Wikipedia
tswiki
https://ts.wikipedia.org/wiki/Tlukankulu
MediaWiki 1.47.0-wmf.17
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Swiharhi
0
4727
42131
29519
2026-08-31T09:28:16Z
Onyinye Bila
12498
Created by translating the section "Etymology" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1371761485|Animal]]"
42131
wikitext
text/x-wiki
[[File:Animal diversity.png|thumb|right|Xifaniso xa swiharhi]]
'''Swiharhi''' i swivumbiwa leswi hanyaka, naswona leswi kotaka ku famba-famba haswoxe kuya hi vukulu bya swona. Miri wa xiharhi wa cinca-cinca kuya hi makulele ya xona na xivumbeko xa xona xa ntumbuluko. Swiharhi swin'wana na swin'wana swi hanya hi kudya swi vumbiwa swi'wana kufana na swiharhi swin'wana kumbe swimilana.
Swiharhi swi hlawulekisiwa hi Marhambu ya swona, kumbe ku pfumala marhambu. Swiharhi leswi ngana marhambu kumbe nhlana, swi hlanganisa, [[Tinhlampfi]], [[Machela]], [[Swikokovi]], [[Swinyenyana]], na [[Swiharhi leswi mamisaka]]. Kasi swiharhi leswi pfumalaka nhlana kumbe marhambu swi hlanganisa, [[Tihumba]]; [[Makhongoloti]] na [[Swivungwana]].
== Masungulo ==
Rito ''xiharhi'' ri huma eka vito ra Xilatini ra animal ra nhlamuselo yin’we, leri hi roxe ri humaka eka Xilatini animalis ‘having breath or soul’. Nhlamuselo ya biological yi katsa swirho hinkwaswo swa mfumo wa Animalia. Eka matirhiselo ya mbulavulo, rito leri nge ''xiharhi'' ri tala ku tirhisiwa ku kombetela ntsena eka swiharhi leswi nga riki vanhu. <ref>{{Cite journal |last=Boly |first=Melanie |last2=Seth |first2=Anil K. |last3=Wilke |first3=Melanie |last4=Ingmundson |first4=Paul |last5=Baars |first5=Bernard |last6=Laureys |first6=Steven |last7=Edelman |first7=David |last8=Tsuchiya |first8=Naotsugu |display-authors=5 |year=2013 |title=Consciousness in humans and non-human animals: recent advances and future directions |journal=[[Frontiers in Psychology]] |volume=4 |page=625 |doi=10.3389/fpsyg.2013.00625 |pmc=3814086 |pmid=24198791 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite web|title=The use of non-human animals in research|url=https://royalsociety.org/topics-policy/publications/2004/non-human-animals/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140908/https://royalsociety.org/topics-policy/publications/2004/non-human-animals/|archive-date=12 June 2018|accessdate=7 June 2018|website=[[Royal Society]]}}</ref> Rito ''metazoa'' ri huma eka Xigriki xa Khale xa {{Lang|grc|μετα}} meta ‘endzhaku’ (eka ntivo-vutomi, xirhangi lexi ''meta-'' xi yimela ‘endzhaku’) na {{Lang|grc|ζῷᾰ}} zōia ‘swiharhi’, vunyingi bya {{Lang|grc|ζῷον}} zōion 'xiharhi'. '''Metazoan''' i xirho xin'wana na xin'wana xa ntlawa wa ''Metazoa'' .
== Swihlawulekisi ==
Swiharhi swina swihlawulekisi leswi swi hambanisaka eka swivumbiwa swin'wana swa swivumbiwa. Swiharhi swina swivumbi leswi kotaka ku andzisa nhlayo ya swona,<ref name="NationalZoo">{{cite web|url=http://nationalzoo.si.edu/Animals/GiantPandas/PandasForKids/classification/classification.htm|title=Panda Classroom|accessdate=30 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929094936/http://nationalzoo.si.edu/Animals/GiantPandas/PandasForKids/classification/classification.htm|archivedate=29 September 2007|deadurl=no}}</ref> leswi endlaka swi hambana na tibhaktheriya. Swiharhi swithlela swi kota kudya swivumbiwa swin'wana leswkau swi kuma matimba yo kula,<ref name="Windows">{{cite web|last=Bergman|first=Jennifer|title=Heterotrophs|url=http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/earth/Life/heterotrophs.html&edu=high|accessdate=30 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070829051950/http://www.windows.ucar.edu/tour/link%3D/earth/Life/heterotrophs.html%26edu%3Dhigh|archivedate=29 August 2007|deadurl=no|df=}}</ref> naswona leswi swi hambanisa swiharhi eka swimilana.<ref>{{cite journal|last1=Douglas|first1=Angela E.|last2=Raven|first2=John A.|title=Genomes at the interface between bacteria and organelles|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B|volume=358|issue=1429|pages=5–17; discussion 517–8|date=January 2003|pmid=12594915|pmc=1693093|doi=10.1098/rstb.2002.1188}}</ref> Swiharhi hinkwaswo swi kota ku famba-famba,<ref name="Concepts">{{cite web|url=http://employees.csbsju.edu/SSAUPE/biol116/Zoology/digestion.htm|last=Saupe|first=S. G.|title=Concepts of Biology|accessdate=30 September 2007}}</ref> hambiloko swifanela ku kula kusungula, ku kondza loko swi kota ku famba.
== Tinxaka ta swiharhi ==
Kuna mixaka yimbirhi ya swiharhi: Swihanrhi leswingana marhambu, na leswinga hava marhambu''. Vona nxaxamela lowu landzelaka.<ref name="IUCN1014">The World Conservation Union. 2014. </ref>''
{| class="wikitable" style="margin-bottom: 70px;"
!Ntlawa
!Xifaniso
!Ntlawa-Ntsongo
! Ntsengo wa<br>
minxaka
|-
! rowspan="6" |Swiharhi swa Marhambu<br>
| [[File:Carassius_wild_golden_fish_2013_G1.jpg|alt=large goldfish facing right|140x140px]]
| Tinhlampfi
| align="right" | 32,900
|-
| [[File:Lithobates_pipiens.jpg|alt=green spotted frog facing right|140x140px]]
| Machela
| align="right" | 7,302
|-
| [[File:Florida_Box_Turtle_Digon3.jpg|alt=florida box turtle facing right|140x140px]]
| Swikokovi
| align="right" | 10,038
|-
| [[File:Secretary_bird_(Sagittarius_serpentarius)_2.jpg|alt=Secretary bird gliding to the right|140x140px]]
| Swinyenyani
| align="right" | 10,425
|-
| [[File:Squirrel_(PSF).png|alt=drawing of squirrel facing right on branch|140x140px]]
| Swiharhi leswi mamisaka<br>
| align="right" | 5,513
|-
| colspan="3" style="text-align: left; background: rgb(221, 248, 248) none repeat scroll 0% 0%;" | Ntsengo wa Swiharhi leswi ngana marhambu: '''66,178'''
|-
! rowspan="9" |Swiharhi leswi pfumalaka marhambu<br>
| [[File:European_wasp_white_bg02.jpg|alt=wasp facing right|140x140px]]
| Insects
| align="right" | 1,000,000
|-
| [[File:Grapevinesnail_01.jpg|alt=snail in shell facing right|140x140px]]
| Tihumba
| align="right" | 85,000
|-
| [[File:J_J_Wild_Pseudocarcinus_cropped.jpg|alt=Tasmanian giant crab facing up with large left claw|140x140px]]
| Mahanti
| align="right" | 47,000
|-
| [[File:FFS_Table_bottom.jpg|alt=Table coral at French Frigate Shoals, Northwestern Hawaiian Islands|140x140px]]
| Byanyi bya Lwandle<br>
| align="right" | 2,000
|-
| [[File:Spider.svg|alt=black spider|140x140px]]
| Swipame
| align="right" | 102,248
|-
| [[File:Aysheaia.jpg|alt=drawing of Cambrian-aged soft-bodied, caterpillar|140x140px]]
| Swivumgwana
| align="right" | 165
|-
|
| Swin'wana
| align=right | 68,658
|-
| colspan="3" style="text-align: left; background: rgb(221, 248, 248) none repeat scroll 0% 0%;" | Ntsengo wa Swiharhi leswi pfumalaka marhambu: '''1,305,075'''
|-
! colspan="4" | Nsengo wa Swiharhi: '''1,371,253'''
|}
== Mintshaho ==
{{Reflist|25em}}
[[Category:Swiharhi]]
[[Category:Ntivo-Vutomi]]
47r0966sc1jcpnvrt58fy7opybi8zks
Mbilu ya wena i lwandle.
0
8036
42129
2026-08-31T08:20:14Z
Nhlorie
12500
i have added a paragraph
42129
wikitext
text/x-wiki
Mbilu ya wena i lwandle.
[[File:Seal Rocks, Ocean Beach, San Francisco.jpg|thumb]]
'''Mbilu''' ya munhu yi fana na lwandle hikuva yi tamela swilo swo tala. Endzeni ka yona ku na rirhandzu, ntsako, gome, ku tshembeka ni mienhleketo yo hambanahambana. Ku fana ni lwandle leri nga ni mati yo tala, mbilu na yona yi ni swihundla ni mintlhaveko leyi vanhu van'wana va nga yi voniki hi ku olova.<ref>{{Cite journal |last=Xu |first=Tiefeng |last2=Meng |first2=Xiaofang |last3=Zheng |first3=Fangfang |last4=Zhang |first4=Yiduo |last5=Wu |first5=Xin |last6=Li |first6=Mingyang |date=2025-07-01 |title=Multi-objective operation optimization method of microgrid considering the influence of electric vehicle |url=https://doi.org/10.1038/s41598-025-01083-2 |journal=Scientific Reports |volume=15 |issue=1 |doi=10.1038/s41598-025-01083-2 |issn=2045-2322}}</ref>
Loko munhu a ri ni mbilu leyinene, u rhandza ku pfuna van'wana, u kombisa musa naswona u rivalela. Leswi swi fana ni lwandle leri nyikaka vutomi eka swilo swo tala. Hambiswiritano, loko mbilu yi tele hi vukarhi ni rivengo, yi nga fana ni lwandle loko ri karihile, ri tisa swiphiqo niku vavisa van'wana.Hikwalaho, swi nkoka leswaku hi hlayisa timbilu ta hina ti basile hi rirhandzu, ku xixima van'wana ni ku endla leswinene. Loko munhu yi basile vutomi bya wena ni bya va n'wi rhendzeleke byi va bya ntsako. <ref>{{Cite book |last=Kubayi |first=Sikheto Joe |date=2025-05-15 |title=Xitsonga Orthography |url=https://doi.org/10.2307/jj.29048696.20 |last2=Chauke |first2=Osborn Risimati |publisher=Langaa RPCIG |isbn=978-9956-0-0373-0 |pages=335–350}}</ref>
<ref>{{Cite journal |last=Möschler |first=O. |last2=May |first2=A. |last3=Müller |first3=M. |last4=Ell |first4=C. |date=2011-03-02 |title=Complications in and performance of double-balloon enteroscopy (DBE): results from a large prospective DBE database in Germany |url=https://doi.org/10.1055/s-0030-1256249 |journal=Endoscopy |volume=43 |issue=06 |pages=484–489 |doi=10.1055/s-0030-1256249 |issn=0013-726X}}</ref>Eku heteleleni, xiga lexi nge "mbilu ya wena i lwandle" xi hi dyondzisa leswaku mbilu ya munhu yi ni vuenti lebyikulu naswona yi fanele yi tirhisiwa ku tisa ku rhula, rirhandzu ni vun'we exikarhi ka vanhu.
TIBUKU LETI TIRHISIWEKE.
* <ref>{{Cite book |last=Madlome |first=Steyn Khesani |date=2025-05-15 |title=Misrepresentation of Xitsonga and Language and Culture |url=https://doi.org/10.2307/jj.29048696.17 |last2=Nxumalo |first2=Ntiyiso Elijah |publisher=Langaa RPCIG |isbn=978-9956-0-0373-0 |pages=271–286}}</ref>
* <ref>{{Cite book |last=Kubayi |first=Sikheto Joe |date=2025-05-15 |title=Xitsonga Orthography |url=https://doi.org/10.2307/jj.29048696.20 |last2=Chauke |first2=Osborn Risimati |publisher=Langaa RPCIG |isbn=978-9956-0-0373-0 |pages=335–350}}</ref>
* Studocu Xitsonga Poetry Guide<ref>{{Cite book |last=Madlome |first=Steyn Khesani |date=2025-05-15 |title=Misrepresentation of Xitsonga and Language and Culture |url=https://doi.org/10.2307/jj.29048696.17 |last2=Nxumalo |first2=Ntiyiso Elijah |publisher=Langaa RPCIG |isbn=978-9956-0-0373-0 |pages=271–286}}</ref>
[[FlipHTML5 Xitsonga Poetry Guide.]]
lwlu5ajapkgmje619uqkahschet1kud
42130
42129
2026-08-31T08:26:13Z
Nhlorie
12500
i have corrected the last paragraph
42130
wikitext
text/x-wiki
Mbilu ya wena i lwandle.
[[File:Seal Rocks, Ocean Beach, San Francisco.jpg|thumb]]
'''Mbilu''' ya munhu yi fana na lwandle hikuva yi tamela swilo swo tala. Endzeni ka yona ku na rirhandzu, ntsako, gome, ku tshembeka ni mienhleketo yo hambanahambana. Ku fana ni lwandle leri nga ni mati yo tala, mbilu na yona yi ni swihundla ni mintlhaveko leyi vanhu van'wana va nga yi voniki hi ku olova.<ref>{{Cite journal |last=Xu |first=Tiefeng |last2=Meng |first2=Xiaofang |last3=Zheng |first3=Fangfang |last4=Zhang |first4=Yiduo |last5=Wu |first5=Xin |last6=Li |first6=Mingyang |date=2025-07-01 |title=Multi-objective operation optimization method of microgrid considering the influence of electric vehicle |url=https://doi.org/10.1038/s41598-025-01083-2 |journal=Scientific Reports |volume=15 |issue=1 |doi=10.1038/s41598-025-01083-2 |issn=2045-2322}}</ref>
Loko munhu a ri ni mbilu leyinene, u rhandza ku pfuna van'wana, u kombisa musa naswona wa rivalela. Leswi swi fana ni lwandle leri nyikaka vutomi eka swilo swo tala. Hambiswiritano, loko mbilu yi tele hi vukarhi ni rivengo, yi nga fana ni lwandle loko ri karihile, ri tisa swiphiqo niku vavisa van'wana.Hikwalaho, swi nkoka leswaku hi hlayisa timbilu ta hina ti basile hi rirhandzu, ku xixima van'wana ni ku endla leswinene. <ref>{{Cite book |last=Kubayi |first=Sikheto Joe |date=2025-05-15 |title=Xitsonga Orthography |url=https://doi.org/10.2307/jj.29048696.20 |last2=Chauke |first2=Osborn Risimati |publisher=Langaa RPCIG |isbn=978-9956-0-0373-0 |pages=335–350}}</ref>
<ref>{{Cite journal |last=Möschler |first=O. |last2=May |first2=A. |last3=Müller |first3=M. |last4=Ell |first4=C. |date=2011-03-02 |title=Complications in and performance of double-balloon enteroscopy (DBE): results from a large prospective DBE database in Germany |url=https://doi.org/10.1055/s-0030-1256249 |journal=Endoscopy |volume=43 |issue=06 |pages=484–489 |doi=10.1055/s-0030-1256249 |issn=0013-726X}}</ref>Eku heteleleni, xinga lexi nge "mbilu ya wena i lwandle" xi hi dyondzisa leswaku mbilu ya munhu yi ni vuenti lebyikulu naswona yi fanele yi tirhisiwa ku tisa ku rhula, rirhandzu ni vun'we exikarhi ka vanhu.
TIBUKU LETI TIRHISIWEKE.
* <ref>{{Cite book |last=Madlome |first=Steyn Khesani |date=2025-05-15 |title=Misrepresentation of Xitsonga and Language and Culture |url=https://doi.org/10.2307/jj.29048696.17 |last2=Nxumalo |first2=Ntiyiso Elijah |publisher=Langaa RPCIG |isbn=978-9956-0-0373-0 |pages=271–286}}</ref>
[[FlipHTML5 Xitsonga Poetry Guide.]]
85u33zvsgziq475p0d4afvq3f97zgnw