Wikipedia
tswiki
https://ts.wikipedia.org/wiki/Tlukankulu
MediaWiki 1.47.0-wmf.14
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
User:Lihle012
2
7530
41897
41894
2026-08-07T12:54:33Z
Lihle012
12468
41897
wikitext
text/x-wiki
Vito ra mina hi mina Lihle012
[[User:Lihle012/Draft 1|Dirafiti 1]] * [[User:Lihle012/Draft 2|Dirafiti 2]] * [[User:Lihle012/Draft 3|Dirafiti 3]] * [[User:Lihle012/Dirafiti 4|Dirafiti 4]] * [[Dirafiti 5]] [[Dirafiti 6]]
oskg6fsals1v2im9suclrbh10t7coq9
41899
41897
2026-08-07T14:31:51Z
Lihle012
12468
41899
wikitext
text/x-wiki
Vito ra mina hi mina Lihle012
[[User:Lihle012/Draft 1|Dirafiti 1]] * [[User:Lihle012/Draft 2|Dirafiti 2]] * [[User:Lihle012/Draft 3|Dirafiti 3]] * [[User:Lihle012/Dirafiti 4|Dirafiti 4]] * [[Dirafiti 5]] [[Dirafiti 6]] [[Dirafiti 7]]
dd2pztbiwmgla7ajhrb2vwj6184w9lx
Nghala
0
7551
41900
39944
2026-08-07T17:35:52Z
SHAMAIN22
12526
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367221712|Lion]]"
41900
wikitext
text/x-wiki
{{Cladogram|{{clade
|label1=''[[Panthera]]''
|1={{clade
|1={{clade
|1=[[Snow leopard]] [[File:Schneeleoparden (Panthera uncia) Zoo Salzburg 2014 f white background.jpg|70px]]
|2=[[Tiger]] [[File:Tigress in Bandhavgarh NP white background.jpg|70px]]
}}
|2={{clade sequential
|1=[[Jaguar]] [[File:Jaguar (Panthera onca palustris) male Three Brothers River white background.JPG|70px]]
|2=[[Leopard]] [[File:Flickr - Rainbirder - Sassy Lassy white background.jpg|70px]]
|3='''Lion''' [[File:Panthera leo -Ngorongoro, Tanzania-8b white background.jpg|70px]]
}}
}}
}}|align=right|caption=Phylogeny of the genus ''Panthera'' based on a 2016 [[nuclear DNA]] study<ref name=Li_al2016/>}}
Nghala (Panthera leo) i xiharhi lexikulu xa muxaka wa timbyana ta le ndlwini ya Panthera. Namuntlha yi kumeka ntsena eAfrika-Dzonga ka Sahara na le India. Yi na miri wa matimba, xifuva lexi anameke, nhloko yo koma leyi rhendzelekeke, tindleve to rhendzeleka ni nhlana lowu nga na nsinya wa mihlanguti leyi ntima emakumu ka wona.
Nghala yi tshama ngopfu etindhawini ta byanyi, savanna ni swihlahla. I xiharhi lexi nga predator ya le henhla (apex predator) naswona xi dya ngopfu swiharhi leswi nga ni tinyonga swo fana na timhunti, timhondzo ni tihomu ta nhova.
Hi ntolovelo yi tirha swinene emini ku tlula tin’wana timbyana ta nhova, kambe loko yi hluphekisiwa yi nga tlhela yi tirha vusiku.Nghala i xiharhi xa ku hanya hi ntlawa, leswi vuriwaka pride. Pride yi katsa vavasati lava nga ni vuxaka ni vana va vona, swin’we ni wanuna un’we kumbe va nga ri vangani lava nga riki ni vuxaka na vona. Vavasati hi vona va talaka ku hlongola swin’we leswaku va kuma swakudya, kasi vavanuna va lwa leswaku va tshama kumbe ku nghena eka pride.
Hi nkarhi wa Neolithic, nghala leyi ayi hangalakile e Afrika hinkwayo nale Eurasia, kusuka e Dzonga-vuxa bya Europe kuya e India. Hambibu bya Indiya. Yi xaxametiwile tani hi Vulnerable eka IUCN Red List kusukela hi 1996 hikuva nhlayo ya vaaki ematikweni ya Afrika yi hungutekile hi kwalomu ka 43% kusukela e kusunguleni ka malembe yava 1990s. Nhlayo ya tinghala a yi tiyiseli ehandle ka tindhawu leti vekiweke leti sirhelelekeke. Hambileswi xivangelo xa ku hunguteka loku xi nga twisisiwiki hi ku helela, ku lahlekeriwa hi ndhawu yo tshama eka yona ni ku lwisana ni vanhu hi swona swi vangaka ku vilela lokukulu.
Nghala yi hlanganisiwa ngopfu ni matimba ni vuhosi. Yi kombisiwa swinene eka swifaniso, swifaniso swa mabye, tifulegi ta matiko, tibuku ni tifilimini.I xin’wana xa swiharhi leswi tivekaka ngopfu eka mfuwo wa vanhu emisaveni hinkwayo. Ku sukela nkarhi wa Mfumo wa Roma, ndlopfu a yi hlayisiwa eka tindhawu ta ku kombisa swiharhi, naswona yi ya emahlweni yi va xiharhi xa nkoka eka ti-zoo emisaveni hinkwayo.
{{Cladogram|{{clade
|label1=''[[Panthera]]''
|1={{clade
|1={{clade
|1=[[Snow leopard]] [[File:Schneeleoparden (Panthera uncia) Zoo Salzburg 2014 f white background.jpg|70px]]
|2=[[Tiger]] [[File:Tigress in Bandhavgarh NP white background.jpg|70px]]
}}
|2={{clade sequential
|1=[[Jaguar]] [[File:Jaguar (Panthera onca palustris) male Three Brothers River white background.JPG|70px]]
|2=[[Leopard]] [[File:Flickr - Rainbirder - Sassy Lassy white background.jpg|70px]]
|3='''Lion''' [[File:Panthera leo -Ngorongoro, Tanzania-8b white background.jpg|70px]]
}}
}}
}}|align=right|caption=Phylogeny of the genus ''Panthera'' based on a 2016 [[nuclear DNA]] study<ref name=Li_al2016/>}}
mjzrg1tyu3j1ocluwhogwtywuybq2zq
Dirafiti 5
0
7976
41896
2026-08-07T12:43:29Z
Lihle012
12468
Created page with "[[File:Flooded Albizia Saman (rain tree) in the Mekong.jpg|thumb|483x483px|Xifaniso xa nsinya]] Nsinya '''Nsinya''' i minkateko kumbe [[dyondzo]] leyikulu leyi kongomisaka ndlela leyi swilo swi fanelaka ku endliwa hayona.<ref>{{Cite web |date=2025-08-09 |title=What Are Trees? An Overview of Types, Care, and Problems |url=https://biologyinsights.com/what-are-trees-an-overview-of-types-care-and-problems/ |access-date=2026-08-07 |website=Biology Insights |language=en-US}}<..."
41896
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flooded Albizia Saman (rain tree) in the Mekong.jpg|thumb|483x483px|Xifaniso xa nsinya]]
Nsinya
'''Nsinya''' i minkateko kumbe [[dyondzo]] leyikulu leyi kongomisaka ndlela leyi swilo swi fanelaka ku endliwa hayona.<ref>{{Cite web |date=2025-08-09 |title=What Are Trees? An Overview of Types, Care, and Problems |url=https://biologyinsights.com/what-are-trees-an-overview-of-types-care-and-problems/ |access-date=2026-08-07 |website=Biology Insights |language=en-US}}</ref>
yi pfuna vanhu kumbe nhlangano ku teka swiboho leswi lulameke, ku endla swilo hiku landza milawu, maswona yi kombisa leswi fanelake ku landzeleriwa leswaku ku va na vululami, vutihlamuleri na matirhelo lamanene. Nsinya wu tlhela wu pfuna ku aka ku tshembhana na ku tiyisisa leswaku hikwavo va khomiwa hindlela leyi ringanaka. Eka miganga, ku mitirho ni le ka mfumo, minsinya pfuna ku nyika nkongomiso, ku sivela ku hoxeka niku tiyisa leswaku swiboho swi tekiwa hi ndlela leyi faneleke.++
Eka mfumo ni le ka miganga, minsinya yi pfuna ku tiyisa leswaku vukorhokeri byi nmyikiwa vaaki hi ndlela leyi lulameke, leyi nga erivaleni ni leyi tshembekaka. Yi pfuna ku sivela vuxisi, ku tirhisiwa hi ndlela yo biha ka mali ya mfumo ni ku pfumala vutihlamuleri. Loko [[minsinya]] yi landzeleriwa, vaaki va kuma vukorhokeri bya xiyimo xa le henhla naswona va va ma ku tshembela eka minhlangano ya mfumo. Hikwalaho nkoka wa minsiya i ku kongomisa vanhu eka [[mahanyelo]] lamanene ni mintirho lamanene.
== SWIKOMBO ==
<references />
[[Category:TIMITSU]]
[[Category:RHAVI]]
p7f7xjz04kz9sxn5clerw9f4zbqdfqc
Dirafiti 6
0
7977
41898
2026-08-07T14:22:39Z
Lihle012
12468
Created page with "[[File:Pierced heart using sword.jpg|thumb|444x444px|xikombiso xa mbilu]] Mbilu '''Mbilu''' i xirho xa nkoka swinene emirini wa [[munhu]].<ref>{{Cite web |title=Your Heart: Powerhouse of the Body |url=https://my.clevelandclinic.org/health/body/21704-heart |archive-url=http://web.archive.org/web/20260713161224/https://my.clevelandclinic.org/health/body/21704-heart |archive-date=2026-07-13 |access-date=2026-08-07 |website=Cleveland Clinic |language=en}}</ref><ref>{{Cite w..."
41898
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pierced heart using sword.jpg|thumb|444x444px|xikombiso xa mbilu]]
Mbilu
'''Mbilu''' i xirho xa nkoka swinene emirini wa [[munhu]].<ref>{{Cite web |title=Your Heart: Powerhouse of the Body |url=https://my.clevelandclinic.org/health/body/21704-heart |archive-url=http://web.archive.org/web/20260713161224/https://my.clevelandclinic.org/health/body/21704-heart |archive-date=2026-07-13 |access-date=2026-08-07 |website=Cleveland Clinic |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Live Stream – Heart FM |url=https://staging.heartfm.co.za/live-stream/ |access-date=2026-08-07 |language=en-ZA}}</ref> yi kumeka endzeni ka xifuva naswon yi tirha ku pompa ngati yi yi rhumela eka swirho hikwaswo swa miri. Ngati leyi yi rhwalela miri okisijini ni swakudya leswi lavekaka leswaku miri wu kota ku tirha. Mbilu yi tirha hikwawu, ha, hambiloko munhu a etlele. Loko yi ba, yi susumeta ngati leswaku yi embilwini yi ya eka swirho swo hambana, kutani yi tlhela yi vuya embilwini.
Hi ndlela leyi, miri wu kuma okisijini naswona swilo leswi nga lavekiki swa susiwa. Mbilu ayi tirhi tsena hi ku pfuna miri, kambe rito leri nge "mbilu" ri tlhela ri tlhela ri tirhisiwa ku hlamusela mintlhaveko ya munhu. Hi Xitsonga, hi nga vula leswaku munhu u ni "mbilu ya rirhula" kumbe "mbilu ya [[musa"]] ku kombaleswaku munhu u ni vumunhu byinene. Nakambe munhu a nga va ni gome kumbe [[ntsako]] embilwini.
== SWIKOMBO ==
<references />
[[Category:TIMBILU]]
[[Category:NGATI]]
3mbphz3eff80awydtgr02dziik5owp7
Xihari xa matimbaa
0
7978
41901
2026-08-08T11:56:18Z
SHAMAIN22
12526
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367221712|Lion]]"
41901
wikitext
text/x-wiki
{{Cladogram|{{clade
|label1=''[[Panthera]]''
|1={{clade
|1={{clade
|1=[[Snow leopard]] [[File:Schneeleoparden (Panthera uncia) Zoo Salzburg 2014 f white background.jpg|70px]]
|2=[[Tiger]] [[File:Tigress in Bandhavgarh NP white background.jpg|70px]]
}}
|2={{clade sequential
|1=[[Jaguar]] [[File:Jaguar (Panthera onca palustris) male Three Brothers River white background.JPG|70px]]
|2=[[Leopard]] [[File:Flickr - Rainbirder - Sassy Lassy white background.jpg|70px]]
|3='''Lion''' [[File:Panthera leo -Ngorongoro, Tanzania-8b white background.jpg|70px]]
}}
}}
}}|align=right|caption=Phylogeny of the genus ''Panthera'' based on a 2016 [[nuclear DNA]] study<ref name=Li_al2016/>}}
Nghala (Panthera leo) i xiharhi lexikulu xa muxaka wa timbyana ta le ndlwini ya Panthera. Namuntlha yi kumeka ntsena eAfrika-Dzonga ka Sahara na le India. Yi na miri wa matimba, xifuva lexi anameke, nhloko yo koma leyi rhendzelekeke, tindleve to rhendzeleka ni nhlana lowu nga na nsinya wa mihlanguti leyi ntima emakumu ka wona.
Nghala yi tshama ngopfu etindhawini ta byanyi, savanna ni swihlahla. I xiharhi lexi nga predator ya le henhla (apex predator) naswona xi dya ngopfu swiharhi leswi nga ni tinyonga swo fana na timhunti, timhondzo ni tihomu ta nhova.Hi ntolovelo yi tirha swinene emini ku tlula tin’wana timbyana ta nhova, kambe loko yi hluphekisiwa yi nga tlhela yi tirha vusiku.Nghala i xiharhi xa ku hanya hi ntlawa, leswi vuriwaka manyunyu. Manyunyu yi katsa vavasati lava nga ni vuxaka ni vana va vona, swin’we ni wanuna un’we kumbe va nga ri vangani lava nga riki ni vuxaka na vona. Vavasati hi vona va talaka ku hlongola swin’we leswaku va kuma swakudya, kasi vavanuna va lwa leswaku va tshama kumbe ku nghena eka manyunyu.
Hi nkarhi wa Neolithic, nghala leyi ayi hangalakile e Afrika hinkwayo nale Eurasia, kusuka e Dzonga-vuxa bya Europe kuya e India. Hambibu bya Indiya. Yi xaxametiwile tani hi Vulnerable eka IUCN Red List kusukela hi 1996 hikuva nhlayo ya vaaki ematikweni ya Afrika yi hungutekile hi kwalomu ka 43% kusukela e kusunguleni ka malembe yava 1990s. Nhlayo ya tinghala a yi tiyiseli ehandle ka tindhawu leti vekiweke leti sirhelelekeke. Hambileswi xivangelo xa ku hunguteka loku xi nga twisisiwiki hi ku helela, ku lahlekeriwa hi ndhawu yo tshama eka yona ni ku lwisana ni vanhu hi swona swi vangaka ku vilela lokukulu.
Nghala yi hlanganisiwa ngopfu ni matimba ni vuhosi. Yi kombisiwa swinene eka swifaniso, swifaniso swa mabye, tifulegi ta matiko, tibuku ni tifilimini.I xin’wana xa swiharhi leswi tivekaka ngopfu eka mfuwo wa vanhu emisaveni hinkwayo. Ku sukela nkarhi wa Mfumo wa Roma, ndlopfu a yi hlayisiwa eka tindhawu ta ku kombisa swiharhi, naswona yi ya emahlweni yi va xiharhi xa nkoka eka ti-zoo emisaveni hinkwayo.
{{Cladogram|{{clade
|label1=''[[Panthera]]''
|1={{clade
|1={{clade
|1=[[Snow leopard]] [[File:Schneeleoparden (Panthera uncia) Zoo Salzburg 2014 f white background.jpg|70px]]
|2=[[Tiger]] [[File:Tigress in Bandhavgarh NP white background.jpg|70px]]
}}
|2={{clade sequential
|1=[[Jaguar]] [[File:Jaguar (Panthera onca palustris) male Three Brothers River white background.JPG|70px]]
|2=[[Leopard]] [[File:Flickr - Rainbirder - Sassy Lassy white background.jpg|70px]]
|3='''Lion''' [[File:Panthera leo -Ngorongoro, Tanzania-8b white background.jpg|70px]]
}}
}}
}}|align=right|caption=Phylogeny of the genus ''Panthera'' based on a 2016 [[nuclear DNA]] study<ref name=Li_al2016/>}}
2xpfi191rba067hciaihrct3habh62u