Wikipedia tswiki https://ts.wikipedia.org/wiki/Tlukankulu MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk User:Zeeluna 2 7614 42250 42108 2026-09-15T11:22:52Z Zeeluna 12489 42250 wikitext text/x-wiki Vito ra mina i Zeeluna [[User:Zeeluna/Draft 1|Draft 1]] * [[User:Zeeluna/Draft 2|Draft 2]] *[[User:Zeeluna/Draft 3|Draft 3]] * [[User:Zeeluna/Draft 4|Draft 4]] * [[User:Zeeluna/Draft 5|Draft 5]] * [[User:Zeeluna/Draft 6|Draft 6]] * [[User:Zeeluna/Draft 7|Draft 7]] *[[Draft 8|Zeeluna/Draft 8]]<blockquote><nowiki>*</nowiki>[[Draft 9]] * [[Lebone Seema|Draft 10]] </blockquote> 8mtomvxe54p6zvls3zad62gt0ul3qnh 42251 42250 2026-09-15T11:23:12Z Zeeluna 12489 42251 wikitext text/x-wiki Vito ra mina i Zeeluna [[User:Zeeluna/Draft 1|Draft 1]] * [[User:Zeeluna/Draft 2|Draft 2]] *[[User:Zeeluna/Draft 3|Draft 3]] * [[User:Zeeluna/Draft 4|Draft 4]] * [[User:Zeeluna/Draft 5|Draft 5]] * [[User:Zeeluna/Draft 6|Draft 6]] * [[User:Zeeluna/Draft 7|Draft 7]] *[[Draft 8]]<blockquote><nowiki>*</nowiki>[[Draft 9]] * [[Lebone Seema|Draft 10]] </blockquote> m7kaev43pc2r50xm7imyi9ctadvxytu 42252 42251 2026-09-15T11:24:10Z Zeeluna 12489 42252 wikitext text/x-wiki Vito ra mina i Zeeluna [[User:Zeeluna/Draft 1|Draft 1]] * [[User:Zeeluna/Draft 2|Draft 2]] *[[User:Zeeluna/Draft 3|Draft 3]] * [[User:Zeeluna/Draft 4|Draft 4]] * [[User:Zeeluna/Draft 5|Draft 5]] * [[User:Zeeluna/Draft 6|Draft 6]] * [[User:Zeeluna/Draft 7|Draft 7]] *[[Draft 8]]<blockquote><nowiki>*</nowiki>[[Draft 9]] * [[Lebone Seema|Draft 10]] *[[Zeeeluna/Draft 11]] </blockquote> n6tgfstturt4fvjgra748jss9z412iy 42253 42252 2026-09-15T11:24:35Z Zeeluna 12489 42253 wikitext text/x-wiki Vito ra mina i Zeeluna [[User:Zeeluna/Draft 1|Draft 1]] * [[User:Zeeluna/Draft 2|Draft 2]] *[[User:Zeeluna/Draft 3|Draft 3]] * [[User:Zeeluna/Draft 4|Draft 4]] * [[User:Zeeluna/Draft 5|Draft 5]] * [[User:Zeeluna/Draft 6|Draft 6]] * [[User:Zeeluna/Draft 7|Draft 7]] *[[Draft 8]]<blockquote><nowiki>*</nowiki>[[Draft 9]] * [[Lebone Seema|Draft 10]] *[[Zeeeluna/Draft 11|/Draft 11]] </blockquote> 4y92z7so6pxf2vyb1nx33vinb8ffwen 42254 42253 2026-09-15T11:24:51Z Zeeluna 12489 42254 wikitext text/x-wiki Vito ra mina i Zeeluna [[User:Zeeluna/Draft 1|Draft 1]] * [[User:Zeeluna/Draft 2|Draft 2]] *[[User:Zeeluna/Draft 3|Draft 3]] * [[User:Zeeluna/Draft 4|Draft 4]] * [[User:Zeeluna/Draft 5|Draft 5]] * [[User:Zeeluna/Draft 6|Draft 6]] * [[User:Zeeluna/Draft 7|Draft 7]] *[[Draft 8]]<blockquote><nowiki>*</nowiki>[[Draft 9]] * [[Lebone Seema|Draft 10]] </blockquote> knv7sep7se4f42ojro32n36k5br3ifb User:Hlaisani 2 7705 42249 40644 2026-09-15T10:45:30Z Hlaisani 12522 42249 wikitext text/x-wiki Vito ra mina i Hlaisani [[User:Hlaisani/Draft 1|Draft 1]] [[User:Hlaisani/Draft 2/|-Draft 2]] [[User:Hlaisani/Draft 3|Draft 3]] [[User:Hlaisani/Draft 4|Draft 4]] [[User:Hlaisani/Draft5|Draft 5]] [[User:Hlaisani/Draft6|Draft 6]] [[User:Hlaisani/Draft7|Draft 7]] [[User:Hlaisani/Draft8|Draft 8]] [[User:Hlaisani/Draft9|Draft 9]] [[User:Hlaisani/Draft10|Draft 10]] [[User:Hlaisani/Draft11|Draft 11]] ks0rody220nyzrv32enbemyfg3ev5ek Matsalwa 0 7848 42258 41263 2026-09-15T11:40:43Z Zeeluna 12489 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373299416|Literature]]" 42258 wikitext text/x-wiki     '''Matsalwa''' i nhlengeleto wihi na wihi wa ntirho lowu tsariweke. Rito leri ri tlhela ri tirhisiwa hi ndlela yo koma swinene eka matsalwa lama tekiwaka tanihi [[Vuqambhi|vutshila]], ngopfu-ngopfu tinovhele, mintlangu, na [[VUTLHOKOVETSERI|switlhokovetselo]]. Yi katsa matsalwa yo kandziyisiwa na xidijitali. Eka malembe-xidzana ya sweswinyana, nhlamuselo yi ndlandlamukile ku katsa na matsalwa ya nomu, lawa yo tala ya wona ya tsariweke. [ 3 ] Matsalwa i ndlela yo rhekhoda, ku hlayisa na ku hundzisela [[Vutivi|vutivi na vuhangasi.]] Yi nga ha tlhela yi va na xiphemu xa ntshamisano, xa ntivo-miehleketo, xa moya kumbe xa tipolitiki. Vuxopaxopi bya matsalwa i yin'wana ya tidyondzo ta khale swinene, naswona wu khumbeka hi ku faneleka ka matsalwa kumbe nkoka wa vutlhari wa matsalwa yo karhi. Dyondzo ya tibuku na matsalwa man'wana tanihi swilo swa khale kumbe mindhavuko ematshan'wini ya sweswo yi katsa nxopaxopo wa matsalwa kumbe matimu ya buku. "Matsalwa", tanihi xivumbeko xa vutshila, minkarhi yin'wana ya tirhisiwa hi ndlela leyi fanaka na ntsheketo wa matsalwa, ntsheketo lowu tsariweke hi xikongomelo xa vutshila, kambe wu nga katsa na mintirho eka tinxaka to hambana leti nga riki ta ntsheketo, ku fana na ntivo-vutomi, dayari, switsundzuxo swa miehleketo, mapapila, na switlhokovetselo. Endzeni ka nhlamuselo leyi yo anama, matsalwa ya katsa tibuku leti nga riki ta ntsheketo, tiatikili, kumbe rungula rin’wana leri tsariweke eka mhaka yo karhi. Nhluvukiso eka thekinoloji yo kandziyisiwa wu pfumelele ku hangalasiwa loku tshamaka ku ri karhi ku kula ni ku andza ka mintirho leyi tsariweke, kasi nguva ya xidijitali yi pfale milayeni exikarhi ka matswala ya elektroniki ya le le ka inthanete ni swivumbeko swin’wana swa vuhangalasi bya mahungu bya manguva lawa. == Tinhlamuselo == Tinhlamuselo ta matsalwa ti hambanile hi ku famba ka nkarhi. Le Yuropa Vupela-dyambu, emahlweni ka lembe-xidzana ra vu-18, tibuku a ti kombisa tibuku hinkwato ni matsalwa. Swi nga voniwa tanihi ku tlhelela eka miehleketo ya khale, leyi katsaka hinkwavo, leswaku tidyondzo ta ndhavuko, hi xikombiso, ti katsa, ku engetela eka mintirho ya canonical, tinxaka leti dumeke na letitsongo . Rito leri ri tlhela ri tirhisiwa ku kombetela eka matsalwa lama nga tsariwangiki: eka " matsalwa ya nomu " na "matsalwa ya ndhavuko [[Matimu yo sungula|wa le mahlweni ka ku tsala]] ". <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[wikipedia:Kulaveka vumbhoni|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2024)">ku tshahiwa ka laveka</span>]]'' &#x5D;</sup> Hi tlhelo ra etymological, rito leri ri huma eka Xilatini ''{{Lang|la|literatura/litteratura}}'', "ku dyondza, ku tsala, ririmi," eku sunguleni "ku tsala loku vumbiweke hi maletere," ku suka eka ''{{Lang|la|litera/littera}}'', "papila." Ku nga khathariseki leswi, rito leri ri tlhele ri tirhisiwa eka matsalwa lama vulavuriwaka kumbe lama yimbeleriwaka. Matsalwa ya tala ku vuriwa hi ndlela ya synecdochical tani hi "ku tsala," ngopfungopfu vutlhokovetseri byo tumbuluxa, naswona hi vutlhokovetseri tani hi "vutshila byo tsala" (kumbe ntsena "vutshila"). Syd Field u hlamusele ndzayo ya yena, screenwriting, tani hi "vutshila lebyi minkarhi yin'wana byi tlakukaka kuya eka xiyimo xa vutshila." Nhlamuselo ya vuavanyisi bya nkoka ya matsalwa yi ma teka tanihi lama vumbiwaka ntsena hi matsalwa ya xiyimo xa le henhla lama vumbaka xiphemu xa ndhavuko wa ''belles-lettres'' ("matsalwa lamanene"). [ 13 ] Xikombiso xa leswi xi le ka <nowiki><i id="mwgQ">Encyclopædia Britannica ya</i></nowiki> 1910–1911, leyi hlawuleke matsalwa tanihi "ku paluxiwa lokunene ka miehleketo leyinene leyi hungutiweke eka ku tsala". == Swihlovo leswi tirhisiweke ==   [[Category:Vutsari]] e0boqg041a1p35p50xivpzridaswci0 Buku 0 7937 42257 41803 2026-09-15T11:37:52Z Zeeluna 12489 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1361533759|Book]]" 42257 wikitext text/x-wiki '''Buku''' i ntirho lowu tsariweke wa ku leha lokukulu lowu tumbuluxiweke hi mutsari un'we kumbe vanyingi. Swi nga hangalasiwa hi swivumbeko swo hambana ku fana na tibuku leti kandziyisiweke, tibuku to yingiseriwa, na tibuku ta elektroniki (ebooks). Tibuku hi ku anama ti avanyisiwa hi ntsheketo, lowu nga na switlhokovetselo leswi tumbuluxiweke kumbe swin’wana leswi ehleketiwaka, na leswi nga riki swa ntsheketo, leswi nga na swilo leswi kunguhatiweke tanihi ntiyiso wa ntiyiso. Rito leri ri nga ha tlhela ri vula nchumu wa xiviri kumbe wa elektroniki lowu nga ni ntirho wo tano. Hi ntolovelo tibuku ta manguva lawa ti kandziyisiwa hi xivumbeko xa codex, ti vumbiwa hi matluka yo tala lama bohiweke swin’we ni ku sirheleriwa hi xifunengeto. Loko ku nga si amukeriwa ngopfu muchini wo kandziyisa wa manguva lawa, a ku tirhisiwa tikhodisi ku endla matsalwa lama tsariweke hi voko . Switirhisiwa swa khale swo tsala swi katsa tibuku-nsongwa ni ticlay tablets. Endlelo ro kandziyisa tibuku i nxaxamelo wa magoza lama katsekaka eku tumbuluxeni ni ku hangalasiwa ka yona, hakanyingi ma endliwa emikarhini ya manguva lawa hi khampani yo kandziyisa ya mabindzu. Sweswinyana bindzu ra vukandziyisi ri vonile ku cinca lokukulu hikwalaho ka thekinoloji leyintshwa, ku katsa na tibuku ta xielekitironiki na tibuku to yingiseriwa kunene (ku rhekhodiwa ka tibuku leti hlayiwaka hi rito ra le henhla). Ku lemuka swilaveko swa vanhu lava nga na vutsoniwa byo kandziyisa swi endle leswaku ku va na ku tlakuka ka tifomati to kandziyisa leti fikelelaka to fana na ku kandziyisa ka braille na minkandziyiso ya matsalwa lamakulu. Google Books yi ringanyete lembe ra 2010 leswaku kwalomu ka 130 wa timiliyoni ta tibuku to hlawuleka hinkwato ti kandziyisiwile. Tibuku ti xavisiwa eka switolo swa vuxavisi bya mani na mani na switolo swo hlawuleka swa tibuku, xikan’we na le ka inthanete, naswona ti nga lombiwa eka tilayiburari kumbe eka tikhasete ta tibuku ta mani na mani. Ku amukeriwa ka tibuku ku endle leswaku ku va ni vuyelo byo hlayanyana bya tshamisano, ku katsa ni ku hlongoriwa ka tibuku. Mikarhi yin’wana tibuku ti hambanisiwa ni tibuku ta karhi na karhi, to tanihi maphepha-hungu kumbe timagazini, leti minkandziyiso leyintshwa ya tona ku kandziyisiwaka hi ku ya hi xiyimiso xa karhi na karhi. Swilo swin'wana leswi hlamuseriwaka hi ku anama tanihi "tibuku" swi tshikiwa swi nga ri na nchumu leswaku swi tirhisiwa hi munhu hi yexe, swo tanihi tibuku to tsalela eka tona, tidayari, tibuku to mpfampfarhuto wa swifaniso, tibuku ta tiakhawunti, na tibuku ta ti-autograph. == Swihlovo leswi tirhiseweke == * {{Books|state=expanded}} hxps7ijxm5oljido4ycxhmmud9f6s5r Ndzawulo ya Mitlangu, Vutshila na Ndhavuko 0 8072 42244 2026-09-14T18:02:52Z Nhlorie 12500 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374325318|Department of Sport, Arts and Culture]]" 42244 wikitext text/x-wiki  {{Reflist}}Ndzawulo ya mintlangu, [[vutshila]] na Ndzhavuko ('''DSAC''') i ndzawulo ya Hulumendhe ya Afrika-Dzonga leyi nga ni vutihlamuleri bya mintlangu, vutshila, ndhavuko na ndzhaka. Yi tumbuluxiwile hiKhotavuxikae 2019 hi ku hlanganisiwa ka Ndzawulo ya Vutshila na Ndhavuko na Mintlangu na Vuhungasi bya Afrika-Dzonga. Hi lembe ra 2024, Holobye wa Mintlangu, Vutshila na Nzhavuko a ku ri Gayton McKenzee.<ref>{{Cite web|title=Department Sport, Arts and Culture|url=https://www.dsac.gov.za/qt-ministers|archive-url=https://web.archive.org/web/20251005202829/https://www.dsac.gov.za/qt-ministers|archive-date=2025-10-05|accessdate=2025-11-11|website=www.dsac.gov.za|language=en}}</ref> <ref name="munro2021">{{Cite web|last=Munro|first=Kathy|date=14 September 2021|title=Liliesleaf - Making a case for survival|url=https://www.theheritageportal.co.za/article/liliesleaf-making-case-survival|accessdate=30 July 2023|website=The Heritage Portal}}</ref> Endzhaku ka njhekanjhekisano mayelana na nseketelo, Mthethwa u vule leswaku ku sunguriwe endlelo ro vula leswaku maMuziyamu ya Liliesleaf "tanihi nhlangano wa ndhavuko hi ku landza Nawu wa Minhlangano ya Ndhavuko". Leswi swi ta endla leswaku Palamende yi kota ku langutela muziyamu.<ref name="news24">{{Cite web|last=Steyn|first=Daniel|date=22 June 2022|title=Question mark over future of historic Liliesleaf Farm|url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/question-mark-over-future-of-historic-liliesleaf-farm-20220622|accessdate=31 July 2023|website=News24}}</ref>{{Reflist}} 9cslo5oh7gb44my4bqzu9k609oontrp Siku ra Ndzhaka (Afrika-Dzonga) . 0 8073 42245 2026-09-14T20:29:30Z Nhlorie 12500 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374340848|Heritage Day (South Africa)]]" 42245 wikitext text/x-wiki Ku fana na tiholideyi hinkwato ta mani na mani eAfrika-Dzonga, loko Siku ra Ndzhaka ri wela eka Sonto, Musumbhunuku lowu landzelaka wu tlangeriwa tanihi holideyi ya mani na mani.<ref>{{Cite web|title=Public holidays in South Africa|url=https://www.gov.za/about-sa/public-holidays|accessdate=2023-09-24|website=www.gov.za|publisher=South African Government}}</ref> EKwazulu Natal hi ti 24 Ndzati a yi tiviwa tanihi siku ra Shaka eka vanhu vo tala, hi ku tsundzuka Shaka, Hosi ya Zulu ya Afrika-Dzonga, hi siku leri ku ehleketiwaka leswaku u fe ha rona hi 1828.[2][3]Shaka u hoxe xandla swinene eku hlanganiseni ka tinxaka to hambana-hambana ta Nguni eka rixaka rin'we ra Zulu.[4]Lembe rin'wana ni rin'wana vanhu va hlengeletana eXitsundzuxweni xa Shaka ku n'wi xixima hi siku leri.[3] Nawu wa tiholideyi ta mani na mani lowu tisiweke eka Palamende ya Afrika-Dzonga endzhaku ka Xihlawuhlawu hi 1994 a wu nga katsi 24 Ndzati eka nxaxamelo wa tiholideyankulu leti kunguhatiweke. Hikwalaho ka ku hlongoriwa loku, Inkatha Freedom Party (IFP), vandla ra tipolitiki ra Afrika-Dzonga leri nga ni swirho swo tala swa Zulu, ri arile ku lwisana ni nawu lowu. e5rz036tljxquxcdjn0oxg3dmvtusmf Phepha 0 8074 42246 2026-09-15T09:09:57Z Yonghayo1 12477 Created page with "[[File:Paperball 2.jpeg|left|thumb]] Phepha i xiphemu xa swilo leswi hi swi tirhisaka siku na siku. Ri endliwa hi swilo swo fana ni timhandzi ta mirhi,Phepha ri na nkoka swinene eka dyondzo. Vadyondzi va ri tirhisa ku tsala, ku hlaya ni ku endla mintirho ya xikolo. Vana va tirhisa maphepha ku dirowa swifaniso. Va tlhela va tirhisa wona ku dyondza ku tsala marito ni tinomboro.Phepha ri tlhela ri tirhisiwa etindhawini ta mintirho. Vatirhi va tirhisa rona ku tsala mahungu,..." 42246 wikitext text/x-wiki [[File:Paperball 2.jpeg|left|thumb]] Phepha i xiphemu xa swilo leswi hi swi tirhisaka siku na siku. Ri endliwa hi swilo swo fana ni timhandzi ta mirhi,Phepha ri na nkoka swinene eka dyondzo. Vadyondzi va ri tirhisa ku tsala, ku hlaya ni ku endla mintirho ya xikolo. Vana va tirhisa maphepha ku dirowa swifaniso. Va tlhela va tirhisa wona ku dyondza ku tsala marito ni tinomboro.Phepha ri tlhela ri tirhisiwa etindhawini ta mintirho. Vatirhi va tirhisa rona ku tsala mahungu, swiviko ni tinotsi.Maphepha ma pfuna vanhu ku hlayisa mahungu. Mahungu lama tsariweke emapapeni ma nga hlayisiwa nkarhi wo leha.Phepha ri tirhisiwa nakambe eka mabuku. Mabuku ma pfuna vanhu ku kuma vutivi ni ku dyondza swilo leswintshwa.Eka maphepha hi nga tsala swiphemu swo hambana swa mahungu. Hi nga tsala mapapila, switsundzuxo ni milawu.Phepha ri tlhela ri tirhisiwa ku endla swilo swo hambana. Hi nga endla swikhwama, mabokisi ni swilo swa vutshila hi rona.Phepha ri na mihlovo ni vukulu byo hambana. Ku na phepha ro basa, ro tshwuka, ro tshwuka swinene ni mihlovo yin’wana.Phepha ri fanele ri tirhisiwa hi ndlela leyinene. A hi fanelanga ku ri tlangisa kumbe ku ri lahla handle ka xivangelo. Loko hi tirhisa maphepha ngopfu, hi nga onha mbango. Mirhi yo tala yi tsemiwa leswaku ku endliwa maphepha.Hikwalahokayona hi fanele hi hlayisa maphepha. Hi nga tirhisa phepha leri nga tirhisiwangiki eka tlhelo rin’wana. Ku tlhela ku tirhisiwa phepha swi pfuna ku hlayisa mbango. Swi tlhela swi hunguta nhlayo ya thyaka.Phepha ri tlhela ri pfuna eka vuhlanganisi. Hi nga tsalela munhu papila leswaku hi n’wi hundzisela rungula.Emavhengeleni, maphepha ma tirhisiwa ku endla swibukwana ni maphephahungu. Swilo leswi swi pfuna vanhu ku kuma mahungu. Phepha ri na nkoka eka vumaki bya swilo swo tala. Vatsari, vadyondzisi ni vatirhi va nga ri tirhisa hi tindlela to hambana.Hi fanele hi dyondzisa vana nkoka wa phepha. Va fanele va tiva leswaku phepha ri fanele ku tirhisiwa hi vutlhari.Ku hlayisa maphepha swi nga hi pfuna ku hlayisa mali. Loko hi nga tlangi hi wona, hi nga hunguta ku xava maphepha yo tala.Hambi leswi thekinoloji yi nga kona namuntlha, phepha ra ha ri na nkoka. Vanhu va ha ri tirhisa eswikolweni, emakaya ni le tindhawini ta mintirho.Hi ku gimeta,phepha i xitirhisiwa xa nkoka swinene evuton’wini bya hina. Hi fanele hi ri tirhisa kahle, hi ri hlayisa ni ku tlhela hi ri tirhisa nakambe leswaku hi hlayisa mbango. <ref>{{Cite journal |date=1886-07-31 |title=Water-Proof Paper—Parchment Paper. —Toughened Paper.—Dissolved Paper.—Paper Slabs.—Paper Lumber.—Papier Mache.—Paper Button—Hardened Pulp.—Paper Leather Leatheroid.— Water—Proof Paper Bags.— Cellulose.—Celluvert.— Vulcanized Fiber.— Artificial Ivory. —Artificial Horn |url=https://doi.org/10.1038/scientificamerican07311886-8817bsupp |journal=Scientific American |volume=22 |issue=552supp |pages=8817–8819 |doi=10.1038/scientificamerican07311886-8817bsupp |issn=0036-8733}}</ref> ej3z4d8qziq4igdjihjv6qo9yhicmef Fayili 0 8075 42247 2026-09-15T09:41:27Z Yonghayo1 12477 Created page with "[[File:File-dynamic-premium.png|left|thumb]] Fayili ya ntlawa i fayili leyitsongo leyi tirhisiwaka ku hlayisa ni ku hlela maphepha ya nkoka, tidokhumente, tinotsi kumbe mintirho. Hi ntolovelo yi va ni ndhawu yo nghenisa maphepha leswaku ma hlayiseka kahle naswona ma nga lahleki. Fayili ya ntlawa yi pfuna ku hlayisa tidokhumente ti basile, ti sirhelelekile naswona swi olova ku ti kuma. Swichudeni swi nga yi tirhisa ku hlayisa mintirho ya xikolo, tiprojeke, maphepha yo ti..." 42247 wikitext text/x-wiki [[File:File-dynamic-premium.png|left|thumb]] Fayili ya ntlawa i fayili leyitsongo leyi tirhisiwaka ku hlayisa ni ku hlela maphepha ya nkoka, tidokhumente, tinotsi kumbe mintirho. Hi ntolovelo yi va ni ndhawu yo nghenisa maphepha leswaku ma hlayiseka kahle naswona ma nga lahleki. Fayili ya ntlawa yi pfuna ku hlayisa tidokhumente ti basile, ti sirhelelekile naswona swi olova ku ti kuma. Swichudeni swi nga yi tirhisa ku hlayisa mintirho ya xikolo, tiprojeke, maphepha yo tirhela eka wona ni tidokhumente tin’wana ta nkoka.<ref>{{Cite book |last=vera |first=avola |date=2026-04-24 |title=Access File A Perfect Hand by Ayelet Waldman |url=https://doi.org/10.55277/researchhub.n524aywa.1}}</ref> ccxln9gkcm56y5jgblma8pfnoonrddh N`wambhurhi 0 8076 42248 2026-09-15T10:09:49Z Ndlumu 12523 Created page with "[[File:A beautifullly Dagomba Woman dressed in Kente in Northern Ghana 09.jpg|left|thumb]] # Nwamburi a hi vito ntsena; i vito leri hlamuselaka wansati wo saseka swinene, loyi ku nga oloviki ku honisa vukona bya yena. I muxaka wa wansati loyi ku saseka ka yena ku kokaka nyingiso, ku n’wayitela ka yena ku voningaka ndhawu, naswona ku titshemba ka yena ku endla leswaku a ya a saseka swinene.(1<ref>{{Cite book |last=Kerner |first=Aaron |date=2023-03-31 |title=Neo-Giallo..." 42248 wikitext text/x-wiki [[File:A beautifullly Dagomba Woman dressed in Kente in Northern Ghana 09.jpg|left|thumb]] # Nwamburi a hi vito ntsena; i vito leri hlamuselaka wansati wo saseka swinene, loyi ku nga oloviki ku honisa vukona bya yena. I muxaka wa wansati loyi ku saseka ka yena ku kokaka nyingiso, ku n’wayitela ka yena ku voningaka ndhawu, naswona ku titshemba ka yena ku endla leswaku a ya a saseka swinene.(1<ref>{{Cite book |last=Kerner |first=Aaron |date=2023-03-31 |title=Neo-Giallo |url=https://doi.org/10.3366/edinburgh/9781399501101.003.0003 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-3995-0110-1 |pages=57–75}}</ref>) Leswi swiendlaka Nwamburi a va wo hlawuleka swinene, i leswaku ku saseka ka yena a ku heleli eka xivumbeko xa yena ntsena. U tikhoma hi vunene, vutshila na xichavo, naswona u ni ndlela ya ntumbuluko yo endla leswaku vanhu va titwa va ntshunxekile loko va ri na yena. Vumunhu bya yena byi engetela swinene eka ku saseka ka yena, byi komba leswaku ku saseka ka xiviri ku huma eka mbilwini ni le ka mahanyelo.(2)<ref>{{Cite book |date=1995-07-01 |title=Two Beautiful Young Women |url=https://doi.org/10.2307/j.ctv27tct1j.26 |publisher=University of Arkansas Press |pages=39–39}}</ref> Wansati wo saseka ku fana na Nwamburi a nga boheki ku lava nyingiso wa vanhu. Vukona bya yena byi tivisa hi byoxe. Hambi loko a ambale hi ndlela ya vutshila eka minkhuvo kumbe a ri eku tiphineni hi siku ra ntolovelo, u ni moya wo hlawuleka lowu n’wi hambanisaka na van’wana. Ku n’wayitela ka yena ku nga tsundzukiwi hi ku olova, ku hleka ka yena ku nga tsakisa vanhu, kasi mahlo ya yena ma nga vula switori swo tala handle ko vula rito na rin’we.<ref>{{Cite book |date=1995-07-01 |title=Two Beautiful Young Women |url=https://doi.org/10.2307/j.ctv27tct1j.26 |publisher=University of Arkansas Press |pages=39–39}}</ref> Nwamburi u tlhela a yimela ku titshemba ni ku tiva nkoka wa yena. U swi tiva leswaku ku saseka a hi ku ringana na ndlela leyi vanhu van’wana va hlamuselaka ku saseka ha yona. I ku amukela leswi a nga swona, ku tlangela ku hambana ka yena, ni ku famba evuton'wini a ri na ku titshemba.(3)<ref>{{Cite book |date=2015 |title=Drop Dead Gorgeous |url=https://doi.org/10.5040/9780755693979-0005 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-1-78076-284-5}}</ref> Emisaveni leyi ku saseka hakanyingi ku ringanisiwaka hi xivumbeko ntsena, Nwamburi u hi tsundzuxa leswaku ku saseka ka xiviri i nhlangano wa xivumbeko, vumunhu, musa, ku titshemba ni mahanyelo lamanene. U sasekile, ku nga ri ntsena hi leswi a langutekisaka xiswona, kambe ni hi munhu loyi a hlawulaka ku va yena.<ref>{{Cite book |last=Ferrell |first=Jeff |date=2018-03-16 |title=Ghost Images and Gorgeous Mistakes |url=https://doi.org/10.1525/california/9780520295544.003.0009 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-29554-4}}</ref> Nwamburi, hikokwalaho, a hi wansati wo saseka ntsena. I vunene byin'we byi nyikiweke vito, i ku saseka loku fambisanaka ni vumunhu, naswona i vukona byo hlawuleka swinene, byo siya xivono lexi nga rivalekiki etimbilwini ta vanhu. ooi64avzrkswm6unqbit4747s9obihx Ku tsutsuma 0 8077 42255 2026-09-15T11:31:23Z Zeeluna 12489 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374056437|Running]]" 42255 wikitext text/x-wiki {{Reflist|30em}} [[File:Speedsuit.jpg|thumb| Wansati loyi a tsutsumaka eka mphikizano wa triathlon .]] '''Ku tsutsuma''' i ndlela yo famba-famba emisaveni leyi vanhu ni swiharhi swin’wana swi fambaka hi ku hatlisa hi milenge. Ku tsutsuma swi na xiphemu xa le moyeni laha milenge hi vumbirhi bya yona, kumbe hinkwayo, yinga ehenhla ka misava eka xiteji xo karhi (hambileswi ku nga na swin’wana leswi swi nga hlawuriwa). <ref>{{Cite journal |first=1091–1099}}</ref> Leswi swi hambanile ni ku famba, ku nga ndlela yo famba hi ku nonoka laha nenge wun’we wu tshamaka wu ri eku hlanganiseni ni misava. Rito "ku tsutsuma" ri nga ha kombetela eka rivilo ro hambana ku sukela eka ku tsutsuma swi ntsongo ku ya eka ku tsutsuma hi rivilo lerikulu. Swivumbeko hinkwaswo swi katsa switeji swa xisekelo leswi fanaka swa xiyenge lexikulu xa ku susumeta, laha munhu a chayelaka emahlweni hi matimba swinene a rhangela hi nenge wun’we; xiyenge xo veka milenge laha va vekaka nenge wa vona, va tswonga nkucetelo wihi na wihi na ku titshamiseka- va tlhela va kuma ku ringanisela na ku vuyisa matimba; kutani va sungula xiphemu lexintshwa xa ku susumeta, ekarhini lowu hi nenge lowun’wana. Nongonoko lowu wu ya emahlweni naswona swin’we wu vumba ku khuluka ka swiendlo leswi vumbeke ku famba ka mutsutsumi . Ku tsutsuma ku hlamuseriwe tanihi ntlango lowu fikelelekaka swinene emisaveni. Eka sayense ya mintlango, nxopaxopo wa ku tsutsuma wu nga katsa ku hambanisiwa ka ku famba ka munhu hi swiyenge eka swiyenge swo tala swo hambana hambana na ku kuma swilo swo tala leswi katsekaka. Xikombiso, ku suka eka mavonelo ya spring-mass mechanics ku cinca eka kinetic na potential energy endzeni ka stride xo tsutsuma swi humelela swin’we, laha ku hlayisiwaka eneji leyi endliwaka hi springy tendons ni passive muscle elasticity. <ref>{{Cite journal |first=249–256}}</ref> Ku tsutsuma eka vanhu swi fambisana ni ku antswisiwa ka rihanyo ni ku langutela ka vutomi. <ref>{{Cite journal |first=bjsports–2018–100493}}</ref> Ku tsutsuma ka mphikizano ku kule hikwalaho ka minkhuvo ya vukhongeri etindhawini to hambana hambana. Tirhekhodo ta mphikizano wa mphikizano ti sungule eka Mintlango ya Tailteann eIreland exikarhi ka 1171 B.C.E. na 632 B.C.E., <ref>{{Cite web|title=Running &#124; the Gale Encyclopedia of Fitness - Credo Reference|url=https://search.credoreference.com/content/entry/galefit/running/0}}</ref> <ref>{{Cite web|date=23 November 2018|title=History of Running|url=https://healthandfitnesshistory.com/explore-history/history-of-running/|accessdate=23 November 2018|website=Health and Fitness History}}</ref> kasi Mintlango yo sungula leyi rhekhodiweke ya Tiolimpiki yi humelerile hi 776 B.C.E. Ku ehleketiwa leswaku vakokwa wa vanhu va hluvukise vuswikoti byo tsutsuma mpfhuka wo leha kwalomu ka 2.6 wa malembe ya mamiliyoni lama hundzeke, kumbexana leswaku a hlota swiharhi. <ref>{{Cite web|year=2006|title=Born To Run – Humans can outrun nearly every other animal on the planet over long distances.|url=http://discovermagazine.com/2006/may/tramps-like-us|accessdate=2026-04-01|website=Discover Magazine|page=3}}</ref> == Swihlovo leswi tirhisiweke == p54jybxe1bcz8s2rjwga5s4umsfew23 42256 42255 2026-09-15T11:32:07Z Zeeluna 12489 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374056437|Running]]" 42256 wikitext text/x-wiki {{Reflist|30em}} [[File:Speedsuit.jpg|thumb| Wansati loyi a tsutsumaka eka mphikizano wa triathlon .]] '''Ku tsutsuma''' i ndlela yo famba-famba emisaveni leyi vanhu ni swiharhi swin’wana swi fambaka hi ku hatlisa hi milenge. Ku tsutsuma swi na xiphemu xa le moyeni laha milenge hi vumbirhi bya yona, kumbe hinkwayo, yinga ehenhla ka misava eka xiteji xo karhi (hambileswi ku nga na swin’wana leswi swi nga hlawuriwa). <ref>{{Cite journal |first=1091–1099}}</ref> Leswi swi hambanile ni ku famba, ku nga ndlela yo famba hi ku nonoka laha nenge wun’we wu tshamaka wu ri eku hlanganiseni ni misava. Rito "ku tsutsuma" ri nga ha kombetela eka rivilo ro hambana ku sukela eka ku tsutsuma swi ntsongo ku ya eka ku tsutsuma hi rivilo lerikulu. Swivumbeko hinkwaswo swi katsa switeji swa xisekelo leswi fanaka swa xiyenge lexikulu xa ku susumeta, laha munhu a chayelaka emahlweni hi matimba swinene a rhangela hi nenge wun’we; xiyenge xo veka milenge laha va vekaka nenge wa vona, va tswonga nkucetelo wihi na wihi na ku titshamiseka- va tlhela va kuma ku ringanisela na ku vuyisa matimba; kutani va sungula xiphemu lexintshwa xa ku susumeta, ekarhini lowu hi nenge lowun’wana. Nongonoko lowu wu ya emahlweni naswona swin’we wu vumba ku khuluka ka swiendlo leswi vumbeke ku famba ka mutsutsumi . Ku tsutsuma ku hlamuseriwe tanihi ntlango lowu fikelelekaka swinene emisaveni. Eka sayense ya mintlango, nxopaxopo wa ku tsutsuma wu nga katsa ku hambanisiwa ka ku famba ka munhu hi swiyenge eka swiyenge swo tala swo hambana hambana na ku kuma swilo swo tala leswi katsekaka. Xikombiso, ku suka eka mavonelo ya spring-mass mechanics ku cinca eka kinetic na potential energy endzeni ka stride xo tsutsuma swi humelela swin’we, laha ku hlayisiwaka eneji leyi endliwaka hi springy tendons ni passive muscle elasticity. <ref>{{Cite journal |first=249–256}}</ref> Ku tsutsuma eka vanhu swi fambisana ni ku antswisiwa ka rihanyo ni ku langutela ka vutomi. <ref>{{Cite journal |first=bjsports–2018–100493}}</ref> Ku tsutsuma ka mphikizano ku kule hikwalaho ka minkhuvo ya vukhongeri etindhawini to hambana hambana. Tirhekhodo ta mphikizano wa mphikizano ti sungule eka Mintlango ya Tailteann eIreland exikarhi ka 1171 B.C.E. na 632 B.C.E., <ref>{{Cite web|title=Running &#124; the Gale Encyclopedia of Fitness - Credo Reference|url=https://search.credoreference.com/content/entry/galefit/running/0}}</ref> <ref>{{Cite web|date=23 November 2018|title=History of Running|url=https://healthandfitnesshistory.com/explore-history/history-of-running/|accessdate=23 November 2018|website=Health and Fitness History}}</ref> kasi Mintlango yo sungula leyi rhekhodiweke ya Tiolimpiki yi humelerile hi 776 B.C.E. Ku ehleketiwa leswaku vakokwa wa vanhu va hluvukise vuswikoti byo tsutsuma mpfhuka wo leha kwalomu ka 2.6 wa malembe ya mamiliyoni lama hundzeke, kumbexana leswaku a hlota swiharhi. <ref>{{Cite web|year=2006|title=Born To Run – Humans can outrun nearly every other animal on the planet over long distances.|url=http://discovermagazine.com/2006/may/tramps-like-us|accessdate=2026-04-01|website=Discover Magazine|page=3}}</ref> == Swihlovo leswi tirhisiweke == {{Reflist|30em}} q7yteb1xlxvams4v05i3mm0yivo17hc