''D.C Marivate''') (''18 [[Nyenyenyani]] 1897''<ref name:"Marivate1”>”[http://digilibrary.unisa.ac.za/digital/collection/MPMD/id/4/rec/43 Sunday at home programme during autumn 1931: Application for Passport]" - Page 7 - ''Marivate Papers Repository (UNISA)''. Retrieved 02 November 2018</ref> – ''† 30 [[Nhlangula]] 1989'' ),<ref name=":1">"[http://christinelucia.co.za/sites/christinelucia.co.za/files/composing_towardsagainst_whiteness-_the_african_music_of_mohapeloa.pdf Unsettling Whiteness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419020029/http://christinelucia.co.za/sites/christinelucia.co.za/files/composing_towardsagainst_whiteness-_the_african_music_of_mohapeloa.pdf |date=2016-04-19 }}" (2014) ''Lucy Michael and Samantha Schulz'' - ''Inter-Disciplinary Press''. Retrieved 31 October 2018</ref><ref name="Huskisson 1">{{cite book|last= Huskisson|first=Y |title=Black Composers of Southern Africa|year=1992|publisher=uman Sciences Research Council|isbn=0796912521|page=17 & 66}}</ref><ref name="Ubisi">{{cite thesis |type= |last=Ubisi|first=L.L |date=2013 |title=[http://hdl.handle.net/10386/1446 Nkucetelo wa vukriste eku vumbeni ka swimunhuhatwa swa vavasati eka matsakwa ya Sasavona hi D.C. MARIVATE na Rixile hi S.B. NXUMALO)]|publisher=University of Limpopo}}</ref> a kuri mufundhisi, mufambisi wa khwayere, muqambhi wa vunanga, xirho xa mfumo wa Gazankulu naswona a thlela a tiveka ngopfu tani hi mutsari wa novhele yo sungula ya ririmi ra Xitsonga (leyi gandlisiweke hi Swiss Mission press e[[Joni]]), [[Sasavona]], hi lembe ra 1938. Marivate loyi a dyondzeke eValdezia, athlela aya hetisela tidyondzo tale henhla eLemana Institute, ukorhokele ririmi ra Xitsonga swonghasi, kuhlanganisa na kuqambha vunanga na swiphato, a thlela a tsala no hundzuluxela [[Vutsari_bya_Xitsonga|matsalwa ya Xitsonga]], ku fikela loko ata hundza emisaveni hi lembe ra 1989. Xikolo xa DC ''Marivate Junior Secondary School'' eSoshanguve, Afrika Dzonga, kuhlanganisa na patu leri kumekaka e Saulville, ePitori, swi thyiwe hi vito ra yena == Tavutomi byakwe == === Malembe yosungula na tidyondzo: 1904–1931 === Marivate i n’wana wo sungula wa Cornel Maxangete Maringa na Makhanani Annah Ximambana naswona u velekiwe eximutanini xa Valdezia hi lembe ra 1897.<ref name="Ubisi" /> Marivate ukulele athlela anghena xikolo eValdezia primary school (lexi akiweke hi lembe ra 1888) ekusuhi na Louis Trichardt eNorthern Transvaal (laha namunthla kunga xifundzha xa Limpopo) hi lembe ra 1904. Ximutanini xa [[Valdezia]] xisimekiwe hi lembe ra 1875 hi Varhumiwa va Vukhongeri bya vu [[Kereke_ya_Evangheli_ya_vu_Presbethari_e_Afrika_Dzonga|Phresbethari]], naswona vutomi bya ximutana lexi abyi kongomisiwa no hlohloteriwa hi ripfumelo ra vukreste. Marivate uhetile tidyondzo takwe ta xikolo xale hansi hi lembe ra 1908. Kusukela kona, u thlele aya dyondza vuvatli, kuhlayisa swirhapa, Xinghezi na Tidyondzo ta tinhlayo, ari karhi a leteriwa hi Mufundhisi Paul Rosset, kona kwale xitichini xa kereke eValdezia exikarhi ka malembe ya 1909 kuya eka 1912.<ref name="Huskisson 2">{{cite book|last= Huskisson|first=Y |title=The Bantu composers of Southern Africa|url=https://archive.org/details/bantucomposersof00husk/page/100|year=1969|publisher=South African Broadcasting Corp.|isbn=0869651218|page=101-103}}</ref> Kusukela hi khotavuxika bya lembe ra 1912 kuya eka xixika xa 1915, Marivate unghenele athlela a hetisa tidyondzo tavuthicara eLemana Training Institute. Kusuka kona uyile a ya dyondzisa exikolweni xa Manabele, endzhaku ka tinwhetinyana athoriwa kuya sungula xikolo lexintshwa e Mambedi, ekusuhi na ximutana xa Valdezia. Xikolo lexi xikote kukula swonghasi endzeni ka malembe ya mune, laha xiheleleke xikuma mathicara mambirhi ku engetela eka Marivate. Vana vaxikolo na mathicara, vapfunetanile ku bhaka switina leswaku va aka tiyindlu to dyondzisela eka tona. Varhumiwa na vakongomisi va xikolo na Kereke eximutanini lexi, ava tiyisisa leswaku vaaka tiko vale Valdezia vahanya hikuya hi vutomi bya vukreste, naswona ava aleriwa kutihlanganisa na vaaka tiko vavahedeni (Kumbe lava avangari vakhongeri). Hilembe ra 1915, Marivate loyi a ari thicara wa xikolo xa Valdeziya, xikan'we na thicara un'wana wa muntima, vatikume va tsemiwile eka kereke ya ximutana, kuringana tin'wheti tinharhu, hikwalaho kaleswi vayeke [[Xivala|exivaleni]] xamuganga kuya hlalelaa ncino wamakhwaya.<ref name="Chabalala">{{cite thesis |type= |last=Chabalala Masumbe |first=BM. |date=2002 |title=[http://uir.unisa.ac.za/handle/10500/695 The Swiss Missionaries' management of Social transformation in SOuth Africa (1873-1976)]|publisher=UNISA}}</ref> Hilembe ra 1924, Marivate uyisile tidyondzo takwe tavuthicara emahlweni loko ata nghenela xikolo xa Lovedale, laha a kumeke xitifiketi-tsongo xa vuthicara hi lembe ra 1925. Kusuka kona uvekiwe tani hi nhloko ya xikolo xa Valdezia hi lembe ra 1926, naswona u tirhile kona kufikela eka lembe ra1929. Marivate uthlele a thlelela exikolweni xa Lovedale, laha a hetiseke tidyondzo takwe tavuthicara, hinkarhi wolowo uthlele a hetisa tidyondzo takwe ta vuqambhi bya vunanga na xikolo xa ''London Music College'', athlela arhwexiwa Diploma yo tsala vunanga (tonic-solfa) exikarhi ka malembe ya 1930 na 1931. === Vutsari na maphepha-hungu: 1931–1937 === {{Quote box|width=35em|align=left|quote="Muyuropa anga hluriwi hi mathlarhi kumbe hiswibhakela kambe hi kutirhisa tidyondzo... Loko ndziri etikweni-nkulu ra Yuropa, ndzivone vayuropa votala lava avari exiyimweni xale hansi eka mina hinhluvuko... Loko hina vantima hilava kufikelela mahanyele yalehenhla yavona, hifanela ku byarha vutihlamuleri byo tihluvukisa, hiti hlengeletela tidyondzo na mahanyele yohluvuka, hibasisa no sasekisa miti yahina leswaku switava nonohwela ku hi tekela ehansi".|source=— '''Marivate''', 1934 }} Marivate uve muhleri wa phephahungu ra muganga, ra The Valdezia Bulletin/Light (leri ri thyiweke "''The light'': Ku Vonakala ka Vatsonga"),<ref name="Maluleke">{{cite thesis |type= |last=Maluleke |first=MJ. |date=2017 |title=[http://scholar.ufs.ac.za:8080/xmlui/bitstream/handle/11660/6600/MalulekeMJ.pdf?sequence=1&isAllowed=y The role of Bible translation in enhancing Xitsonga cultural identity]|publisher=University of the Free State}}</ref> xikan'we na E.A. Tlakula na A.E. Mpapele. Marivate utirhise phepha-hungu leri kuyisa emahlweni xikongomela xo hluvukisa rixaka ra rikwavo, naswona a thlela a haxa mhungu ya muganga na tiko hiku angarha. Migandliso yo sungula ya phephahungu leri a yitsariwe hi voko, ivi kuya hinkarhi vasungula ku tirhisa michini yo tsala, kufikela laha rigandlisiweke. Marivate uthlele ava mutsari eka phephahungu ra xikolo xa Lemana, eka malembe yo sungula leswaku a titoloveta kutsala no hlela phephahungu. Phephahungu lere ri gandlisiwe no haxiva kwalomu ka malembe ya nkombo kusukela hi lembe ra 1931 kuya eka 1937, naswona ari tsariwa hi ririmi ra Xinghezi na Xitsonga. Marivate utirhile tani hi muhleri na muhumelerisi wa phepha-hungu leri kusukela loko risimekiwa, kufikela loko rita yimisiwa<ref name=":1" /> === Vukorhokeri eka African Boy Scouts: 1934–1956 === Marivate u vitaniwe ku nghenela nhlangano wa African Boys Scouts, naswona a ya leteriwa eka vutshila bya ti ''Scoutse Gilwell Park'', kusuhi na Chingford e dorobheni ra Landhani, hi lembe ra 1934. Loko ari kwalomo, kusungule nyimpi ya vumbirhi ya misava hi lembe ra 1939, leswi vangeleke leswaku machudeni ya ti Scouts, marhurheriwa kusuka e dorobheni ra Landhani kuya e Bridgewater, laha va takeke mayendzo ya siku na siku hi bhazi, kuya hetisisa tidyondzo ta vona e xidorobhaneni xa Taunton. Marivate u tirhisie nkarhi lowu ku endzela tindzawu ta matimu totala e tikweni ra Nghilandi, ku hlanganisa na tiko ra Furhwa na Switselandi.<ref name="Huskisson 1" /> Hilembe rero ra 1939, utekile rendzo ro vuyela ekaya, ehenhla ka ntsikelelo wa nyimpi. Xikepe xa vona xi vhikavhike swikepe swo famba e hansi kalwandle ra Atlanthiki, kuringana mavhiki manharhu ku kondzo loko xita fika e Kapa, eku heteleni ka n'wheti ya hukuri. Hi lembe leri landzeleke ra 1940, uthoriwile hi va ''Scout South Africa'', leswaku a letela no olorisa majaha ya ''Boy Scouts of South Africa'', ya vantima, no tsarisa majaha mantshwa. Marivate u tirhe ntirho lowu hi ku tshembeka na ku tikarhata, kufikela loko a ta tshika ntirho hi Khotavuxika bya lembe ra 1959, loko ata nghenela tidyondzo ta vufundhisi.<ref name="Huskisson 1" /> === Vufundhisi na Bhibhele ya Xitsonga: 1956–1989 === Marivate uvekiwe kuva mupfuni wa Mufundhisi Malale, xikan'we na Joshua Marule na Frank Hlaise.{{kulaveka vumbhoni}} Marivate a a tsakela ku nghenela tidyondzo ta vudokodela, naswona u tsarisile kudyondza ari ekaya, kambe uve a sindziseka ku tshika tidyondzo takwe, loko mativula yakwe Charley a ta sungula tidyondzo takwe ta vudokodela e yunivhesithi ya Natala. Endzhaku ka xinkadyana, kereke ya Swiss Mission yi n'wirhambe ku nghenela tidyondzo ta vufundhisi ta mahala. Uleteriwile eka swa vufundhisi ku ringana malembe ya nthlanu loko ata rhwexiwa vufundhisi hi lembe ra 1956. Endzhaku ka swona, usungule ku rhangela [[Kereke_ya_Evangheli_ya_vu_Presbethari_e_Afrika_Dzonga|kereke ya ''Swiss Mission'']] e Atteridgeville (e Pitori), laha a rhangeleke kereke ku hlanganisa na mavandla ya 29 ya kereke.<ref name="Huskisson 1" /> Marivate u rhambiwe hi nhlangano ya Bhibhele ya laha Afrika Dzonga (''Bible Society'' – ''South Africa'') kuva xiyenge xa komiti yo hundzuluxa Bhibhele ya Xitsonga. Komiti leyi a yi rhangeriwa hi Mufundhisi Théophile Robert Schneider loyi a tirheke exikarhi ka vatsonga kwalomu ka 40 wa malembe. Van'wana lava va rhambiweke a kuri Mufundhisi Elias F.C. Mashava wa Kereke ya Swiss Mission, Mukhacani Jackson Makhuvele; Manana Ann K Manyike na Phurofesa Charlotte P.N. Nkondo.<ref name="Maluleke" /> Komiti yi hetile ku hundzuluxela hi lembe ra 1976, ivi Bhibhele yi kandziyisiwe ximfumo hi lembe ra 1989 e hansi ka nhlokomhaka "BIBELE Mahungu Lamanene".{{kulaveka vumbhoni}} === Vukati na Vana === Marivate a a tekane na [[Bertha Marivate]] naswona a va katekisiwe hi majaha ya ntsevu na ntombhi yin'we<ref name="Chabalala" /> kunga: # [[Cornelius Tennyson Daniel Marivate]] (''Mativula'') – ''Phurofesa'' wa tidyondzo ta ririmi e yunivhesithi ya Afrika Dzonga (1927), # [[Russel Marivate]] – ''Dokodela'' (1930), # [[Cecil Roy Marivate]] – ''Thicara'' (1933), # [[Martin Marivate]] – ''Dokodela'' (1934), # [[Maseve Richard Marivate]] – ''Thicara'' wa tidyondzo ta Tinhlayo, loyi a thlomiweke tinsiva to hlaya (1936), # [[Desiree N'wamhamba Marivate]] – ''Nese'', # [[Charles Marivate]] – ''Dokodela'' (1942), == Vuqambhi bya vunanga == Marivate a a thlela ava muqambhi wa vunanga bya Xitsonga, a thlela a tsala vunanga bya makhwaya, hiririm ra Xitsonga. Leswi aswiri xihlamariso lexi kulu hi nkarhi wolowo, naswona hi lembe ra 1931, khampani ya Singer Gramophone ya vunanga ya Eric Gallo yi rhumele Marivate na ntlawa wakwe e dorobheni ra Landhani, leswaku vaya rhekhoda vunanga bya Xitsonga na XiVhenda.<ref name="Chabalala" /><ref name="Huskisson 2" /> Nxaxamelo wa vunanga lebyi abyi qambheke: :*'''Xinkanka (N'wheti ya september nineteenthirtynine)'''<ref>[http://www.musicanet.org/old_content/images/17/92940.gif Xinkanka] - Musical notes (1939)- ''Marivate D.C''</ref><ref>"[http://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/10619/MCL7_2.pdf Xinkanka (A cheetah)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210919201406/https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/10619/MCL7_2.pdf |date=2021-09-19 }}" - Translation (1939) -''DC Marivate''. Retrieved 02 November 2018</ref> – 1939: ''Department of Education, South Africa''. :* '''Tinsimbi ta Valungu'''<ref>"[http://samap.ukzn.ac.za/tinsimbi-ta-valungu-east-african Tinsimbi ta Valungu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210922181644/http://samap.ukzn.ac.za/tinsimbi-ta-valungu-east-african |date=2021-09-22 }}" (1951) ''song recording'' - Composer: DC Mativate - ''South African Music Archive Project''. Retrieved 02 November 2018</ref> – 1951: ''International Library of African Music''. Muqambhi athlela a yimbelela. :* '''Serululu'''<ref>"[http://samap.ukzn.ac.za/serulurulu-east-african Serululu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808143034/http://samap.ukzn.ac.za/serulurulu-east-african |date=2020-08-08 }}" (1951) ''song recording'' - Composer: DC Mativate - ''South African Music Archive Project''. Retrieved 02 November 2018</ref> – 1951: ''International Library of African Music''. Muqambhi athlela a yimbelela. :* '''Ben, Ben, Ben'''<ref>"[http://samap.ukzn.ac.za/ben-benben-east-african Ben, Ben, Ben] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805090129/https://samap.ukzn.ac.za/ben-benben-east-african |date=2020-08-05 }}" (1954) ''song recording'' - Composer: DC Mativate - ''South African Music Archive Project''. Retrieved 02 November 2018</ref> – 1954: ''International Library of African Music''. Muqambhi athlela a yimbelela. :* '''Mbuti ya Shidzwele'''<ref name=":2">"[http://digilibrary.unisa.ac.za/digital/collection/MPMD/id/1/ Tsonga Presbyterian Church Attridgeville : record of activities 1968-1969]" (1968) ''Songs composition notes'' - Composer: DC Mativate - ''Marivate Papers Repository (UNISA)''. Retrieved 02 November 2018</ref> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Xidzedze'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Kaya'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Phelindhaba'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Homu yo basa'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Yingisani'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Vamakweru!'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Xinyenyani'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. == Vutsari na vuhundzuluxi == {{Quote box|width=35em|align=right|quote="Xitsonga xa ka hina xi nadziha ngopfu, naswona xi na marito lawa yo tala ngopfu ni mavulavulele ya xilo xin'we hi tindlela leto tala ngopfu. <br><br> N'wina hinkwenu lava nga ta tsala tibuku endzhaku ka mina ringetani ku kuma mavulavulele ya Xitsonga ku nga ri ku tsala hi miehleketo ya xilungu, swi bihisa ririmi ra hina na ku pingula eka lava va switwaka."|source=— '''Marivate''', ''Valdezia, 5th Nyenyenyani'' 1938 }} Marivate tsarile no hundzuluxa tibuku to hlaya ta xitsonga, kuhlanganisa na leti landzelaka. :* '''Sasavona'''. 1938. Johannesburg: ''Swiss Mission in South Africa''. :* '''David Livingstone'''. 1941. Johannesburg: ''Swiss Mission in South Africa''. :* '''Xiloyiloyi'''. 1984. Johannesburg: ''Sasavona''. :* '''Xitsonga Hymnary, Tinsimu ta Vakriste'''. 1989. 8th edition, revised. ''Braamfontein Sasavona Publishers''. :* '''Xitsonga Bible translation'''. 1989. Cape Town: ''The Bible Society of South Africa'' (Xirho xa ntlawa wa vahundzuluxi) == Vurhangeri na ku tinyiketela == Marivate akuri munhu wotinyiketela naswona ari murhangeri eka swiyenge swotala evutomini byakwe. Utinyiketele naswona akorhokela swivangelo leswi landzelaka: * Mutshama-xitulu wa rhavi ra n'walungu ra nhlangano wa mathicara rale Zoutpansberg, kutlula malembe ya khume. * Mukamberi wa nhlangano ya mathicara ya vantima yale Transvaal, kwalomu ka malembe mambirhi, athlela ava xandla xa murhangeri wa nhlangano leyi, kwalomu ka lembe. * Mutshama-xitulu wa komiti ya swikolo swa Atteridgeville, athlela ava xandla xa mutshama-xitulu xa bhodo ya ya swikolo swa Atteridhgeville. * Xandla xa mulanguteri wa vuleteri bya Scout Masters, naswona ava muleteri wa ''Atteridgeville Scout Troop''. == Mintshaho == {{Reflist|2}} [[Category:Vanhu]] {{Lifetime|1897|1989|Daniel Cornel Marivate}} [[Category: Vatsari]] [[Category: Vatsari va Xitsonga]] [[Category: Mathicara]] [[Category: Tinqambhi]] ogsgc4e5b5kd7rztvv3ugnbw44s9pqf 41617 41616 2026-05-17T20:19:42Z Thuvack 315 41617 wikitext text/x-wiki {{featured article}} {{Bio|caption=Marivate hi lembe ra 1920}} '''Daniel Cornel Marivate''' (Kumbe '''D.C Marivate''') (''18 [[Nyenyenyani]] 1897''<ref name:"Marivate1"> "[http://digilibrary.unisa.ac.za/digital/collection/MPMD/id/4/rec/43 Sunday at home programme during autumn 1931: Application for Passport]" - Page 7 - ''Marivate Papers Repository (UNISA)''. Retrieved 02 November 2018</ref> – ''† 30 [[Nhlangula]] 1989'' ),<ref name=":1">"[http://christinelucia.co.za/sites/christinelucia.co.za/files/composing_towardsagainst_whiteness-_the_african_music_of_mohapeloa.pdf Unsettling Whiteness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419020029/http://christinelucia.co.za/sites/christinelucia.co.za/files/composing_towardsagainst_whiteness-_the_african_music_of_mohapeloa.pdf |date=2016-04-19 }}" (2014) ''Lucy Michael and Samantha Schulz'' - ''Inter-Disciplinary Press''. Retrieved 31 October 2018</ref><ref name="Huskisson 1">{{cite book|last= Huskisson|first=Y |title=Black Composers of Southern Africa|year=1992|publisher=uman Sciences Research Council|isbn=0796912521|page=17 & 66}}</ref><ref name="Ubisi">{{cite thesis |type= |last=Ubisi|first=L.L |date=2013 |title=[http://hdl.handle.net/10386/1446 Nkucetelo wa vukriste eku vumbeni ka swimunhuhatwa swa vavasati eka matsakwa ya Sasavona hi D.C. MARIVATE na Rixile hi S.B. NXUMALO)]|publisher=University of Limpopo}}</ref> a kuri mufundhisi, mufambisi wa khwayere, muqambhi wa vunanga, xirho xa mfumo wa Gazankulu naswona a thlela a tiveka ngopfu tani hi mutsari wa novhele yo sungula ya ririmi ra Xitsonga (leyi gandlisiweke hi Swiss Mission press e[[Joni]]), [[Sasavona]], hi lembe ra 1938. Marivate loyi a dyondzeke eValdezia, athlela aya hetisela tidyondzo tale henhla eLemana Institute, ukorhokele ririmi ra Xitsonga swonghasi, kuhlanganisa na kuqambha vunanga na swiphato, a thlela a tsala no hundzuluxela [[Vutsari_bya_Xitsonga|matsalwa ya Xitsonga]], ku fikela loko ata hundza emisaveni hi lembe ra 1989. Xikolo xa DC ''Marivate Junior Secondary School'' eSoshanguve, Afrika Dzonga, kuhlanganisa na patu leri kumekaka e Saulville, ePitori, swi thyiwe hi vito ra yena == Tavutomi byakwe == === Malembe yosungula na tidyondzo: 1904–1931 === Marivate i n’wana wo sungula wa Cornel Maxangete Maringa na Makhanani Annah Ximambana naswona u velekiwe eximutanini xa Valdezia hi lembe ra 1897.<ref name="Ubisi" /> Marivate ukulele athlela anghena xikolo eValdezia primary school (lexi akiweke hi lembe ra 1888) ekusuhi na Louis Trichardt eNorthern Transvaal (laha namunthla kunga xifundzha xa Limpopo) hi lembe ra 1904. Ximutanini xa [[Valdezia]] xisimekiwe hi lembe ra 1875 hi Varhumiwa va Vukhongeri bya vu [[Kereke_ya_Evangheli_ya_vu_Presbethari_e_Afrika_Dzonga|Phresbethari]], naswona vutomi bya ximutana lexi abyi kongomisiwa no hlohloteriwa hi ripfumelo ra vukreste. Marivate uhetile tidyondzo takwe ta xikolo xale hansi hi lembe ra 1908. Kusukela kona, u thlele aya dyondza vuvatli, kuhlayisa swirhapa, Xinghezi na Tidyondzo ta tinhlayo, ari karhi a leteriwa hi Mufundhisi Paul Rosset, kona kwale xitichini xa kereke eValdezia exikarhi ka malembe ya 1909 kuya eka 1912.<ref name="Huskisson 2">{{cite book|last= Huskisson|first=Y |title=The Bantu composers of Southern Africa|url=https://archive.org/details/bantucomposersof00husk/page/100|year=1969|publisher=South African Broadcasting Corp.|isbn=0869651218|page=101-103}}</ref> Kusukela hi khotavuxika bya lembe ra 1912 kuya eka xixika xa 1915, Marivate unghenele athlela a hetisa tidyondzo tavuthicara eLemana Training Institute. Kusuka kona uyile a ya dyondzisa exikolweni xa Manabele, endzhaku ka tinwhetinyana athoriwa kuya sungula xikolo lexintshwa e Mambedi, ekusuhi na ximutana xa Valdezia. Xikolo lexi xikote kukula swonghasi endzeni ka malembe ya mune, laha xiheleleke xikuma mathicara mambirhi ku engetela eka Marivate. Vana vaxikolo na mathicara, vapfunetanile ku bhaka switina leswaku va aka tiyindlu to dyondzisela eka tona. Varhumiwa na vakongomisi va xikolo na Kereke eximutanini lexi, ava tiyisisa leswaku vaaka tiko vale Valdezia vahanya hikuya hi vutomi bya vukreste, naswona ava aleriwa kutihlanganisa na vaaka tiko vavahedeni (Kumbe lava avangari vakhongeri). Hilembe ra 1915, Marivate loyi a ari thicara wa xikolo xa Valdeziya, xikan'we na thicara un'wana wa muntima, vatikume va tsemiwile eka kereke ya ximutana, kuringana tin'wheti tinharhu, hikwalaho kaleswi vayeke [[Xivala|exivaleni]] xamuganga kuya hlalelaa ncino wamakhwaya.<ref name="Chabalala">{{cite thesis |type= |last=Chabalala Masumbe |first=BM. |date=2002 |title=[http://uir.unisa.ac.za/handle/10500/695 The Swiss Missionaries' management of Social transformation in SOuth Africa (1873-1976)]|publisher=UNISA}}</ref> Hilembe ra 1924, Marivate uyisile tidyondzo takwe tavuthicara emahlweni loko ata nghenela xikolo xa Lovedale, laha a kumeke xitifiketi-tsongo xa vuthicara hi lembe ra 1925. Kusuka kona uvekiwe tani hi nhloko ya xikolo xa Valdezia hi lembe ra 1926, naswona u tirhile kona kufikela eka lembe ra1929. Marivate uthlele a thlelela exikolweni xa Lovedale, laha a hetiseke tidyondzo takwe tavuthicara, hinkarhi wolowo uthlele a hetisa tidyondzo takwe ta vuqambhi bya vunanga na xikolo xa ''London Music College'', athlela arhwexiwa Diploma yo tsala vunanga (tonic-solfa) exikarhi ka malembe ya 1930 na 1931. === Vutsari na maphepha-hungu: 1931–1937 === {{Quote box|width=35em|align=left|quote="Muyuropa anga hluriwi hi mathlarhi kumbe hiswibhakela kambe hi kutirhisa tidyondzo... Loko ndziri etikweni-nkulu ra Yuropa, ndzivone vayuropa votala lava avari exiyimweni xale hansi eka mina hinhluvuko... Loko hina vantima hilava kufikelela mahanyele yalehenhla yavona, hifanela ku byarha vutihlamuleri byo tihluvukisa, hiti hlengeletela tidyondzo na mahanyele yohluvuka, hibasisa no sasekisa miti yahina leswaku switava nonohwela ku hi tekela ehansi".|source=— '''Marivate''', 1934 }} Marivate uve muhleri wa phephahungu ra muganga, ra The Valdezia Bulletin/Light (leri ri thyiweke "''The light'': Ku Vonakala ka Vatsonga"),<ref name="Maluleke">{{cite thesis |type= |last=Maluleke |first=MJ. |date=2017 |title=[http://scholar.ufs.ac.za:8080/xmlui/bitstream/handle/11660/6600/MalulekeMJ.pdf?sequence=1&isAllowed=y The role of Bible translation in enhancing Xitsonga cultural identity]|publisher=University of the Free State}}</ref> xikan'we na E.A. Tlakula na A.E. Mpapele. Marivate utirhise phepha-hungu leri kuyisa emahlweni xikongomela xo hluvukisa rixaka ra rikwavo, naswona a thlela a haxa mhungu ya muganga na tiko hiku angarha. Migandliso yo sungula ya phephahungu leri a yitsariwe hi voko, ivi kuya hinkarhi vasungula ku tirhisa michini yo tsala, kufikela laha rigandlisiweke. Marivate uthlele ava mutsari eka phephahungu ra xikolo xa Lemana, eka malembe yo sungula leswaku a titoloveta kutsala no hlela phephahungu. Phephahungu lere ri gandlisiwe no haxiva kwalomu ka malembe ya nkombo kusukela hi lembe ra 1931 kuya eka 1937, naswona ari tsariwa hi ririmi ra Xinghezi na Xitsonga. Marivate utirhile tani hi muhleri na muhumelerisi wa phepha-hungu leri kusukela loko risimekiwa, kufikela loko rita yimisiwa<ref name=":1" /> === Vukorhokeri eka African Boy Scouts: 1934–1956 === Marivate u vitaniwe ku nghenela nhlangano wa African Boys Scouts, naswona a ya leteriwa eka vutshila bya ti ''Scoutse Gilwell Park'', kusuhi na Chingford e dorobheni ra Landhani, hi lembe ra 1934. Loko ari kwalomo, kusungule nyimpi ya vumbirhi ya misava hi lembe ra 1939, leswi vangeleke leswaku machudeni ya ti Scouts, marhurheriwa kusuka e dorobheni ra Landhani kuya e Bridgewater, laha va takeke mayendzo ya siku na siku hi bhazi, kuya hetisisa tidyondzo ta vona e xidorobhaneni xa Taunton. Marivate u tirhisie nkarhi lowu ku endzela tindzawu ta matimu totala e tikweni ra Nghilandi, ku hlanganisa na tiko ra Furhwa na Switselandi.<ref name="Huskisson 1" /> Hilembe rero ra 1939, utekile rendzo ro vuyela ekaya, ehenhla ka ntsikelelo wa nyimpi. Xikepe xa vona xi vhikavhike swikepe swo famba e hansi kalwandle ra Atlanthiki, kuringana mavhiki manharhu ku kondzo loko xita fika e Kapa, eku heteleni ka n'wheti ya hukuri. Hi lembe leri landzeleke ra 1940, uthoriwile hi va ''Scout South Africa'', leswaku a letela no olorisa majaha ya ''Boy Scouts of South Africa'', ya vantima, no tsarisa majaha mantshwa. Marivate u tirhe ntirho lowu hi ku tshembeka na ku tikarhata, kufikela loko a ta tshika ntirho hi Khotavuxika bya lembe ra 1959, loko ata nghenela tidyondzo ta vufundhisi.<ref name="Huskisson 1" /> === Vufundhisi na Bhibhele ya Xitsonga: 1956–1989 === Marivate uvekiwe kuva mupfuni wa Mufundhisi Malale, xikan'we na Joshua Marule na Frank Hlaise.{{kulaveka vumbhoni}} Marivate a a tsakela ku nghenela tidyondzo ta vudokodela, naswona u tsarisile kudyondza ari ekaya, kambe uve a sindziseka ku tshika tidyondzo takwe, loko mativula yakwe Charley a ta sungula tidyondzo takwe ta vudokodela e yunivhesithi ya Natala. Endzhaku ka xinkadyana, kereke ya Swiss Mission yi n'wirhambe ku nghenela tidyondzo ta vufundhisi ta mahala. Uleteriwile eka swa vufundhisi ku ringana malembe ya nthlanu loko ata rhwexiwa vufundhisi hi lembe ra 1956. Endzhaku ka swona, usungule ku rhangela [[Kereke_ya_Evangheli_ya_vu_Presbethari_e_Afrika_Dzonga|kereke ya ''Swiss Mission'']] e Atteridgeville (e Pitori), laha a rhangeleke kereke ku hlanganisa na mavandla ya 29 ya kereke.<ref name="Huskisson 1" /> Marivate u rhambiwe hi nhlangano ya Bhibhele ya laha Afrika Dzonga (''Bible Society'' – ''South Africa'') kuva xiyenge xa komiti yo hundzuluxa Bhibhele ya Xitsonga. Komiti leyi a yi rhangeriwa hi Mufundhisi Théophile Robert Schneider loyi a tirheke exikarhi ka vatsonga kwalomu ka 40 wa malembe. Van'wana lava va rhambiweke a kuri Mufundhisi Elias F.C. Mashava wa Kereke ya Swiss Mission, Mukhacani Jackson Makhuvele; Manana Ann K Manyike na Phurofesa Charlotte P.N. Nkondo.<ref name="Maluleke" /> Komiti yi hetile ku hundzuluxela hi lembe ra 1976, ivi Bhibhele yi kandziyisiwe ximfumo hi lembe ra 1989 e hansi ka nhlokomhaka "BIBELE Mahungu Lamanene".{{kulaveka vumbhoni}} === Vukati na Vana === Marivate a a tekane na [[Bertha Marivate]] naswona a va katekisiwe hi majaha ya ntsevu na ntombhi yin'we<ref name="Chabalala" /> kunga: # [[Cornelius Tennyson Daniel Marivate]] (''Mativula'') – ''Phurofesa'' wa tidyondzo ta ririmi e yunivhesithi ya Afrika Dzonga (1927), # [[Russel Marivate]] – ''Dokodela'' (1930), # [[Cecil Roy Marivate]] – ''Thicara'' (1933), # [[Martin Marivate]] – ''Dokodela'' (1934), # [[Maseve Richard Marivate]] – ''Thicara'' wa tidyondzo ta Tinhlayo, loyi a thlomiweke tinsiva to hlaya (1936), # [[Desiree N'wamhamba Marivate]] – ''Nese'', # [[Charles Marivate]] – ''Dokodela'' (1942), == Vuqambhi bya vunanga == Marivate a a thlela ava muqambhi wa vunanga bya Xitsonga, a thlela a tsala vunanga bya makhwaya, hiririm ra Xitsonga. Leswi aswiri xihlamariso lexi kulu hi nkarhi wolowo, naswona hi lembe ra 1931, khampani ya Singer Gramophone ya vunanga ya Eric Gallo yi rhumele Marivate na ntlawa wakwe e dorobheni ra Landhani, leswaku vaya rhekhoda vunanga bya Xitsonga na XiVhenda.<ref name="Chabalala" /><ref name="Huskisson 2" /> Nxaxamelo wa vunanga lebyi abyi qambheke: :*'''Xinkanka (N'wheti ya september nineteenthirtynine)'''<ref>[http://www.musicanet.org/old_content/images/17/92940.gif Xinkanka] - Musical notes (1939)- ''Marivate D.C''</ref><ref>"[http://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/10619/MCL7_2.pdf Xinkanka (A cheetah)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210919201406/https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/10619/MCL7_2.pdf |date=2021-09-19 }}" - Translation (1939) -''DC Marivate''. Retrieved 02 November 2018</ref> – 1939: ''Department of Education, South Africa''. :* '''Tinsimbi ta Valungu'''<ref>"[http://samap.ukzn.ac.za/tinsimbi-ta-valungu-east-african Tinsimbi ta Valungu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210922181644/http://samap.ukzn.ac.za/tinsimbi-ta-valungu-east-african |date=2021-09-22 }}" (1951) ''song recording'' - Composer: DC Mativate - ''South African Music Archive Project''. Retrieved 02 November 2018</ref> – 1951: ''International Library of African Music''. Muqambhi athlela a yimbelela. :* '''Serululu'''<ref>"[http://samap.ukzn.ac.za/serulurulu-east-african Serululu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808143034/http://samap.ukzn.ac.za/serulurulu-east-african |date=2020-08-08 }}" (1951) ''song recording'' - Composer: DC Mativate - ''South African Music Archive Project''. Retrieved 02 November 2018</ref> – 1951: ''International Library of African Music''. Muqambhi athlela a yimbelela. :* '''Ben, Ben, Ben'''<ref>"[http://samap.ukzn.ac.za/ben-benben-east-african Ben, Ben, Ben] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805090129/https://samap.ukzn.ac.za/ben-benben-east-african |date=2020-08-05 }}" (1954) ''song recording'' - Composer: DC Mativate - ''South African Music Archive Project''. Retrieved 02 November 2018</ref> – 1954: ''International Library of African Music''. Muqambhi athlela a yimbelela. :* '''Mbuti ya Shidzwele'''<ref name=":2">"[http://digilibrary.unisa.ac.za/digital/collection/MPMD/id/1/ Tsonga Presbyterian Church Attridgeville : record of activities 1968-1969]" (1968) ''Songs composition notes'' - Composer: DC Mativate - ''Marivate Papers Repository (UNISA)''. Retrieved 02 November 2018</ref> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Xidzedze'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Kaya'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Phelindhaba'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Homu yo basa'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Yingisani'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Vamakweru!'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Xinyenyani'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. == Vutsari na vuhundzuluxi == {{Quote box|width=35em|align=right|quote="Xitsonga xa ka hina xi nadziha ngopfu, naswona xi na marito lawa yo tala ngopfu ni mavulavulele ya xilo xin'we hi tindlela leto tala ngopfu. <br><br> N'wina hinkwenu lava nga ta tsala tibuku endzhaku ka mina ringetani ku kuma mavulavulele ya Xitsonga ku nga ri ku tsala hi miehleketo ya xilungu, swi bihisa ririmi ra hina na ku pingula eka lava va switwaka."|source=— '''Marivate''', ''Valdezia, 5th Nyenyenyani'' 1938 }} Marivate tsarile no hundzuluxa tibuku to hlaya ta xitsonga, kuhlanganisa na leti landzelaka. :* '''Sasavona'''. 1938. Johannesburg: ''Swiss Mission in South Africa''. :* '''David Livingstone'''. 1941. Johannesburg: ''Swiss Mission in South Africa''. :* '''Xiloyiloyi'''. 1984. Johannesburg: ''Sasavona''. :* '''Xitsonga Hymnary, Tinsimu ta Vakriste'''. 1989. 8th edition, revised. ''Braamfontein Sasavona Publishers''. :* '''Xitsonga Bible translation'''. 1989. Cape Town: ''The Bible Society of South Africa'' (Xirho xa ntlawa wa vahundzuluxi) == Vurhangeri na ku tinyiketela == Marivate akuri munhu wotinyiketela naswona ari murhangeri eka swiyenge swotala evutomini byakwe. Utinyiketele naswona akorhokela swivangelo leswi landzelaka: * Mutshama-xitulu wa rhavi ra n'walungu ra nhlangano wa mathicara rale Zoutpansberg, kutlula malembe ya khume. * Mukamberi wa nhlangano ya mathicara ya vantima yale Transvaal, kwalomu ka malembe mambirhi, athlela ava xandla xa murhangeri wa nhlangano leyi, kwalomu ka lembe. * Mutshama-xitulu wa komiti ya swikolo swa Atteridgeville, athlela ava xandla xa mutshama-xitulu xa bhodo ya ya swikolo swa Atteridhgeville. * Xandla xa mulanguteri wa vuleteri bya Scout Masters, naswona ava muleteri wa ''Atteridgeville Scout Troop''. == Mintshaho == {{Reflist|2}} [[Category:Vanhu]] {{Lifetime|1897|1989|Daniel Cornel Marivate}} [[Category: Vatsari]] [[Category: Vatsari va Xitsonga]] [[Category: Mathicara]] [[Category: Tinqambhi]] fugamxf3eddqmx5l7y3jzacvdsz1xr2 41618 41617 2026-05-17T20:20:42Z Thuvack 315 41618 wikitext text/x-wiki {{featured article}} {{Bio|caption=Marivate hi lembe ra 1920}} '''Daniel Cornel Marivate''' (Kumbe '''D.C Marivate''') (''18 [[Nyenyenyani]] 1897''<ref name="Marivate1"> "[http://digilibrary.unisa.ac.za/digital/collection/MPMD/id/4/rec/43 Sunday at home programme during autumn 1931: Application for Passport]" - Page 7 - ''Marivate Papers Repository (UNISA)''. Retrieved 02 November 2018</ref> – ''† 30 [[Nhlangula]] 1989'' ),<ref name=":1">"[http://christinelucia.co.za/sites/christinelucia.co.za/files/composing_towardsagainst_whiteness-_the_african_music_of_mohapeloa.pdf Unsettling Whiteness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419020029/http://christinelucia.co.za/sites/christinelucia.co.za/files/composing_towardsagainst_whiteness-_the_african_music_of_mohapeloa.pdf |date=2016-04-19 }}" (2014) ''Lucy Michael and Samantha Schulz'' - ''Inter-Disciplinary Press''. Retrieved 31 October 2018</ref><ref name="Huskisson 1">{{cite book|last= Huskisson|first=Y |title=Black Composers of Southern Africa|year=1992|publisher=uman Sciences Research Council|isbn=0796912521|page=17 & 66}}</ref><ref name="Ubisi">{{cite thesis |type= |last=Ubisi|first=L.L |date=2013 |title=[http://hdl.handle.net/10386/1446 Nkucetelo wa vukriste eku vumbeni ka swimunhuhatwa swa vavasati eka matsakwa ya Sasavona hi D.C. MARIVATE na Rixile hi S.B. NXUMALO)]|publisher=University of Limpopo}}</ref> a kuri mufundhisi, mufambisi wa khwayere, muqambhi wa vunanga, xirho xa mfumo wa Gazankulu naswona a thlela a tiveka ngopfu tani hi mutsari wa novhele yo sungula ya ririmi ra Xitsonga (leyi gandlisiweke hi Swiss Mission press e[[Joni]]), [[Sasavona]], hi lembe ra 1938. Marivate loyi a dyondzeke eValdezia, athlela aya hetisela tidyondzo tale henhla eLemana Institute, ukorhokele ririmi ra Xitsonga swonghasi, kuhlanganisa na kuqambha vunanga na swiphato, a thlela a tsala no hundzuluxela [[Vutsari_bya_Xitsonga|matsalwa ya Xitsonga]], ku fikela loko ata hundza emisaveni hi lembe ra 1989. Xikolo xa DC ''Marivate Junior Secondary School'' eSoshanguve, Afrika Dzonga, kuhlanganisa na patu leri kumekaka e Saulville, ePitori, swi thyiwe hi vito ra yena == Tavutomi byakwe == === Malembe yosungula na tidyondzo: 1904–1931 === Marivate i n’wana wo sungula wa Cornel Maxangete Maringa na Makhanani Annah Ximambana naswona u velekiwe eximutanini xa Valdezia hi lembe ra 1897.<ref name="Ubisi" /> Marivate ukulele athlela anghena xikolo eValdezia primary school (lexi akiweke hi lembe ra 1888) ekusuhi na Louis Trichardt eNorthern Transvaal (laha namunthla kunga xifundzha xa Limpopo) hi lembe ra 1904. Ximutanini xa [[Valdezia]] xisimekiwe hi lembe ra 1875 hi Varhumiwa va Vukhongeri bya vu [[Kereke_ya_Evangheli_ya_vu_Presbethari_e_Afrika_Dzonga|Phresbethari]], naswona vutomi bya ximutana lexi abyi kongomisiwa no hlohloteriwa hi ripfumelo ra vukreste. Marivate uhetile tidyondzo takwe ta xikolo xale hansi hi lembe ra 1908. Kusukela kona, u thlele aya dyondza vuvatli, kuhlayisa swirhapa, Xinghezi na Tidyondzo ta tinhlayo, ari karhi a leteriwa hi Mufundhisi Paul Rosset, kona kwale xitichini xa kereke eValdezia exikarhi ka malembe ya 1909 kuya eka 1912.<ref name="Huskisson 2">{{cite book|last= Huskisson|first=Y |title=The Bantu composers of Southern Africa|url=https://archive.org/details/bantucomposersof00husk/page/100|year=1969|publisher=South African Broadcasting Corp.|isbn=0869651218|page=101-103}}</ref> Kusukela hi khotavuxika bya lembe ra 1912 kuya eka xixika xa 1915, Marivate unghenele athlela a hetisa tidyondzo tavuthicara eLemana Training Institute. Kusuka kona uyile a ya dyondzisa exikolweni xa Manabele, endzhaku ka tinwhetinyana athoriwa kuya sungula xikolo lexintshwa e Mambedi, ekusuhi na ximutana xa Valdezia. Xikolo lexi xikote kukula swonghasi endzeni ka malembe ya mune, laha xiheleleke xikuma mathicara mambirhi ku engetela eka Marivate. Vana vaxikolo na mathicara, vapfunetanile ku bhaka switina leswaku va aka tiyindlu to dyondzisela eka tona. Varhumiwa na vakongomisi va xikolo na Kereke eximutanini lexi, ava tiyisisa leswaku vaaka tiko vale Valdezia vahanya hikuya hi vutomi bya vukreste, naswona ava aleriwa kutihlanganisa na vaaka tiko vavahedeni (Kumbe lava avangari vakhongeri). Hilembe ra 1915, Marivate loyi a ari thicara wa xikolo xa Valdeziya, xikan'we na thicara un'wana wa muntima, vatikume va tsemiwile eka kereke ya ximutana, kuringana tin'wheti tinharhu, hikwalaho kaleswi vayeke [[Xivala|exivaleni]] xamuganga kuya hlalelaa ncino wamakhwaya.<ref name="Chabalala">{{cite thesis |type= |last=Chabalala Masumbe |first=BM. |date=2002 |title=[http://uir.unisa.ac.za/handle/10500/695 The Swiss Missionaries' management of Social transformation in SOuth Africa (1873-1976)]|publisher=UNISA}}</ref> Hilembe ra 1924, Marivate uyisile tidyondzo takwe tavuthicara emahlweni loko ata nghenela xikolo xa Lovedale, laha a kumeke xitifiketi-tsongo xa vuthicara hi lembe ra 1925. Kusuka kona uvekiwe tani hi nhloko ya xikolo xa Valdezia hi lembe ra 1926, naswona u tirhile kona kufikela eka lembe ra1929. Marivate uthlele a thlelela exikolweni xa Lovedale, laha a hetiseke tidyondzo takwe tavuthicara, hinkarhi wolowo uthlele a hetisa tidyondzo takwe ta vuqambhi bya vunanga na xikolo xa ''London Music College'', athlela arhwexiwa Diploma yo tsala vunanga (tonic-solfa) exikarhi ka malembe ya 1930 na 1931. === Vutsari na maphepha-hungu: 1931–1937 === {{Quote box|width=35em|align=left|quote="Muyuropa anga hluriwi hi mathlarhi kumbe hiswibhakela kambe hi kutirhisa tidyondzo... Loko ndziri etikweni-nkulu ra Yuropa, ndzivone vayuropa votala lava avari exiyimweni xale hansi eka mina hinhluvuko... Loko hina vantima hilava kufikelela mahanyele yalehenhla yavona, hifanela ku byarha vutihlamuleri byo tihluvukisa, hiti hlengeletela tidyondzo na mahanyele yohluvuka, hibasisa no sasekisa miti yahina leswaku switava nonohwela ku hi tekela ehansi".|source=— '''Marivate''', 1934 }} Marivate uve muhleri wa phephahungu ra muganga, ra The Valdezia Bulletin/Light (leri ri thyiweke "''The light'': Ku Vonakala ka Vatsonga"),<ref name="Maluleke">{{cite thesis |type= |last=Maluleke |first=MJ. |date=2017 |title=[http://scholar.ufs.ac.za:8080/xmlui/bitstream/handle/11660/6600/MalulekeMJ.pdf?sequence=1&isAllowed=y The role of Bible translation in enhancing Xitsonga cultural identity]|publisher=University of the Free State}}</ref> xikan'we na E.A. Tlakula na A.E. Mpapele. Marivate utirhise phepha-hungu leri kuyisa emahlweni xikongomela xo hluvukisa rixaka ra rikwavo, naswona a thlela a haxa mhungu ya muganga na tiko hiku angarha. Migandliso yo sungula ya phephahungu leri a yitsariwe hi voko, ivi kuya hinkarhi vasungula ku tirhisa michini yo tsala, kufikela laha rigandlisiweke. Marivate uthlele ava mutsari eka phephahungu ra xikolo xa Lemana, eka malembe yo sungula leswaku a titoloveta kutsala no hlela phephahungu. Phephahungu lere ri gandlisiwe no haxiva kwalomu ka malembe ya nkombo kusukela hi lembe ra 1931 kuya eka 1937, naswona ari tsariwa hi ririmi ra Xinghezi na Xitsonga. Marivate utirhile tani hi muhleri na muhumelerisi wa phepha-hungu leri kusukela loko risimekiwa, kufikela loko rita yimisiwa<ref name=":1" /> === Vukorhokeri eka African Boy Scouts: 1934–1956 === Marivate u vitaniwe ku nghenela nhlangano wa African Boys Scouts, naswona a ya leteriwa eka vutshila bya ti ''Scoutse Gilwell Park'', kusuhi na Chingford e dorobheni ra Landhani, hi lembe ra 1934. Loko ari kwalomo, kusungule nyimpi ya vumbirhi ya misava hi lembe ra 1939, leswi vangeleke leswaku machudeni ya ti Scouts, marhurheriwa kusuka e dorobheni ra Landhani kuya e Bridgewater, laha va takeke mayendzo ya siku na siku hi bhazi, kuya hetisisa tidyondzo ta vona e xidorobhaneni xa Taunton. Marivate u tirhisie nkarhi lowu ku endzela tindzawu ta matimu totala e tikweni ra Nghilandi, ku hlanganisa na tiko ra Furhwa na Switselandi.<ref name="Huskisson 1" /> Hilembe rero ra 1939, utekile rendzo ro vuyela ekaya, ehenhla ka ntsikelelo wa nyimpi. Xikepe xa vona xi vhikavhike swikepe swo famba e hansi kalwandle ra Atlanthiki, kuringana mavhiki manharhu ku kondzo loko xita fika e Kapa, eku heteleni ka n'wheti ya hukuri. Hi lembe leri landzeleke ra 1940, uthoriwile hi va ''Scout South Africa'', leswaku a letela no olorisa majaha ya ''Boy Scouts of South Africa'', ya vantima, no tsarisa majaha mantshwa. Marivate u tirhe ntirho lowu hi ku tshembeka na ku tikarhata, kufikela loko a ta tshika ntirho hi Khotavuxika bya lembe ra 1959, loko ata nghenela tidyondzo ta vufundhisi.<ref name="Huskisson 1" /> === Vufundhisi na Bhibhele ya Xitsonga: 1956–1989 === Marivate uvekiwe kuva mupfuni wa Mufundhisi Malale, xikan'we na Joshua Marule na Frank Hlaise.{{kulaveka vumbhoni}} Marivate a a tsakela ku nghenela tidyondzo ta vudokodela, naswona u tsarisile kudyondza ari ekaya, kambe uve a sindziseka ku tshika tidyondzo takwe, loko mativula yakwe Charley a ta sungula tidyondzo takwe ta vudokodela e yunivhesithi ya Natala. Endzhaku ka xinkadyana, kereke ya Swiss Mission yi n'wirhambe ku nghenela tidyondzo ta vufundhisi ta mahala. Uleteriwile eka swa vufundhisi ku ringana malembe ya nthlanu loko ata rhwexiwa vufundhisi hi lembe ra 1956. Endzhaku ka swona, usungule ku rhangela [[Kereke_ya_Evangheli_ya_vu_Presbethari_e_Afrika_Dzonga|kereke ya ''Swiss Mission'']] e Atteridgeville (e Pitori), laha a rhangeleke kereke ku hlanganisa na mavandla ya 29 ya kereke.<ref name="Huskisson 1" /> Marivate u rhambiwe hi nhlangano ya Bhibhele ya laha Afrika Dzonga (''Bible Society'' – ''South Africa'') kuva xiyenge xa komiti yo hundzuluxa Bhibhele ya Xitsonga. Komiti leyi a yi rhangeriwa hi Mufundhisi Théophile Robert Schneider loyi a tirheke exikarhi ka vatsonga kwalomu ka 40 wa malembe. Van'wana lava va rhambiweke a kuri Mufundhisi Elias F.C. Mashava wa Kereke ya Swiss Mission, Mukhacani Jackson Makhuvele; Manana Ann K Manyike na Phurofesa Charlotte P.N. Nkondo.<ref name="Maluleke" /> Komiti yi hetile ku hundzuluxela hi lembe ra 1976, ivi Bhibhele yi kandziyisiwe ximfumo hi lembe ra 1989 e hansi ka nhlokomhaka "BIBELE Mahungu Lamanene".{{kulaveka vumbhoni}} === Vukati na Vana === Marivate a a tekane na [[Bertha Marivate]] naswona a va katekisiwe hi majaha ya ntsevu na ntombhi yin'we<ref name="Chabalala" /> kunga: # [[Cornelius Tennyson Daniel Marivate]] (''Mativula'') – ''Phurofesa'' wa tidyondzo ta ririmi e yunivhesithi ya Afrika Dzonga (1927), # [[Russel Marivate]] – ''Dokodela'' (1930), # [[Cecil Roy Marivate]] – ''Thicara'' (1933), # [[Martin Marivate]] – ''Dokodela'' (1934), # [[Maseve Richard Marivate]] – ''Thicara'' wa tidyondzo ta Tinhlayo, loyi a thlomiweke tinsiva to hlaya (1936), # [[Desiree N'wamhamba Marivate]] – ''Nese'', # [[Charles Marivate]] – ''Dokodela'' (1942), == Vuqambhi bya vunanga == Marivate a a thlela ava muqambhi wa vunanga bya Xitsonga, a thlela a tsala vunanga bya makhwaya, hiririm ra Xitsonga. Leswi aswiri xihlamariso lexi kulu hi nkarhi wolowo, naswona hi lembe ra 1931, khampani ya Singer Gramophone ya vunanga ya Eric Gallo yi rhumele Marivate na ntlawa wakwe e dorobheni ra Landhani, leswaku vaya rhekhoda vunanga bya Xitsonga na XiVhenda.<ref name="Chabalala" /><ref name="Huskisson 2" /> Nxaxamelo wa vunanga lebyi abyi qambheke: :*'''Xinkanka (N'wheti ya september nineteenthirtynine)'''<ref>[http://www.musicanet.org/old_content/images/17/92940.gif Xinkanka] - Musical notes (1939)- ''Marivate D.C''</ref><ref>"[http://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/10619/MCL7_2.pdf Xinkanka (A cheetah)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210919201406/https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/10619/MCL7_2.pdf |date=2021-09-19 }}" - Translation (1939) -''DC Marivate''. Retrieved 02 November 2018</ref> – 1939: ''Department of Education, South Africa''. :* '''Tinsimbi ta Valungu'''<ref>"[http://samap.ukzn.ac.za/tinsimbi-ta-valungu-east-african Tinsimbi ta Valungu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210922181644/http://samap.ukzn.ac.za/tinsimbi-ta-valungu-east-african |date=2021-09-22 }}" (1951) ''song recording'' - Composer: DC Mativate - ''South African Music Archive Project''. Retrieved 02 November 2018</ref> – 1951: ''International Library of African Music''. Muqambhi athlela a yimbelela. :* '''Serululu'''<ref>"[http://samap.ukzn.ac.za/serulurulu-east-african Serululu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808143034/http://samap.ukzn.ac.za/serulurulu-east-african |date=2020-08-08 }}" (1951) ''song recording'' - Composer: DC Mativate - ''South African Music Archive Project''. Retrieved 02 November 2018</ref> – 1951: ''International Library of African Music''. Muqambhi athlela a yimbelela. :* '''Ben, Ben, Ben'''<ref>"[http://samap.ukzn.ac.za/ben-benben-east-african Ben, Ben, Ben] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805090129/https://samap.ukzn.ac.za/ben-benben-east-african |date=2020-08-05 }}" (1954) ''song recording'' - Composer: DC Mativate - ''South African Music Archive Project''. Retrieved 02 November 2018</ref> – 1954: ''International Library of African Music''. Muqambhi athlela a yimbelela. :* '''Mbuti ya Shidzwele'''<ref name=":2">"[http://digilibrary.unisa.ac.za/digital/collection/MPMD/id/1/ Tsonga Presbyterian Church Attridgeville : record of activities 1968-1969]" (1968) ''Songs composition notes'' - Composer: DC Mativate - ''Marivate Papers Repository (UNISA)''. Retrieved 02 November 2018</ref> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Xidzedze'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Kaya'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Phelindhaba'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Homu yo basa'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Yingisani'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Vamakweru!'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. :* '''Xinyenyani'''<ref name=":2" /> – 1968–1969: ''Tsonga Presbyterian Church Attridgeville''. == Vutsari na vuhundzuluxi == {{Quote box|width=35em|align=right|quote="Xitsonga xa ka hina xi nadziha ngopfu, naswona xi na marito lawa yo tala ngopfu ni mavulavulele ya xilo xin'we hi tindlela leto tala ngopfu. <br><br> N'wina hinkwenu lava nga ta tsala tibuku endzhaku ka mina ringetani ku kuma mavulavulele ya Xitsonga ku nga ri ku tsala hi miehleketo ya xilungu, swi bihisa ririmi ra hina na ku pingula eka lava va switwaka."|source=— '''Marivate''', ''Valdezia, 5th Nyenyenyani'' 1938 }} Marivate tsarile no hundzuluxa tibuku to hlaya ta xitsonga, kuhlanganisa na leti landzelaka. :* '''Sasavona'''. 1938. Johannesburg: ''Swiss Mission in South Africa''. :* '''David Livingstone'''. 1941. Johannesburg: ''Swiss Mission in South Africa''. :* '''Xiloyiloyi'''. 1984. Johannesburg: ''Sasavona''. :* '''Xitsonga Hymnary, Tinsimu ta Vakriste'''. 1989. 8th edition, revised. ''Braamfontein Sasavona Publishers''. :* '''Xitsonga Bible translation'''. 1989. Cape Town: ''The Bible Society of South Africa'' (Xirho xa ntlawa wa vahundzuluxi) == Vurhangeri na ku tinyiketela == Marivate akuri munhu wotinyiketela naswona ari murhangeri eka swiyenge swotala evutomini byakwe. Utinyiketele naswona akorhokela swivangelo leswi landzelaka: * Mutshama-xitulu wa rhavi ra n'walungu ra nhlangano wa mathicara rale Zoutpansberg, kutlula malembe ya khume. * Mukamberi wa nhlangano ya mathicara ya vantima yale Transvaal, kwalomu ka malembe mambirhi, athlela ava xandla xa murhangeri wa nhlangano leyi, kwalomu ka lembe. * Mutshama-xitulu wa komiti ya swikolo swa Atteridgeville, athlela ava xandla xa mutshama-xitulu xa bhodo ya ya swikolo swa Atteridhgeville. * Xandla xa mulanguteri wa vuleteri bya Scout Masters, naswona ava muleteri wa ''Atteridgeville Scout Troop''. == Mintshaho == {{Reflist|2}} [[Category:Vanhu]] {{Lifetime|1897|1989|Daniel Cornel Marivate}} [[Category: Vatsari]] [[Category: Vatsari va Xitsonga]] [[Category: Mathicara]] [[Category: Tinqambhi]] ooibgzsqb79cvfhn5binm3by1a07xmf Sho Madjozi 0 5962 41621 39593 2026-05-18T09:00:40Z ~2026-29849-66 12748 /* 2017–ku fikela sweswi: Limpopo Champions League */ 41621 wikitext text/x-wiki {{Bio|caption=Madjozi hi lembe ra 2019}} '''Maya Christinah Xichavo Wegerif''' (Uvelekiwe 9 Mudyaxihi 1992), loyi a tivekaka hi ra '''Sho Madjozi''', i nqambhi, mutsari, mutsari wa vunanga na muthlokovetseri wa le tikweni ra Afrika Dzonga.<ref name=maya>{{cite web|url=https://amdb.co/music/artist/sho-madjozi/|title=Sho Madjozi Biography|website=amdb.co|accessdate=5 May 2018|archive-date=27 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627230815/https://amdb.co/music/artist/sho-madjozi/|dead-url=yes}}</ref> Madjozi urhangisa ndhzavuko wa Xitsonga eka vunanga na ndhuma yakwe. Madjozi ukumile ndhuma endzhaku ka loko a humelerise alibhamu yakwe ya madyondza leyi thyiweke ''Limpopo Champions League'', leyi pfanganiseke mixaka yo hambana ya vunanga ku hlanganisa hip hop na vunanga bya Xitsonga. == Ta vutomi na Migingiriko yakwe == === 1992–2016: Masungulo === Maya Christinah Xichavo Wegerif u velekiwe hi ti 9 ta Mudyaxihi 1992, emugangeni wa Shelly, [[Limpopo]], Polokwane, naswona i n'wana wa Rosemary Phaweni na Marc Wegerif loyi a a ri mukongomisi wa nhlangano wo ti yimela lowu a wu pfuna ku koxa miganga ya vona eka mfumo. I wa ndhzavuko lowu pfanganeke tani hileswi mhani wakwe anga mutsonga kasi tata wakwe a ri karhi apfa e tikweni ra Swidini.<ref>{{cite web|url=https://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/5-interesting-facts-about-sho-madjozi/|title=5 Interesting Facts About Sho Madjozi!|website=Peoples Magazine|access-date=2019-06-26|archive-date=2019-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602202916/https://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/5-interesting-facts-about-sho-madjozi/|dead-url=yes}}</ref> Madjozi u kurisiwe hi mana wakwe, endzhaku ka ku hambana ka vatswari vakwe. Madjozi una ndzisana eka mana wakwe. Tata wakwe uve na maendzo yo hlaya etikweni nkulu ra Afrika, naswona thlele a tirha e tikweni ra Tanzania laha a tirheke eka nhlangano ya Oxfarm, kunga laha Madjozi a yeke aya tshama kona loko ahari eka malembe ya kondlo andzidyi.<ref>{{cite web|url=https://mg.co.za/article/2018-11-16-00-sho-madjozis-musical-lineage-is-larger-than-large|title=Sho Madjozi’s musical lineage is larger than large|website=Mail & Guardian}}</ref> Uthlele a tshama xinkadyana e tikweni ra She also spent some time in [[Senegal]]. Endzaku ko heta tidyondzo takwe ta xikolo e tikweni ra Tanzania, Madjozi u nyikiwe sagwati ra tidyondzo kuya leteriwa e Mount Holyoke College e South Hadley, Massachusetts, e tikweni ra Amerika laha aa dyondzeke ti dyondzo ta vutsari na ta tiko-nkulu ra Afrika. Hi wona nkarhi lowu a sunguleke ku tsala vuthlokovetseri ari karhi a tirhisa vito ra vutsari ra MayaThePoet.<ref name="bgc">{{cite web|last1=Dee|first1=Christa|title=Maya the Poet becomes Sho Madjozi: Tsonga rap and the preservation of home|url=http://www.bubblegumclub.co.za/maya-the-poet-becomes-sho-madjozi-tsonga-rap-and-the-preservation-of-home/|website=Bubble Gum Club|access-date=2019-06-26|archive-date=2017-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901175342/http://www.bubblegumclub.co.za/maya-the-poet-becomes-sho-madjozi-tsonga-rap-and-the-preservation-of-home/|dead-url=yes}}</ref> Swithlokovetselo na vutsari byakwe a swi voyamela eka swa tipolotiki, vumunhu na rixaka. Madjozi uthlelele e tikweni ra Afrika Dzonga lahal ayiseke e mahlweni na Yunivhesithi ya Afrika Dzonga (UNISA), laha a thleleke a tsalela tinqhambi talaha tikweni vunanga.<ref>{{cite web |author1=Tseliso Monaheng |title=Sho Madjozi is manifesting her pan-African dreams |url=https://www.thefader.com/2018/06/01/sho-madjozi-dumi-hi-phone-south-africa-interview |publisher=The Fader |accessdate=12 March 2019}}</ref> Endzhaku ko thlelela e Afrika Dzonga, u sungule ku yimbelela no qambha vunanga a ri karhi a tirhisa vito ra vuqambhi ra "Sho Madjozi". Madjozi usungule ku tiveka loko atava a tirhisana na nqambhi leyi tivekaka ya rap kunga Okmalumkoolkat eka risimu leri nge "Ngiyashisa Bhe" na leri thlomiweke risiva leri nge, "Gqi".<ref>{{cite web|url=https://amdb.co/lyrics/okmalumkoolkat/ngiyashisa-bhe|title=Okmalumkoolkat - Ngiyashisa Bhe! Ft. Sho Madjozi Lyrics & Video|website=AMDb|access-date=2019-06-26|archive-date=2019-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602202918/https://amdb.co/lyrics/okmalumkoolkat/ngiyashisa-bhe|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sahiphopmag.co.za/2016/12/new-release-okmalumkoolkat-gqi/okmaluu/|title=New Release: Okmalumkoolkat - Gqi|website=SA Hip Hop Mag}}</ref> === 2017–ku fikela sweswi: ''Limpopo Champions League'' === Hi Dzivamusoko wa 2017, Madjozi u sungule kutlanga eka ntlango wa Thelevhixini wa Mzansi Magic eka drama ya Isithembiso. U tlangile ari Tsakane Mboweni – ximunuhatwa lexi a xihisekela tipolitiki ta machudeni.<ref>{{cite web|url=https://www.dailysun.co.za/Sunday-Sun/sho-madjozi-gets-tv-role-20170709|title=SHO MADJOZI GETS TV ROLE!|website=Daily Sun|access-date=2019-06-26|archive-date=2019-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605220345/https://www.dailysun.co.za/Sunday-Sun/sho-madjozi-gets-tv-role-20170709|dead-url=yes}}</ref> Madjozi u humelerise Albhamu ya madyondza, "Dumi HiPhone" leyi a yi ayi endlenke na PS DJz, hi Dzivamisoko 28, 2017 naswona yi ve yi tsakeriwa swinene hi xitshungu.<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/za/album/dumi-hiphone|title=Dumi HiPhone by Sho Madjozi|website=Apple Music}}</ref> Hambi swiritano risimu leri ari hoxiwanga eka alibhamu yo hetelela leyi humesiweke. Uthlele avonaka eka nxaxamelo wa vunanga wa DJ Maphorisa eka ''BlaqBoy Music Presents Gqom Wave'' (2017) laha ahlanganyeleke ku humelerisa risimu leringe "Probleme".<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/music/tracks/n5x9hz|title=Probleme (feat. Sho Madjozi & DJ Hu Nose) - DJ Maphorisa Song|website=BBC}}</ref> Hi ti 9 ta Nyenyankulu, 2018, u humese risimu ro rhangela leringe "Huku" eka alibhamu yakwe yo sungula ya ''Limpopo Champions League''.<ref>{{cite web|url=https://www.zkhiphani.co.za/sho-madjozi-finally-drops-new-single-huku/|title=Sho Madjozi FINALLY Drops New Single, Huku|website=Zkhiphani.com}}</ref> Hi 27 ta Khotavuxika, 2018, Trace Urban ''South Africa'' yi tivise vuxaka na Madjozi, naswona yi thlela yi n'win endla murhumiwa wa TRACE Mobile leyi yi nga khampani ya tinqingo.<ref>{{cite web|url=https://www.zkhiphani.co.za/sho-madjozi-trace-mobile/|title=WATCH THE FULL TRACE Mobile & Sho Madjozi partnership launch|website=Zkhipani}}</ref> Hi Mhawuri, Madjozi xikan'we na muyimbeleri-kuloni Chris Martin vativise nothlela va hlamusela tindlela to nghenela Global Citizen Festival: Mandela 100, hi ku tirhisa [http://vidsafe.site/ YouTube] vidiyo leyi yi hoxiweke eka inthaneti hi vaka Global Citizen. Endzhaku ka swona hi ti 2 ta N'wendzamhala, 2018, Sho Madjozi u humelele a thlela ya ya cina eka Global Citizen Festival: Mandela 100 leyi a yi rhangeriwe hi Beyonce and Jay-Z.<ref>{{cite news |last1=Hlalethwa |first1=Zaza |title=Global Citizen: Preaching the good news according to Madiba |url=https://mg.co.za/article/2018-12-04-global-citizen-preaching-the-good-news-according-to-madiba |accessdate=5 December 2018 |publisher=Mail & Guardian |date=4 December 2018}}</ref> ''Limpopo Champions League'', kunga albhamu ya Madjozi' ya madyondza yi humelerisiwe hi ti 14 N'wendzamhala, 2018.<ref>{{cite web |author1=Sabelo Mkabela |title=Listen to Sho Madjozi’s Debut Album ‘Limpopo Champions League’ Featuring Kwesta, pH, Makwa, Ycee and More |url=https://www.okayafrica.com/sho-madjozi-debut-album-listen/ |publisher=Okay Africa |accessdate=5 February 2019 |date=14 December 2018}}</ref> Alibhamu leyi yi thlele yi sekeriwa hi vhidiyo yo koma ya risimu leri nge "Trickshot".<ref>{{cite web|url=https://www.bona.co.za/sho-madjozi-releases-trickshot-film-for-valentines-day/|title=Sho Madjozi releases Trickshot film for Valentine's Day|website=Bona Magazine|access-date=2019-06-26|archive-date=2019-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602202927/https://www.bona.co.za/sho-madjozi-releases-trickshot-film-for-valentines-day/|dead-url=yes}}</ref> Hi ti 1 ta Khotavuxika, 2019, Madjozi uhumelele eka swiyenge swimbirhi swa [[Nqhambi yintswa ya lembe]] na [[Alibhamu ya lembe hi nqambhi ya xisati]] eka masagwati ya South African Music Awards. Uthlele alanghiwa eka swiyenge swa: Vhidiyo hlawulekeke eka risimu ra "Huku" na Vunanga lebyi hlawulekeke bya Kwaito, Gqom & AmaPiano hi alibhamu ya ''Limpopo Champions League''.<ref>{{cite web|url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2019-06-01-sho-madjozi-makes-her-mark-at-sama25/|title=Sho Madjozi makes her mark at #SAMA25|website=TimesLIVE}}</ref> Kasi hi ti 23 Khotavuxika, 2019, Madjozi uthlomiwe risiva eka ntsombano wa BET Awards 2019 aka xiyenge xa Best New International Act.<ref>{{cite web|url=https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/bet-awards-2019-sho-madjozi-complete-winners-list/|title=BET Awards 2019: Sho Madjozi wins big, complete winners list|website=The South African}}</ref> == Xiyimo xakwe exikarhi ka vanhu == Madjozi utirhisa vutsonga byakwe eka vunanga na mambalele ya kwe. U ti nyungubyisa a nga ti pfinyingi hi ndzhavuko wakwe naswona u thlanga no cina a mbale sw'ambalo swa xitsonga. Madjozi u cina xibhelani arikarhi a mbale tinguvu erheveni, ivi a cinisa tsheve hindlela leyi tsakisaka vahlaleri.<ref>{{cite web|url=https://www.w24.co.za/Style/Fashion/Style/sho-madjozi-and-her-unique-style-sum-up-everything-thats-right-about-sa-right-now-20181206|title=Sho Madjozi and her unique style sum up everything that's right about SA right now|website=W24}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thefader.com/2018/09/28/sho-madjozi-first-times-video|title=Sho Madjozi on Pitch Black Afro, bringing the Xibelani to the club, and more in First Times video|website=The FADER}}</ref> Mutsari wa ndhuma Kenny Morifi-Winslow u vule leswi landzelaka loko ari karhi a bhumabhumela Madjozi, "Ndzi ehleketa leswaku kuna kuhlohlotelana kokarhi loko, swiyenge leswi hi switsakelaka ngopfu hi tinqambhi ta hina kuri wsilo leswi hi ti tumbeteleke swona kumbe leswi hi ringeteke ku swi cinca eka hina vinyi".<ref>{{cite web|url=https://thethirdcitizen.com/home/14/9/2017-2|title=Sho Madjozi: Heritage In The Here & Now|website=IIIRD CITIZEN}}</ref> === Ku horha misisi === {{Quote box|width=30em|align=right|quote="Misisi ya mina leyi horhiweke yi yimele Afrika wa mundzuku. Xivutiso heleswaku: Xana n'wana wa mu Afrika loyi a hanyaka eka misava leyi rharhangeneke, a a tava njhani loko ngi anga kavanyetiwanga hi mbitsi wa vukolonyi na Xihlawuhlawu? Misisi ya mina inhlamulo."|source=—Madjozi eka ta misisi yakwe<ref>{{cite magazine|last=Browning-de Villiers|first=Sarah|title=#HERitage: Sho Madjozi on Braids|url=https://www.cosmopolitan.co.za/politics/heritage-sho-madjozi-on-braids/|magazine=[[Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]|date=March 20, 2019|accessdate=July 5, 2013|archive-date=June 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605173621/https://www.cosmopolitan.co.za/politics/heritage-sho-madjozi-on-braids/|dead-url=yes}}</ref>}}Madjozi u tiveka ngopfu hi mahorhele yakwe ya misisi lama hlohloteriweke hi vasati va va Fulani na va Tuareg.<ref>{{cite web|url=https://www.vogue.com/vogueworld/article/sho-madjozi-rapper-global-100-style-profile-tsonga-south-africa-gqom|title=Tsonga Rapper Sho Madjozi Is the Radical New Poster Child for Pan-African Pride|website=Vogue}}</ref> Ma horhele lama ma hlohlotele vanwhana na vavasati e Afrika Dzonga na swiyenge swin'wana swa misava hi lembe ra 2016 loko ata sungula ku tiveka. Uthlele a hlohloteriwa hi tinqambhi ta xisati ta ntlawa wa vunanga wa Boom Shaka, Thembi Seete na mufi Lebo Mathosa, ku hlanganisa na Thandiswa Mazwai.<ref>{{cite web|url=https://www.w24.co.za/Style/Beauty/Hairstyles/sho-madjozi-on-all-things-hair-and-braids-20190320|title=Sho Madjozi on all things hair and braids|website=W24|access-date=2019-06-26|archive-date=2019-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325111308/https://www.w24.co.za/Style/Beauty/Hairstyles/sho-madjozi-on-all-things-hair-and-braids-20190320|dead-url=yes}}</ref> == Vutomi bya kwe == Wegerif u tshama e Joni.<ref name="W24">{{cite web|title=Meet local fashion and rap sensation Sho Madjozi|url=http://www.w24.co.za/Fashion/Style/meet-local-fashion-and-rap-sensation-sho-madjozi-20170416|date=16 April 2017|website=W24}}</ref> == Vunanga == ; Ti Alibhamu * ''Limpopo Champions League'' (2018) ; Tinsimu leti hlawuriweke * "Huku" (2018) * "DumiHi Phone" (2017) * "Wakanda Forever" <small>(featuring Ycee)</small> (2018) * "Don't Tell Me What To Do" (2018) * "Kona" (2018) * "Ng'yashisa Bhe!" (with Okmalumkoolkat) (2017) * "Ay Baby" (with Ms Cosmo featuring Rouge (Rapper) & Moozlie (2018) == Masagwati na ku hlawuriwa == {| class="wikitable" |- !Lembe !Nkhuvo wo thloma risiva!Prize !Sagwati !Ntirho/Muhluri !Mbuyelo |-Won | rowspan="5" | 2019 | rowspan="4" | [[South African Music Awards]] | Best Female Album<ref>{{cite web|title=Sho Madjozi makes her mark at #SAMA25| url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2019-06-01-sho-madjozi-makes-her-mark-at-sama25/|website=TimesLIVE|accessdate=26 June 2019}}</ref> | ''Limpopo Champions League'' | {{won}} |- | Best Newcomer | Yena n'wini | {{won}} |- | Best Music Video | "Huku" | {{nom}} |- | Best Kwaito, Gqom or Amapiano Album | ''Limpopo Champions League'' | {{nom}} |- | [[BET Awards 2019]] | Best New International Act<ref>{{cite web|title=FROM THE VILLAGE TO A SUPERSTAR: SHO MADJOZI WINS BET AWARD| url=https://ewn.co.za/2019/06/24/from-the-village-to-a-superstar-sho-madjozi-wins-bet-award|website=ewn.co.za|accessdate=24 June 2019}}</ref> | Yena n'wini | {{won}} |- |} == Mintshaho == {{Reflist|2}} [[Category:Vanhu]] {{Lifetime|1992| |Maya Christinah Xichavo Wegerif}} [[Category:Vatsonga]] [[Category:Tinqambhi ta Xitsonga]] 2hpta6k2xgimg45jnfz5a3x29dgypoj 41622 41621 2026-05-18T09:00:51Z Icodense 6133 Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-29849-66|~2026-29849-66]] ([[User talk:~2026-29849-66|talk]]) to last version by Thuvack: unnecessary links or spam 39593 wikitext text/x-wiki {{Bio|caption=Madjozi hi lembe ra 2019}} '''Maya Christinah Xichavo Wegerif''' (Uvelekiwe 9 Mudyaxihi 1992), loyi a tivekaka hi ra '''Sho Madjozi''', i nqambhi, mutsari, mutsari wa vunanga na muthlokovetseri wa le tikweni ra Afrika Dzonga.<ref name=maya>{{cite web|url=https://amdb.co/music/artist/sho-madjozi/|title=Sho Madjozi Biography|website=amdb.co|accessdate=5 May 2018|archive-date=27 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627230815/https://amdb.co/music/artist/sho-madjozi/|dead-url=yes}}</ref> Madjozi urhangisa ndhzavuko wa Xitsonga eka vunanga na ndhuma yakwe. Madjozi ukumile ndhuma endzhaku ka loko a humelerise alibhamu yakwe ya madyondza leyi thyiweke ''Limpopo Champions League'', leyi pfanganiseke mixaka yo hambana ya vunanga ku hlanganisa hip hop na vunanga bya Xitsonga. == Ta vutomi na Migingiriko yakwe == === 1992–2016: Masungulo === Maya Christinah Xichavo Wegerif u velekiwe hi ti 9 ta Mudyaxihi 1992, emugangeni wa Shelly, [[Limpopo]], Polokwane, naswona i n'wana wa Rosemary Phaweni na Marc Wegerif loyi a a ri mukongomisi wa nhlangano wo ti yimela lowu a wu pfuna ku koxa miganga ya vona eka mfumo. I wa ndhzavuko lowu pfanganeke tani hileswi mhani wakwe anga mutsonga kasi tata wakwe a ri karhi apfa e tikweni ra Swidini.<ref>{{cite web|url=https://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/5-interesting-facts-about-sho-madjozi/|title=5 Interesting Facts About Sho Madjozi!|website=Peoples Magazine|access-date=2019-06-26|archive-date=2019-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602202916/https://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/5-interesting-facts-about-sho-madjozi/|dead-url=yes}}</ref> Madjozi u kurisiwe hi mana wakwe, endzhaku ka ku hambana ka vatswari vakwe. Madjozi una ndzisana eka mana wakwe. Tata wakwe uve na maendzo yo hlaya etikweni nkulu ra Afrika, naswona thlele a tirha e tikweni ra Tanzania laha a tirheke eka nhlangano ya Oxfarm, kunga laha Madjozi a yeke aya tshama kona loko ahari eka malembe ya kondlo andzidyi.<ref>{{cite web|url=https://mg.co.za/article/2018-11-16-00-sho-madjozis-musical-lineage-is-larger-than-large|title=Sho Madjozi’s musical lineage is larger than large|website=Mail & Guardian}}</ref> Uthlele a tshama xinkadyana e tikweni ra She also spent some time in [[Senegal]]. Endzaku ko heta tidyondzo takwe ta xikolo e tikweni ra Tanzania, Madjozi u nyikiwe sagwati ra tidyondzo kuya leteriwa e Mount Holyoke College e South Hadley, Massachusetts, e tikweni ra Amerika laha aa dyondzeke ti dyondzo ta vutsari na ta tiko-nkulu ra Afrika. Hi wona nkarhi lowu a sunguleke ku tsala vuthlokovetseri ari karhi a tirhisa vito ra vutsari ra MayaThePoet.<ref name="bgc">{{cite web|last1=Dee|first1=Christa|title=Maya the Poet becomes Sho Madjozi: Tsonga rap and the preservation of home|url=http://www.bubblegumclub.co.za/maya-the-poet-becomes-sho-madjozi-tsonga-rap-and-the-preservation-of-home/|website=Bubble Gum Club|access-date=2019-06-26|archive-date=2017-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901175342/http://www.bubblegumclub.co.za/maya-the-poet-becomes-sho-madjozi-tsonga-rap-and-the-preservation-of-home/|dead-url=yes}}</ref> Swithlokovetselo na vutsari byakwe a swi voyamela eka swa tipolotiki, vumunhu na rixaka. Madjozi uthlelele e tikweni ra Afrika Dzonga lahal ayiseke e mahlweni na Yunivhesithi ya Afrika Dzonga (UNISA), laha a thleleke a tsalela tinqhambi talaha tikweni vunanga.<ref>{{cite web |author1=Tseliso Monaheng |title=Sho Madjozi is manifesting her pan-African dreams |url=https://www.thefader.com/2018/06/01/sho-madjozi-dumi-hi-phone-south-africa-interview |publisher=The Fader |accessdate=12 March 2019}}</ref> Endzhaku ko thlelela e Afrika Dzonga, u sungule ku yimbelela no qambha vunanga a ri karhi a tirhisa vito ra vuqambhi ra "Sho Madjozi". Madjozi usungule ku tiveka loko atava a tirhisana na nqambhi leyi tivekaka ya rap kunga Okmalumkoolkat eka risimu leri nge "Ngiyashisa Bhe" na leri thlomiweke risiva leri nge, "Gqi".<ref>{{cite web|url=https://amdb.co/lyrics/okmalumkoolkat/ngiyashisa-bhe|title=Okmalumkoolkat - Ngiyashisa Bhe! Ft. Sho Madjozi Lyrics & Video|website=AMDb|access-date=2019-06-26|archive-date=2019-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602202918/https://amdb.co/lyrics/okmalumkoolkat/ngiyashisa-bhe|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sahiphopmag.co.za/2016/12/new-release-okmalumkoolkat-gqi/okmaluu/|title=New Release: Okmalumkoolkat - Gqi|website=SA Hip Hop Mag}}</ref> === 2017–ku fikela sweswi: ''Limpopo Champions League'' === Hi Dzivamusoko wa 2017, Madjozi u sungule kutlanga eka ntlango wa Thelevhixini wa Mzansi Magic eka drama ya Isithembiso. U tlangile ari Tsakane Mboweni – ximunuhatwa lexi a xihisekela tipolitiki ta machudeni.<ref>{{cite web|url=https://www.dailysun.co.za/Sunday-Sun/sho-madjozi-gets-tv-role-20170709|title=SHO MADJOZI GETS TV ROLE!|website=Daily Sun|access-date=2019-06-26|archive-date=2019-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605220345/https://www.dailysun.co.za/Sunday-Sun/sho-madjozi-gets-tv-role-20170709|dead-url=yes}}</ref> Madjozi u humelerise Albhamu ya madyondza, "Dumi HiPhone" leyi a yi ayi endlenke na PS DJz, hi Dzivamisoko 28, 2017 naswona yi ve yi tsakeriwa swinene hi xitshungu.<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/za/album/dumi-hiphone|title=Dumi HiPhone by Sho Madjozi|website=Apple Music}}</ref> Hambi swiritano risimu leri ari hoxiwanga eka alibhamu yo hetelela leyi humesiweke. Uthlele avonaka eka nxaxamelo wa vunanga wa DJ Maphorisa eka ''BlaqBoy Music Presents Gqom Wave'' (2017) laha ahlanganyeleke ku humelerisa risimu leringe "Probleme".<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/music/tracks/n5x9hz|title=Probleme (feat. Sho Madjozi & DJ Hu Nose) - DJ Maphorisa Song|website=BBC}}</ref> Hi ti 9 ta Nyenyankulu, 2018, u humese risimu ro rhangela leringe "Huku" eka alibhamu yakwe yo sungula ya ''Limpopo Champions League''.<ref>{{cite web|url=https://www.zkhiphani.co.za/sho-madjozi-finally-drops-new-single-huku/|title=Sho Madjozi FINALLY Drops New Single, Huku|website=Zkhiphani.com}}</ref> Hi 27 ta Khotavuxika, 2018, Trace Urban ''South Africa'' yi tivise vuxaka na Madjozi, naswona yi thlela yi n'win endla murhumiwa wa TRACE Mobile leyi yi nga khampani ya tinqingo.<ref>{{cite web|url=https://www.zkhiphani.co.za/sho-madjozi-trace-mobile/|title=WATCH THE FULL TRACE Mobile & Sho Madjozi partnership launch|website=Zkhipani}}</ref> Hi Mhawuri, Madjozi xikan'we na muyimbeleri-kuloni Chris Martin vativise nothlela va hlamusela tindlela to nghenela Global Citizen Festival: Mandela 100, hi ku tirhisa YouTube vidiyo leyi yi hoxiweke eka inthaneti hi vaka Global Citizen. Endzhaku ka swona hi ti 2 ta N'wendzamhala, 2018, Sho Madjozi u humelele a thlela ya ya cina eka Global Citizen Festival: Mandela 100 leyi a yi rhangeriwe hi Beyonce and Jay-Z.<ref>{{cite news |last1=Hlalethwa |first1=Zaza |title=Global Citizen: Preaching the good news according to Madiba |url=https://mg.co.za/article/2018-12-04-global-citizen-preaching-the-good-news-according-to-madiba |accessdate=5 December 2018 |publisher=Mail & Guardian |date=4 December 2018}}</ref> ''Limpopo Champions League'', kunga albhamu ya Madjozi' ya madyondza yi humelerisiwe hi ti 14 N'wendzamhala, 2018.<ref>{{cite web |author1=Sabelo Mkabela |title=Listen to Sho Madjozi’s Debut Album ‘Limpopo Champions League’ Featuring Kwesta, pH, Makwa, Ycee and More |url=https://www.okayafrica.com/sho-madjozi-debut-album-listen/ |publisher=Okay Africa |accessdate=5 February 2019 |date=14 December 2018}}</ref> Alibhamu leyi yi thlele yi sekeriwa hi vhidiyo yo koma ya risimu leri nge "Trickshot".<ref>{{cite web|url=https://www.bona.co.za/sho-madjozi-releases-trickshot-film-for-valentines-day/|title=Sho Madjozi releases Trickshot film for Valentine's Day|website=Bona Magazine|access-date=2019-06-26|archive-date=2019-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602202927/https://www.bona.co.za/sho-madjozi-releases-trickshot-film-for-valentines-day/|dead-url=yes}}</ref> Hi ti 1 ta Khotavuxika, 2019, Madjozi uhumelele eka swiyenge swimbirhi swa [[Nqhambi yintswa ya lembe]] na [[Alibhamu ya lembe hi nqambhi ya xisati]] eka masagwati ya South African Music Awards. Uthlele alanghiwa eka swiyenge swa: Vhidiyo hlawulekeke eka risimu ra "Huku" na Vunanga lebyi hlawulekeke bya Kwaito, Gqom & AmaPiano hi alibhamu ya ''Limpopo Champions League''.<ref>{{cite web|url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2019-06-01-sho-madjozi-makes-her-mark-at-sama25/|title=Sho Madjozi makes her mark at #SAMA25|website=TimesLIVE}}</ref> Kasi hi ti 23 Khotavuxika, 2019, Madjozi uthlomiwe risiva eka ntsombano wa BET Awards 2019 aka xiyenge xa Best New International Act.<ref>{{cite web|url=https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/bet-awards-2019-sho-madjozi-complete-winners-list/|title=BET Awards 2019: Sho Madjozi wins big, complete winners list|website=The South African}}</ref> == Xiyimo xakwe exikarhi ka vanhu == Madjozi utirhisa vutsonga byakwe eka vunanga na mambalele ya kwe. U ti nyungubyisa a nga ti pfinyingi hi ndzhavuko wakwe naswona u thlanga no cina a mbale sw'ambalo swa xitsonga. Madjozi u cina xibhelani arikarhi a mbale tinguvu erheveni, ivi a cinisa tsheve hindlela leyi tsakisaka vahlaleri.<ref>{{cite web|url=https://www.w24.co.za/Style/Fashion/Style/sho-madjozi-and-her-unique-style-sum-up-everything-thats-right-about-sa-right-now-20181206|title=Sho Madjozi and her unique style sum up everything that's right about SA right now|website=W24}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thefader.com/2018/09/28/sho-madjozi-first-times-video|title=Sho Madjozi on Pitch Black Afro, bringing the Xibelani to the club, and more in First Times video|website=The FADER}}</ref> Mutsari wa ndhuma Kenny Morifi-Winslow u vule leswi landzelaka loko ari karhi a bhumabhumela Madjozi, "Ndzi ehleketa leswaku kuna kuhlohlotelana kokarhi loko, swiyenge leswi hi switsakelaka ngopfu hi tinqambhi ta hina kuri wsilo leswi hi ti tumbeteleke swona kumbe leswi hi ringeteke ku swi cinca eka hina vinyi".<ref>{{cite web|url=https://thethirdcitizen.com/home/14/9/2017-2|title=Sho Madjozi: Heritage In The Here & Now|website=IIIRD CITIZEN}}</ref> === Ku horha misisi === {{Quote box|width=30em|align=right|quote="Misisi ya mina leyi horhiweke yi yimele Afrika wa mundzuku. Xivutiso heleswaku: Xana n'wana wa mu Afrika loyi a hanyaka eka misava leyi rharhangeneke, a a tava njhani loko ngi anga kavanyetiwanga hi mbitsi wa vukolonyi na Xihlawuhlawu? Misisi ya mina inhlamulo."|source=—Madjozi eka ta misisi yakwe<ref>{{cite magazine|last=Browning-de Villiers|first=Sarah|title=#HERitage: Sho Madjozi on Braids|url=https://www.cosmopolitan.co.za/politics/heritage-sho-madjozi-on-braids/|magazine=[[Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]|date=March 20, 2019|accessdate=July 5, 2013|archive-date=June 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605173621/https://www.cosmopolitan.co.za/politics/heritage-sho-madjozi-on-braids/|dead-url=yes}}</ref>}}Madjozi u tiveka ngopfu hi mahorhele yakwe ya misisi lama hlohloteriweke hi vasati va va Fulani na va Tuareg.<ref>{{cite web|url=https://www.vogue.com/vogueworld/article/sho-madjozi-rapper-global-100-style-profile-tsonga-south-africa-gqom|title=Tsonga Rapper Sho Madjozi Is the Radical New Poster Child for Pan-African Pride|website=Vogue}}</ref> Ma horhele lama ma hlohlotele vanwhana na vavasati e Afrika Dzonga na swiyenge swin'wana swa misava hi lembe ra 2016 loko ata sungula ku tiveka. Uthlele a hlohloteriwa hi tinqambhi ta xisati ta ntlawa wa vunanga wa Boom Shaka, Thembi Seete na mufi Lebo Mathosa, ku hlanganisa na Thandiswa Mazwai.<ref>{{cite web|url=https://www.w24.co.za/Style/Beauty/Hairstyles/sho-madjozi-on-all-things-hair-and-braids-20190320|title=Sho Madjozi on all things hair and braids|website=W24|access-date=2019-06-26|archive-date=2019-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325111308/https://www.w24.co.za/Style/Beauty/Hairstyles/sho-madjozi-on-all-things-hair-and-braids-20190320|dead-url=yes}}</ref> == Vutomi bya kwe == Wegerif u tshama e Joni.<ref name="W24">{{cite web|title=Meet local fashion and rap sensation Sho Madjozi|url=http://www.w24.co.za/Fashion/Style/meet-local-fashion-and-rap-sensation-sho-madjozi-20170416|date=16 April 2017|website=W24}}</ref> == Vunanga == ; Ti Alibhamu * ''Limpopo Champions League'' (2018) ; Tinsimu leti hlawuriweke * "Huku" (2018) * "DumiHi Phone" (2017) * "Wakanda Forever" <small>(featuring Ycee)</small> (2018) * "Don't Tell Me What To Do" (2018) * "Kona" (2018) * "Ng'yashisa Bhe!" (with Okmalumkoolkat) (2017) * "Ay Baby" (with Ms Cosmo featuring Rouge (Rapper) & Moozlie (2018) == Masagwati na ku hlawuriwa == {| class="wikitable" |- !Lembe !Nkhuvo wo thloma risiva!Prize !Sagwati !Ntirho/Muhluri !Mbuyelo |-Won | rowspan="5" | 2019 | rowspan="4" | [[South African Music Awards]] | Best Female Album<ref>{{cite web|title=Sho Madjozi makes her mark at #SAMA25| url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2019-06-01-sho-madjozi-makes-her-mark-at-sama25/|website=TimesLIVE|accessdate=26 June 2019}}</ref> | ''Limpopo Champions League'' | {{won}} |- | Best Newcomer | Yena n'wini | {{won}} |- | Best Music Video | "Huku" | {{nom}} |- | Best Kwaito, Gqom or Amapiano Album | ''Limpopo Champions League'' | {{nom}} |- | [[BET Awards 2019]] | Best New International Act<ref>{{cite web|title=FROM THE VILLAGE TO A SUPERSTAR: SHO MADJOZI WINS BET AWARD| url=https://ewn.co.za/2019/06/24/from-the-village-to-a-superstar-sho-madjozi-wins-bet-award|website=ewn.co.za|accessdate=24 June 2019}}</ref> | Yena n'wini | {{won}} |- |} == Mintshaho == {{Reflist|2}} [[Category:Vanhu]] {{Lifetime|1992| |Maya Christinah Xichavo Wegerif}} [[Category:Vatsonga]] [[Category:Tinqambhi ta Xitsonga]] 6gau0zy0mjpt7o0d0lymodwvpce31qb Ku hlayisa Tindzimi ta Afrika-Dzonga 0 7898 41610 41555 2026-05-17T15:30:02Z Thuvack 315 Thuvack moved page [[Ku hlayisa Tindzimi ta Afrika-Dzonga: Ku xixima ku hambana ka mindhavuko ya hina tani hi Vanhu va Vatsonga]] to [[Ku hlayisa Tindzimi ta Afrika-Dzonga]] 41555 wikitext text/x-wiki Vutivi bya Afrika-Dzonga byi dzime timitsu swinene eka ku hambana ka mindhavuko na tindzimi. Hi tindzimi ta khume-n’we (10) ta ximfumo na tindzimi tin’wana to tala ta ndzhavuko, tiko leri i ''tapestry'' leyi hanyaka ya mindhavuko, switori na mavonelo ya misava. Exikarhi ka mindhavuko leyi yo fuwa ku yime Vatsonga, vaaki lava tinyungubyisaka lava nga na ndzhaka yo hlawuleka ya ririmi na ndhavuko. Hambiswiritano, kufana na mintlawa yotala ya ndzhavuko, Vatsonga vaya va langutana na nxungeto wa ku onhiwa ka mindhavuko. I swa xihatla ku tlula rini na rini ku seketela ku hlayisiwa ka tindzimi ta Afrika-Dzonga na ku xixima ku hambana ka mindhavuko leyi hi hlamuselaka, ngopfungopfu hi ku ya hi langutelo ra Vatsonga.<ref name=":0">SADiLaR (South African Centre for Digital Language Resources): Actively involved in promoting and documenting Xitsonga through digital tools and recognizing those who preserve the language.</ref> '''Ntirho wa Ririmi eka Vutivi bya Ndhavuko''' Ririmi a hi xitirho xo vulavurisana ntsena, i masungulo ya vutivi, langutelo ra misava ni ku va xiphemu xa ntshamisano. Eka vanhu va Vatsonga, Xitsonga i ku tlula ririmi; i archive leyi hanyaka ya mikhuva, matimu ya nomu, maendlelo ya vutivi bya ndzhavuko, na swikombiso swa vumoya. Yi rhwala vutlhari bya vakokwa naswona yi kongomisa mahanyelo ya mahanyelo ni ya mahanyelo lamanene eka nkarhi wa sweswi. Loko ririmi ri tsana kumbe ri nyamalala, ndhavuko wu lahlekeriwa hi xiphemu xa moya ni xiviri wa wona.<ref>Z. Khoza: Researcher focused on translanguaging patterns in Xitsonga classrooms to enhance pedagogic trends and improve literacy, often exploring how Xitsonga is taught in schools.</ref> Lexi twisaka ku vava, vavulavuri vo tala va Xitsonga namuntlha, ngopfu-ngopfu vantshwa etindhawini ta le madorobeni, va hundzukela eka tindzimi letikulu to fana na Xinghezi kumbe Xizulu. Ku cinca loku ku tala ku hlohloteriwa hi mavonelo ya ku fambafamba ka vaaki, ku ya emadorobeni, na ku pfumaleka ka vuyimeri eka vuhangalasi bya mahungu bya ntolovelo na dyondzo. Mikhuva yo tano yi nga endla leswaku munhu a hambanisiwa hakatsongo-tsongo ni timitsu ta yena.<ref>Mathebula (2014): His work focuses on revitalizing the psyche of the Tsonga nation, focusing on shared values, culture, and correcting historical misconceptions about Vatsonga.</ref> '''Xiphiqo xa ku Hlawuriwa ka Ririmi''' Hambi leswi ku nga yin’wana ya tindzimi ta ximfumo ta Afrika-Dzonga, Xitsonga xa ha langutane na ku hlongoriwa eka swiyenge swo hambana swa mani na mani—dyondzo, vuhlanganisi bya mfumo, vuhangalasi bya mahungu, na swinavetiso swa mabindzu. Vanhu va Vatsonga va tala ku va va nga yimeriwi kahle kumbe va nga yimeriwi hi ndlela yo biha, leswi hoxaka xandla eka ku titwa va ri ehansi kumbe va nga vonaki. Loko vana va Vatsonga va nga dyondzisiwi kumbe ku khutaziwa ku vulavula ririmi ra vona exikolweni kumbe etindhawini ta mani na mani, va nga ha sungula ku vona ririmi ra manana tanihi vutihlamuleri ku nga ri rifuwo ra ndhavuko.<ref name=":1">Dr. Hlengiwe Mashele: Executive Director for the South African National Lexicography Units, specializing in language development and advocating for the use of native languages in higher education.</ref> Ku tlula kwalaho, ku nga ringani ka tindzimi ta Xiafrika eka dyondzo swi vula leswaku Xitsonga a hi minkarhi hinkwayo xi nyikiwaka nseketelo wa dyondzo kumbe switirhisiwa swo fana na tindzimi tin’wana. Leswi a swi onhi ntsena nhluvuko wa tidyondzo ta vadyondzi va Xitsonga kambe swi tlhela swi xungeta ku hundziseriwa ka ririmi exikarhi ka tinxaka.<ref name=":2">Dr. K.J. Baloyi: Conducts research on the role of Xitsonga as an indigenous language, focusing on its marginalization and the need for its promotion in education ("Ku tshikeleriwa ka ririmi ra Xitsonga e Afrika-Dzonga," 2021/2024).</ref> '''Ku xixima Ku Hambanahambana hi ku Pfuxeta''' Ku hlayisa ku hambana ka tindzimi na mindhavuko ya Afrika-Dzonga, hi fanele ku xixima, ku tlangela, na ku pfuxeta ririmi ra Xitsonga hi matimba. Leswi swi lava endlelo ra swiyenge swo tala:<ref>Prof. Charlotte Golele: Awarded by SADiLaR for her significant contribution to the development of Xitsonga as an official language of South Africa.</ref> '''1.Mpfuxeto wa Dyondzo:''' Swikolo swi fanele ku amukela dyondzo ya tindzimi to tala leyi katsaka Xitsonga tanihi ririmi ro dyondzisa na tanihi dyondzo. Nhundzu ya kharikhulamu yi fanele ku kombisa matimu ya Xitsonga, mindhavuko, na maendlelo ya ndhavuko ku tiyisisa vumunhu bya vadyondzi.<ref>Technology in Preservation: Using digital strategies like localization of software and online dictionaries for minority languages such as Xitsonga.</ref> '''2.Ku Nghenelela ka Vaaki:''' Mindyangu ya Vatsonga na varhangeri va vaaki va fanele ku tlanga xiave lexikulu eku kuriseni ka ririmi. Leswi swi katsa ku vulavula hi switori, vuyimbeleri, mikhuva, na mabulo ya siku na siku hi Xitsonga, ngopfungopfu na tinxaka letintshwa.<ref name=":3">Cultural Identity: The inextricable link between the Xitsonga language, heritage, and identity.</ref> '''3.Vuhangalasi bya mahungu na Thekinoloji:''' Ririmi ra Xitsonga ri fanele ku vonaka no twiwa eka vuhangalasi bya mahungu bya xidijitali, xiya-ni-moya, thelevhixini, na matsalwa. Tipodcast, tichannel ta YouTube, swilo swa TikTok, na ti-app ta tiselfoni hi Xitsonga swi nga pfuna ku endla leswaku ririmi ri fikeleleka no tsakisa vayingiseri lavatsongo.<ref name=":4">Educational Challenges: The need for better implementation of Xitsonga as a medium of instruction in schools.</ref> '''4.Ku tirhisiwa ka Pholisi:''' Tindzawulo ta mfumo na timasipala ta miganga ti fanele ku va na vutihlamuleri byo tlakusa ndzingano wa tindzimi. Vaaki lava vulavulaka Xitsonga va faneriwa hi vukorhokeri bya mfumo, swikoweto, na vuhlanganisi bya ximfumo hi ririmi ra vona.<ref name=":1" /> '''5.Vuyimeri bya Dyondzo na Vutshila:''' Tiyunivhesiti na swivandla swa ndhavuko swi fanele ku seketela ndzavisiso wa matimu ya Vatsonga, ntivo-ririmi, na maendlelo ya vutivi bya ndhavuko. Tipulatifomo ta vutshila—filimi, vuyimbeleri, mintlango ya mintlango ni ku cina—ti fanele ti tirhisiwa ku tlakusa marito ya Vatsonga.<ref name=":0" /> '''Ku Tikukumuxa ka Ndhavuko tanihi Ku Lwisana''' Ku hlayisa Xitsonga a hi matshalatshala ya ririmi ntsena—i xiendlo xo lwisana na ndhavuko na ku tinyungubyisa. Hi ku teka ririmi ra hina ri ri ra nkoka, hi ala mhaka ya leswaku ndhavuko wa Vatsonga wu le ndzhaku, wu le tlhelo, kumbe a wu na nkoka. Hi tiyisisa ndhawu ya hina eka ndhawu yo hambana ya Afrika-Dzonga na ku tiyisisa leswaku switori swa hina, vutlhari, na tindlela ta vutomi i swa nkoka.<ref name=":2" /> A hi dyondziseni vana va hina ku vulavula Xitsonga hi ku titshemba. A hi tlangeleni mincino ya hina, hi ambala swiambalo swa hina swa ndhavuko hi ku tinyungubyisa, hi avelana swivuriso na tinsimu ta hina na misava. Hi ku endla tano, a hi hlayisi ririmi ntsena, hi hlayisa ndzhaka.<ref name=":3" /> '''Mahetelelo''' Matimba ya Afrika-Dzonga ya le ka ku hambana ka yona. Ku xixima ku hambana loku hi ntiyiso, hi fanele ku hlayisa ndzhaka ya tindzimi ya vanhu va yona hinkwavo, ku katsa na Vatsonga. Ku hlayisa Xitsonga a hi ku hlayisa ririmi ntsena, i ku hlayisa moya wa vanhu. Tanihi vanhu va Vatsonga, vadyondzisi, vatshila, vaendli va tipholisi, na swirho swa vaaki, hi na vutihlamuleri byo hlanganela ku tiyisisa leswaku ririmi ra hina ri humelela. Eku hlayiseni ka ririmi ra hina, hi hlayisa vumunhu bya hina, naswona yoleyo i ndzhaka leyi faneleke ku lwela.<ref name=":4" /> 8357u8400zubgulkrd6hp5nfxtrx9j1 41612 41610 2026-05-17T15:32:00Z Thuvack 315 Ndzi hoxe xiyenge xa shihlovo 41612 wikitext text/x-wiki Vutivi bya Afrika-Dzonga byi dzime timitsu swinene eka ku hambana ka mindhavuko na tindzimi. Hi tindzimi ta khume-n’we (10) ta ximfumo na tindzimi tin’wana to tala ta ndzhavuko, tiko leri i ''tapestry'' leyi hanyaka ya mindhavuko, switori na mavonelo ya misava. Exikarhi ka mindhavuko leyi yo fuwa ku yime Vatsonga, vaaki lava tinyungubyisaka lava nga na ndzhaka yo hlawuleka ya ririmi na ndhavuko. Hambiswiritano, kufana na mintlawa yotala ya ndzhavuko, Vatsonga vaya va langutana na nxungeto wa ku onhiwa ka mindhavuko. I swa xihatla ku tlula rini na rini ku seketela ku hlayisiwa ka tindzimi ta Afrika-Dzonga na ku xixima ku hambana ka mindhavuko leyi hi hlamuselaka, ngopfungopfu hi ku ya hi langutelo ra Vatsonga.<ref name=":0">SADiLaR (South African Centre for Digital Language Resources): Actively involved in promoting and documenting Xitsonga through digital tools and recognizing those who preserve the language.</ref> '''Ntirho wa Ririmi eka Vutivi bya Ndhavuko''' Ririmi a hi xitirho xo vulavurisana ntsena, i masungulo ya vutivi, langutelo ra misava ni ku va xiphemu xa ntshamisano. Eka vanhu va Vatsonga, Xitsonga i ku tlula ririmi; i archive leyi hanyaka ya mikhuva, matimu ya nomu, maendlelo ya vutivi bya ndzhavuko, na swikombiso swa vumoya. Yi rhwala vutlhari bya vakokwa naswona yi kongomisa mahanyelo ya mahanyelo ni ya mahanyelo lamanene eka nkarhi wa sweswi. Loko ririmi ri tsana kumbe ri nyamalala, ndhavuko wu lahlekeriwa hi xiphemu xa moya ni xiviri wa wona.<ref>Z. Khoza: Researcher focused on translanguaging patterns in Xitsonga classrooms to enhance pedagogic trends and improve literacy, often exploring how Xitsonga is taught in schools.</ref> Lexi twisaka ku vava, vavulavuri vo tala va Xitsonga namuntlha, ngopfu-ngopfu vantshwa etindhawini ta le madorobeni, va hundzukela eka tindzimi letikulu to fana na Xinghezi kumbe Xizulu. Ku cinca loku ku tala ku hlohloteriwa hi mavonelo ya ku fambafamba ka vaaki, ku ya emadorobeni, na ku pfumaleka ka vuyimeri eka vuhangalasi bya mahungu bya ntolovelo na dyondzo. Mikhuva yo tano yi nga endla leswaku munhu a hambanisiwa hakatsongo-tsongo ni timitsu ta yena.<ref>Mathebula (2014): His work focuses on revitalizing the psyche of the Tsonga nation, focusing on shared values, culture, and correcting historical misconceptions about Vatsonga.</ref> '''Xiphiqo xa ku Hlawuriwa ka Ririmi''' Hambi leswi ku nga yin’wana ya tindzimi ta ximfumo ta Afrika-Dzonga, Xitsonga xa ha langutane na ku hlongoriwa eka swiyenge swo hambana swa mani na mani—dyondzo, vuhlanganisi bya mfumo, vuhangalasi bya mahungu, na swinavetiso swa mabindzu. Vanhu va Vatsonga va tala ku va va nga yimeriwi kahle kumbe va nga yimeriwi hi ndlela yo biha, leswi hoxaka xandla eka ku titwa va ri ehansi kumbe va nga vonaki. Loko vana va Vatsonga va nga dyondzisiwi kumbe ku khutaziwa ku vulavula ririmi ra vona exikolweni kumbe etindhawini ta mani na mani, va nga ha sungula ku vona ririmi ra manana tanihi vutihlamuleri ku nga ri rifuwo ra ndhavuko.<ref name=":1">Dr. Hlengiwe Mashele: Executive Director for the South African National Lexicography Units, specializing in language development and advocating for the use of native languages in higher education.</ref> Ku tlula kwalaho, ku nga ringani ka tindzimi ta Xiafrika eka dyondzo swi vula leswaku Xitsonga a hi minkarhi hinkwayo xi nyikiwaka nseketelo wa dyondzo kumbe switirhisiwa swo fana na tindzimi tin’wana. Leswi a swi onhi ntsena nhluvuko wa tidyondzo ta vadyondzi va Xitsonga kambe swi tlhela swi xungeta ku hundziseriwa ka ririmi exikarhi ka tinxaka.<ref name=":2">Dr. K.J. Baloyi: Conducts research on the role of Xitsonga as an indigenous language, focusing on its marginalization and the need for its promotion in education ("Ku tshikeleriwa ka ririmi ra Xitsonga e Afrika-Dzonga," 2021/2024).</ref> '''Ku xixima Ku Hambanahambana hi ku Pfuxeta''' Ku hlayisa ku hambana ka tindzimi na mindhavuko ya Afrika-Dzonga, hi fanele ku xixima, ku tlangela, na ku pfuxeta ririmi ra Xitsonga hi matimba. Leswi swi lava endlelo ra swiyenge swo tala:<ref>Prof. Charlotte Golele: Awarded by SADiLaR for her significant contribution to the development of Xitsonga as an official language of South Africa.</ref> '''1.Mpfuxeto wa Dyondzo:''' Swikolo swi fanele ku amukela dyondzo ya tindzimi to tala leyi katsaka Xitsonga tanihi ririmi ro dyondzisa na tanihi dyondzo. Nhundzu ya kharikhulamu yi fanele ku kombisa matimu ya Xitsonga, mindhavuko, na maendlelo ya ndhavuko ku tiyisisa vumunhu bya vadyondzi.<ref>Technology in Preservation: Using digital strategies like localization of software and online dictionaries for minority languages such as Xitsonga.</ref> '''2.Ku Nghenelela ka Vaaki:''' Mindyangu ya Vatsonga na varhangeri va vaaki va fanele ku tlanga xiave lexikulu eku kuriseni ka ririmi. Leswi swi katsa ku vulavula hi switori, vuyimbeleri, mikhuva, na mabulo ya siku na siku hi Xitsonga, ngopfungopfu na tinxaka letintshwa.<ref name=":3">Cultural Identity: The inextricable link between the Xitsonga language, heritage, and identity.</ref> '''3.Vuhangalasi bya mahungu na Thekinoloji:''' Ririmi ra Xitsonga ri fanele ku vonaka no twiwa eka vuhangalasi bya mahungu bya xidijitali, xiya-ni-moya, thelevhixini, na matsalwa. Tipodcast, tichannel ta YouTube, swilo swa TikTok, na ti-app ta tiselfoni hi Xitsonga swi nga pfuna ku endla leswaku ririmi ri fikeleleka no tsakisa vayingiseri lavatsongo.<ref name=":4">Educational Challenges: The need for better implementation of Xitsonga as a medium of instruction in schools.</ref> '''4.Ku tirhisiwa ka Pholisi:''' Tindzawulo ta mfumo na timasipala ta miganga ti fanele ku va na vutihlamuleri byo tlakusa ndzingano wa tindzimi. Vaaki lava vulavulaka Xitsonga va faneriwa hi vukorhokeri bya mfumo, swikoweto, na vuhlanganisi bya ximfumo hi ririmi ra vona.<ref name=":1" /> '''5.Vuyimeri bya Dyondzo na Vutshila:''' Tiyunivhesiti na swivandla swa ndhavuko swi fanele ku seketela ndzavisiso wa matimu ya Vatsonga, ntivo-ririmi, na maendlelo ya vutivi bya ndhavuko. Tipulatifomo ta vutshila—filimi, vuyimbeleri, mintlango ya mintlango ni ku cina—ti fanele ti tirhisiwa ku tlakusa marito ya Vatsonga.<ref name=":0" /> '''Ku Tikukumuxa ka Ndhavuko tanihi Ku Lwisana''' Ku hlayisa Xitsonga a hi matshalatshala ya ririmi ntsena—i xiendlo xo lwisana na ndhavuko na ku tinyungubyisa. Hi ku teka ririmi ra hina ri ri ra nkoka, hi ala mhaka ya leswaku ndhavuko wa Vatsonga wu le ndzhaku, wu le tlhelo, kumbe a wu na nkoka. Hi tiyisisa ndhawu ya hina eka ndhawu yo hambana ya Afrika-Dzonga na ku tiyisisa leswaku switori swa hina, vutlhari, na tindlela ta vutomi i swa nkoka.<ref name=":2" /> A hi dyondziseni vana va hina ku vulavula Xitsonga hi ku titshemba. A hi tlangeleni mincino ya hina, hi ambala swiambalo swa hina swa ndhavuko hi ku tinyungubyisa, hi avelana swivuriso na tinsimu ta hina na misava. Hi ku endla tano, a hi hlayisi ririmi ntsena, hi hlayisa ndzhaka.<ref name=":3" /> '''Mahetelelo''' Matimba ya Afrika-Dzonga ya le ka ku hambana ka yona. Ku xixima ku hambana loku hi ntiyiso, hi fanele ku hlayisa ndzhaka ya tindzimi ya vanhu va yona hinkwavo, ku katsa na Vatsonga. Ku hlayisa Xitsonga a hi ku hlayisa ririmi ntsena, i ku hlayisa moya wa vanhu. Tanihi vanhu va Vatsonga, vadyondzisi, vatshila, vaendli va tipholisi, na swirho swa vaaki, hi na vutihlamuleri byo hlanganela ku tiyisisa leswaku ririmi ra hina ri humelela. Eku hlayiseni ka ririmi ra hina, hi hlayisa vumunhu bya hina, naswona yoleyo i ndzhaka leyi faneleke ku lwela.<ref name=":4" /> == Swihlovo leswi tirhisiweke == <references /> ph3wrpuot3o5uow668e9ddgbxu3z1ev 41613 41612 2026-05-17T15:32:31Z Thuvack 315 added [[Category:Tindzimi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 41613 wikitext text/x-wiki Vutivi bya Afrika-Dzonga byi dzime timitsu swinene eka ku hambana ka mindhavuko na tindzimi. Hi tindzimi ta khume-n’we (10) ta ximfumo na tindzimi tin’wana to tala ta ndzhavuko, tiko leri i ''tapestry'' leyi hanyaka ya mindhavuko, switori na mavonelo ya misava. Exikarhi ka mindhavuko leyi yo fuwa ku yime Vatsonga, vaaki lava tinyungubyisaka lava nga na ndzhaka yo hlawuleka ya ririmi na ndhavuko. Hambiswiritano, kufana na mintlawa yotala ya ndzhavuko, Vatsonga vaya va langutana na nxungeto wa ku onhiwa ka mindhavuko. I swa xihatla ku tlula rini na rini ku seketela ku hlayisiwa ka tindzimi ta Afrika-Dzonga na ku xixima ku hambana ka mindhavuko leyi hi hlamuselaka, ngopfungopfu hi ku ya hi langutelo ra Vatsonga.<ref name=":0">SADiLaR (South African Centre for Digital Language Resources): Actively involved in promoting and documenting Xitsonga through digital tools and recognizing those who preserve the language.</ref> '''Ntirho wa Ririmi eka Vutivi bya Ndhavuko''' Ririmi a hi xitirho xo vulavurisana ntsena, i masungulo ya vutivi, langutelo ra misava ni ku va xiphemu xa ntshamisano. Eka vanhu va Vatsonga, Xitsonga i ku tlula ririmi; i archive leyi hanyaka ya mikhuva, matimu ya nomu, maendlelo ya vutivi bya ndzhavuko, na swikombiso swa vumoya. Yi rhwala vutlhari bya vakokwa naswona yi kongomisa mahanyelo ya mahanyelo ni ya mahanyelo lamanene eka nkarhi wa sweswi. Loko ririmi ri tsana kumbe ri nyamalala, ndhavuko wu lahlekeriwa hi xiphemu xa moya ni xiviri wa wona.<ref>Z. Khoza: Researcher focused on translanguaging patterns in Xitsonga classrooms to enhance pedagogic trends and improve literacy, often exploring how Xitsonga is taught in schools.</ref> Lexi twisaka ku vava, vavulavuri vo tala va Xitsonga namuntlha, ngopfu-ngopfu vantshwa etindhawini ta le madorobeni, va hundzukela eka tindzimi letikulu to fana na Xinghezi kumbe Xizulu. Ku cinca loku ku tala ku hlohloteriwa hi mavonelo ya ku fambafamba ka vaaki, ku ya emadorobeni, na ku pfumaleka ka vuyimeri eka vuhangalasi bya mahungu bya ntolovelo na dyondzo. Mikhuva yo tano yi nga endla leswaku munhu a hambanisiwa hakatsongo-tsongo ni timitsu ta yena.<ref>Mathebula (2014): His work focuses on revitalizing the psyche of the Tsonga nation, focusing on shared values, culture, and correcting historical misconceptions about Vatsonga.</ref> '''Xiphiqo xa ku Hlawuriwa ka Ririmi''' Hambi leswi ku nga yin’wana ya tindzimi ta ximfumo ta Afrika-Dzonga, Xitsonga xa ha langutane na ku hlongoriwa eka swiyenge swo hambana swa mani na mani—dyondzo, vuhlanganisi bya mfumo, vuhangalasi bya mahungu, na swinavetiso swa mabindzu. Vanhu va Vatsonga va tala ku va va nga yimeriwi kahle kumbe va nga yimeriwi hi ndlela yo biha, leswi hoxaka xandla eka ku titwa va ri ehansi kumbe va nga vonaki. Loko vana va Vatsonga va nga dyondzisiwi kumbe ku khutaziwa ku vulavula ririmi ra vona exikolweni kumbe etindhawini ta mani na mani, va nga ha sungula ku vona ririmi ra manana tanihi vutihlamuleri ku nga ri rifuwo ra ndhavuko.<ref name=":1">Dr. Hlengiwe Mashele: Executive Director for the South African National Lexicography Units, specializing in language development and advocating for the use of native languages in higher education.</ref> Ku tlula kwalaho, ku nga ringani ka tindzimi ta Xiafrika eka dyondzo swi vula leswaku Xitsonga a hi minkarhi hinkwayo xi nyikiwaka nseketelo wa dyondzo kumbe switirhisiwa swo fana na tindzimi tin’wana. Leswi a swi onhi ntsena nhluvuko wa tidyondzo ta vadyondzi va Xitsonga kambe swi tlhela swi xungeta ku hundziseriwa ka ririmi exikarhi ka tinxaka.<ref name=":2">Dr. K.J. Baloyi: Conducts research on the role of Xitsonga as an indigenous language, focusing on its marginalization and the need for its promotion in education ("Ku tshikeleriwa ka ririmi ra Xitsonga e Afrika-Dzonga," 2021/2024).</ref> '''Ku xixima Ku Hambanahambana hi ku Pfuxeta''' Ku hlayisa ku hambana ka tindzimi na mindhavuko ya Afrika-Dzonga, hi fanele ku xixima, ku tlangela, na ku pfuxeta ririmi ra Xitsonga hi matimba. Leswi swi lava endlelo ra swiyenge swo tala:<ref>Prof. Charlotte Golele: Awarded by SADiLaR for her significant contribution to the development of Xitsonga as an official language of South Africa.</ref> '''1.Mpfuxeto wa Dyondzo:''' Swikolo swi fanele ku amukela dyondzo ya tindzimi to tala leyi katsaka Xitsonga tanihi ririmi ro dyondzisa na tanihi dyondzo. Nhundzu ya kharikhulamu yi fanele ku kombisa matimu ya Xitsonga, mindhavuko, na maendlelo ya ndhavuko ku tiyisisa vumunhu bya vadyondzi.<ref>Technology in Preservation: Using digital strategies like localization of software and online dictionaries for minority languages such as Xitsonga.</ref> '''2.Ku Nghenelela ka Vaaki:''' Mindyangu ya Vatsonga na varhangeri va vaaki va fanele ku tlanga xiave lexikulu eku kuriseni ka ririmi. Leswi swi katsa ku vulavula hi switori, vuyimbeleri, mikhuva, na mabulo ya siku na siku hi Xitsonga, ngopfungopfu na tinxaka letintshwa.<ref name=":3">Cultural Identity: The inextricable link between the Xitsonga language, heritage, and identity.</ref> '''3.Vuhangalasi bya mahungu na Thekinoloji:''' Ririmi ra Xitsonga ri fanele ku vonaka no twiwa eka vuhangalasi bya mahungu bya xidijitali, xiya-ni-moya, thelevhixini, na matsalwa. Tipodcast, tichannel ta YouTube, swilo swa TikTok, na ti-app ta tiselfoni hi Xitsonga swi nga pfuna ku endla leswaku ririmi ri fikeleleka no tsakisa vayingiseri lavatsongo.<ref name=":4">Educational Challenges: The need for better implementation of Xitsonga as a medium of instruction in schools.</ref> '''4.Ku tirhisiwa ka Pholisi:''' Tindzawulo ta mfumo na timasipala ta miganga ti fanele ku va na vutihlamuleri byo tlakusa ndzingano wa tindzimi. Vaaki lava vulavulaka Xitsonga va faneriwa hi vukorhokeri bya mfumo, swikoweto, na vuhlanganisi bya ximfumo hi ririmi ra vona.<ref name=":1" /> '''5.Vuyimeri bya Dyondzo na Vutshila:''' Tiyunivhesiti na swivandla swa ndhavuko swi fanele ku seketela ndzavisiso wa matimu ya Vatsonga, ntivo-ririmi, na maendlelo ya vutivi bya ndhavuko. Tipulatifomo ta vutshila—filimi, vuyimbeleri, mintlango ya mintlango ni ku cina—ti fanele ti tirhisiwa ku tlakusa marito ya Vatsonga.<ref name=":0" /> '''Ku Tikukumuxa ka Ndhavuko tanihi Ku Lwisana''' Ku hlayisa Xitsonga a hi matshalatshala ya ririmi ntsena—i xiendlo xo lwisana na ndhavuko na ku tinyungubyisa. Hi ku teka ririmi ra hina ri ri ra nkoka, hi ala mhaka ya leswaku ndhavuko wa Vatsonga wu le ndzhaku, wu le tlhelo, kumbe a wu na nkoka. Hi tiyisisa ndhawu ya hina eka ndhawu yo hambana ya Afrika-Dzonga na ku tiyisisa leswaku switori swa hina, vutlhari, na tindlela ta vutomi i swa nkoka.<ref name=":2" /> A hi dyondziseni vana va hina ku vulavula Xitsonga hi ku titshemba. A hi tlangeleni mincino ya hina, hi ambala swiambalo swa hina swa ndhavuko hi ku tinyungubyisa, hi avelana swivuriso na tinsimu ta hina na misava. Hi ku endla tano, a hi hlayisi ririmi ntsena, hi hlayisa ndzhaka.<ref name=":3" /> '''Mahetelelo''' Matimba ya Afrika-Dzonga ya le ka ku hambana ka yona. Ku xixima ku hambana loku hi ntiyiso, hi fanele ku hlayisa ndzhaka ya tindzimi ya vanhu va yona hinkwavo, ku katsa na Vatsonga. Ku hlayisa Xitsonga a hi ku hlayisa ririmi ntsena, i ku hlayisa moya wa vanhu. Tanihi vanhu va Vatsonga, vadyondzisi, vatshila, vaendli va tipholisi, na swirho swa vaaki, hi na vutihlamuleri byo hlanganela ku tiyisisa leswaku ririmi ra hina ri humelela. Eku hlayiseni ka ririmi ra hina, hi hlayisa vumunhu bya hina, naswona yoleyo i ndzhaka leyi faneleke ku lwela.<ref name=":4" /> == Swihlovo leswi tirhisiweke == <references /> [[Category:Tindzimi]] 39k8i5nln0fmfodxqy2osy52e5bcvag N'whwanyana wa lwandle 0 7907 41603 41579 2026-05-17T15:13:39Z Thuvack 315 added [[Category:Mintsheketo]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 41603 wikitext text/x-wiki [[File:Stories from Hans Andersen - Edmund Dulac color plate at page 189.jpg|thumb]] '''N'whwanyana wa lwandle''' i ntsheketo wa matsalwa lowu tsariweke hi mutsari wa le Denmark [[Hans Christian Andersen]]. Ekusunguleni yi kandziyisiwile hi 1837 tani hi xiphemu xa nhlengeleto wa switori swa vana, xitori lexi xi landzelela riendzo ra hosi ya xisati leyintsongo ya mermaid leyi tiyimiseleke ku tshika vutomi bya yona elwandle tani hi mermaid ku kuma moya wa munhu. Mhaka yo sungula yi vile nhlokomhaka ya minxopaxopo yo tala hi swidyondzeki swo fana na Jacob Bøggild na Pernille Heegaard, xikan’we na mutivi wa mintsheketo Maria Tatar. Nxopaxopo lowu wu katsa swiyenge swo hambana swa xitori, ku suka eka ku hlamusela tinhlokomhaka ku ya eka ku burisana hi leswaku hikokwalaho ka yini Andersen a hlawurile ku tsala xitori xo vava lexi nga na makumu yo tsakisa. Yi cinceriwe eka swihaxa-mahungu swo hambana-hambana, ku katsa ni mintlango ya vuyimbeleri, anime, ballet, opera ni filimi. Nakambe ku ni xifaniso lexi kombisaka xiharhi lexi vuriwaka mermaid eCopenhagen, le Denmark, laha xitori lexi xi tsariweke kona ni ku kandziyisiwa ro sungula. [[Category:Mintsheketo]] 8sthjswyjepht5l4ljfqf7ukjfg5pgn 41604 41603 2026-05-17T15:13:53Z Thuvack 315 added [[Category:Matsalwa]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 41604 wikitext text/x-wiki [[File:Stories from Hans Andersen - Edmund Dulac color plate at page 189.jpg|thumb]] '''N'whwanyana wa lwandle''' i ntsheketo wa matsalwa lowu tsariweke hi mutsari wa le Denmark [[Hans Christian Andersen]]. Ekusunguleni yi kandziyisiwile hi 1837 tani hi xiphemu xa nhlengeleto wa switori swa vana, xitori lexi xi landzelela riendzo ra hosi ya xisati leyintsongo ya mermaid leyi tiyimiseleke ku tshika vutomi bya yona elwandle tani hi mermaid ku kuma moya wa munhu. Mhaka yo sungula yi vile nhlokomhaka ya minxopaxopo yo tala hi swidyondzeki swo fana na Jacob Bøggild na Pernille Heegaard, xikan’we na mutivi wa mintsheketo Maria Tatar. Nxopaxopo lowu wu katsa swiyenge swo hambana swa xitori, ku suka eka ku hlamusela tinhlokomhaka ku ya eka ku burisana hi leswaku hikokwalaho ka yini Andersen a hlawurile ku tsala xitori xo vava lexi nga na makumu yo tsakisa. Yi cinceriwe eka swihaxa-mahungu swo hambana-hambana, ku katsa ni mintlango ya vuyimbeleri, anime, ballet, opera ni filimi. Nakambe ku ni xifaniso lexi kombisaka xiharhi lexi vuriwaka mermaid eCopenhagen, le Denmark, laha xitori lexi xi tsariweke kona ni ku kandziyisiwa ro sungula. [[Category:Mintsheketo]] [[Category:Matsalwa]] fvmhocpohai4rizsbozswr40kkkivnj 41607 41604 2026-05-17T15:18:01Z Thuvack 315 41607 wikitext text/x-wiki [[File:Stories from Hans Andersen - Edmund Dulac color plate at page 189.jpg|thumb]] '''N'whwanyana wa lwandle''' i ntsheketo wa matsalwa lowu tsariweke hi mutsari wa le Denmark [[Hans Christian Andersen]]. Ekusunguleni yi kandziyisiwile hi 1837 tani hi xiphemu xa nhlengeleto wa switori swa vana, xitori lexi xi landzelela riendzo ra hosi ya xisati leyintsongo ya mermaid leyi tiyimiseleke ku tshika vutomi bya yona elwandle tani hi mermaid ku kuma moya wa munhu. {{Kulaveka vumbhoni}} Mhaka yo sungula yi vile nhlokomhaka ya minxopaxopo yo tala hi swidyondzeki swo fana na Jacob Bøggild na Pernille Heegaard, xikan’we na mutivi wa mintsheketo Maria Tatar. Nxopaxopo lowu wu katsa swiyenge swo hambana swa xitori, ku suka eka ku hlamusela tinhlokomhaka ku ya eka ku burisana hi leswaku hikokwalaho ka yini Andersen a hlawurile ku tsala xitori xo vava lexi nga na makumu yo tsakisa. Yi cinceriwe eka swihaxa-mahungu swo hambana-hambana, ku katsa ni mintlango ya vuyimbeleri, anime, ballet, opera ni filimi. Nakambe ku ni xifaniso lexi kombisaka xiharhi lexi vuriwaka mermaid eCopenhagen, le Denmark, laha xitori lexi xi tsariweke kona ni ku kandziyisiwa ro sungula. [[Category:Mintsheketo]] [[Category:Matsalwa]] fpvrhfdjle4dzjxasgvitxfyikjjou4 Siku ra Afrika 0 7909 41598 41582 2026-05-17T15:07:25Z Thuvack 315 41598 wikitext text/x-wiki '''Siku ra Afrika''' (khale ka '''Siku ra Ntshunxeko wa Afrika''' na '''Siku ra Ntshunxeko wa Afrika''' ) i xitsundzuxo xa lembe na lembe xa ku simekiwa ka Nhlangano wa Vun’we bya Afrika hi ti 25 Mawuwani 1963. Ri tlangeriwa ematikweni yo hambana hambana [[Afrika|eAfrika]] xikan’we na le misaveni hinkwayo. Nhlangano lowu wu siviwe hi [[Nhlangono wa matiko ya Afrika|Nhlangano wa Afrika]], ku nga African Union hi ti 9 Nhlangula 2002, kambe holideyi leyi yi ya emahlweni yi tlangeriwa hi ti 25 ta Mudyaxihi. == Matimu == Nhlengeletano yo Sungula ya Matiko ya Afrika lama Tiyimeleke yi khomeriwe eAccra, [[Ghana]] hi ti 15 Dzivamisoko 1958. Yi vitaneriwe hi Holobyenkulu wa Ghana, Dr. Kwame Nkrumah, naswona a yi vumbiwa hi vayimeri lava humaka [[Gibita|eEgipta]] (hi nkarhi wolowo a ri ri xiphemu lexi vumbeke United Arab Republic ), [[Topiya|Ethiopia]], [[Layiberiya|Liberia]], [[Libiya|Libya]], [[Morokho|Morocco]], [[Sudan]], [[Tunisia]], Nhlangano wa Vanhu va Cameroon, na tiko leri a ri rhurhela nhlengeletano ku nga, Ghana. [[Nhlangano wa Afrika Dzonga|Nhlangano wa Afrika-Dzonga]] a wu rhambiwanga. Khonferense yi kombise nhluvuko wa minhlangano ya ntshuxeko eka tikonkulu ra Afrika ku engetela eka ku kombisa ku tiyimisela ka vanhu va Afrika ku ti ntshunxa eka vulawuri na ku tirhisiwa ku biha hi matiko mambe. Hambi leswi Pan-African Congress a yi tirhela swikongomelo leswi fanaka ku sukela loko yi sunguriwile hi 1900, a ku ri ro sungula nhlengeletano yotani leyi yi va kona emisaveni ya Afrika. Khonferense yi vitanele ku simekiwa ka ''Siku ra Ntshunxeko ra Afrika'', siku ro "...fungha lembe rin'wana na rin'wana nhluvuko lowu yaka emahlweni wa pfhumba ra ntshuxeko, na ku kombisa ku tiyimisela ka vanhu va Afrika ku tintshunxa eka vulawuri na ku hlongahatiwa hi matiko mambe." Khonferense leyi yi tivekile ngopfu tinhlengeletano leti landzeleke ta tinhloko ta matiko na mimfumo ya Afrika hi nkarhi wa Ntlawa wa Casablanca na Ntlawa wa Monrovia, ku fikela loko ku vumbiwa Nhlangano wa Vun’we bya Afrika (OAU) hi 1963. == Matimu == Tsalwa leri ri sayiniwile hi hinkwavo lava a va ri kona hi ti 26 ta Mudyaxihi, handle ka tiko ra Morocco. [ a ] Eka nhlengeletano yoleyo, Siku ra Ntshunxeko wa Afrika ri thyiwe vito lerintshwa ra ''Siku ra Ntshunxeko wa Afrika'' . Hi lembe ra 2002, OAU yi siviwe hi [[Nhlangono wa matiko ya Afrika|Nhlangano wa Afrika]] . Hambiswiritano, ku tlangeriwa loku thyiweke vito lerintshwa ka ''Siku ra Afrika'' ku ya emahlweni ku tlangeriwa hi ti 25 ta Mudyaxihi hi ku xixima ku vumbiwa ka OAU. == Minkhuvo ya manguva lawa == Siku ra Afrika ri ya emahlweni ri tlangeriwa eAfrika ni le misaveni hinkwayo, ngopfu-ngopfu hi ti 25 ta Mudyaxihi (hambileswi minkarhi yin'wana minkarhi leyi ya minkhuvo yi nga ndlandlamuxiwa ku ringana masiku kumbe mavhiki). Tinhloko-mhaka ti vekiwa eka lembe rin'wana na rin'wana eka Siku ra Afrika, laha lembe ra 2015 ku nga "Lembe ra ku Timbahatiwa ka Vavasati ni Nhluvuko wa Afrika eka Agenda 2063". Eka xiendlakalo xa le Dorobeni ra New York hi 2015, Xandla xa Matsalana-Jenerala wa Nhlangano wa Matiko, Jan Eliasson, u tise rungula ro huma eka Matsalana-jenerala Ban Ki-moon laha a nga ku, "A hi...tiyiseni matshalatshala ya hina yo nyika vavasati va Afrika ku fikelela dyondzo, mitirho na rihanyo naswona, hi ku endla tano, hi hatlisisa ku cinca ka Afrika". Xiga xa nkhuvo wa Siku ra Afrika ra 2023 a ku ri "Afrika ra hina Vumundzuku bya hina". Nhloko-mhaka ya nkhuvo wa Siku ra Afrika ra 2024 i "Dyondzo Leyi Faneleke Eka Lembe-xidzana ra vu-21". == Ku tlangeriwa ka xifundzha xa vutsevu na diaspora == === Siku ra Afrika &#x2013; Kharibiya (CARICOM). === Hi 2021 Riphabliki ra [[Khenya|Kenya]] ri khomile samiti yo sungula ya nhlanganelo ya Nhlangano wa Afrika xikan’we na xifundzankulu xa Nhlangano wa Kharibiya (CARICOM) hi xiviri. Ku tsundzuka xiendlakalo lexi ku tekiwile xiboho xa leswaku September 7, yi ta tlangeriwa lembe na lembe tanihi Siku ra Afrika-CARICOM etikweni hinkwaro ra Kharibiya ku lemuka na ku tiyisisa vuhlanganisi exikarhi ka CARICOM na Afrika. <ref>{{Cite news|url=7 September 2023}}</ref> <ref>{{Cite news|url=7 September 2023}}</ref> Rosungula ra August ri tlangeriwa tani hi Siku ra Ntshunxeko wa Afrika eka xiphemu lexikulu xa Mfumo wa Britain ku suka eka Trans-Atlantic African Slave Trade <ref>{{Cite news|url=18 April 2024}}</ref> naswona ku engeteriwa ka Siku ra Afrika e Caribbean swifanele kufika ku tekiwa tani hi xiphemu xa nkhuvo lowu tivekaka tani hi ‘Nkarhi wa Ntshunxeko’ eka matiko hinkwawo ya Caribbean. == Nakambe vona == * .afrika * Vahlapfa va Afrika * Nxaxamelo wa tinxaka ta Afrika * Minhlangano ya ntshunxeko wa Afrika * Ku herisiwa ka vukoloni bya Afrika * Vumaki bya Pan-Africanism * Siku ra Matiko ya Misava ra N’wana wa Afrika == Ku hlaya loku yaka emahlweni == * Allardt, Helmut, na yena; Nhlangano wa Ikhonomi ya le Yuropa (1959). ''Mintirho na swikongomelo swa Nhlangano wa Ikhonomi ya Yuropa eAfrika : nkulumo leyi nyikeriweke hi xiendlakalo xa Siku ra Afrika eka Nkombiso wa Tiindasitiri ta le Jarimani, eHanover, hi ti 30 Hukuri 1959.'' Brussels : Ndzawulo ya Minkandziyiso ya Miganga ya le Yuropa. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[[oclc:883719446|883719446]] . * Mugabe, Robert Gabriyele, na yena; Zimbabwe. Vukorhokeri bya Mahungu, Poso na Vuhlanganisi bya Tiqingho (1987). ''Nkulumo leyi nyikiweke Rixaka hi Cde R. G. Mugabe, Holobyenkulu wa Zimbabwe, hi Siku ra Afrika, 25 Mawuwani 1987.'' Xitatimende xa pholisi. Causeway, [[Zimbabwe|eZimbabwe]] : Vukorhokeri bya Mahungu, Poso na Vuhlanganisi bya Tiqingho. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[[oclc:180493758|180493758]] . * Ginkel, J. A. veni; Huvo, Julius; Langenhove, Luk veni, naswona swi vula leswaku; Yunivhesiti ya Nhlangano wa Matiko; Nhlengeletano ya Siku ra Afrika eka ku Hlanganisa Afrika (2003). ''Ku hlanganisa Afrika : mavonelo ya ku hlanganisiwa ka miganga na nhluvukiso'' . Tokyo : Yunivhesiti ya Nhlangano wa Matiko. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[[oclc:800928725|800928725]] . * Bond, Patrick (2004) na yena. ''[http://urn.kb.se/resolve?urn=urn%3Anbn%3Ase%3Anai%3Adiva-98 Afrika-Dzonga na xihlawuhlawu xa misava hinkwayo : tipholisi ta tikonkulu na ta matiko ya misava na tipolitiki]'' : mbulavulo eka Masiku ya Afrika ya le N’walungwini wa Nordiska Afrikainstituet, Uppsala, Sweden 4 Khotavuxika 2003. Phepha ra mbulavurisano / Nordiska Afrikainstituet = Nhlangano wa Dyondzo ya Afrika wa le Scandinavia. Xikolo xa Afrika xa Nordiska. Papila ra Nkanelo, . - xihlamusela-marito ; 25. . == Swihlanganisi swa le handle == * [https://web.archive.org/web/20060710200256/http://www.africa-union.org/root/au/Conferences/Past/2006/May/BC/Africa_day.htm Siku ra Afrika (website ya Nhlangano wa Afrika) .] * [https://www.au.int/en/au-holidays Nxaxamelo wa tiholideyi] – Nhlangano wa Afrika * [https://www.caricom.org/tag/africa-caricom-day/ Afrika &#x2013; Siku ra Kharibiya] (Nhlangano wa Kharibiya – webusayiti ya Vumatsalani bya CARICOM) – Nhlengeleto wo hambana wa switatimende, switiviso swa mahungu, switiviso swa samiti, swifaniso. == Swihlovo leswi tirhisiweke == <references /> 9ywd89p09vy4hm1atjypz2s7c46rr0n 41599 41598 2026-05-17T15:11:34Z Thuvack 315 /* Siku ra Afrika &#x2013; Kharibiya (CARICOM). */ 41599 wikitext text/x-wiki '''Siku ra Afrika''' (khale ka '''Siku ra Ntshunxeko wa Afrika''' na '''Siku ra Ntshunxeko wa Afrika''' ) i xitsundzuxo xa lembe na lembe xa ku simekiwa ka Nhlangano wa Vun’we bya Afrika hi ti 25 Mawuwani 1963. Ri tlangeriwa ematikweni yo hambana hambana [[Afrika|eAfrika]] xikan’we na le misaveni hinkwayo. Nhlangano lowu wu siviwe hi [[Nhlangono wa matiko ya Afrika|Nhlangano wa Afrika]], ku nga African Union hi ti 9 Nhlangula 2002, kambe holideyi leyi yi ya emahlweni yi tlangeriwa hi ti 25 ta Mudyaxihi. == Matimu == Nhlengeletano yo Sungula ya Matiko ya Afrika lama Tiyimeleke yi khomeriwe eAccra, [[Ghana]] hi ti 15 Dzivamisoko 1958. Yi vitaneriwe hi Holobyenkulu wa Ghana, Dr. Kwame Nkrumah, naswona a yi vumbiwa hi vayimeri lava humaka [[Gibita|eEgipta]] (hi nkarhi wolowo a ri ri xiphemu lexi vumbeke United Arab Republic ), [[Topiya|Ethiopia]], [[Layiberiya|Liberia]], [[Libiya|Libya]], [[Morokho|Morocco]], [[Sudan]], [[Tunisia]], Nhlangano wa Vanhu va Cameroon, na tiko leri a ri rhurhela nhlengeletano ku nga, Ghana. [[Nhlangano wa Afrika Dzonga|Nhlangano wa Afrika-Dzonga]] a wu rhambiwanga. Khonferense yi kombise nhluvuko wa minhlangano ya ntshuxeko eka tikonkulu ra Afrika ku engetela eka ku kombisa ku tiyimisela ka vanhu va Afrika ku ti ntshunxa eka vulawuri na ku tirhisiwa ku biha hi matiko mambe. Hambi leswi Pan-African Congress a yi tirhela swikongomelo leswi fanaka ku sukela loko yi sunguriwile hi 1900, a ku ri ro sungula nhlengeletano yotani leyi yi va kona emisaveni ya Afrika. Khonferense yi vitanele ku simekiwa ka ''Siku ra Ntshunxeko ra Afrika'', siku ro "...fungha lembe rin'wana na rin'wana nhluvuko lowu yaka emahlweni wa pfhumba ra ntshuxeko, na ku kombisa ku tiyimisela ka vanhu va Afrika ku tintshunxa eka vulawuri na ku hlongahatiwa hi matiko mambe." Khonferense leyi yi tivekile ngopfu tinhlengeletano leti landzeleke ta tinhloko ta matiko na mimfumo ya Afrika hi nkarhi wa Ntlawa wa Casablanca na Ntlawa wa Monrovia, ku fikela loko ku vumbiwa Nhlangano wa Vun’we bya Afrika (OAU) hi 1963. == Matimu == Tsalwa leri ri sayiniwile hi hinkwavo lava a va ri kona hi ti 26 ta Mudyaxihi, handle ka tiko ra Morocco. [ a ] Eka nhlengeletano yoleyo, Siku ra Ntshunxeko wa Afrika ri thyiwe vito lerintshwa ra ''Siku ra Ntshunxeko wa Afrika'' . Hi lembe ra 2002, OAU yi siviwe hi [[Nhlangono wa matiko ya Afrika|Nhlangano wa Afrika]] . Hambiswiritano, ku tlangeriwa loku thyiweke vito lerintshwa ka ''Siku ra Afrika'' ku ya emahlweni ku tlangeriwa hi ti 25 ta Mudyaxihi hi ku xixima ku vumbiwa ka OAU. == Minkhuvo ya manguva lawa == Siku ra Afrika ri ya emahlweni ri tlangeriwa eAfrika ni le misaveni hinkwayo, ngopfu-ngopfu hi ti 25 ta Mudyaxihi (hambileswi minkarhi yin'wana minkarhi leyi ya minkhuvo yi nga ndlandlamuxiwa ku ringana masiku kumbe mavhiki). Tinhloko-mhaka ti vekiwa eka lembe rin'wana na rin'wana eka Siku ra Afrika, laha lembe ra 2015 ku nga "Lembe ra ku Timbahatiwa ka Vavasati ni Nhluvuko wa Afrika eka Agenda 2063". Eka xiendlakalo xa le Dorobeni ra New York hi 2015, Xandla xa Matsalana-Jenerala wa Nhlangano wa Matiko, Jan Eliasson, u tise rungula ro huma eka Matsalana-jenerala Ban Ki-moon laha a nga ku, "A hi...tiyiseni matshalatshala ya hina yo nyika vavasati va Afrika ku fikelela dyondzo, mitirho na rihanyo naswona, hi ku endla tano, hi hatlisisa ku cinca ka Afrika". Xiga xa nkhuvo wa Siku ra Afrika ra 2023 a ku ri "Afrika ra hina Vumundzuku bya hina". Nhloko-mhaka ya nkhuvo wa Siku ra Afrika ra 2024 i "Dyondzo Leyi Faneleke Eka Lembe-xidzana ra vu-21". == Ku tlangeriwa ka xifundzha xa vutsevu na diaspora == === Siku ra Afrika &#x2013; Kharibiya (CARICOM). === Hi 2021 Riphabliki ra [[Khenya|Kenya]] ri khomile samiti yo sungula ya nhlanganelo ya Nhlangano wa Afrika xikan’we na xifundzankulu xa Nhlangano wa Kharibiya (CARICOM) hi xiviri. Ku tsundzuka xiendlakalo lexi ku tekiwile xiboho xa leswaku September 7, yi ta tlangeriwa lembe na lembe tanihi Siku ra Afrika-CARICOM etikweni hinkwaro ra Kharibiya ku lemuka na ku tiyisisa vuhlanganisi exikarhi ka CARICOM na Afrika. <ref>{{cite news |last1=Brathwaite |first1=Deidre |date=7 September 2023 |title=Strengthening Bonds: Africa-CARICOM Day Celebrated on September 7 |url=https://www.carib-export.com/blog/strengthening-bonds-africa-caricom-day-celebrated-on-september-7/ |format= |department= |work= |publisher=Caribbean Export |publication-date=7 September 2023 |agency= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date=10 October 2024 |via= |url-access= |quote= }}</ref><ref>{{cite news |author=Staff writer |date=7 September 2023 |title=September 7 is Africa-CARICOM Day: The UWI marks the celebration with hybrid public forum and cultural dress day |url=https://www.mona.uwi.edu/news/september-7-africa-caricom-day |format= |department=News and Events |location=Jamaica |publisher=[[University of the West Indies]] (UWI), Mona Campus |publication-date=7 September 2023 |agency= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date=10 October 2024 |url-access= |quote= }}</ref> Rosungula ra August ri tlangeriwa tani hi Siku ra Ntshunxeko wa Afrika eka xiphemu lexikulu xa Mfumo wa Britain ku suka eka Trans-Atlantic African Slave Trade <ref>{{cite news |last1=Ghouralal |first1=Darlisa |date=18 April 2024 |title=African Emancipation Day: August 1 holiday renamed |url=https://tt.loopnews.com/content/african-emancipation-day-august-1-holiday-renamed |format= |department= |publisher=Loop News |publication-date=18 April 2024 |agency= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date=10 October 2024 |url-access= |quote= }}</ref> naswona ku engeteriwa ka Siku ra Afrika e Caribbean swifanele kufika ku tekiwa tani hi xiphemu xa nkhuvo lowu tivekaka tani hi ‘Nkarhi wa Ntshunxeko’ eka matiko hinkwawo ya Caribbean. == Nakambe vona == * .afrika * Vahlapfa va Afrika * Nxaxamelo wa tinxaka ta Afrika * Minhlangano ya ntshunxeko wa Afrika * Ku herisiwa ka vukoloni bya Afrika * Vumaki bya Pan-Africanism * Siku ra Matiko ya Misava ra N’wana wa Afrika == Ku hlaya loku yaka emahlweni == * Allardt, Helmut, na yena; Nhlangano wa Ikhonomi ya le Yuropa (1959). ''Mintirho na swikongomelo swa Nhlangano wa Ikhonomi ya Yuropa eAfrika : nkulumo leyi nyikeriweke hi xiendlakalo xa Siku ra Afrika eka Nkombiso wa Tiindasitiri ta le Jarimani, eHanover, hi ti 30 Hukuri 1959.'' Brussels : Ndzawulo ya Minkandziyiso ya Miganga ya le Yuropa. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[[oclc:883719446|883719446]] . * Mugabe, Robert Gabriyele, na yena; Zimbabwe. Vukorhokeri bya Mahungu, Poso na Vuhlanganisi bya Tiqingho (1987). ''Nkulumo leyi nyikiweke Rixaka hi Cde R. G. Mugabe, Holobyenkulu wa Zimbabwe, hi Siku ra Afrika, 25 Mawuwani 1987.'' Xitatimende xa pholisi. Causeway, [[Zimbabwe|eZimbabwe]] : Vukorhokeri bya Mahungu, Poso na Vuhlanganisi bya Tiqingho. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[[oclc:180493758|180493758]] . * Ginkel, J. A. veni; Huvo, Julius; Langenhove, Luk veni, naswona swi vula leswaku; Yunivhesiti ya Nhlangano wa Matiko; Nhlengeletano ya Siku ra Afrika eka ku Hlanganisa Afrika (2003). ''Ku hlanganisa Afrika : mavonelo ya ku hlanganisiwa ka miganga na nhluvukiso'' . Tokyo : Yunivhesiti ya Nhlangano wa Matiko. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[[oclc:800928725|800928725]] . * Bond, Patrick (2004) na yena. ''[http://urn.kb.se/resolve?urn=urn%3Anbn%3Ase%3Anai%3Adiva-98 Afrika-Dzonga na xihlawuhlawu xa misava hinkwayo : tipholisi ta tikonkulu na ta matiko ya misava na tipolitiki]'' : mbulavulo eka Masiku ya Afrika ya le N’walungwini wa Nordiska Afrikainstituet, Uppsala, Sweden 4 Khotavuxika 2003. Phepha ra mbulavurisano / Nordiska Afrikainstituet = Nhlangano wa Dyondzo ya Afrika wa le Scandinavia. Xikolo xa Afrika xa Nordiska. Papila ra Nkanelo, . - xihlamusela-marito ; 25. . == Swihlanganisi swa le handle == * [https://web.archive.org/web/20060710200256/http://www.africa-union.org/root/au/Conferences/Past/2006/May/BC/Africa_day.htm Siku ra Afrika (website ya Nhlangano wa Afrika) .] * [https://www.au.int/en/au-holidays Nxaxamelo wa tiholideyi] – Nhlangano wa Afrika * [https://www.caricom.org/tag/africa-caricom-day/ Afrika &#x2013; Siku ra Kharibiya] (Nhlangano wa Kharibiya – webusayiti ya Vumatsalani bya CARICOM) – Nhlengeleto wo hambana wa switatimende, switiviso swa mahungu, switiviso swa samiti, swifaniso. == Swihlovo leswi tirhisiweke == <references /> emapns0k0zi94r4scr4133o1oxdzmgs 41600 41599 2026-05-17T15:12:00Z Thuvack 315 added [[Category:Afrika]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 41600 wikitext text/x-wiki '''Siku ra Afrika''' (khale ka '''Siku ra Ntshunxeko wa Afrika''' na '''Siku ra Ntshunxeko wa Afrika''' ) i xitsundzuxo xa lembe na lembe xa ku simekiwa ka Nhlangano wa Vun’we bya Afrika hi ti 25 Mawuwani 1963. Ri tlangeriwa ematikweni yo hambana hambana [[Afrika|eAfrika]] xikan’we na le misaveni hinkwayo. Nhlangano lowu wu siviwe hi [[Nhlangono wa matiko ya Afrika|Nhlangano wa Afrika]], ku nga African Union hi ti 9 Nhlangula 2002, kambe holideyi leyi yi ya emahlweni yi tlangeriwa hi ti 25 ta Mudyaxihi. == Matimu == Nhlengeletano yo Sungula ya Matiko ya Afrika lama Tiyimeleke yi khomeriwe eAccra, [[Ghana]] hi ti 15 Dzivamisoko 1958. Yi vitaneriwe hi Holobyenkulu wa Ghana, Dr. Kwame Nkrumah, naswona a yi vumbiwa hi vayimeri lava humaka [[Gibita|eEgipta]] (hi nkarhi wolowo a ri ri xiphemu lexi vumbeke United Arab Republic ), [[Topiya|Ethiopia]], [[Layiberiya|Liberia]], [[Libiya|Libya]], [[Morokho|Morocco]], [[Sudan]], [[Tunisia]], Nhlangano wa Vanhu va Cameroon, na tiko leri a ri rhurhela nhlengeletano ku nga, Ghana. [[Nhlangano wa Afrika Dzonga|Nhlangano wa Afrika-Dzonga]] a wu rhambiwanga. Khonferense yi kombise nhluvuko wa minhlangano ya ntshuxeko eka tikonkulu ra Afrika ku engetela eka ku kombisa ku tiyimisela ka vanhu va Afrika ku ti ntshunxa eka vulawuri na ku tirhisiwa ku biha hi matiko mambe. Hambi leswi Pan-African Congress a yi tirhela swikongomelo leswi fanaka ku sukela loko yi sunguriwile hi 1900, a ku ri ro sungula nhlengeletano yotani leyi yi va kona emisaveni ya Afrika. Khonferense yi vitanele ku simekiwa ka ''Siku ra Ntshunxeko ra Afrika'', siku ro "...fungha lembe rin'wana na rin'wana nhluvuko lowu yaka emahlweni wa pfhumba ra ntshuxeko, na ku kombisa ku tiyimisela ka vanhu va Afrika ku tintshunxa eka vulawuri na ku hlongahatiwa hi matiko mambe." Khonferense leyi yi tivekile ngopfu tinhlengeletano leti landzeleke ta tinhloko ta matiko na mimfumo ya Afrika hi nkarhi wa Ntlawa wa Casablanca na Ntlawa wa Monrovia, ku fikela loko ku vumbiwa Nhlangano wa Vun’we bya Afrika (OAU) hi 1963. == Matimu == Tsalwa leri ri sayiniwile hi hinkwavo lava a va ri kona hi ti 26 ta Mudyaxihi, handle ka tiko ra Morocco. [ a ] Eka nhlengeletano yoleyo, Siku ra Ntshunxeko wa Afrika ri thyiwe vito lerintshwa ra ''Siku ra Ntshunxeko wa Afrika'' . Hi lembe ra 2002, OAU yi siviwe hi [[Nhlangono wa matiko ya Afrika|Nhlangano wa Afrika]] . Hambiswiritano, ku tlangeriwa loku thyiweke vito lerintshwa ka ''Siku ra Afrika'' ku ya emahlweni ku tlangeriwa hi ti 25 ta Mudyaxihi hi ku xixima ku vumbiwa ka OAU. == Minkhuvo ya manguva lawa == Siku ra Afrika ri ya emahlweni ri tlangeriwa eAfrika ni le misaveni hinkwayo, ngopfu-ngopfu hi ti 25 ta Mudyaxihi (hambileswi minkarhi yin'wana minkarhi leyi ya minkhuvo yi nga ndlandlamuxiwa ku ringana masiku kumbe mavhiki). Tinhloko-mhaka ti vekiwa eka lembe rin'wana na rin'wana eka Siku ra Afrika, laha lembe ra 2015 ku nga "Lembe ra ku Timbahatiwa ka Vavasati ni Nhluvuko wa Afrika eka Agenda 2063". Eka xiendlakalo xa le Dorobeni ra New York hi 2015, Xandla xa Matsalana-Jenerala wa Nhlangano wa Matiko, Jan Eliasson, u tise rungula ro huma eka Matsalana-jenerala Ban Ki-moon laha a nga ku, "A hi...tiyiseni matshalatshala ya hina yo nyika vavasati va Afrika ku fikelela dyondzo, mitirho na rihanyo naswona, hi ku endla tano, hi hatlisisa ku cinca ka Afrika". Xiga xa nkhuvo wa Siku ra Afrika ra 2023 a ku ri "Afrika ra hina Vumundzuku bya hina". Nhloko-mhaka ya nkhuvo wa Siku ra Afrika ra 2024 i "Dyondzo Leyi Faneleke Eka Lembe-xidzana ra vu-21". == Ku tlangeriwa ka xifundzha xa vutsevu na diaspora == === Siku ra Afrika &#x2013; Kharibiya (CARICOM). === Hi 2021 Riphabliki ra [[Khenya|Kenya]] ri khomile samiti yo sungula ya nhlanganelo ya Nhlangano wa Afrika xikan’we na xifundzankulu xa Nhlangano wa Kharibiya (CARICOM) hi xiviri. Ku tsundzuka xiendlakalo lexi ku tekiwile xiboho xa leswaku September 7, yi ta tlangeriwa lembe na lembe tanihi Siku ra Afrika-CARICOM etikweni hinkwaro ra Kharibiya ku lemuka na ku tiyisisa vuhlanganisi exikarhi ka CARICOM na Afrika. <ref>{{cite news |last1=Brathwaite |first1=Deidre |date=7 September 2023 |title=Strengthening Bonds: Africa-CARICOM Day Celebrated on September 7 |url=https://www.carib-export.com/blog/strengthening-bonds-africa-caricom-day-celebrated-on-september-7/ |format= |department= |work= |publisher=Caribbean Export |publication-date=7 September 2023 |agency= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date=10 October 2024 |via= |url-access= |quote= }}</ref><ref>{{cite news |author=Staff writer |date=7 September 2023 |title=September 7 is Africa-CARICOM Day: The UWI marks the celebration with hybrid public forum and cultural dress day |url=https://www.mona.uwi.edu/news/september-7-africa-caricom-day |format= |department=News and Events |location=Jamaica |publisher=[[University of the West Indies]] (UWI), Mona Campus |publication-date=7 September 2023 |agency= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date=10 October 2024 |url-access= |quote= }}</ref> Rosungula ra August ri tlangeriwa tani hi Siku ra Ntshunxeko wa Afrika eka xiphemu lexikulu xa Mfumo wa Britain ku suka eka Trans-Atlantic African Slave Trade <ref>{{cite news |last1=Ghouralal |first1=Darlisa |date=18 April 2024 |title=African Emancipation Day: August 1 holiday renamed |url=https://tt.loopnews.com/content/african-emancipation-day-august-1-holiday-renamed |format= |department= |publisher=Loop News |publication-date=18 April 2024 |agency= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date=10 October 2024 |url-access= |quote= }}</ref> naswona ku engeteriwa ka Siku ra Afrika e Caribbean swifanele kufika ku tekiwa tani hi xiphemu xa nkhuvo lowu tivekaka tani hi ‘Nkarhi wa Ntshunxeko’ eka matiko hinkwawo ya Caribbean. == Nakambe vona == * .afrika * Vahlapfa va Afrika * Nxaxamelo wa tinxaka ta Afrika * Minhlangano ya ntshunxeko wa Afrika * Ku herisiwa ka vukoloni bya Afrika * Vumaki bya Pan-Africanism * Siku ra Matiko ya Misava ra N’wana wa Afrika == Ku hlaya loku yaka emahlweni == * Allardt, Helmut, na yena; Nhlangano wa Ikhonomi ya le Yuropa (1959). ''Mintirho na swikongomelo swa Nhlangano wa Ikhonomi ya Yuropa eAfrika : nkulumo leyi nyikeriweke hi xiendlakalo xa Siku ra Afrika eka Nkombiso wa Tiindasitiri ta le Jarimani, eHanover, hi ti 30 Hukuri 1959.'' Brussels : Ndzawulo ya Minkandziyiso ya Miganga ya le Yuropa. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[[oclc:883719446|883719446]] . * Mugabe, Robert Gabriyele, na yena; Zimbabwe. Vukorhokeri bya Mahungu, Poso na Vuhlanganisi bya Tiqingho (1987). ''Nkulumo leyi nyikiweke Rixaka hi Cde R. G. Mugabe, Holobyenkulu wa Zimbabwe, hi Siku ra Afrika, 25 Mawuwani 1987.'' Xitatimende xa pholisi. Causeway, [[Zimbabwe|eZimbabwe]] : Vukorhokeri bya Mahungu, Poso na Vuhlanganisi bya Tiqingho. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[[oclc:180493758|180493758]] . * Ginkel, J. A. veni; Huvo, Julius; Langenhove, Luk veni, naswona swi vula leswaku; Yunivhesiti ya Nhlangano wa Matiko; Nhlengeletano ya Siku ra Afrika eka ku Hlanganisa Afrika (2003). ''Ku hlanganisa Afrika : mavonelo ya ku hlanganisiwa ka miganga na nhluvukiso'' . Tokyo : Yunivhesiti ya Nhlangano wa Matiko. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[[oclc:800928725|800928725]] . * Bond, Patrick (2004) na yena. ''[http://urn.kb.se/resolve?urn=urn%3Anbn%3Ase%3Anai%3Adiva-98 Afrika-Dzonga na xihlawuhlawu xa misava hinkwayo : tipholisi ta tikonkulu na ta matiko ya misava na tipolitiki]'' : mbulavulo eka Masiku ya Afrika ya le N’walungwini wa Nordiska Afrikainstituet, Uppsala, Sweden 4 Khotavuxika 2003. Phepha ra mbulavurisano / Nordiska Afrikainstituet = Nhlangano wa Dyondzo ya Afrika wa le Scandinavia. Xikolo xa Afrika xa Nordiska. Papila ra Nkanelo, . - xihlamusela-marito ; 25. . == Swihlanganisi swa le handle == * [https://web.archive.org/web/20060710200256/http://www.africa-union.org/root/au/Conferences/Past/2006/May/BC/Africa_day.htm Siku ra Afrika (website ya Nhlangano wa Afrika) .] * [https://www.au.int/en/au-holidays Nxaxamelo wa tiholideyi] – Nhlangano wa Afrika * [https://www.caricom.org/tag/africa-caricom-day/ Afrika &#x2013; Siku ra Kharibiya] (Nhlangano wa Kharibiya – webusayiti ya Vumatsalani bya CARICOM) – Nhlengeleto wo hambana wa switatimende, switiviso swa mahungu, switiviso swa samiti, swifaniso. == Swihlovo leswi tirhisiweke == <references /> [[Category:Afrika]] a7ct5gb43zeg8g48ppymxqh4a3y94id 41601 41600 2026-05-17T15:12:13Z Thuvack 315 added [[Category:Masiku ya Lembe]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 41601 wikitext text/x-wiki '''Siku ra Afrika''' (khale ka '''Siku ra Ntshunxeko wa Afrika''' na '''Siku ra Ntshunxeko wa Afrika''' ) i xitsundzuxo xa lembe na lembe xa ku simekiwa ka Nhlangano wa Vun’we bya Afrika hi ti 25 Mawuwani 1963. Ri tlangeriwa ematikweni yo hambana hambana [[Afrika|eAfrika]] xikan’we na le misaveni hinkwayo. Nhlangano lowu wu siviwe hi [[Nhlangono wa matiko ya Afrika|Nhlangano wa Afrika]], ku nga African Union hi ti 9 Nhlangula 2002, kambe holideyi leyi yi ya emahlweni yi tlangeriwa hi ti 25 ta Mudyaxihi. == Matimu == Nhlengeletano yo Sungula ya Matiko ya Afrika lama Tiyimeleke yi khomeriwe eAccra, [[Ghana]] hi ti 15 Dzivamisoko 1958. Yi vitaneriwe hi Holobyenkulu wa Ghana, Dr. Kwame Nkrumah, naswona a yi vumbiwa hi vayimeri lava humaka [[Gibita|eEgipta]] (hi nkarhi wolowo a ri ri xiphemu lexi vumbeke United Arab Republic ), [[Topiya|Ethiopia]], [[Layiberiya|Liberia]], [[Libiya|Libya]], [[Morokho|Morocco]], [[Sudan]], [[Tunisia]], Nhlangano wa Vanhu va Cameroon, na tiko leri a ri rhurhela nhlengeletano ku nga, Ghana. [[Nhlangano wa Afrika Dzonga|Nhlangano wa Afrika-Dzonga]] a wu rhambiwanga. Khonferense yi kombise nhluvuko wa minhlangano ya ntshuxeko eka tikonkulu ra Afrika ku engetela eka ku kombisa ku tiyimisela ka vanhu va Afrika ku ti ntshunxa eka vulawuri na ku tirhisiwa ku biha hi matiko mambe. Hambi leswi Pan-African Congress a yi tirhela swikongomelo leswi fanaka ku sukela loko yi sunguriwile hi 1900, a ku ri ro sungula nhlengeletano yotani leyi yi va kona emisaveni ya Afrika. Khonferense yi vitanele ku simekiwa ka ''Siku ra Ntshunxeko ra Afrika'', siku ro "...fungha lembe rin'wana na rin'wana nhluvuko lowu yaka emahlweni wa pfhumba ra ntshuxeko, na ku kombisa ku tiyimisela ka vanhu va Afrika ku tintshunxa eka vulawuri na ku hlongahatiwa hi matiko mambe." Khonferense leyi yi tivekile ngopfu tinhlengeletano leti landzeleke ta tinhloko ta matiko na mimfumo ya Afrika hi nkarhi wa Ntlawa wa Casablanca na Ntlawa wa Monrovia, ku fikela loko ku vumbiwa Nhlangano wa Vun’we bya Afrika (OAU) hi 1963. == Matimu == Tsalwa leri ri sayiniwile hi hinkwavo lava a va ri kona hi ti 26 ta Mudyaxihi, handle ka tiko ra Morocco. [ a ] Eka nhlengeletano yoleyo, Siku ra Ntshunxeko wa Afrika ri thyiwe vito lerintshwa ra ''Siku ra Ntshunxeko wa Afrika'' . Hi lembe ra 2002, OAU yi siviwe hi [[Nhlangono wa matiko ya Afrika|Nhlangano wa Afrika]] . Hambiswiritano, ku tlangeriwa loku thyiweke vito lerintshwa ka ''Siku ra Afrika'' ku ya emahlweni ku tlangeriwa hi ti 25 ta Mudyaxihi hi ku xixima ku vumbiwa ka OAU. == Minkhuvo ya manguva lawa == Siku ra Afrika ri ya emahlweni ri tlangeriwa eAfrika ni le misaveni hinkwayo, ngopfu-ngopfu hi ti 25 ta Mudyaxihi (hambileswi minkarhi yin'wana minkarhi leyi ya minkhuvo yi nga ndlandlamuxiwa ku ringana masiku kumbe mavhiki). Tinhloko-mhaka ti vekiwa eka lembe rin'wana na rin'wana eka Siku ra Afrika, laha lembe ra 2015 ku nga "Lembe ra ku Timbahatiwa ka Vavasati ni Nhluvuko wa Afrika eka Agenda 2063". Eka xiendlakalo xa le Dorobeni ra New York hi 2015, Xandla xa Matsalana-Jenerala wa Nhlangano wa Matiko, Jan Eliasson, u tise rungula ro huma eka Matsalana-jenerala Ban Ki-moon laha a nga ku, "A hi...tiyiseni matshalatshala ya hina yo nyika vavasati va Afrika ku fikelela dyondzo, mitirho na rihanyo naswona, hi ku endla tano, hi hatlisisa ku cinca ka Afrika". Xiga xa nkhuvo wa Siku ra Afrika ra 2023 a ku ri "Afrika ra hina Vumundzuku bya hina". Nhloko-mhaka ya nkhuvo wa Siku ra Afrika ra 2024 i "Dyondzo Leyi Faneleke Eka Lembe-xidzana ra vu-21". == Ku tlangeriwa ka xifundzha xa vutsevu na diaspora == === Siku ra Afrika &#x2013; Kharibiya (CARICOM). === Hi 2021 Riphabliki ra [[Khenya|Kenya]] ri khomile samiti yo sungula ya nhlanganelo ya Nhlangano wa Afrika xikan’we na xifundzankulu xa Nhlangano wa Kharibiya (CARICOM) hi xiviri. Ku tsundzuka xiendlakalo lexi ku tekiwile xiboho xa leswaku September 7, yi ta tlangeriwa lembe na lembe tanihi Siku ra Afrika-CARICOM etikweni hinkwaro ra Kharibiya ku lemuka na ku tiyisisa vuhlanganisi exikarhi ka CARICOM na Afrika. <ref>{{cite news |last1=Brathwaite |first1=Deidre |date=7 September 2023 |title=Strengthening Bonds: Africa-CARICOM Day Celebrated on September 7 |url=https://www.carib-export.com/blog/strengthening-bonds-africa-caricom-day-celebrated-on-september-7/ |format= |department= |work= |publisher=Caribbean Export |publication-date=7 September 2023 |agency= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date=10 October 2024 |via= |url-access= |quote= }}</ref><ref>{{cite news |author=Staff writer |date=7 September 2023 |title=September 7 is Africa-CARICOM Day: The UWI marks the celebration with hybrid public forum and cultural dress day |url=https://www.mona.uwi.edu/news/september-7-africa-caricom-day |format= |department=News and Events |location=Jamaica |publisher=[[University of the West Indies]] (UWI), Mona Campus |publication-date=7 September 2023 |agency= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date=10 October 2024 |url-access= |quote= }}</ref> Rosungula ra August ri tlangeriwa tani hi Siku ra Ntshunxeko wa Afrika eka xiphemu lexikulu xa Mfumo wa Britain ku suka eka Trans-Atlantic African Slave Trade <ref>{{cite news |last1=Ghouralal |first1=Darlisa |date=18 April 2024 |title=African Emancipation Day: August 1 holiday renamed |url=https://tt.loopnews.com/content/african-emancipation-day-august-1-holiday-renamed |format= |department= |publisher=Loop News |publication-date=18 April 2024 |agency= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date=10 October 2024 |url-access= |quote= }}</ref> naswona ku engeteriwa ka Siku ra Afrika e Caribbean swifanele kufika ku tekiwa tani hi xiphemu xa nkhuvo lowu tivekaka tani hi ‘Nkarhi wa Ntshunxeko’ eka matiko hinkwawo ya Caribbean. == Nakambe vona == * .afrika * Vahlapfa va Afrika * Nxaxamelo wa tinxaka ta Afrika * Minhlangano ya ntshunxeko wa Afrika * Ku herisiwa ka vukoloni bya Afrika * Vumaki bya Pan-Africanism * Siku ra Matiko ya Misava ra N’wana wa Afrika == Ku hlaya loku yaka emahlweni == * Allardt, Helmut, na yena; Nhlangano wa Ikhonomi ya le Yuropa (1959). ''Mintirho na swikongomelo swa Nhlangano wa Ikhonomi ya Yuropa eAfrika : nkulumo leyi nyikeriweke hi xiendlakalo xa Siku ra Afrika eka Nkombiso wa Tiindasitiri ta le Jarimani, eHanover, hi ti 30 Hukuri 1959.'' Brussels : Ndzawulo ya Minkandziyiso ya Miganga ya le Yuropa. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[[oclc:883719446|883719446]] . * Mugabe, Robert Gabriyele, na yena; Zimbabwe. Vukorhokeri bya Mahungu, Poso na Vuhlanganisi bya Tiqingho (1987). ''Nkulumo leyi nyikiweke Rixaka hi Cde R. G. Mugabe, Holobyenkulu wa Zimbabwe, hi Siku ra Afrika, 25 Mawuwani 1987.'' Xitatimende xa pholisi. Causeway, [[Zimbabwe|eZimbabwe]] : Vukorhokeri bya Mahungu, Poso na Vuhlanganisi bya Tiqingho. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[[oclc:180493758|180493758]] . * Ginkel, J. A. veni; Huvo, Julius; Langenhove, Luk veni, naswona swi vula leswaku; Yunivhesiti ya Nhlangano wa Matiko; Nhlengeletano ya Siku ra Afrika eka ku Hlanganisa Afrika (2003). ''Ku hlanganisa Afrika : mavonelo ya ku hlanganisiwa ka miganga na nhluvukiso'' . Tokyo : Yunivhesiti ya Nhlangano wa Matiko. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[[oclc:800928725|800928725]] . * Bond, Patrick (2004) na yena. ''[http://urn.kb.se/resolve?urn=urn%3Anbn%3Ase%3Anai%3Adiva-98 Afrika-Dzonga na xihlawuhlawu xa misava hinkwayo : tipholisi ta tikonkulu na ta matiko ya misava na tipolitiki]'' : mbulavulo eka Masiku ya Afrika ya le N’walungwini wa Nordiska Afrikainstituet, Uppsala, Sweden 4 Khotavuxika 2003. Phepha ra mbulavurisano / Nordiska Afrikainstituet = Nhlangano wa Dyondzo ya Afrika wa le Scandinavia. Xikolo xa Afrika xa Nordiska. Papila ra Nkanelo, . - xihlamusela-marito ; 25. . == Swihlanganisi swa le handle == * [https://web.archive.org/web/20060710200256/http://www.africa-union.org/root/au/Conferences/Past/2006/May/BC/Africa_day.htm Siku ra Afrika (website ya Nhlangano wa Afrika) .] * [https://www.au.int/en/au-holidays Nxaxamelo wa tiholideyi] – Nhlangano wa Afrika * [https://www.caricom.org/tag/africa-caricom-day/ Afrika &#x2013; Siku ra Kharibiya] (Nhlangano wa Kharibiya – webusayiti ya Vumatsalani bya CARICOM) – Nhlengeleto wo hambana wa switatimende, switiviso swa mahungu, switiviso swa samiti, swifaniso. == Swihlovo leswi tirhisiweke == <references /> [[Category:Afrika]] [[Category:Masiku ya Lembe]] 383qm1b5guq6e5fkadv8rq1rs71r38q 41602 41601 2026-05-17T15:12:42Z Thuvack 315 /* Nakambe vona */ 41602 wikitext text/x-wiki '''Siku ra Afrika''' (khale ka '''Siku ra Ntshunxeko wa Afrika''' na '''Siku ra Ntshunxeko wa Afrika''' ) i xitsundzuxo xa lembe na lembe xa ku simekiwa ka Nhlangano wa Vun’we bya Afrika hi ti 25 Mawuwani 1963. Ri tlangeriwa ematikweni yo hambana hambana [[Afrika|eAfrika]] xikan’we na le misaveni hinkwayo. Nhlangano lowu wu siviwe hi [[Nhlangono wa matiko ya Afrika|Nhlangano wa Afrika]], ku nga African Union hi ti 9 Nhlangula 2002, kambe holideyi leyi yi ya emahlweni yi tlangeriwa hi ti 25 ta Mudyaxihi. == Matimu == Nhlengeletano yo Sungula ya Matiko ya Afrika lama Tiyimeleke yi khomeriwe eAccra, [[Ghana]] hi ti 15 Dzivamisoko 1958. Yi vitaneriwe hi Holobyenkulu wa Ghana, Dr. Kwame Nkrumah, naswona a yi vumbiwa hi vayimeri lava humaka [[Gibita|eEgipta]] (hi nkarhi wolowo a ri ri xiphemu lexi vumbeke United Arab Republic ), [[Topiya|Ethiopia]], [[Layiberiya|Liberia]], [[Libiya|Libya]], [[Morokho|Morocco]], [[Sudan]], [[Tunisia]], Nhlangano wa Vanhu va Cameroon, na tiko leri a ri rhurhela nhlengeletano ku nga, Ghana. [[Nhlangano wa Afrika Dzonga|Nhlangano wa Afrika-Dzonga]] a wu rhambiwanga. Khonferense yi kombise nhluvuko wa minhlangano ya ntshuxeko eka tikonkulu ra Afrika ku engetela eka ku kombisa ku tiyimisela ka vanhu va Afrika ku ti ntshunxa eka vulawuri na ku tirhisiwa ku biha hi matiko mambe. Hambi leswi Pan-African Congress a yi tirhela swikongomelo leswi fanaka ku sukela loko yi sunguriwile hi 1900, a ku ri ro sungula nhlengeletano yotani leyi yi va kona emisaveni ya Afrika. Khonferense yi vitanele ku simekiwa ka ''Siku ra Ntshunxeko ra Afrika'', siku ro "...fungha lembe rin'wana na rin'wana nhluvuko lowu yaka emahlweni wa pfhumba ra ntshuxeko, na ku kombisa ku tiyimisela ka vanhu va Afrika ku tintshunxa eka vulawuri na ku hlongahatiwa hi matiko mambe." Khonferense leyi yi tivekile ngopfu tinhlengeletano leti landzeleke ta tinhloko ta matiko na mimfumo ya Afrika hi nkarhi wa Ntlawa wa Casablanca na Ntlawa wa Monrovia, ku fikela loko ku vumbiwa Nhlangano wa Vun’we bya Afrika (OAU) hi 1963. == Matimu == Tsalwa leri ri sayiniwile hi hinkwavo lava a va ri kona hi ti 26 ta Mudyaxihi, handle ka tiko ra Morocco. [ a ] Eka nhlengeletano yoleyo, Siku ra Ntshunxeko wa Afrika ri thyiwe vito lerintshwa ra ''Siku ra Ntshunxeko wa Afrika'' . Hi lembe ra 2002, OAU yi siviwe hi [[Nhlangono wa matiko ya Afrika|Nhlangano wa Afrika]] . Hambiswiritano, ku tlangeriwa loku thyiweke vito lerintshwa ka ''Siku ra Afrika'' ku ya emahlweni ku tlangeriwa hi ti 25 ta Mudyaxihi hi ku xixima ku vumbiwa ka OAU. == Minkhuvo ya manguva lawa == Siku ra Afrika ri ya emahlweni ri tlangeriwa eAfrika ni le misaveni hinkwayo, ngopfu-ngopfu hi ti 25 ta Mudyaxihi (hambileswi minkarhi yin'wana minkarhi leyi ya minkhuvo yi nga ndlandlamuxiwa ku ringana masiku kumbe mavhiki). Tinhloko-mhaka ti vekiwa eka lembe rin'wana na rin'wana eka Siku ra Afrika, laha lembe ra 2015 ku nga "Lembe ra ku Timbahatiwa ka Vavasati ni Nhluvuko wa Afrika eka Agenda 2063". Eka xiendlakalo xa le Dorobeni ra New York hi 2015, Xandla xa Matsalana-Jenerala wa Nhlangano wa Matiko, Jan Eliasson, u tise rungula ro huma eka Matsalana-jenerala Ban Ki-moon laha a nga ku, "A hi...tiyiseni matshalatshala ya hina yo nyika vavasati va Afrika ku fikelela dyondzo, mitirho na rihanyo naswona, hi ku endla tano, hi hatlisisa ku cinca ka Afrika". Xiga xa nkhuvo wa Siku ra Afrika ra 2023 a ku ri "Afrika ra hina Vumundzuku bya hina". Nhloko-mhaka ya nkhuvo wa Siku ra Afrika ra 2024 i "Dyondzo Leyi Faneleke Eka Lembe-xidzana ra vu-21". == Ku tlangeriwa ka xifundzha xa vutsevu na diaspora == === Siku ra Afrika &#x2013; Kharibiya (CARICOM). === Hi 2021 Riphabliki ra [[Khenya|Kenya]] ri khomile samiti yo sungula ya nhlanganelo ya Nhlangano wa Afrika xikan’we na xifundzankulu xa Nhlangano wa Kharibiya (CARICOM) hi xiviri. Ku tsundzuka xiendlakalo lexi ku tekiwile xiboho xa leswaku September 7, yi ta tlangeriwa lembe na lembe tanihi Siku ra Afrika-CARICOM etikweni hinkwaro ra Kharibiya ku lemuka na ku tiyisisa vuhlanganisi exikarhi ka CARICOM na Afrika. <ref>{{cite news |last1=Brathwaite |first1=Deidre |date=7 September 2023 |title=Strengthening Bonds: Africa-CARICOM Day Celebrated on September 7 |url=https://www.carib-export.com/blog/strengthening-bonds-africa-caricom-day-celebrated-on-september-7/ |format= |department= |work= |publisher=Caribbean Export |publication-date=7 September 2023 |agency= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date=10 October 2024 |via= |url-access= |quote= }}</ref><ref>{{cite news |author=Staff writer |date=7 September 2023 |title=September 7 is Africa-CARICOM Day: The UWI marks the celebration with hybrid public forum and cultural dress day |url=https://www.mona.uwi.edu/news/september-7-africa-caricom-day |format= |department=News and Events |location=Jamaica |publisher=[[University of the West Indies]] (UWI), Mona Campus |publication-date=7 September 2023 |agency= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date=10 October 2024 |url-access= |quote= }}</ref> Rosungula ra August ri tlangeriwa tani hi Siku ra Ntshunxeko wa Afrika eka xiphemu lexikulu xa Mfumo wa Britain ku suka eka Trans-Atlantic African Slave Trade <ref>{{cite news |last1=Ghouralal |first1=Darlisa |date=18 April 2024 |title=African Emancipation Day: August 1 holiday renamed |url=https://tt.loopnews.com/content/african-emancipation-day-august-1-holiday-renamed |format= |department= |publisher=Loop News |publication-date=18 April 2024 |agency= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date=10 October 2024 |url-access= |quote= }}</ref> naswona ku engeteriwa ka Siku ra Afrika e Caribbean swifanele kufika ku tekiwa tani hi xiphemu xa nkhuvo lowu tivekaka tani hi ‘Nkarhi wa Ntshunxeko’ eka matiko hinkwawo ya Caribbean. == Nakambe vona == * Afrika * Vahlapfa va Afrika * Nxaxamelo wa tinxaka ta Afrika * Minhlangano ya ntshunxeko wa Afrika * Ku herisiwa ka vukoloni bya Afrika * Vumaki bya Pan-Africanism * Siku ra Matiko ya Misava ra N’wana wa Afrika == Ku hlaya loku yaka emahlweni == * Allardt, Helmut, na yena; Nhlangano wa Ikhonomi ya le Yuropa (1959). ''Mintirho na swikongomelo swa Nhlangano wa Ikhonomi ya Yuropa eAfrika : nkulumo leyi nyikeriweke hi xiendlakalo xa Siku ra Afrika eka Nkombiso wa Tiindasitiri ta le Jarimani, eHanover, hi ti 30 Hukuri 1959.'' Brussels : Ndzawulo ya Minkandziyiso ya Miganga ya le Yuropa. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[[oclc:883719446|883719446]] . * Mugabe, Robert Gabriyele, na yena; Zimbabwe. Vukorhokeri bya Mahungu, Poso na Vuhlanganisi bya Tiqingho (1987). ''Nkulumo leyi nyikiweke Rixaka hi Cde R. G. Mugabe, Holobyenkulu wa Zimbabwe, hi Siku ra Afrika, 25 Mawuwani 1987.'' Xitatimende xa pholisi. Causeway, [[Zimbabwe|eZimbabwe]] : Vukorhokeri bya Mahungu, Poso na Vuhlanganisi bya Tiqingho. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[[oclc:180493758|180493758]] . * Ginkel, J. A. veni; Huvo, Julius; Langenhove, Luk veni, naswona swi vula leswaku; Yunivhesiti ya Nhlangano wa Matiko; Nhlengeletano ya Siku ra Afrika eka ku Hlanganisa Afrika (2003). ''Ku hlanganisa Afrika : mavonelo ya ku hlanganisiwa ka miganga na nhluvukiso'' . Tokyo : Yunivhesiti ya Nhlangano wa Matiko. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[[oclc:800928725|800928725]] . * Bond, Patrick (2004) na yena. ''[http://urn.kb.se/resolve?urn=urn%3Anbn%3Ase%3Anai%3Adiva-98 Afrika-Dzonga na xihlawuhlawu xa misava hinkwayo : tipholisi ta tikonkulu na ta matiko ya misava na tipolitiki]'' : mbulavulo eka Masiku ya Afrika ya le N’walungwini wa Nordiska Afrikainstituet, Uppsala, Sweden 4 Khotavuxika 2003. Phepha ra mbulavurisano / Nordiska Afrikainstituet = Nhlangano wa Dyondzo ya Afrika wa le Scandinavia. Xikolo xa Afrika xa Nordiska. Papila ra Nkanelo, . - xihlamusela-marito ; 25. . == Swihlanganisi swa le handle == * [https://web.archive.org/web/20060710200256/http://www.africa-union.org/root/au/Conferences/Past/2006/May/BC/Africa_day.htm Siku ra Afrika (website ya Nhlangano wa Afrika) .] * [https://www.au.int/en/au-holidays Nxaxamelo wa tiholideyi] – Nhlangano wa Afrika * [https://www.caricom.org/tag/africa-caricom-day/ Afrika &#x2013; Siku ra Kharibiya] (Nhlangano wa Kharibiya – webusayiti ya Vumatsalani bya CARICOM) – Nhlengeleto wo hambana wa switatimende, switiviso swa mahungu, switiviso swa samiti, swifaniso. == Swihlovo leswi tirhisiweke == <references /> [[Category:Afrika]] [[Category:Masiku ya Lembe]] p9zcvl74m7xt3iq0qg7j0stha84f9ju Category:Pages with unresolved properties 14 7910 41597 2026-05-17T15:00:38Z Thuvack 315 Created page with "." 41597 wikitext text/x-wiki . 6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb Category:Mintsheketo 14 7911 41605 2026-05-17T15:14:07Z Thuvack 315 Created page with "." 41605 wikitext text/x-wiki . 6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb Category:Matluka lama pfumalaka vumbhoni from December 2021 14 7912 41606 2026-05-17T15:16:58Z Thuvack 315 Created page with "." 41606 wikitext text/x-wiki . 6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb Ku hlayisa Tindzimi ta Afrika-Dzonga: Ku xixima ku hambana ka mindhavuko ya hina tani hi Vanhu va Vatsonga 0 7913 41611 2026-05-17T15:30:02Z Thuvack 315 Thuvack moved page [[Ku hlayisa Tindzimi ta Afrika-Dzonga: Ku xixima ku hambana ka mindhavuko ya hina tani hi Vanhu va Vatsonga]] to [[Ku hlayisa Tindzimi ta Afrika-Dzonga]] 41611 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ku hlayisa Tindzimi ta Afrika-Dzonga]] nxkhsadbo1dgyqxyxhjchc9yptlowtq Template:Ifempty 10 7914 41615 2026-05-17T20:15:15Z Thuvack 315 Created page with "{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:If empty|main}}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude>" 41615 wikitext text/x-wiki {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:If empty|main}}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> dl9p9t1ge8vz1f67zrvu4lp7md161es Tindzimi ta le Malawi 0 7915 41623 2026-05-18T09:02:09Z NgamangaXhosa 12747 Created page with "[[Malawi]], tiko leri kumekaka eDzonga-vuxa bya [[Afrika]], i kaya ra vaaki vo hambana-hambana lava nga ni ndzhaka leyi fuweke ya tindzimi. Ririmi ra ximfumo ra sweswi ntsena ra tiko leri i [[Xinghezi]], kasi Xichichewa na Xitumbuka i tindzimi leti vulavuriwaka ngopfu, naswona akuri tindzimi ta ximfumo ta Malawi kufikela hi 1968.<ref name=":1" /> Tindzimi tin’wana ta ndhawu ti kona naswona ti vulavuriwa ngopfu eka tindhawu to karhi ta tiko.<ref name=":1">https://books...." 41623 wikitext text/x-wiki [[Malawi]], tiko leri kumekaka eDzonga-vuxa bya [[Afrika]], i kaya ra vaaki vo hambana-hambana lava nga ni ndzhaka leyi fuweke ya tindzimi. Ririmi ra ximfumo ra sweswi ntsena ra tiko leri i [[Xinghezi]], kasi Xichichewa na Xitumbuka i tindzimi leti vulavuriwaka ngopfu, naswona akuri tindzimi ta ximfumo ta Malawi kufikela hi 1968.<ref name=":1" /> Tindzimi tin’wana ta ndhawu ti kona naswona ti vulavuriwa ngopfu eka tindhawu to karhi ta tiko.<ref name=":1">https://books.google.com/books?id=I-B9EAAAQBAJ&dq=chinyanja+and+Chitumbuka+official+languages&pg=PA186</ref> Ku ni tindzimi ta tsevu ntsena leti hambaneke (ti tiyimela toxe) leti vulavuriwaka eMalawi. Nhlayo hinkwayo yi nga va 14 kambe ntsena hi ku engetela tindzimi ta tindzimi teto ta tsevu. Tindzimi hinkwato leti nga riki ta matiko mambe ti wela eka ndyangu wa tindzimi ta Bantu. Tindzimi leti vulavuriwaka hi matiko mambe i Xinghezi, [[Xipaniya]] na Xifurwa. ==Nxaxamelo== * [[Xichichewa]] * [[Xitumbuka]] * Xiyao * Xilomwe * Xisena * Xinyakyusa ==Swikombo== {{reflist}} [[Category:Malawi]] 6cemx27i28g1tslo72vv8cjdoays8cm